నాటి చాసో బృందం లేఖలు

నేటి సాహిత్య రేఖలు

తెలకపల్లి రవి

ప్రస్థానం పరిమాణం పెరిగాక మొదటి సంచికలో నేను ఈనాటి సాహిత్యకారుల తీరుతెన్నులపై ఒక విమర్శ రాశాను. చర్చకు ఆహ్వానించాము. ఒకరిద్దరు తప్ప మరెవరూ ఆ చర్చలో పాల్గొనకపోవడం నేనుచేసిన వ్యాఖ్యల వాస్తవికతనే వెల్లడించింది. అందువల్ల అందులో ప్రస్తావించిన అంశాలకు సంబంధించిన మరికొన్ని కోణాలను నేనే ఇప్పుడు ముందుకు తెస్తున్నాను.

ప్రస్తుత కాలంతో పోలిస్తే గతంలో సాహిత్యం అనేది ఇప్పుడు జీవన సూత్రంగా  భావించి దాని  చుట్టే తిరిగే లక్షణం ఎక్కువగా వుండేదా? చాగంటి సోమయాజులు- చాసోకు  నాటి రచయితలతో కవులతో  సాగిన ఉత్తర ప్రత్యుత్తరాలు గమనిస్తే అలాగే అనిపిస్తుంది. దాదాపు యాభై ఏళ్ల పరిధికి సంబంధించిన ఈ లేఖాయనంలో భావి మహాకవుల వేదనలూ వాదనలూ కనిపిస్తాయి. వారు ఆ స్థాయికి రావడానికి ఎంతగా శ్రమించారో ఎన్ని కలలు కన్నారో అర్థమవుతుంది. తద్వారా ఈనాటి కవులు రచయితలు చేయవలసిందేమిటో కూడా  తెలుస్తుంది. ఇకపోతే సాహిత్య కారులు ఎప్పుడూ తమ రచనలు వాటి ప్రాచుర్యం గురించే ఆలోచిస్తుంటారన్న వ్యాఖ్య గతానికి కూడా వర్తిస్తుందని ఈ లేఖల సంపుటి మనకు చెబుతుంది. గతంలో ఒకసారి రామతీర్థ వీటిపై పరిచయం లాటిది రాసినట్టున్నారు. చాసో,  శ్రీరంగం నారాయణబాబు, శ్రీశ్రీ, ఆరుద్ర,     సోమసుందర్‌, జరుక్‌ శాస్త్రి లేఖలు ఎక్కువగానూ ప్రభావశీలంగానూ వున్నాయి. కృష్ణశాస్త్రి,  పురిపండా అప్పల స్వామి,  కొకు, కెవిఆర్‌, పురాణం, రాంషా, సినారె, అవసరాల  వంటి వారి లేఖలు చెదురుమదురుగా వున్నాయి. ఇక మన మధ్య వున్న వారిలో వరవరరావు, రామసూరి వంటి వారి ఉత్తరాలు కనిపిస్తాయి.

మొదటి అసంపూర్ణ ఉత్తరం నారాయణబాబుది. తనకు చాసో ఇచ్చిన సాహిత్య మార్గదర్శనానికి కృతజ్ఞతలు చెబుతున్నట్టు మొదలుపెట్టి రుధిర జ్యోతి గేయాలు పిఠాపురం రాజావారికి వినిపించనుండడం దానికి సఫలతగా రాశాడు. తర్వాతి లేఖ ఢిల్లీలో ఆకాశవాణిలో పనిచేస్తున్న శ్రీశ్రీ రాసింది. తన అడ్రసు సరిగా రాయలేదని చెప్పడానికి రుచినామా అనే పదం మొదటి పేరాలోనే రాయడం శ్రీశ్రీ చమత్కార సూచిక. మహాప్రస్థానం ముద్రణ ఏ స్థితికి వచ్చిందో  తెలియడం లేదని, రంగాచార్యుల గారిని కలుసుకుని విషయ సూచిక జాబితా పంపించేలా చూడాలని చాసోను కోరతాడు శ్రీశ్రీ. అది 1940లో రాసిన లేఖ కనుక మరో పదేళ్లకు గాని ఆ పుస్తకం అచ్చుకాలేదు. అదీ మరొకరి ద్వారా.  దూరం నుంచి చూస్తుంటే విజయనగరంలో ఎంత ప్రతిభ వృథా అయిపోతుందో అర్థమవుతున్నదని కూడా కితాబిచ్చాడు. చాసో కథ బాగుందని శ్రీపాద అంచులకు చేరిందని మెచ్చుకుంటూనే చివరలో కథ కంట్రోలు తప్పిపోతొందని హెచ్చరించాడు,

తర్వాతి లేఖ 1941 నారాయణబాబుది. చాసో అనారోగ్యం గురించి పరామర్శిస్తూనే తన బాధలు రాశాడు.  కంపెనీ తనను దగా చేసిందని వాపోయాడు. ఆయనే 42లో రాసిన లేఖలో పిఠాపురం రాజా  ఆధ్వర్యంలో తెనాలిలో జరగనున్న నవ్య కళాపరిషత్తుకు అద్యక్షత వహిస్తున్నట్టు రాశారు. చాసో కూడా వచ్చేట్టయితే ఖర్చులు పంపే ఏర్పాటు చేస్తాననీ, ఆ సందర్బంగా వేసే సంకలనంలో ఒక పద్యం ప్రచురిస్తానని ఆఫర్‌ ఇచ్చాడు. అప్పుడు ఆంధ్ర పత్రికలో వున్న జరుక్‌నాథ శాస్త్రి 1942 అక్టోబరులో రాసిన లేఖలో చాసో కథలను మెచ్చుకుంటూనే తను వున్నన్నాళ్లు ఢోకా లేకుండా వచ్చేట్టు చేస్తాననీ, ఒక వేళ తిరుగుముఖం పడితే మాత్రం చికాకు  పడొద్దని కోరుకున్నాడు. మరో రెండు నెలలకు ఆయనే రాసిన లేఖలో మనసు వికలమై వుందని క్షోభలో వున్నానని పేర్కొన్నాడు. ఈ లేఖల క్రమంలో ఆరుద్ర శ్రీశ్రీ నారాయణబాబుల విరసాలు సరసాలు ఆరోపణలు దర్శనమిస్తాయి. నారాయణబాబును శ్రీశ్రీని కలిపి శ్రీరంగం సోదరులు ఇక్కడ వేసవి విహారం చేస్తున్నారని కూడా జరుక్‌ 1944లో రాశాడు. ఇవన్నీ ఆయ్యాక 1961 అక్టోబరు2న ఆరుద్ర రాసిన లేఖ నారాయణబాబు మరణవార్త చెబితే మనసు కలుక్కుమంటుంది. పొద్దుట 7.30 గంటలకు రాయపేట ఆస్పత్రిలో తను చనిపోయాడనీ శ్రీశ్రీ, తానూ, పూసపాటి కృష్ణంరాజు దగ్గరుండి అంత్యక్రియలు చేశామని విషాద వార్త చేరవేశాడు. తర్వాత కాలంలో నారాయణబాబు రుధిర జ్యోతి ఆరుద్ర చొరవతో అచ్చుకావడం, దాన్ని శ్రీశ్రీకి అంకితం ఇవ్వాలన్న అతని కోర్కెకు ఆయన ఆమోదం చెబుతారో లేదోనని సందేహం చాసోకు రాయడం, నారాయణ బాబు కవి గొప్ప కవి అనడానికి కూడా తనకు అభ్యంతరం లేదనీ, ఆద్యుడు అనడంతోనే పేచీ అని శ్రీశ్రీ స్పష్టంగా మరో సందర్భంలో రాయడం ఆసక్తికరమైనవి. నారాయణబాబుని పైకితెస్తే సంరతోషమేననీ, నిజాలు ఎన్ని బయిటపెట్టినా ఇష్టమేగాని ఆరుద్ర పురుగులాగా పనిగట్టుకుని అబద్దాలు ప్రచారం చేయొద్దని' శ్రీశ్రీ 1970లో రాశాడు. నారాయణబాబు నెగిటివ్‌ అప్రోచ్‌, ఎక్స్‌ప్రెషన్‌ అబ్‌స్ట్రాక్ట్‌గా వుండటం వల్లనే శ్రీశ్రీ పైచేయి అయ్యాడని మరో లేఖలో సెట్టి ఈశ్వరరావు విశ్లేషించారు.

శ్రీశ్రీ  తొలి ఉత్తరాల్లో  తను అస్తిమితంగా వున్నాననీ అంటూనే ఏవో చిన్న చిన్న ఉద్యోగావకాశాల గురించి చెప్పడం,  ఆకాశవాణిలో చాసోకు కూడా అవకాశం ఎలా వస్తుందో సూచించడం ఇవన్నీ చూస్తే జీవిక కోసంవారెంత కష్టపడ్డారో కళ్లకు కడుతుంది. విజయ అనే పత్రిక కోసం ఆరుద్రను రమ్మని రాస్తే నెలకు 120 చొప్పున ఏడాదికి 1440 బ్యాంకులో వేస్తే వస్తానని ఒక తేదీలేని లేఖలో రాశాడు. ఈ మొత్తం

ఉత్తరాల్లో ఆరుద్ర, సోమసుందర్‌ రాసినవి చిక్కగానూ వివాదాస్పద విస్పష్ట భావాలతోనూ వుండటం చూస్తాం. శ్రీశ్రీ లేఖల్లో తనదైన భావోద్వేగమూ, భాషోద్రేకమూ, వివాదాస్పద అంశాలపై అనుకున్నది చెప్పేయడమూ గమనిస్తాం. 1970లో తన షష్టిపూర్తికి శ్రీశ్రీ ఆహ్వానించడమూ, తదుపరి విరసం ఏర్పడ్డాక అరసం పునరుద్ధరణ కోసం ప్రయత్నాలూ, ప్రతిపాదనలూ దర్శనమిస్తాయి. అనేక గృహ చ్చిద్రాల మధ్య చిక్కుకుని జవాబు రాయలేకపోయాయని 1971లో కూడా కొకు రాశారు. సృజన 1970 పూర్తిగా శ్రీశ్రీ పై వస్తుంది గనక దానికి ముందు సంచికలో చాసో కథలు ఎక్కువ పేజీలైనా వేస్తామని వరవరరావు రాసిన లేఖ కూడా బావుంది.

ఇప్పుడు మరోసారి నేను మొదలుపెట్టిన ఇతివృత్తంలోకి వస్తాను. ఈ లేఖల్లో సగానికి పైగా ఆయా కవులూ రచయితలూ తమ తమ రచనల గురించీ ప్రచురణ గురించీ రాసినవే. కథ కవిత వచ్చిందనో వస్తుందనో చూసి అభిప్రాయం రాయాలనో అడుగుతుంటారు. లేదా వారే పరోక్షంగా ఆ ప్రస్తావనలు తెస్తుంటారు. తమ తమ రచనా ప్రణాళికలు ఏకరువు పెడుతుంటారు. ఆవిష్కరణలూ సాహిత్య సభల వార్తలు మహోత్సాహంగా వినిపిస్తుంటారు.  తెలంగాణలో జరిగిన సభలకు సంబంధించినవి కొన్ని లేఖలున్నాయి. మొత్తంపైన అదో ప్రపంచం.

ఎవరిదాకానో ఎందుకు? చాలా  లేఖల్లో చాసో కథలపై స్పందనలు ఆయనకు రాశారు. మెచ్చుకున్న వాళ్లు, మెచ్చుకుంటూనే మెరగులు సూచించిన వారు లేదా విమర్శించిన వారు వున్నారు.  చాసో రాసిన లేడీ కరుణాకరం  పాత కథనూ, 1972లో రాసిన చెప్పకు చెప్పకు కథనూ పోల్చి సోసు చేసిన వ్యాఖ్యలు వాటిపై ఆయన సమాధానం కూడా వుంటుంది. ఈ విమర్శలతో సహా తన కథలపై ఏదైనా పత్రికా ముఖంగానే రాయవలసిందిగా చాసో ఆయనను కోరాడు మరో లేఖలో. సంపాదక లేఖలు రాయడానికి ఏదో అడ్డు వస్తోందని సోసు చేసిన వ్యాఖ్యపై ఒకింత కోపంగా స్పందించారు.

'నేను జంక్షనులో బడ్డీ' అన్న కథ జ్యోతి మాసపత్రికలో ప్రచురించినప్పుడు (ఈ మధ్య కాలంలోనే) శ్రీశ్రీ, ఆరుద్ర పాఠకులుగా వారి అభిప్రాయాలు తరువాత నెలలో  ప్రచురించారు. నిన్న జ్యోతిబాసు (కమ్యూనిస్టునాయకుడు) ఒక సంపాదకునికి లేఖను స్టేట్స్‌మన్‌ పాఠకునికి జవాబుగా నాలుగు రోజుల క్రితం అచ్చువేశారు. కథ మీకు ఎలాగ నచ్చలేదో రాయొచ్చు కదా? నేను మెచ్చుకోలు రాయమనలేదే?''

వజ్రహస్తం కథలో కథ వుంది. సరియైనదే. దానికి ఒక కీలకం వుంది. మళ్లా చదివి ఆ కీలకం పట్టుకోండి... వజ్రహస్తం రచయితగా నన్ను సంతృప్తి పరచిన కథ. అందుకే మీ అందరి అభిప్రాయాలు కావాలి. ముఖ్యంగా వ్యతిరేకతతో కూడిన మీ అభిప్రాయమే కావాలి. అందుకే తప్పక రాయండి. మొహమాటపడకండి...''  ఇవన్నీ చాసో స్వయానా రాసిన వాక్యాలు. ఆయననూ ఆయన కాలాన్ని, కలం యోధులనూ అర్థం చేసుకోవడానికి అంతరంగాలు అవలోకించడానికి ఈ పుస్తకం గొప్ప సాధనం.

అంటే తమ రచనలపై చర్చ జరగాలనే తపన అప్పటి నుంచి ఇప్పటి వరకూ రచయితలకు ఒకేలా వుంది. కాకపోతే అప్పుడు మీడియా ఇంత విస్తరించలేదు. పుస్తక ప్రచురణ ఇంత సులభం కాదు. కనుకనే మహాకవులు కూడా నానాయాతన పడ్డారు. ఇప్పుడు మనకు రావలసినంత గుర్తింపు లేదా పొగడ్త రాలేదని విచారించే వర్తమానులు గతంలోకి ఒకసారి చూడటం మంచిది మరి! ఈ లేఖలు రాసిన వారు స్పందించిన వారు తమ రచనలపై సమీక్షలు కోరడమే గాక విమర్శలను ఆహ్వానించిన తీరూ, ఇతరులను గౌరవించిన తీరు ఇప్పుడు కొరవడుతున్నదని నిస్పందేహంగా చెప్పొచ్చు. సాహిత్యరంగం విశాల దృక్పథం లేకుండా సజీవం కాదు.