వదంతులు.. మూక హత్యలు..

వాట్సప్లు 'గుంపు హత్యలు' చేయిస్తాయా?     - ప్రబీర్పుర్కాయస్థ

పిల్లల దొంగలనే అనుమానంతో దొరికిన వారిని పట్టుకుని ప్రాణాలు తీసే ఘటనలు పరం పరంగా సాగిపోతున్నాయి. దేశంలో చాలా చోట్ల నుంచి ఇలాంటి ఘాతుకాలకు సంబంధించిన కథనాలు అంతకంతకూ పెరిగి పోతున్నాయి. ఇదంతా వాట్సప్సందేశాల కారణంగా జరుగు తున్న అనుద్దేశిత పరిణామమని ప్రభుత్వం మనను నమ్మమంటున్నది. అయితే అది నిజం కాదనేది స్పష్టం. ఈ విషయంలో ఏదైనా అతుకులు వేసే పని చేస్తే-అంటే వాట్సప్యాజమాన్యంగా వున్న ఫేస్బుక్వారితో మాట్లాడి చేస్తే సమస్య పరిష్కారమై పోతుందని మరికొందరంటున్నారు. సమాచార ప్రసార మంత్రిత్వ శాఖ కొంతకాలం కిందట ఇలాగే వార్తల పోర్టళ్లను క్రమబద్దీకరిస్తానంటూ బయిలుదేరింది. తీరా జరిగిందే మంటే విమర్శనాత్మకంగా వున్న వెబ్సైట్లపై దాడి. అదే తంతును ఇప్పుడు మరోసారి పునరావ తం చేయాలనుకుంటున్నట్టు కనిపిస్తుంది. సోషల్మీడియాను నియంత్రించాలనే ముసుగులో డిజిటల్మీడియాపై ఆంక్షలు, ప్రభుత్వంపై ప్రజా విమర్శల పీక నులమడం వంటి చర్యలు మనం చూసే అవకాశముంది.

హిందూత్వ సంస్థల ప్రధాన పుకార్ల యంత్రంగా వాట్సప్పని చేస్తున్నదనే ముఖ్యాంశం ఇక్కడ మోడీ ప్రభుత్వం దాచిపెడుతున్నది. మత కలహాలు రగిలించేందుకు మైనార్టీలపై దాడులకు పురికొల్పేందుకు, హేతువాదులపై ద్వేషం పుట్టించేందుకు, గోవధ పేరిట వదంతులు వ్యాపింపచేసేందుకు గత కొన్నేళ్లుగా దాన్ని విస్తారంగా వినియోగిస్తున్నారు. ఈ విషయంలో పోలీసులు ప్రభుత్వ యంత్రాంగం ఉదాసీనంగా వుండిపోవడం కూడా తోడవుతున్నది. గతంలో ఇలాంటి ఘటనలు జరిగినప్పుడు వారు బాధితులు దుండగుల పైన కేసు పెట్టడం లేదా కొన్నిసార్లు కేవలం బాధితుల పైనే కేసులు బనాయించడం జరిగింది. ప్రభుత్వ యంత్రాంగం దాదాపుగా ఇలాంటి అన్ని సందర్భాలలోనూ దాడి కారకులను యథేచ్ఛగా వదిలేసింది. బాధిత కుటుంబాల వారిపై మాత్రం కేసులు కొనసాగించింది. యుపిలో హత్యగావించబడిన అఖ్లాక్ఖాన్కుటుంబం ఇప్పటికీ నాడు దొరికిన మాంస శకలాలకు సంబంధించి విచారణను ఎదుర్కొంటున్నది. పైగా వారిపై మరింత బలమైన సాక్ష్యాలు లభించాయని హంగామా సాగుతున్నది.

ఈ విధంగా విద్వేష కారకులతో రాజ్యం జట్టు కట్టడం వల్లనే అల్లరి మూకలు రెచ్చిపోతున్నాయి. తాము అనుకున్న న్యాయం అక్కడికక్కడే అమలు చేసేస్తున్నాయి. పేరుకు పోయిన ద్వేషం, దురభిప్రాయాల వల్లనే హంతక మూకలు రెచ్చిపోతున్నాయి. రాజ్యం తన బాధ్యతల నుంచి వెనక్కుపోవడం వారికి కొమ్ములు తెస్తున్నది. కేవలం పుకార్ల ముఠాల వల్లనే శాంతిభద్రతలు కూలిపోవు. సమాజంలో వున్న సంకుచిత చీలికలు, మతతత్వ శక్తులతో రాజ్యం చేతులు కలపడం కారణంగా హంతక మూకల భూతం పుట్టుకొచ్చింది.

పుకార్లనేవి ఇప్పటికిప్పుడు వచ్చినవి కావు. ప్రజల్లో ఎప్పుడూ ఏవో వుంటాయి. చాలా సందర్భాల్లో సమాజంలో వాటివల్ల పెద్ద సంచలనం ఏమీ రాదు. వాటిని ఒక విధమైన సమాచారంగా తీసుకుని నిజానిజాలు విచారించడమే జరుగుతుంది. కొంతమంది అమాయకంగా విన్నవన్నీ నమ్ముతారు కాని మరికొందరు అంత సులభంగా నమ్మరు. అప్పటికే సమాజం విభజితమై ఉద్రిక్తతలు తీవ్రమైనప్పుడే వదంతులు ప్రమాదకరంగా మారతాయి. ఇలాంటి పరిస్థితులే వాటిని పెద్దవి చేస్తాయి. ఈ రోజున వున్న ప్రభుత్వం ప్రజల మధ్య చీలిక పెట్టాలని చూస్తుంది గనకే హంతక మూకలు పెరిగి పరిస్థితి చేయి దాటిపోతున్నది. ఈ విద్వేష వాతావరణమే సామూహిక హింసకు ప్రేరణ అవుతున్నది.

మరైతే సోషల్మీడియాకు ఈ హింస విషయంలో పాత్రే లేదా? ఇది అర్థం కావాలంటే వెబ్సైట్లు, సోషల్మీడియా గ్రూపులకు వాట్సప్గ్రూపుల ద్వారా సందేశాల చేరవేతకు మధ్య తేడా గురించి చర్చించాలి. వెబ్సైట్లు, ఫేస్బుక్, ట్విట్టర్వంటవి ప్రజా రంగంలో వుంటాయి. కాని వాట్సప్గ్రూపు సందేశాలు ప్రైవేటు ఆవరణకు చెందినవి. ఈ రెండు రకాల వాటికి వర్తించే నిబంధనలు వేరు.

వెబ్సైట్ల నిర్వహణ లేదా ఫేస్బుక్లేదా ట్విట్టర్ద్వారా సందేశాలు పంపుకునే వారు ప్రజారంగంలో వుండే మిగతా వారివలెనే చట్టబద్దమైన బాధ్యత కలిగివుంటారు.ఈ సైట్లలో వచ్చే ఏవైనా వ్యాసాలు గాని వార్తలు గాని చట్టాలకు లోబడే వుంటాయి. ద్వేషం, హింసాకాండ ప్రేరేపించేలా దుష్ప్రచారాలు చేస్తే సివిల్, క్రిమినల్చర్యలను ఎదుర్కోవాలి. ఫేస్బుక్, ట్విట్టర్వంటివి ఏ వ్యక్తి అయినా తమ స్వంత సైట్ఏర్పాటు చేసుకోవడాన్ని అనుమతిస్తాయి. ఇందులో ప్రతి వినియోగ దారుడికి ఒక దిన పత్రికకు లేదా వెబ్సైట్కు మరేవైనా ప్రజా విభాగానికి వున్న బాధ్యతే వుంటుంది. ఫేస్బుక్, ట్విట్టర్ప్రైవేటు వ్యవహారాలు కాదు. కనుక ప్రజావరణంలో మనం మరేదైనా చేస్తే ఎంత బాధ్యత వుంటుందో ఇక్కడా అదే వుండాలి.

మనం గనక ఏదైనా ట్వీట్ను లేదా ఫేస్బుక్పోస్టును షేర్చేసుకుంటే చట్ట పరమైన బాధ్యత ఏమంటుంది? అనిపించవచ్చు. ఇలా చేయడం ద్వారా మనం రీట్వీట్లేదా షేర్చేస్తున్న అభిప్రాయానికి మనం కూడా బాధ్యులమవుతామని న్యాయ నిపుణుల వాదన. ఏదైనా దినపత్రిక లేదా వెబ్సైట్మరో చోట వచ్చిన అభిప్రాయాన్ని యథాతథంగా ప్రచురించాక ఎంత బాధ్యత వుంటుందో సోషల్మీడియాలో పునర్ముద్రణ, రీట్వీటింగు వంటివి అదే ప్రభావం చూపిస్తాయి.

వాట్సప్విషయంలో ఏం జరుగుతుంది? వాట్సప్ఒక బహిరంగ వేదికగాని ప్రైవేటు వేదికగా పరిగణించబడుతుంది. ఒక సందేశం వ్యక్తిగత లేఖ వంటిదే. కాబట్టి గ్రూపు సందేశం అంటే గ్రూపు మొత్తానికి రాసినట్టే. గూగుల్, యాహూ గ్రూపులతో సందేశాలు పంపినా ఇదే వర్తిస్తుంది. అలాంటి గ్రూపులు ఏవైనా నేరపూరిత చర్యలలో పాల్గొన్నట్టు తెలిస్తే అంటే ఈ సందర్భంలో జరిగినట్టు హింసాకాండకు పాల్పడితే అది అక్కడి న్యాయ ప్రక్రియకు లోబడి వుంటుంది. ఈ వేదికల నిర్వాహకులు సాక్ష్యాధారాల సేకరణలో గాని మరేవిధంగా గాని సహకరించవలసి వుంటుంది. అయితే ఇదంతా చేయాలంటే ముందు ఇంటి దొంగ ఎవరైనా వున్నారా అని విచారించాలి. ఇది అన్ని దర్యాప్తులలోనూ వుండేదే. మిగిలిన అన్ని రంగాల లాగానే ఇక్కడ కూడా ఐటి చట్టం ఇంకా క్రిమినల్ప్రొసీజర్చట్టం వీటికీ వర్తిస్తాయి. ఇలాంటి చట్టాలు బహిరంగ విషయాలకు వ్యక్తిగత పరిధికి మధ్య తేడా ఏమిటో నిర్దేశిస్తాయి. ఈ చట్టాల నిబంధనలను తదనుగుణంగా వినియోగించే అవకాశం వుంది గనక మరే కొత్త చట్టమూ అవసరం లేదు. సాంకేతిక పరిజ్ఞానంతో వచ్చే కొత్త పరికరాలు టెలిఫోన్అయినా ఇంటర్నెట్అయినా చట్టాల ప్రాథమిక స్వభావాన్ని మార్చబోవు.

ఈ విషయం తేలిగ్గా చెప్పాలంటే ఏదైనా వాట్సప్గ్రూప్హింసాద్వేషాలు రెచ్చగొడుతుంటే తప్పక దర్యాప్తు చేయవలసిందే. అందుకు సంబంధించిన సాక్ష్యాధారాలు ఏమైనా లభిస్తే వాటిని పోస్టు చేసిన లేదా ఫార్వర్డ్చేసిన వ్యక్తులు ఆ నేరాలకు బాధ్యత వహించవలసిందే. వాట్సప్స్వంతదారైన ఫేస్బుక్అధికారులతో, పోలీసులతో సహకరించవలసిందే. అలాంటి అవకాశం ఇప్పటికే వుండగా సామూహిక హింస విషయంలో యాప్కు కొత్త నిబంధనలు తీసుకురావాలంటూ మాట్లాడ్డం ఎందుకు? ఇలాంటి సందర్భాల్ల్లో గాని మత కల్లోలాల తరుణంలో గాని, దళితులపై దాడులు జరిగినప్పుడు గాని నిష్పక్షపాతంగా వ్యవహరించేందుకు పోలీసులు నిరాకరిస్తున్నారు. ఇక్కడ సమస్య పోలీసులు, ప్రభుత్వ యంత్రాంగం ప్రదర్శిస్తున్న ఉదాసీనతే తప్ప చట్టం, నిబంధనలు లేకపోవడం కాదు. ఆ కారణంగానే దోషులు తప్పించుకోగలుగుతున్నారు. కనుక సమస్య నూతన సాంకేతిక పరికరాలకు సంబంధించిన చట్టం లేకపోవడం కాదు, దాన్ని అపరాధులపై ఉపయోగించకపోవడం. ప్రసార సాధనాల వల్ల, గ్రూపు సందేశాల వల్ల విషయం త్వరగా వ్యాపిస్తుందనేది నిజమే. అయితే వాటిని పట్టుకోవడం, సాక్ష్యాలు సేకరించడం కూడా చాలా సులభమైపోయింది. సెల్ఫోన్లలో వచ్చిన సందేశాలు అక్కడే వుంటాయి. వాటిని పంపిందెవరో ఇట్టే తెలిసిపోతుంది. వీడియో సాక్ష్యాలు కూడా దొరుకుతాయి.

వీటి ద్వారా త్వరత్వరగా పెద్ద గుంపులు పోగవుతాయి గనక వారిని పోలీసులు ఏమీ చేయలేకపోతున్నారనే వాదన తేవచ్చు. ఆ ఘటన జరిగిన తర్వాతనైనా దోషులను పట్టుకోకుండా ఎందుకు నిస్సహాయంగా వుండిపోతున్నారు? ఇన్ని సాక్ష్యాలు లభిస్తున్నా అతి కొద్ది మందికే ఎందుకు శిక్షలు పడుతున్నాయి ప్రధాని మోడీ లేదా హోం మంత్రి చెప్పగలరా? బాధితులపై కేసులు పెట్టడం ఎందుకు జరుగుతున్నది? కాబట్టి ఈ సామూహిక హింస, నరహత్యలు ప్రబలడానికి మూల కారణం విద్వేష ప్రచారకులతో అధికార యంత్రాంగం కుమ్మక్కు. లేదంటే అలసత్వం. ఈ కారణంగానే హేతువాదుల హత్యలు, సామూహిక హననాలు సంభవిస్తున్నాయి. లోపం మన చట్టాలది కాదు. చట్టాన్ని కాపాడవలసిన వారిదే.

అయితే వాట్సప్లో వున్న ఒక సదుపాయం విద్వేష వ్యాప్తికి సులభ సాధనంగా మారుతున్నది. దాన్ని మార్చాలని బిజెపి ప్రభుత్వం ఆ సంస్థను అడగడం లేదు.

ఫేస్బుక్యాజమాన్యంలోని వాట్సప్గ్రూపుల్లో ఎవరి నెంబరునైనా అనుమతి లేకుండానే చేర్చవచ్చు. ఒక వేళ ఆ నెంబరు మొబైల్వాడేవారికి ఇష్టం లేక నిష్క్రమించినా మళ్లీ గ్రూపులో కలపొచ్చు. ఈ రోజున ఈ గ్రూపులను స ష్టించడానికి దోహదం చేస్తున్న వాట్సప్లోని ఈ సదుపాయం చాలా విపరీతమైంది. మన గ్రూపులో ఎవరినైనా కలుపు కోవడానికి ముందుగా అనుమతి తీసుకునే పద్ధతిని 'చేర్పు పద్ధతి' (ఆప్ట్ఇన్) అంటారు. అలాగాక ముందు మనం చేర్చేసుకుంటే వారికి నచ్చక పోతే వెళ్లిపోవచ్చు. ఇది 'నిష్క్రమణ పద్ధతి' (ఆప్ట్అవుట్). ఇప్పుడు వాట్సప్అనుసరిస్తున్నది రెండో తరహా. కొత్తవారికి ఈ విధంగా బయటకు వెళ్లే అవకాశం వుందని తెలియకపోవచ్చు. ఒకవేళ మీరు నిష్క్రమించినా మళ్లీ తెచ్చిపెట్టే పద్ధతి ఇంకా అధ్వాన్నమైంది. మొబైల్నెంబర్లు, మన వ్యక్తిగత డేటా యథేచ్ఛగా అమ్మకానికి దొరుకుతున్న నేటి పరిస్థితిలో కొన్ని శక్తులు సామూహికంగా జాబితాలు తయారు చేసి గ్రూపుల్లో చేర్చేసుకోవచ్చు. ముందుగా అనుమతి అవసరం లేని వాట్సప్పద్ధతి వల్ల మనం ఇష్టం లేకపోయినా ఆ ప్రచారాలను ఆలకించవలసిందే. అది పంపేదెవరో కూడా మనకు తెలియదు.

ఈ 'చేర్పు పద్ధతి' ద్వారా సామూహిక సందేశాలు పంపడంలో మరో పరిణామానికి దారితీస్తుంది. ఒకానొక వ్యక్తిని ట్రోల్చేస్తారు. నిజానికి వారికి ఇష్టం లేకపోయినా వారి నెంబర్లు పదేపదే ఈ గ్రూపులకు పదేపదే జత చేస్తారు. వాట్సప్లో ఈ అవకాశం వుండటం వల్ల కొందరిని వెంటాడి ట్రోల్చేసేందుకు, దుర్భాషలాాడేందుకు వీలు కలుగుతుంది. కాని అవతలి వారికి పరిష్కారం మాత్రం వుండదు. మొదటిసారి వాట్సప్వాడే అనేకమందికి ఈ సందేశాలు ప్రామాణికమైనవి కావని తెలియకపోవడంతో వాటికి లేని విలువనిస్తారు. తమ వీడియోలు, ఫొటోలు కూడా దుష్ప్రచారానికి వాడతారని గ్రహించలేరు.

ఇదివరలో పత్రికలలో వచ్చిందంతా అచ్చయిందంతా వాస్తవమనుకునే అమాయకత్వంలో ప్రజలు వుండటం నాకు తెలుసు. ఇప్పుడు వాట్సప్గ్రూపులలో కనిపించే వీడియోలు, ఫొటోలకు ఆ విధమైన విలువనిస్తున్నారు. ఫొటోనో వీడియోనో వచ్చిందంటే 'నిజమే కావచ్చు' అనుకుంటున్నారు. తాము చూసిన దాన్ని గురించి పరస్పరం చెప్పుకుంటున్నారు. ఏదైనా చిత్రం దుర్బుద్ధితో తయారు చేసి వుండొచ్చని లేదా సందర్భాన్ని తప్పించి ప్రచారం చేస్తుండవచ్చని తెలుసుకోగల స్థితి ఇంకా రాలేదు. అప్పటికే అనేక దుష్పరిణామాలు జరిగిపోతాయి. ప్రజాభిప్రాయం పక్కదోవ పట్టడం హింసాకాండ, అల్లర్లు సంభవించి వుంటాయి. ముజఫర్నగర్మత కల్లోలంగాని ఇటీవలి మూక హత్యలు గాని ఇందుకు ఉదాహరణలుగా వున్నాయి.

పిల్లలను ఎత్తుకుపోతున్నారని చెప్పడానికి ఇటీవల ప్రచారంలో పెట్టిన వీడియోలు కావాలని తయారు చేసినవో లేక సంచలనం కోసం వ్యాపింపచేసినవో తప్ప వాస్తవం కాదని మనకు తెలుసు. ధూలేలో మూక హత్యలకు దారితీసిన మూడు వీడియోలు కల్పితమని ఇండియన్ఎక్స్ప్రెస్పత్రిక (12.7.18) రాసింది. ముజఫర్నగర్అల్లర్లలో గాని ఈశాన్య బెంగళూరులో బీతావహం స ష్టించిన వీడియోలు గాని ఇలాంటివే. ఆ మూక హత్యలు లేదా హింసాకాండ సోషల్మీడియా వల్ల జరిగాయని నేను చెప్పడం లేదు. ఇంతకు ముందు వ్యాసంలో చెప్పినట్టు అవి వాస్తవిక ప్రపంచం లోని ఘటనల వల్ల, శక్తుల వల్ల మాత్రమే జరుగుతాయి. శాంతిభద్రతల యంత్రాంగం కావాలని విఫలం కావడం ఇందుకు కారణం. ఇలాంటి మూక హత్యలకు కారణమైన లేదా విచారణను ఎదుర్కొంటున్న వారిని సత్కరించేందుకు బిజెపి మంత్రులు పోటీ పడటం మరింత వెగటు పుట్టిస్తుంది.

ఇలాంటి వదంతులను, దుర్వినియోగాన్ని నివారించేందుకు సోషల్మీడియా వేదికలు తమ లక్షణాలను / సదుపాయాలను ఏమైనా మార్చు కోవచ్చా అన్నది ఇక్కడ నేను చర్చించాలను కుంటున్న అంశం. వారెందుకని ఆ పని చేయడం లేదు? బిజెపి ప్రభుత్వం వారిని ఎందుకు ఆ విధంగా చేయమని చెప్పడం లేదు? వచ్చే సందేశాల రంగు మార్పు గురించి అడగడం లేదు? వారు చేయవలసిందల్లా 'ఆప్ట్అవుట్' నుంచి 'ఆప్ట్ఇన్'కు మార్చడమే. కాని ఆ మార్పు వ్యాపార విధానంతో ముడి పడి వుంది గనకనే వాట్సప్యాజమాన్య స్థానంలోని ఫేస్బుక్ఆ పని చేయదు. అంతకంతకూ ఎక్కువ మందికి చేరడమే ఫేస్బుక్వ్యాపార నమూనా. ఎక్కువ ఫోన్నెంబర్లు వుంటే దాని పరిధి అంత ఎక్కువగా వుంటుంది. అంతేగాక ఐడిలు, ప్రొఫైల్చిత్రాల వంటివి కూడా అది సేకరిస్తుంది. సందేశాలు పంపే ఈ ప్లాట్ఫారమ్లు ఎంతగా విస్తరిస్తే అంతగా వారు తమ అసలైన కస్టమర్లుగా వున్న వ్యాపార సంస్థలకు డేటా విక్రయించవచ్చు. ఫేస్బుక్లేదా వాట్సప్ద్వారా వ్యాపార ప్రచారం పెంచుకోవచ్చు. లేదంటే అడ్వర్టయిజర్లు అనుకున్నట్టు ఎస్ఎంఎస్లు పంపడానికి టెలి మార్కెటింగ్చేయడానికి మొబైల్నెంబర్లు విక్రయించవచ్చు. తమకు అక్కరకు వచ్చే కస్టమర్లకు వ్యాపార సంస్థలు నేరుగా సమాచారం చేరవేయడానికి కూడా వాట్సప్గ్రూపులు ఉపయోగపడతాయి. సక్రమంగా ఆలోచించే వారెవరైనా సరే ఒక వ్యాపార ప్రచార బందం సందేశాలకు అందుబాటులో వుండాలని కోరుకోరు. కనుక మన అనుమతి లేకుండానే చేర్చే సదుపాయమే లభిస్తే వారి పని మరింత సులువవుతుంది. సోషల్మీడియా ప్లాట్ఫారమ్లు వైరల్కావడమే వారి వ్యాపార నమూనా అన్నది ఇక్కడ కీలకమైన విషయం. కనుక వారు బూటకపు వార్తలను కట్టడి చేయరు. మామూలు చొప్పదంటు వార్తల కంటే బూటక వార్తలు కట్టుకథలు వేగంగా వైరల్అవుతాయని వారికి బాగా తెలుసు. పైకి ఏమి మాట్లాడినా ప్రభుత్వం పోలీసులు వెంటపడితే తప్ప వారు ఈ పద్ధతిని మార్చుకోరు.

మరి బిజెపి ప్రభుత్వం ఈ గ్రూపుల్లో చేరిక బలవంతంగా గాక ఐచ్ఛికంగా జరిగేట్టు వుండాలని వాట్సప్గ్రూపులపై ఎందుకు ఒత్తిడి తేవడం లేదు? అది మనకు ఉపయోగమనీ, అలాంటి ప్లాట్ఫారంల దుర్వినియోగాన్ని తగ్గిస్తుందనీ మనందరికీ తెలుసు. కాని ఐటి శాఖ ఫేస్బుక్తో చర్చలంటూ వరుసగా కథనాలు విడుదల చేయడమే గాని అసలు అంశంపై కుట్రపూరిత మౌనం పాటిస్తుంది. ఇందుకు ఒకే ఒక్క కారణమేమంటే ఈ సదుపాయం ఫేస్బుక్కు ఎంత అవసరమో బిజెపికి అంతకన్నా అవసరం. దాని ఎన్నికల యంత్రాంగం మొత్తం వాట్సప్గ్రూపులతోనే నిర్మితమైంది. దేశాన్ని ముక్కలు చేసే దాని విద్వేషం, విచ్ఛిన్నకర ప్రచారాలన్నీ ఈ ఐటి విభాగం ద్వారానే సోషల్మీడియా ద్వారా వ్యాపింపచేస్తున్నారు. అన్ని రాష్ట్రాలకు పంపడానికి ఈ వాట్సప్గ్రూపులనే వినియోగిస్తున్నారు. ఈ కారణం చేతనే వారు కేంబ్రిడ్జి అనలిటకా పరికరాల వంటివి అమర్చి నిర్దిష్ట లక్ష్యాలతో సందేశాలు పంపుతున్నారు. ఈ సందేశాలలో కొన్ని మోడీ ప్రభుత్వానికి అను కూలంగానూ ఎక్కువ భాగం మైనారిటీలపైన, తమ రాజకీయ ప్రత్యర్థులపైన దుష్ప్రచారాల తోనూ నిండి వుంటాయి.

నిజంగానే సోషల్మీడియా హంతక ముఠాలను తయారు చేయదు. మనుషులే చేస్తారు. నిజంగానే ప్రభుత్వ ఉదాసీన వైఖరి ఇలాంటి ముఠాలు పెరగడానికి, ఇష్టానుసారం మూక హత్యలు చేయడానికి అవకాశం ఏర్పడుతున్నది. అయితే దీని అర్థం ఈ బూటకపు వార్తల వ్యాప్తిని అరికట్టడంలో ఫేస్బుక్కు పాత్ర లేదని కాదు. కొంతమంది చెబుతున్నట్టు ప్రత్యక్ష సెన్సారింగు ద్వారా గాక పైన చెప్పుకున్న లక్షణాలను మార్చడం ద్వారా మనం సోషల్మీడియా ఫీడ్స్పై మరింత అదుపు సంపాదించ వచ్చు. మన డేటా ఎలా వినియోగించబడేది నియంత్రించవచ్చు. అయితే వ్యాపార కారణాల వల్ల ఫేస్బుక్ఆ పని ఎప్పుడూ చేయదు. అలాగే రాజకీయ కారణాల వల్ల బిజెపి ఈ చిన్న మార్పు చేసుకోవలసిందిగా ఫేస్బుక్ను ఎప్పుడూ అడగదు. ఈ ఉభయులకూ బూటకపు వార్తల వల్ల లాభాలున్నాయి మరి.

అందుకే ఈ సాంకేతిక తిమింగలాలను అదుపు చేయాలని దేశంలోనూ విదేశాలలోనూ కూడా ప్రజలు గొంతెత్తి పోరాడాలి. వాటి కారణంగా మన సామాజిక ప్రవర్తన, రాజకీయ ఎంపికలు మారిపోతున్నాయి. ఇదే మన ముందున్న సవాలు. దీనిపై పోరాటం మన కర్తవ్యం.