సాహిత్య ప్రస్థానం ఫిబ్రవరి 2017

సాహిత్య ప్రస్థానం ఫిబ్రవరి  2017

ఈ సంచికలో ...

  • వల (కథ)
  • అసమ సమాజ నగ్న చిత్రం 'గాలిరంగు'
  • పట్టుదల (కథ)
  • ఆశాద్వీపంలో రచయితల 'వనభోజనం'
  • కళాత్మకత (కథ)
  • తెలుగు నేలపై కన్నడ శాసనాలు
  • సృజనను పెంచే సైన్స్‌ ఫిక్షన్‌
  • జానపదుల నమ్మకాలు, పాటలు
  • ఒప్పందం (కథ)
  • పక్కకు ఒత్తిగిలితే కవిత్వ పరిమళం
  • మరో మహాభారతం మన్యభారతం
  • మాతృభాషా మాధ్యమ వేదిక

రిషితేశ్వరీ.... రిషితేశ్వరీ...(కవిత)

కోసూరి రవికుమార్‌
9491336488
క్రోధమెలా పుడుతుందో...!?
 కొన్ని సందర్భాల నుంచీ...
కొన్ని పంటి బిగువున భరింప బడే దుఖాల నుంచీ....
ప్రాణ పత్రం నేలరాలిందని
హఠాత్తుగా అందుకున్న కబుర్ల నుంచీ
ఎటునుంచైనా పుట్టొచ్చు... క్రోధం

క్షణికావేశం అని కొందరంటారు గానీ
క్షణాలు ఆవేశాలుగా మార్పు చెందాల్సి వచ్చే
అవలక్షణాల గురించి ఆలోచించరు.
వేధించి
వేటాడి
తగులరాని చోట తగుల బెట్టి
లోలోపలే కాలిపోయేంత
మంటబెట్టిన ప్రవృత్తులు
మార్చురీ బయటే ఎలా నిలబడగలిగాయి
అప్పటిదాకా
తిరిగొస్తుందనుకున్న చిట్టి వాసంతం
ఎడతెగని గ్రీష్మాన్ని ఎదలో నాటి
నిలువునా కూలిపోతే...
చూట్టానికెంత నిబ్బరం కావాలి
లాస్ట్‌ నోట్‌లో కూడా వాళ్ళ పేర్లు రాయలేనంత
మానవీయత నీకిచ్చిన పెంపకానికి
నమస్కరించాలి

అసమ సమాజ నగ్న చిత్రం 'గాలి రంగు' (విశ్లేషణ)

డా|| రాచపాళెం చంద్రశేఖర్‌రెడ్డి
9494081896


The content of works of art reflects not only reality but also the artists experience of life, historical, political, philosophical and moral views and ideas, his world outlook and his aspirations.
(Y. Lukin: Essy 'The active nature of the art of socialist realism' - Marxist Leninist Aeasthetics and life' p.181)

అసమ సమాజం వైరుధ్యాల పుట్ట. ఆర్థిక సాంఘిక వైరుధ్యాలు రాజకీయ రంగు పులుముకొని రాజ్యమేలుతుంటాయి. ఈ వైరుధ్యాలనే అందంగా ప్రచారం చేయడానికి సాంస్కృతిక రంగాన్ని ఉపయోగించుకుంటుంది పాలకవర్గం.  ఈ వైరుధ్యాలలో రాజ్యం అల్ప సంఖ్యాక పక్షం వహించి, అధిక సంఖ్యాక సమాజం మీద పెత్తనం చేస్తుంటుంది. ప్రజారాజకీయ దృక్పథం గల రచయితలు ఈ తలకిందుల వ్యవస్థను ఎత్తి చూపి, విమర్శకు పెడతారు. ఈ వైరుధ్యాల నిర్మూలన వైపు ప్రజల్ని పురమాయించి, వైరుధ్యాలు లేని సమాజ నిర్మాణం వైపు వాళ్ళ దృష్టి తిప్పుతారు. ఈ పని చేయడానికి రచయితలకు తాము నివసించే సమాజ చరిత్ర, దాని పరిణామం, అందులోని వైరుధ్యాలు అందుకు కారణాలు, వాటికి పరిష్కారాలు, ఆ సమాజం సృష్టించిన కళలు సాహిత్యం వంటి విషయ జ్ఞానం అవసరం. ఆ సమాజంలోని వైరుధ్యాల నిర్మూలన కోసం జరిగిన ప్రయత్నాల సారం తెలియాలి. ఆ ప్రయత్నాలు చేస్తున్న వాళ్ళ పక్షం వహించాలి. వాళ్ళ పట్ల మమేకత కలిగుండాలి. తాము ప్రశ్నించదలచుకున్న, ప్రతిఘటింపదలచుకున్న అంశాలను అభివ్యక్తం చేయడానికి అవసరమైన భాషా, భావుకతా సంపదను సమకూర్చుకోవాలి. సారాంశంలో ప్రజాతంత్ర రచయిత ప్రతిపక్ష పాత్రని నిర్వహించాలి.
'గాలి రంగు' కావ్యంలో ఈ లక్షణాలన్నీ పుక్కిటి బంటిగా ఉన్నాయి. ఈ కావ్యం నిండా రాజకీయం ఆవరించి ఉంది. సామాజిక వైరుధ్యాల గుట్టు విప్పింది ఈ కావ్యం. వైరుధ్యాలు సృష్టించిన సంక్షోభానికి అక్షరాకృతి ఈ కావ్యం. ''ఉద్యమాలు ఉవ్వెత్తున ఎగిసిపడుతున్న రోజులలో కూడా నాది విసృష్ట స్వరమేనేమో కాని, మార్మోగిన స్వరం కాదు'' అని కవి ఇచ్చుకున్న వివరణ అంత ముఖ్యం కాదేమో! సమాజంలోని అసంగతసంగతుల్ని గుర్తించి వాటిని విమర్శకు పెట్టడంలో దేవి ప్రియ నిబద్ధతతో వ్యవహరించారు. దానిని ఎంత స్థాయిలో చేశారన్నది తర్వాతి విషయం. 'గాలి రంగు' కావ్యం నిండా రాజకీయ స్వరాన్ని వినిపించారు. 'నీ రాజకీయాలేమిటి?' అని ఎవరో కవిని ప్రశ్నించారట.
సంతృప్తి దాచుకోకు/అసంతృప్తిని ప్రకటించు/ఆగ్రహాన్ని వ్యక్తం చేయి/నిష్పాక్షికత నటించకు/ధర్మానికి తటస్థత సాధ్యం కాదు
ఇంతకన్నా స్పష్టమైన రాజకీయ స్వరం ఎక్కడుంటుంది? ఆయుధం అలీనం కాదు అన్న శ్రీశ్రీ మాటకు కొనసాగింపు ఇది. ''నెత్తురోడుతున్నా తల వంచని నా ఆత్మగౌరవ ప్రతిపత్తి'' అన గలిగిన కవి నిబద్ధత కల్తీలేనిది. దివ్య హంస అనుకున్నది డేగలాగా రివ్వున దిగివచ్చి కలువ చేతులలో శిలువ మేకులు దించే హింసా చరిత్రను గుర్తించగలగటం కవి రాజకీయ స్పృహ.
ఇప్పుడు/రోజుకొక నవ ప్రవక్త/ఊరుకొక నీతి ప్రయోక్తచెదలు పుట్ట పగిలినట్టు ఆధ్యాత్మికత ముసుగులో, ఆశ్రమాల ముసుగులో కొత్త రకం దోపిడి మౌఢ్యం పెట్టుబడిగా ఎలా కొనసాగుతున్నదో వ్యాఖ్యానిస్తున్న ఈ ఖండికలో...
వినియోగ విశ్వవ్యాకరణంలో
అస్తవ్యస్త వాక్యమైపోతున్న మానవ ఉద్వేగమా!
కన్స్యూమరిజం పేరుతో మార్కెట్‌ ఎకనామీని అభివృద్ధి చేస్తున్న ప్రపంచీకరణ ముసుగు తొలగించి చూపుతున్న వాక్యమిది.

ప్రజా గజళ్ళు (కవిత)

చింతాడ రామారావు (సిరా)
9866087709

కలం కుత్తుక లుత్తరించి కవనజ్వాలను ఆర్పలేరుర
మాంస రచ్చ రగుల గొలిపి మనిషి మూలం మార్చలేరుర
బుసలు కొడుతు కసాయి తత్వం విషం గక్కుతు సాగుతుంటె
భిన్నజాతుల ఐక్య జెండ భిన్న వదనై నిలిచె గదర

అరాజకాల రాజకీయం అభ్యుదయమును అడ్డగించిన
రాజుకున్న జ్ఞాని మౌనం రాజ్యపీఠం కూల్చుగదర
బడుగు జనుల ఊచకోతతో భూమి దద్దరిల్లుతున్నది
ఒకరినొకరు కూల్చుకుంటె నేల నిప్పుల నగిడి గదర

పేదరోదల పొట్టగొట్టి భాగ్యవంతుల పరుపు పరచిన
కలిమిలేముల చిచ్చుచెలగి కాలమాగి పోవు గదర
జనం మనమున నాటబడిన కులం మతముల అంకురాస
నేలమీద నీరుబదులు 'సిరా' నెత్తుటేరులు పొరలు గదర

ఆశాద్వీపంలో రచయితల 'వన భోజనం' (విహారం)

అవధానుల మణిబాబు
9490760779

 కెరటాల ఉధృతి తగ్గాక ముందుగా మషాలా ఉప్మా, పూరి బరువును క్యారియర్‌ లోంచి కడుపులోకి చేరవేసాం. స్మార్ట్‌ ఫోన్‌ల పుణ్యమాని వీలైనన్ని సాగర దృశ్యాలని బంధించాం. కాసేపటికి మార్ని జానకిరాం చౌదరి జోక్స్‌ చెప్పడం మొదలెట్టడంతో అందరం వారితో జతకట్టాం. మధ్య మధ్యలో మద్దా సత్యనారాయణ ఆశువుగా పద్యాలందుకున్నారు. బృందంగా కొన్ని, పక్క వారితో చెవులు కొరుక్కుంటూ మరి కొన్ని, బోళ్ళు కబుర్లు చెప్పుకున్నాం.
వేర్వేరు దృక్పథాలు, భావజాలాలు, సాహిత్య నేపథ్యాలు, రచనా విధానాలు గల వ్యక్తులందరినీ సమీకరించి, రెండేళ్ళపాటు అనేక సభలు, సమావేశాలు నిర్వహించి కాకినాడలో ఓ సుహృద్భావ సాహిత్య వాతావరణాన్ని రూపొందించి, కొనసాగుతున్న ఘనత 'సాహితీ స్రవంతి'ది. ఇది అద్దేపల్లి వారి మానసపుత్రిక. ఇందరం ఒకటి కావడానికి ఒకే ఒక కారణం ఆ ప్రజాకవే. వారికి అత్యంత ప్రేరణదాయకమైన విషయం సముద్రం. సాగరాన్ని తలచుకున్న ప్రతిసారీ ఉప్పొంగిపోయేవారు. ''బందరు సముద్రం ఒక తన్ను తంతే కాకినాడ సముద్రం ఒడ్డున పడ్డా''నన్న ఆయన నేలను కూడా 'ఆకుపచ్చని సజీవ సముద్రం' గానే భావించారు. సంస్థ వార్షికోత్సవ సంచికలకు కూడా ''కడలి చిరునామా'' ''ఆశా ద్వీపం'' పేర్లు పెట్టారు. అదిగో ఈ 'ఆశా ద్వీపం' గురించి విన్నప్పటి నుండి అందరికీ ఓసారి చూడాలనే ఉత్సుకత. ఎలాగైతేనే ఇన్నాళ్ళకు కన్వీనర్‌ గదుల నాగేశ్వరరావు (గనారా) పూనికతో 13 నవంబర్‌, 2016న ప్రయాణం సాధ్యమైంది.
దాట్ల దేవదానం రాజు, అద్దేపల్లి ప్రభు, మధునాపంతుల సత్యనారాయణ మూర్తి, డా|| జోస్యుల కృష్ణబాబు, డా|| వుయ్యపు హనుమంతరావు, బోల్లోజు బాబా, ఇంద్రగంటి నరసింహమూర్తి, రామకృష్ణ శ్రీవత్స, పద్మజవాణి, అద్దేపల్లి జ్యోతి, మద్దా సత్యనారాయణ, మార్ని జానకిరాం చౌదరి, మేడిశెట్టి శ్రీరాములు, కొందరి కుటుంబసభ్యులు మొత్తం 35 మంది ఉదయం తొమ్మిదింటికి 'భానుగుడి' సెంటర్లో కలుసుకున్నాం.

మారిన చిరునామా (కవిత)

శ్రీహస్త
9494051021

తూర్పు సంద్రం మీద ఉదయించిన సూర్యుడు
బందరు తీరం నుంచి కాకినాడ తీరం చేరాడు
ఆయన చిరునామా కాకినాడ అప్పుడు
ఆయనే కాకినాడకు చిరునామా ఇప్పుడు
సముద్రం ఒక్కటే అక్కడా ఇక్కడా
ఆటుపోట్లలో మాత్రమే తేడా

బిరబిరా కృష్ణమ్మ పరుగున సాగరం చేరిందక్కడ
గలగలా గోదారి కదలి కడలి చేరిందిక్కడ
అందరివాడు ఆయన అందుకే
బార్బరు షాపు నారాయణ
ఆయన కవిత్వాన్ని నెమరువేస్తాడు
సైకిల్‌ షాపు సూర్యారావు ఆయనను ప్రేమగా
పెద్దాపురం తన వద్దకు నడిపించుకుంటాడు
ఒకప్పుడు కవిత్వాన్ని మాత్రమే ప్రేమించినప్పుడు
నన్నయ పద్యాలని శ్రీనాధుని సీసాలని గోదావరిలో దర్శించాడు
ఆ తరువాత జీవితాన్ని కూడా అర్ధంచేసుకున్నప్పుడు
పోరాటాల్ని మోసుకుపోతున్న పరమాణు ప్రవాహాల్ని
అదే గోదావరిలో దర్శించాడు

వేగం (కవిత)

దుప్పాడ రామకృష్ణనాయుడు
8790408525

వేగం...
ఎక్కడ చూసినా...
ఏం చేసినా...
లేచింది మొదలు
పడుకునేంత వరకూ
అందరినోటా
వేగం...వేగం...వేగం...

అసలెందుకీ వేగం
ఏమి సాధిద్దామని?
ఎవరినుద్ధరిద్దామని?
సూర్యుడు తన వేగాన్ని పెంచుకోలేదు
చంద్రుడు తన కాలాన్ని కుదించుకోలేదు
భూమి తన భ్రమణ పరిభ్రమణ వేగాలను మార్చుకోలేదు
నెల మారేది సగటున ముప్పది రోజులు ముగిసాకే
సంవత్సరాది వచ్చేది పన్నెండు నెలలు గడిచాకే
అమ్మ కడుపులోని బొమ్మ లోకాన్ని చూసేది నవమాసాలు నిండాకే
చెట్టు నుండి కాయ రాలేది పూర్తిగా పండేకే
పశు పక్ష్యాదులలో కొంచెమైనా మారని వేగం
ప్రకృతిలో ఎక్కడా కానరాని వేగం
మరి మనిషి కెందుకో
తక్కువ వేతనంతో
ఎక్కువ పనిచేయించుకొని
ధరిత్రిలోని సంపదనంతా వేగంగా దోచుకొని
అనతి కాలంలోనే
అత్యంత ధనవంతుడవ్వాలనే
నీ దురాశ సృష్టి కాదా ఈ వేగం
సంపద పెంపులో దూసుకెళ్ళిన వేగం
దాని పంపిణీలో మందగించింది... ఏమ్మాయరోగం?
ధనవంతుడికి భోగం....
దరిద్రుడికి రోగం...
అభివృద్ధికి అవసరమే కొంత వేగం
కాని, అదుపులేని వేగం మనిషి మనుగడకే ప్రమాదం
నువ్వు సృష్టించిన ఈ వేగం నిన్నే అంతం చేస్తోంది
అందుకే... ఓ మనిషీ
గమనించి కళ్ళెం వెయ్యు దానికి వేగం
లేకుంటే...
బలైపోతావు దానికి వేగం!

ఒప్పందం (కథ)

మూలకథ : కెన్యా రచయిత
గ్సూగివా థింగ్‌
అనువాదం : మౌద్గల్యస

9985050134

వేలాది సంవత్సరాల క్రితం నాటి మాట. అప్పట్లో మనుషులు ఇతర నాలుగు కాళ్ళ జంతువుల మాదిరిగా కాళ్లూ, మోచేతుల ఆసరాతో నడిచేవారు. లేడి, చిరుతపులి, రైనాల కంటే వేగంగా పరిగెత్తే వారు. అప్పట్లో మోచేతులు, కాళ్లు దగ్గరగా ఒకదానికొకటి కీళ్లతో అనుసంధానమై ఉండేవి. భుజాలు, నడుము, మోచేయి, మోకాలు, మణికట్టు, చీలమండ, కాళ్లు, చేతులు ఐదు కళ్లతో కలిపి ఉండేవి. బొటనవేలు, ఇతర వేళ్లు దగ్గర దగ్గరగా కలిసి ఉండేవి.
మోచేతులు, కాళ్లూ కవల సోదరుల్లా మెలిగేవి. శరీరం బరువు మోయడానికి ఒకదానికి మరొకటి సహకరించుకునేవి. శరీరం అటూ ఇటూ కదిలి చెట్లెక్కడానికి, పుట్లెక్కటానికి షాపులకో, మార్కెట్లకో వెళ్లడానికి సాయం చేసేవి. ఆఖరికి నీళ్లలో కూడా శరీరం ఈత కొట్టడానికి, మునక వేయటానికి, అటూ ఇటూ సంచరించటానికి దోహదం చేసేవి. ప్రజాస్వామ్య బద్ధంగా శరీరంపైన సంపూర్ణమైన హక్కు ఉన్నట్టుగా వ్యవహరించేవి.అవసరాన్ని బట్టి ఇతర శరీర అంగాల సహకారాన్ని తీసుకునేవి. నోటిని ధ్వని చేయటానికి, చెవి వినడానికి, ముక్కు వాసన చూడటానికి కళ్లు చూడటానికి ఇలా.....
లయబద్ధంగా, ఒకదానికొకటి అందించుకుంటున్న సహకారం, సమన్వయం ఇతర శరీర భాగాలకు కంటగింపుగా మారింది. అప్పుడప్పుడు తమకున్న ప్రత్యేక శక్తి సామర్థ్యాలను అందించేందుకు మొండికేసేవి. వాళ్ళ అసూయ ఏ స్థాయికి చేరిందంటే అసలు ఏ మాత్రం సహకరించక పోతే... ఆ రెండూ ఎలా మనుగడ సాగిస్తాయో చూద్దాం... అనుకునేదాకా వెళ్లాయి.

పక్కకు ఒత్తిగిలితే... కవిత్వ పరిమళం (నచ్చిన రచన)

కెంగార మోహన్‌
9493375447

ఇటీవల తెలుగు సాహిత్యంలో వస్తున్న కవిత్వంపై కొంత తృప్తి, మరికొంత అసంతృప్తి  సాహిత్యాభిమానుల్లో ఉన్నమాట వాస్తవమే. చలం చెప్పినట్టు కవిత్వాన్ని తూచే రాళ్ళెవరి దగ్గరా లేకపోయినా వివిధ పత్రికల్లో వస్తున్న కవితల్ని లోతైన దృష్టి కోణంతో చదివినపుడు చిక్కదనం లేని కవిత్వం, అలాగే వస్తువులోనూ, శిల్పంలోనూ, కవితా ఎత్తుగడల్లోనూ ప్రారంభ ముగింపుల్లోనూ పేలవంగా కొన్ని కవితలుంటున్నాయి.

కవితని ఇలాకూడా రాస్తారా? అని ఒక్కోసారి అనిపిస్తుంది. ఏది రాసినా కవిత్వమే అనుకుంటే సరిపోదు. అచ్చయిన ప్రతీ కవిత గొప్ప కవితనుకుంటే అది మనకుమనం మోసం చేసుకున్నవారమే. ముఖస్తుతికో, పొగడ్తకో బాగుంటుందని ప్రశంసిస్తే ఆ కవి పట్ల మనకున్నది అభిమానమనుకోవటానికి వీల్లేదు. కవిత్వము ఇలాగే ఉండాలన్న నిబంధనలేమి లేకపోయినా కొన్ని మౌలిక సూత్రాలు కవులు అనివార్యంగా పాటించాలి. అలా కొన్ని కవితా నియమాలు పాటించి అక్షరీకరించిన కవిత్వం పది కాలాల పాటు మిగుల్తుంది. అలాంటి కవులే, అటువంటి కవిత్వమే సామాజిక మార్పు దిశగా మనషిని మానవ సమూహాన్ని  నడిపిస్తుంది. కవిత్వమంటే ఇలా వుండాలి, అనిపించే కవిత్వాన్ని చదవడంలో భాగంగా కనిపించిన గొప్ప కవిత్వం ఇటీవల కె.శివారెడ్డి రాసిన ''పక్కకు ఒత్తిగిలితే''. గొప్ప కవుల కవిత్వమెవరైనా గొప్పగానే చెబుతారని చాలా మంది అనుకున్నా ఆ కవిత్వంలోని వస్తు వైవిధ్యం ప్రసిద్ధ కవులను, వర్ధమాన కవులను ఆకట్టుకుంటుంది.