సాహిత్య ప్రస్థానం మార్చి 2017

సాహిత్య ప్రస్థానం మార్చి 2017

ఈ సంచికలో ...

  1. వడ్రంగి పిట్ట (కథ)
  2. ఎన్‌.గోపి ఇరవయ్యొకటవ కావ్యం 'ఆకాశంలో మట్టి'
  3. తెలుగు కథల్లో కుటుంబ సంబంధాలు - హక్కుల ఉల్లంఘన
  4. కవితాను గంధాన్ని అద్దిన రజనీ గంధ
  5. అంతరంగ తరంగం (కథ)
  6. అక్షర దీక్షాదక్షుడు అనువాద సముద్రుడు
  7. ఆధునిక కవిత్వానికి వన్నెతెచ్చిన 'గీటురాళ్ళు'
  8. సమకాలీన కవిత్వ చిత్రణ 'పునాస'
  9. ఓ కొమ్మ స్వేచ్ఛ (కథ)
     

ఈ శతాబ్దం నాది! (కవిత)

 పి.ఎస్‌. శ్రీనివాసరావు
9441307185


నాకు తిన్నగా వుండం చాతకాదు
నా పుట్టుకే అలాంటిది
నా వూపిరి మాటకేం గానీ నేనందరి వూపిరిని
ఇంతింతై వటుడింతయై అన్న చందాన పెరిగినదాన్ని
పోల్చుకున్నవాళ్ళు కొందరు నన్ను పోగేసుకున్నారు
నన్నక్కర్లేదన్నవాళ్ళేవో భజనగీతాలు పాడుకున్నారు ..కోనీ!

చివరికి మళ్ళా నా పాటలకే వరసలు కడతారు
నేనడుగుపెట్టిన చోటల్లా నాదే
నా ఉఛ్వాశనిశ్వాసాల్లో
చరిత్ర పుడుతుంటుంది,చెరిగిపోతుంటుంది

ఎన్‌.గోపి ఇరవయ్యొకటవ కావ్యం 'ఆకాశంలో మట్టి' (విశ్లేషణ)

డా|| రాచపాళెం చంద్రశేఖర్‌ రెడ్డి

 9494081896

'In every age, the development of art is influenced by tasks set by society'
- G.L. Ermash
    ఎన్‌. గోపి గత నలభై ఏళ్ళలో (1976-2016) ఇరవయ్యొక్క కావ్యాలు ప్రచురించారు. ఇదొక చరిత్ర. ఇలాంటి చరిత్ర సృష్టించిన తెలుగు కవులు కొందరే. 1976-2009 మధ్య వచ్చిన 15 కావ్యాలను మూడు సంపుటాలుగా ప్రచురించారు. ఆ తర్వాత ఆరు కావ్యాలు ప్రచురించారు. వాటిలో ఆరవది ''ఆకాశంలో మట్టి''.

    అరవై కవితల సంపుటి ''ఆకాశంలో మట్టి''. ఇవి 2014-15 రెండేళ్ళలో రాయబడినవి. ఒక్కటి మాత్రం ఇంకా ముందుంది.
    సాహిత్య వస్తువు విషయంలో విధి నిషేధాలు అక్కరలేదని, ప్రాచీనకాలంలో ధనుంజయుడు చెప్పారు. ఆధునిక కాలంలో భావకవులు చెప్పారు. శ్రీశ్రీ చెప్పాడు. కవిత్వంలో వస్తు వైవిధ్యం ప్రదర్శించిన కవులు తెలుగులో అనేకులున్నారు. ఏ వస్తువును కవిత్వానికి స్వీకరించాలన్నది కవుల ఇష్టం. ఏ వస్తువును స్వీకరించినా దానిని కవితగా ఎలా మలిచారు? దానిని వర్తమానానికి ఎలా అన్వయించారు? దానిని ఎలా సామాజీకరించారు? అన్నది పాఠకులకు, విమర్శకులకు సంబంధించిన విషయం.

తెలుగు కథలో కుటుంబ సాంప్రదాయాలు - హక్కుల ఉల్లంఘన (విశ్లేషణ)

డా.కె.సుభాషిణి

స్త్రీల హక్కులపట్ల జడత్వంతో, నామ మాత్రపు స్ప హ కూడా లేని భారతదేశపు సమాజాన్ని, పాశ్చాత్యదేశాల ప్రభావంతో మొదలయిన స్త్రీవాద వుద్యమాలు కాస్త కదలికను తీసుకొచ్చాయి. ఈ ప్రభావం తెలుగు కథలో చాలా బలంగా కనిపిస్తుంది. ఇంటిపని, బయట పని, ఆస్తిహక్కు, వరకట్నం, అత్యాచారాలు, గ హహింస మొదలయిన విషయాల పైన వాస్తవిక ధోరణిలో కథలను రాస్తూ స్త్రీలను చైతన్యపరచటానికి కావలసిన భూమికను ఏర్పాటు చేసి, సమాజంలో ఆరోగ్యకరమైన చర్చలను చేయటంలో తెలుగు కథ పాత్రను విస్మరించలేము.
''దోపిడికి ఆడ మగ తేడా లేదర్రోయ్‌. ఆడవారిపై మగవారి పెత్తనం అదనంగా వుందర్రోయ్‌''
ఒక వర్గాన్ని అణగదొక్కి , అధికారం చెలాయించటమే పెత్తనం . ఇది హక్కుల ఉల్లంఘనకు పెద్ద ఎత్తున దారి తీస్తుంది. పెత్తనానికి లోబడి , మానవ హక్కులను అనుభవించే అవకాశాలు లేకుండా అవమానాలతో సమాజంలో బ్రతుకులు వెళ్లదీస్తున్న వారిలో అధిక భాగం మహిళలే. తల్లిదండ్రుల పెంపకాలలోని లోపాలు బాలికలను మానసిక, శారీరక బలహీనులుగా తయారు చేస్తోంది. కుటుంబం, సమాజం తాము నిర్వచించిన పద్ధతులలోనే మహిళలు నడుచుకోవాలని శాసిస్తుంది. సాంప్రదాయాలు , కట్టుబాట్ల పేరిట కుటుంబం స్త్రీకి ముందుకాళ్ల బంధం వేసి కనిపించని ఆంక్షలను విధించి తన పబ్బం గడుపుకుంటోంది.

అంతరంగ తరంగం (కథ)

చెన్నా రామమూర్తి
8886885178


దీక్షగా నేస్తున్న మగ్గాన్ని కాసేపు ఆపాడు.
'నగిషీలు చక్కగా దిగటం లేదు. గిలకలో ఎక్కడో లోపముంటుంది. చిన్నోడు పెక్యుల్ని సరిగా ఎంచుకొని కొట్టలేదేమో...! ఏం చేయాలో...' పరిపరి విధాల ఆలోచిస్తున్నాడు వెంకట్రామయ్య.
నెమలిపించం పేటులో ముదురాకుపచ్చ వర్ణం పొడచూపాలి. పేటు అందంగా ఉంటుంది. అది సరిగా రావటం లేదు.

ఒళ్ళంతా చెమటతో తడిసిపోయింది.
భాగ్యలక్ష్మి తుండుగుడ్డతో వీపును తుడుస్తూ, ''కుదుర్తుందిలే.... రామకిట్టన్నను పిల్సు. సర్సేసి పోతాడు. రొంచేపు ఇటొచ్చి గాలిక్కూర్చో....'' అంది.
డబుల్‌ తాపెట్‌ (గిలక)పై మంచి నగిషీలు దించిన రెండంచుల ప్యూర్‌ జరీ పట్టుచీరల్ని కంచి సిల్క్‌ హౌసుల్లో కళ్ళకద్దుకొని తీసుకుంటారంట. వీలయినంత త్వరగా డబుల్‌ తాపెట్‌ను సరిచెయ్యాలి.
మగ్గం బాగా కుదుర్తే, మంచి నాణ్యంగా వస్తాయి పట్టుచీరెలు. వాటిని కంచి శిల్కు హౌసులకు పంపాలి. గిరాకీ ఉన్నపుడు నాలుగుదుడ్లు ఎనకేసుకొని భాగ్యలక్ష్మి ముచ్చట తీర్చాలన్నది వెంకట్రామయ్య కోరిక.

సమకాలీన కవిత్వ చిత్రణ 'పునాస' (పరిశీలన)

 సిద్దెంకి యాదగిరి
9441244773


దాదాపు పదిహేనేళ్లపాటు రాసిన కవితల్ని కుప్ప పోసి 'పునాస' రూపంలో 2006లో ప్రచురించాడు. అప్పటికీ ఉన్న సంప్రదాయాన్ని కాదనీ, తన కవితా శీర్షికలు కాదని పుస్తకానికి శీర్షిక పెట్టాడు. పునాస అనేది వర్షాధార పంట. ఈ పదాన్ని తెలంగాణలో వాడుతారు. ఆలాంటి నూత్న ఒరవడి ద్వారా పుస్తకం తెచ్చి తెలుగు కవిత్వంలో సుస్థిర స్థానంతో తనదైన ముద్రవేసుకున్నాడు.
గాయం మనిషికి తగిలినా, మనసుకు తగిలినా గాయపు తాలూకు గురుతులు నిలిచిపోతాయి. వాటిలో తడిమి చూసుకున్నపుడు చలించే మనసు  అతులాకుతలం చేస్తుంటది. ఎతల ప్రవాహాన్ని అక్షరాలతో దేవి (వెతికి) మనసుకు హత్తుకునే విధంగా అల్లినపుడు బాధలు గాథలవుతాయి. గేయాలవుతాయి. కవితలవుతాయి. ఎందరికో భవిత అవుతుంది. తన ఎతల్ని ఎదలోతుల్లోని బాధల్ని అక్షరీకరిస్తున్న కవి తైదల అంజయ్య. వెలివాడ బతుకు వలస జీవితంలో, వలపోతలో చదువుతో చుట్టూ ఉన్న బతుకుల్ని చదివినోడు.

తన కవిత బతుకుల్నే చిత్రిస్తున్నాడు. సిద్దిపేటకు డిగ్రీ చదవడానికి వెళ్లినప్పుడు నందిని సిధారెడ్డి గారి పరిచయం ఎడారిలో వసంతాగమనమైంది. మంజీర రచయితల సంఘం ఇచ్చిన ప్రోత్సాహం కొత్త విషయాన్ని నేర్చుకునేలా చేసింది. దాదాపు పదిహేనేళ్లపాటు రాసిన కవితల్ని కుప్ప పోసి 'పునాస' రూపంలో 2006లో ప్రచురించాడు. అప్పటికీ ఉన్న సంప్రదాయాన్ని కాదనీ, తన కవితా శీర్షికలు కాదని పుస్తకానికి శీర్షిక పెట్టాడు. పునాస అనేది వర్షాధార పంట. ఈ పదాన్ని తెలంగాణలో వాడుతారు. ఆలాంటి నూత్న ఒరవడి ద్వారా పుస్తకం తెచ్చి తెలుగు కవిత్వంలో సుస్థిర స్థానంతో తనదైన ముద్రవేసుకున్నాడు. తనది మొదటి పుస్తకమైనా రంగినేని ట్రస్టు అవార్డు, ఉమ్మడిశెట్టి అవార్డ్‌ పొందింది. తన మొదటి పుస్తకం ద్వారా పరిపక్వత చెంది ప్రసిద్ధుడయ్యాడు. మరో పుస్తకం 'ఎర్రమట్టి బండి'. 'పునాస' ప్రస్తుతం  శ్రీ కృష్ణ దేవరాయ విశ్వవిద్యాలయంలో ఎం.ఏ. చదువుతున్న (పీ.జి) విద్యార్థులకు పాఠ్య పుస్తకం.
తైదల అంజయ్య బాల్యం పూల పానుపు కాదు. పల్లేరు కాయల పరుపు. ఇంటిపేరు తైదల ఒంటి నిండా ఆకలి. పేరు అంజయ్య గంజి కూడా దొరకని దీనస్థితి. ఆకలిని గెలుచుటకు అడవిని ఆశ్రయించి రకరకాల కాయల్ని తిని ఆకలి చల్లార్చుకున్నోడు. 'నాకు బాల్యం లేదు' అని మాక్సిం గోర్కి చెప్పినట్లు కవిక్కూడా బాల్యం లేదు. అంతేకాదు. 'నా కుగాదులు లేవు. ఉషస్సులు లేవు. అని దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి వ్యక్తీకరించినట్లు అంజయ్యకు కూడా లేవు.

అన్నా జర యిటు గూడ ...! (కవిత)

విజయ్‌ కోగంటి
8801823244


మీరు నిజంగానే గొప్పోళ్ళన్నా
మాలో కొందరికి మిమ్మల్నిచూస్తే
గుండెలుప్పొంగుతాయన్నా
ఎంత మాయగా నవ్వుతారన్నా
రోజూ విని పోయే మాటలైనా
ఎంత ప్రేమగా చెప్తారన్నా?

మాకోసం ఎంత కష్టపడుతున్నారన్నా?
నిన్న మొన్నటి దాక మాతో వున్నోడూ
మీతో జేరి చల్లంగ కార్లల తిరుగుతున్నాడన్నా!
మేమంటే మీకు ఎంత ప్రేమన్నా?
అందిన చోటల్లా 'దాహం'తీర్పిస్తున్నరు
మాకోసం నగరాలు నిర్మిస్తున్నరు
ఆకాశంలో రైళ్ళు తిప్పుతానంటున్నరు
మా కాళ్ళేమో నేలనుండవట్టె
పైకిజూత్తే ఏమీ కానరాక మెడలు నొప్పివట్టె
చూస్తే కళ్ళు బైర్లు తిరుగుతున్నై అన్నా
కొంచెం సమజవ్వక గడబిడైతున్నమన్నా
అన్నా! మీ పాకేజీలు టాబులు గీబులు

తను (కవిత)

మోతుకూరి శ్రీనివాస్‌
9866061350


వాడిన పసుపు నవ్వు
జారిన కురుల వెండి తీగలు
గుండెలు దాటని శబ్ధం
దీపకాంతిలో దేవకి
ఆమె ముఖం

లేత చిగురులా మెరిసింది
తను ఒక సందేహ రాగం
2
నిశబ్ధంలో
ఆమె గొంతు విప్పింది
విరిగిన గాయం
అనంత శోకాన్ని మోస్తున్న
రెండు తనువుల ఒక బరువు
మూసిన తలుపులు
తనకు తను ఒక విదేహం

ఆకుపచ్చని కన్నీరు (కవిత)

అమూల్యాచందు కప్పగంతు
9059824800


కన్నీటికి రంగుండదని తెలుసు
కాని అక్కడ పచ్చని కన్నీరు కారుతోంది
సన్నగా వీస్తున్న గాలి
ఆ ఎముకల్లోంచి మట్టి వాసనను తీసుకొస్తోంది
కపాలంలోని రెండు గుంటలు
భూమికేసి అదే పనిగా చూస్తున్నాయ్‌..

ఆ మృతదేహం నుంచి
పురుగుమందు వాసన గుప్పుగుప్పున వస్తోంది..
అపాదమస్తకం తేరిపార చూశా..
పచ్చని పొలం బీడుగా మారిపోయింది
అన్నదాత ఆర్తనాదంతో భూమి దద్దరిల్లింది..
పచ్చని కన్నీరు కారింది...
ధాన్యం పండించే రెండు చేతులు
ఈ లోకం నుంచి నిష్క్రమించాయి..
పొలం మీద పురుగుమందు పనిచేసిందో లేదో తెలీదు