తెలుగు సాహిత్యంలో - ముస్లిం మైనారిటీ కవుల ప్రస్థానం

విశ్లేషణ 
- డా. షేక్‌. ఇబ్రహీం9533336227


గత రెండున్నర దశాబ్దాలుగా ముస్లింలు అనుభవిస్తున్న కష్టాలు, కన్నీళ్లు, సమస్యలు, ఆకలి, బాధలు మొదలైన వాటి నుండి విముక్తి కోరుతూ ముస్లిం కవులు పూర్తిగా తమదైన గొంతుకతో ముస్లిం మైనారిటీ వాద సాహిత్యాన్ని తెలుగులో బలంగా వ్యక్తపరిచారు. ముస్లిం మైనారిటీ వాద సాహిత్యం అంటే ముస్లిం జీవితంలోని విభిన్న పార్శ్వాలను వ్యక్తపరచడం. ఆ పార్శ్వాలు ముస్లింల బాహ్యమైన ప్రపంచానికి సంబంధించినవి కావొచ్చు.., అంతర్గతమైన ప్రపంచానికి సంబంధించినవి కావొచ్చు.
ప్రాచీన కాలంలోని ముస్లిం సాహితీ పరులు తెలుగు సంస్కతితో, హిందూ జీవితంతో, పురాణాలతో మమేకమై
ఉన్నారు. వారిలో షేక్‌ దావూద్‌, బుడన్‌ సాహెబ్‌, ఉమర్‌ అలీషా, ఖాసిం ఖాన్‌, అచుకట్ల చిన్న దస్తగిరి మొదలైనవారు రామాయణ మహాభారత కథలను పద్యకావ్యాలుగా రచించారు. అయితే వీళ్లలో కొందరిని తెలుగు సాహిత్య చరిత్ర గుర్తించింది. మరికొందరిని గుర్తించక అలానే మరుగున పడేసింది. అయితే 1992కు ముందే తెలుగు సాహిత్యానికి పరిచయమైన ప్రముఖ ముస్లిం కవులు, రచయితలు ముస్లింల జీవితాల్ని కవిత్వీకరించిన వారు లేకపోలేదు. వారిలో సుగమ్‌ బాబు, దేవిప్రియ, ఇక్బాల్‌ చంద్‌, ఇస్మాయిల్‌, వజీర్‌ రెహ్మాన్‌, స్మైల్‌, కౌముది, ఖాదర్‌ మొహియిద్దీన్‌, అఫ్సర్‌, యాకూబ్‌ మొదలైన వారు సాహిత్య సజన చేశారు. అయితే ముస్లిం మైనారిటీవాద గొంతుక వినిపించింది మాత్రం 1992 తర్వాతనే. తెలుగు సాహిత్యంలో అడుగు పెట్టి సుమారు పాతిక సంవత్సరాల మైలురాయిని సొంతం చేసుకుంది.
తెలుగు సాహిత్యంలో ముస్లిం మైనార్టీ సాహిత్య ఆవిర్భవానికి కొన్ని ప్రధానమైన కారణాలను చెప్పవచ్చును.
- 1947 భారత్‌ పాకిస్తాన్‌ విభజన లోనే బీజాలు పడ్డాయి
- 1961 నుంచి 1989 వరకు దేశంలో పలుచోట్ల ముస్లిములపై జరిగిన దాడులు
- 1992 బాబ్రీ మసీదు సంఘటన
- 2002 గుజరాత్‌ సంఘటన
- 1994 కర్ణాటక వార్తల పై నిషేధం
- ఎం.ఎఫ్‌.హుస్సేన్‌ పై హిందుత్వ దాడులు
- తస్లీమా నస్రీన్‌పై ముస్లిం మత ఛాందసవాదుల ఆంక్షలు
అయితే 1947 నుంచి 1989 వరకు ముస్లింల పైన జరిగిన దాడుల గురించి ప్రతిస్పందనగా ప్రభుత్వాలు, సాహిత్యవేత్తలు పెద్దగా పట్టించుకోలేదు. 1992లో బాబ్రీ మసీదును కూల్చివేయడం ద్వారా దేశంలో మత విద్వేషాలను పురిగొల్పి ముస్లింల ఊచకోతకు నాంది పలికారు మత ఛాందసం కలిగిన హిందూ మత వాదులు. దేశవ్యాప్తంగా అప్పటి దాకా మాట్లాడని ముస్లిం మేధావులు, రచయితలంతా వారి ఐడెంటిటీతో ముస్లింలుగా మాట్లాడాల్సిన అవసరాన్ని గుర్తించారు. తెలుగు సాహిత్యంలోనూ అదే జరిగింది. అప్పుడే ముస్లిం మైనారిటీ వాద కవిత్వానికి బలమైన గొంతుక ఏర్పడింది. 2002 గుజరాత్‌లో ముస్లింల జాతి హత్యాకాండ జరిగింది. వేల మంది ముస్లింల ఊచకోత మళ్ళీ కొనసాగింది. దానికి హిందుత్వ సంస్థలు, పార్టీలు నాయకత్వం వహించాయని మీడియా, పత్రికలు, ప్రజాస్వామిక వాదులు, మేధావులు, రిపోర్టులు, పుస్తకాలు, కవిత్వం, కథలు, వ్యాసాల ద్వారా నమోదు చేశారు. ఈ విధంగా అప్పటి నుంచి తెలుగు సాహిత్యంలో ముస్లిం మైనారిటీ వాదం మరింత బలంగా విస్తరిల్లింది.
ముస్లిం మైనారిటీ వాదం తెలుగు సాహిత్యంలో బలంగా స్థిరపడడానికి 1992 నాటి ముస్లిం యువ కవులు తీవ్రమైన సాహిత్య కషి చేశారు. అయితే వీరు తొలి రోజుల్లో దళితవాద కవులతో కలిసి కవిత్వాన్ని ప్రకటించారు. దళితవాద కవులు ప్రచురించిన చిక్కనవుతున్న పాట, పదునెక్కిన పాట, విడి ఆకాశం, బహువచనం మొదలైన కవితా సంకలనాలలో ముస్లిం మైనారిటీవాద కవిత్వం కూడా చోటు చేసుకుంది. అంతేగానీ దళిత వాద కవిత్వంలో భాగంగా ముస్లిం మైనారిటీ వాద కవిత్వం, సాహిత్యం ఆవిర్భవించ లేదు. వీరిలో 1992 మునుపు తరానికి సంబంధించిన కవులు కూడా లేకపోలేదు.
ముస్లింవాద కవిత్వాన్ని రాసే కవుల్లో మరొక చీలిక ఏర్పడి ముస్లింవాదం, ఇస్లాం వాదం అనే రెండు పాయలుగా విడిపోయాయి. ఈ రెండుగా విడిపోయిన ముస్లిం, ఇస్లాంవాద ఇరువర్గాల ముస్లిం కవులు వారి ఆలోచన విధానం ఒకటే. కానీ ఒక్క మత ప్రతిపాదక విషయాల దగ్గర మాత్రమే విబేధాలున్నాయి. అయితే ప్రజల అస్తిత్వ విషయంలోనూ, రాజకీయ, ఆర్థిక, సామాజిక, సాంస్కతిక, మూలాల అన్వేషణ, పరాయికరణ, అభద్రత మొదలైన భిన్నవిషయాల్లోనూ ఈ రెండు వర్గాలు ఏకాభిప్రాయంతో
ఉన్నవారే. అయితే ఇస్లాం వాద కవులు సంప్రదాయకంగా వస్తున్న కొన్ని మతపరమైన విశ్వాసాలను ఆచారాలను సమర్థించడానికి ప్రయత్నించగా, ముస్లింవాద కవులు వాటిని కూడా సమీక్షించే ప్రయత్నం చేశారు.
తెలుగు సాహిత్యంలో మైనార్టీ కవుల ప్రస్థానం గురించి కొన్ని విషయాలు. ముస్లిం మైనార్టీ కవిత్వ సష్టికి శంఖం పూరించిన తొలి ముస్లిం ఆదికవి ఖాదర్‌ మొహియిద్దీన్‌. కోట్లాది మంది భారత ముస్లింలలో దాగిన బాధను, గుక్క పట్టిన దుఃఖాన్ని 1991లో పుట్టుమచ్చ అనే దీర్ఘ కవిత రూపంలో వెల్లడించారు. ఆక్స్‌ఫర్డ్‌, విస్కాన్సిస్‌ విశ్వవిద్యాలయాలు ప్రచురించిన తెలుగు కవితా సంపుటాల్లో కూడా ''పుట్టుమచ్చ'' స్థానం సంపాదించింది. తెలుగు సాహిత్యం విస్మరించడానికి వీలులేని ఒక ప్రత్యేకమైన పేరు ఖాదర్‌ మొహియుద్దీన్‌. ఇండియాటుడే, తానా సంస్థలు వెయ్యేళ్ల తెలుగు కవిత్వంలో ఎంపిక చేసిన 100 ఉత్తమ రచనల్లో పుట్టుమచ్చ ఒకటి కావడం విశేషం. ఈయన 'భారత ముస్లింల ముఖచిత్రం' అనే మరొక రచనను కూడా ప్రచురించారు.
ఒక్క మైనార్టీ కవిత్వానికి మాత్రమే కాక తెలుగు సాహిత్యానికి సుపరిచితమైన పేరు అఫ్సర్‌. అఫ్సర్‌ చెప్పే అక్షరాల వెంట కళ్ళు కాదు మనసు పరిగెడుతున్నట్లు
ఉంటుంది. అఫ్సర్‌ 'రక్తస్పర్శ', 'వలస', 'ఊరి చివర' అనే కవితా సంపుటాలను మరియు 'అనేక' కవితా సంకలనాన్ని కూడా ప్రచురించారు. అఫ్సర్‌ రాసిన నాకే జన్మభూమి లేదు, ఆజా, ముట్టడి మొదలైన కవితలు ముస్లింల అస్తిత్వాన్ని చాటిచెప్పాయి. 2019లో అఫ్సర్‌ 'సాహిల్‌ వస్తాడు' అనే రచనను వెలువరించారు. అలాంటి మరొక కవి, కవి సంగమ వారధి యాకూబ్‌. ఈయన రచించిన ఏ కవితని తీసుకున్నా ఆ కవితల్లో తాజాదనం ఉంటుంది. తొలితరం ముస్లిం కవి, గజల్‌ సాహిత్యాభిమాని, సూఫీ కవి యాకూబ్‌. 1992 లో ప్రవహించే జ్ఞాపకం, 2002లో సరిహద్దురేఖ, 2010లో ఎడతెగని ప్రయాణం మొదలైన కవితా సంపుటాలను వెలువరించారు. 2002లో గుజరాత్‌ గాయం పేరుతో 200 మంది కవులతో కవితా సంకలనాన్ని ప్రచురించారు. ఈయన కవిత్వం ఇంగ్లీషు, హిందీ, తమిళం, మలయాళం, కన్నడం భాషల్లోకి అనువాదమైంది. యాకూబ్‌ కవిత్వాన్ని కొన్ని విశ్వవిద్యాలయాలు పాఠ్యాంశాలుగా ప్రవేశపెట్టి అధ్యయనం చేస్తున్నారు.
తెలుగు సాహిత్యంలో షేక్‌ కరీముల్లా 'సాయిబు' అనే దీర్ఘ కవితను 2004లో ప్రచురించారు. ఇదే ఇస్లాంవాద కవిత్వంగా రూపుదిద్దబడింది. ఈ ఇస్లాంవాద కవిత్వానికి ఆద్యుడు షేక్‌ కరిముల్లా. అయితే తర్వాతి కాలంలో ఈ ఇస్లాం వాదం ప్రగతీశీల ముస్లిం కవిత్వంగా రూపుదిద్దబడింది. అనతి కాలంలోనే అనేక మంది కవుల్ని సమీకరించుకుంది. ఈయన గాయ సముద్రం (1999), ఆయుధాలు మొలుస్తున్నాయి (2000), నా రక్తం కారు చౌక, థూ (2002), ఈద్‌ ముబారక్‌ (2008), ఈద్‌ ముబారక్‌ (2016) అనే కవితా సంపుటాలను వెలువరించారు. ఖిబ్లా (2006), కవాతు(2008) అనే కవితా సంకలనాలకు సంపాదకత్వం వహించారు. ఆ క్రమంలోనే సయ్యద్‌ సాబిర్‌ హుస్సేన్‌ నిప్పు, జంగ్‌, ఒక దేశద్రోహి ప్రేమకథ అనే కవితా సంపుటాలను ప్రచురించారు. ఈయన కవిత్వం అన్ని రకాల మత ఛాందస వాదాల్ని, మత తీవ్రవాదాల్ని, మతోన్మాదాల్ని వ్యతిరేకిస్తూ మత సామరస్యాన్ని కోరుకుంటుంది.
ముస్లిం వాదానికి ఒక బలమైన గొంతుక స్కైబాబ. తెలుగు సాహిత్యంలో గత రెండు దశాబ్దాలుగా వినిపిస్తున్న పేరు. ముస్లిం వాదం అనే ఒక ఎజెండాను పట్టుకున్న వ్యక్తి. ముస్లింలు ఏ ఏ విషయాల మీద స్పందించాలో ఆయా విషయాల మీద స్పందించిన వ్యక్తి స్కైబాబ. ఈయన జల్‌ జలా(1998) సంకలనం నుంచి స్కైబాబ తెలుగు సాహిత్యంలో సుస్థిర స్థానాన్ని సంపాదించారు. ఈయన అజాఉ (2002), జగ్‌ నేకీ రాత్‌ (2005), అలావా (2006), రజ్మియా(2012), జఖ్మీ అవాజ్‌ (2012), ముఖామి(2018) మొదలైన కవితా సంకలనాలు, సంపుటాలు వెలువరించారు.
ముస్లింవాద కవిత్వంలో నికార్సయిన గొంతుకను వినిపించిన వారిలో కవి డా.ఖాజా మొదటి వరుసలో
ఉంటారు. ఈయన 1998లో 'ఫత్వా' అనే మొదటి ముస్లింవాద కవితా సంపుటిని ప్రచురించారు. ముస్లిం తాత్విక అంశాలకు సంబంధించిన దాదాపు అన్ని అంశాలను వస్తువులుగా పరిచయం చేసి వెలువడిన మొదటి కవితాసంపుటిగా 'ఫత్వా'ను చెప్పవచ్చును. ఫత్వా ముస్లింల జీవితాలకు సంబంధించిన ఒడిదుడుకులనే కాక అంతర్గతమైన లోపాలను కూడా బయటపెట్టింది. ముస్లిం స్త్రీవాదానికి సంబంధించిన పలు కవితలు మొదటగా ఈ ఫత్వా కవితా సంపుటిలోనే వెలువడ్డాయి. మొదట ముస్లిం స్త్రీవాద గొంతుకను ఫత్వాలోనే చూడవచ్చు. వివిధ పత్రికలలో ఈ పుస్తకంపై సుదీర్ఘకాలం చర్చ జరిగింది. దాదాపు వందకు పైగా ఫత్వా పై విమర్శనాత్మక చర్చల రూపంలో వ్యాసాలు వచ్చాయి. ఈయన 'మూసి ఆవాజ్‌' అనే దీర్ఘ కవితను కూడా రాసారు. సంచలనాత్మకమైన తొలితరం ముస్లింవాద కథలకు రూపం ఇచ్చిన వ్యక్తి కవి ఖాజా. ఈయన రచించిన కవిత్వం ఈయనే తను చదువుకునే రోజుల్లో వీ.A సిలబస్‌లో తానే చదువుకున్నాడు. ఇది చాలా అరుదైన ఘటన.
అట్టడుగు ముస్లిం జీవితాలను కవిత్వంలో యధాతథంగా చిత్రించిన మరొక కవి అలీ. ఈయన పాన్‌ మరక, జఖమ్‌, తమన్నా, గర్జన అనే కవితా సంపుటాలను వెలువరించారు. ఈయన 'హరేక్‌ మాల్‌' అనే కథా సంపుటిని కూడా ప్రచురించారు. ఈయన అసలు పేరు మహమ్మద్‌ హనీఫ్‌. తెలుగు సాహిత్యంలో అలీ పేరు చెప్పగానే ప్రతీ ఒక్కరికి గుర్తుకు వచ్చేది 'పాన్‌ మరక' కవిత. ఇది ఇంగ్లీషు, హిందీ భాషల్లోకి కూడా తర్జుమా అయింది. ఈ మధ్యనే గుండెపోటుతో ఈ కవి సాహితీ లోకాన్ని విడిచారు.
ముస్లీం మైనారిటీవాద కవిత్వంలో మరొక ప్రధాన కవి ఇక్బాల్‌ చంద్‌. ఖాదర్‌ మొహియుద్దీన్‌ పుట్టుమచ్చ కవితా ఖండిక ద్వారా సాహితీలోకానికి ఎలా సుపరిచితులో, ఇక్బాల్‌ చంద్‌ ఆరోవర్ణం కవితా సంపుటి ద్వారా అంత సుపరిచితమయ్యారు. దీనిని 2001లో ప్రచురించారు. బ్లాక్‌ వాయిస్‌, చూస్తుండు అనే కవితలు కూడా రాశారు. ఇక్బాల్‌చంద్‌ కవితల్లో ముస్లింల అస్తిత్వ, మూలాలకు సంబంధించిన కోణాలే ఎక్కువగా
ఉన్నాయి. మరొక పిడికిలి బిగువులాంటి కవి అన్వర్‌. ఈయన తలవంచని ఆరణ్యం, ముఠ్ఠీ అనే కవితా సంపుటాలను ప్రచురించారు. ఈయన బక్రీ అనే కథా సంపుటిని కూడా వెలువరించారు. బక్రీ అనగా మేకపిల్ల అని అర్థం. ఇందులో ముఖ్యంగా మతాల మధ్యనున్న అసమానతలు తొలగించి మనుషుల మధ్యనున్న ముళ్లకంచెలను తొలగించి మత సామరస్యం కోసం ఆరాటపడే తత్వం ఈ కథల్లో చూడవచ్చును. ఈ సంపుటికి శశిశ్రీ పురస్కారం కూడా లభించింది. ప్రగతీశీల ముస్లిం భావజాలంతో పదునుగా కవిత్వాన్ని రాసే మరో యువకవి పఠాన్‌ రసూల్‌ ఖాన్‌. ప్రగతీశీల ముస్లిం అనే ఐడియాలజీతో కవిత్వాన్ని రాసే యవకెరటం ఈ రసూల్‌ ఖాన్‌.
మరొక బలమైన గొంతుకను కలిగిన కవి బారహంతుల్లా. ఈయన 2007లో ''పీపల్‌ మే నీమ్‌'' అనే కవితా సంపుటిని ప్రచురించారు. పీపల్‌ అంటే రావి, నీమ్‌ అంటే వేప అని అర్థం. రావి, వేప అనే రెండు చెట్లను రెండు మతాలకు ప్రతీకలుగా చేసి ఆ రెండు చెట్ల పేర్లనే శీర్షికగా మలిచి ఈ సంపుటికి ''పీపల్‌ మే నీమ్‌'' అని పేరు పెట్టి తనలో దాగిన వ్యక్తిత్వాన్ని, భిన్నత్వాన్ని చాటిన కవి బారహంతుల్లా. ఈ కవితా సంపుటి ద్వారా హిందూ, ముస్లిం ఐక్యతను, ప్రేమను సాధించడానికి కషి చేశాడు. ఈ కవితా సంపుటిలోని పీపల్‌ మే నీమ్‌ అనే కవితకు అమెరికా భారతి కవితా పోటీలలో ద్వితీయ బహుమతి లభించింది. ఈ రావి, వేపలను హిందూ-ముస్లిం భాయి భాయి అనే విధంగా మలిచిన గొప్ప అభివ్యక్తి ఉన్న కవి.
తెలుగు సాహిత్యంలో గొప్ప రచనలు రాసిన వ్యక్తి దిలావర్‌. ఈయన ముస్లింల, దూదేకుల జీవితాలకు సంబంధించిన కొన్ని కవితలే రాసినా, రాసినవన్ని బలమైన కవితలే. బలమైన కవితా వస్తువులే.. త్రిశూలనొప్పి, నాకుచెప్పొస్తలేదు, ఖసాబ్‌, న ఘర్‌ కా నఘాట్‌ కా, పీర్లపెట్టె అనే కవితలను రాసిన వ్యక్తి, సౌమ్య స్వభావం కలిగిన కవి దిలావర్‌. గొప్ప చిత్రకారుడు అక్బర్‌. ఈయన ఎన్నో రచనలకు, ఎన్నో పత్రికలకు ఆ వస్తువుకు తగ్గ గొప్ప చిత్రాల్ని గీసిన వ్యక్తి. తెలుగు సాహితీలోకంలో అక్బర్‌ బొమ్మలకు ఒక క్రేజ్‌ఉంది. ఈయన గునాV్‌ా, చచ్చిన మిత్రునికోపత్తరం, వొకటికానీ ఓటికుండలు మొదలగు కవితలు ముస్లిం జీవన స్థితిగతులకు అద్దం పడుతాయి.
తెలుగు సాహిత్య విమర్శను, కవులు రాసిన కవిత్వాన్ని, ఇతర రచనలను ఎల్లప్పుడూ సామాజిక మాధ్యమాల్లో పరిచయం చేసే నిత్య విమర్శకుడు ఎ.రాజా హుస్సేన్‌ గారు. ఈయన ఎంతోమంది యువకవులను ప్రోత్సహిస్తూ తెలుగు సాహిత్య లోకానికి పరిచయం చేశారు. రాజా హుస్సేన్‌ పేరులోని మొదటి పదం హిందూ మతానికి ప్రతీకగా, రెండవ పదం ఇస్లాం మతానికి ప్రతీకగా చెప్పవచ్చును. ఈ భిన్నత్వంలో నుంచే 2006లో ''తిరంగా ముసల్మాన్‌'' 14 కవితలతో కవితా సంపుటిని వెలువరించాడు. ఇందులోని ప్రతీ కవితా పాఠకునిలోని సహదయతను వెలికితీస్తుంది.
తెలుగు సాహిత్యంలో కవిత్వ పరంగా ముస్లిం జీవన స్థితిగతులను చిత్రిస్తూ ''మైనారిటీ కవిత్వం - తాత్విక నేపథ్యం'' అనే పరిశోధన గ్రంధాన్ని రచించిన వ్యక్తి డా.షమీఉల్లా. ఈయన 2011లో సూర్యోదయానంతరం అనే కవితా సంపుటిని కూడా ప్రచురించారు. ఈ కవితా సంపుటికి స్పందన సాహితీ పీఠం వారి బెస్ట్‌ పోయెట్రీ అవార్డు కూడా లభించింది. సామాజిక నేపథ్యంలో సుభాషిత ప్రభాసం అనే సంస్కత వ్యాఖ్యానాన్ని కూడా రాయడం జరిగింది. అత్తరు వాసన, అత్తరు సాయిబు, విశ్వాస ప్రశ్న, వాంగ్మూలం వంటి కవితలు షమీఉల్లా పేరు చెప్పగానే గుర్తుకొస్తాయి.
నిబద్ధతకు నిలువుటద్దమైన కవి మహమూద్‌. పూర్తి పేరు షేక్‌. పీర్లా మహమూద్‌. ఇప్పటి వరకు ప్రస్తావించిన కవులకు, ఈయనకు చాలా తేడా కన్పిస్తుంది. కవితా సంపుటాలు, కవితా సంకలనాలు ప్రచురించిన కవుల కంటే కూడా ఎక్కువగా కవిత్వాన్ని రాసిన వ్యక్తి. ఈయన దాదాపుగా 300కు పైగా కవితలు రాశారు. ఈయన రాసిన కవితలు చాలా వరకు అరుణతార, సారంగ, ఆంధ్రజ్యోతి మాస, దిన పత్రికలలో ప్రచురితమయ్యాయి. ఈయన రాసిన కవిత్వంలో డెబ్భైకి పైగా ముస్లిం జీవితాలను చిత్రించే కవితలున్నాయి. కవిత్వ రూపంలో పుస్తకమై ప్రచురణలో ఉన్న కవులకు ఏ మాత్రం తీసిపోని కవి మహమూద్‌. ఈయన పేరు చెప్పగానే గుర్తుకు వచ్చే కవితలు సూఫీ చందమామ, ఏక్‌ మాసుమ్‌ ఖత్‌, జనాజా, నెత్తుటి బిడ్డలు అనే కవితలను చెప్పవచ్చును. ఈయన మైనారిటీ జీవితాలను గురించి రాసిన కవితలన్నీ పుస్తక రూపంలో వస్తే మరింత ముస్లిం మైనారిటీ సాహిత్యం తెలుగు సాహిత్యంలో రికార్డు అవుతుంది.
కడపజిల్లా పోరుమామిళ్ల ప్రాంతానికి చెంది కవి, సామాజిక ఉద్యమకారుడు షేక్‌.సికిందర్‌. ఈయన దాదాపుగా వందకు పైగా కవితలు రాశారు. సికిందర్‌ కవిత్వమంతా ప్రధానంగా మానవతావాదం, చైతన్యవాదంతో సామాజిక రుగ్మతలను రూపుమాపే విధమైన తత్వం కనబడుతుంది. అదే పనిగా మైనారిటీ జీవితాలను రాయలేదు. సామాజిక బాధ్యతో అవసరమైనప్పుడు ఏ వర్గమైన అన్యాయానికి గురవుతున్నప్పుడు రాసిన కవితలను పరిశీలిస్తే ముస్లిం మైనారిటీల వస్తువు
ఉన్న కవితలు మనకు కొన్ని కన్పిస్తాయి. అవి దేవుళ్ళు మీకో దండం, ఎవడ్రా నువ్వు, సమైక్యంగా కదలండి, మను విధ్వంసాలయాలు అనే కవితల్లో మైనారిటీవాద ఛాయలు కన్పిస్తాయి. సికిందర్‌ ఈ మధ్య కాలంలో ''షహనాయి'' అనే ఒక కొత్త సాహిత్య ప్రక్రియతో ప్రేమను వస్తువుగా తీసుకుని వందకుపైగా షహనాయిలు రాసారు.
అయితే ఇప్పటి వరకు కేవలం కవితా సంపుటాలు, సంకలనాలు వెలువరించిన కవుల గురించి మాత్రమే ప్రస్తావించాము. కేవలం కవితా సంకలనాల్లో, మాస పత్రికల్లో రచనలు వెలువరించిన వారికన్నా బలమైన కవిత్వాన్ని రాసి ఒక స్థిరమైన రచన రూపంలో నోచుకోని కవుల గురించి కూడా తెలుసుకుంటే సబబుగా ఉంటుంది. గౌస్‌ మొహియుద్దీన్‌ ఖౌమి, ట్రిగ్గర్‌ మరియు కాషాయము జరూరతె రిష్త, మాదర్చోది, జల్వా, కాష్టం మొదలైన కవితలను వెలువరించారు. ఈ కవితల్లో ముఖ్యంగా అధిపత్య హిందూత్వ దాడులను తిప్పికొట్టిన విధానం ఆవిష్కరించబడింది. అదురు బెదురులేని కవిత్వాన్ని ప్రకటించిన వారిలో గౌస్‌ మొహియుద్దీన్‌ ఒకరు. మరొక కవి ఖదీర్‌. ఈయన పిశాని, కరీంభారు అనే కవితల్లో ముస్లింల ఆర్ధిక జీవితాన్ని చిత్రించాడు. హనీఫ్‌ అనే మరో కవి వందేళ్ల కాపురాలు కావాలి, చందమామ పోవే, తెగిన ఎక్‌ తార, ముస్లిం, మెహర్‌ మొదలగు కవితల్లో స్త్రీ అభ్యున్నతిని ఎక్కువగా కాంక్షిస్తూ వాస్తవాల్ని కవిత్వీకరించాడు. ముస్లిం జీవితాలను బలంగా వ్యక్తీకరించిన మరొక కవి నబి.కె.ఖాన్‌ చౌరస్తాలో ఛోటే సాహెబ్‌, అమ్మిజాన్‌ అల్‌ విదా అనే కవితలను రాశారు. మొదటి కవితలో ఆర్థిక జీవితాన్ని ప్రస్తావిస్తే, రెండవ కవితలో మక్కా మసీదులో బాంబు పేలుళ్లలో 6మంది, కాల్పుల్లో 9మంది ప్రాణాలు కోల్పోయిన ఘటనను ఖండిస్తూ ఆవేదన వ్యక్తం చేశాడు. నబికెఖాన్‌ నిషిద్ధాక్షరాలు, వేకువకోసం అనే రెండు కవితా సంపుటాలను వెలువరించారు. ఈయన గత రెండు దశాబ్దాల నుండి ముస్లిం జీవితాలను కవిత్వీకరిస్తునే ఉన్నాడు. ఈయన చాలా కవితలు కన్నడంలోకి కూడా అనువాదమయ్యాయి.
మరొక ముస్లిం కవి నేనే సాయిబును, ఇంతెజార్‌, మద్దెల ముందు రోలు అనే కవితలను వేంపల్లె షరీఫ్‌ రాశారు. ఈయన రచించిన జుమ్మా అనే కథా సంపుటికి కేంద్రసాహిత్య అకాడమీ యువ పురస్కారం లభించింది. మరోక కవి టి.యం.డి రఫీ. ఈయన నేను ఓ.సి నెట్లయితినే, అమ్మీజాన్‌ చద్దర్‌, ఫిర్‌ మిలింగే లాంటి కవితల్లో ముస్లిం జీవితాలను చిత్రించాడు. రఫీ శ్రీవేంకటేశ్వర విశ్వవిద్యాలయంలో వేంపల్లె షరీప్‌ కథలపై ఎం.ఫిల్‌, పిహెచ్‌డి చేసారు. మక్కా మీనార్‌ పై ఎండుటాకు, వాన పాముల్నే పట్డాలి అనే కవితలను సికిందర్‌ రాశారు. ఈ కవితలు ప్రధానంగా మతాన్ని సంస్కరిస్తూ వచ్చినవి. ఆడవారికి కూడా మసీదుల్లో ప్రార్థన చేసే సమాన హక్కు
ఉందంటూ రాసిన మొదటి ముస్లిం కవి సికిందర్‌.
రెవల్యూషన్‌ భావజాలంతో కవితలను రాసిన వ్యక్తి సయ్యద్‌ గఫార్‌. ఈయన గ్యాన్‌ చౌసర్‌, అంగట్లో దొరికే కుంకుమ కాదు దేశభక్తి, మోమిన్‌ భాయియో, జనన వాంగ్మూలం, సూర్యుని కవచంలా చుట్టుకొని మొదలైన కవితలు వివిధ మైనారిటీ కవితా సంకలనాలలో ప్రచురితమయ్యాయి. ఈయన కవిత్వంలో ఆక్రోశం ఎక్కువ. సాధారణంగా ఎక్కడైనా దాదాపుగా కవిత్వాన్ని రాసేకవులలో ఆక్రోశం ఎక్కవైనప్పుడు ఆలోచన తగ్గుతుంది. కానీ గఫార్‌ కవిత్వంలో ఆక్రోశం పెరిగేకొద్ది వాస్తవాలు సమాజం ముందు ఆవిష్కరించబడుతాయి.
ముస్లింల జీవితాలను బలంగా వ్యక్తీకరించి మరొక కవి అబ్బాస్‌. ఈయన నిప్పుల గుండం, నెత్తుటి అంకం, అత్తరు కంపు, బహిరంగ ప్రకటన, కలోసియం అనే కవితలు రాశారు. ముస్లింల అస్తిత్వాన్ని సయ్యద్‌ ఖర్షీద్‌ 'వతన్‌' అనే కవితలో బలంగా వ్యక్త పరిచాడు. ఈయన సవాల్‌ అనే మరొక కవితను కూడా రాశారు. మంచి మనసున్న కవి ఖాదర్‌ షరీప్‌. ఈయన మేరీదునియా, తలుపు తట్టబడే చప్పుడు కోసం, బిస్మిల్లా, నా శవాన్ని నేనే భుజాన మోస్కుంటా అనే కవితలు రాసిన కవి ఖాదర్‌ షరీఫ్‌.
ప్రస్తుతం ముస్లింల జీవితాలను రాస్తున్న యువకవి
డా.షేక్‌. ఇబ్రహీం. ఈయన రాసిన కవితలన్నిటిని ''నేను మనిషిని'' అనే శీర్షికతో కవితా సంపుటిని త్వరలో రానుంది. ఈయన హైదరాబాద్‌ విశ్వవిద్యాలయంలో ప్రముఖ కవి ఖాజా ఫత్వా కవితా సంపుటిపై '' ఖాజా ఫత్వా ముస్లింవాద దక్పథం'' అనే అంశంపై పరిశోధన చేసి 2012లో ఎంఫిల్‌ పట్టా పొందారు. ప్రొఫెసర్‌ మేడిపల్లి రవికుమార్‌ పర్యవేక్షణలో ''ముస్లిం మైనారిటీవాద కవిత్వం వస్తు, శిల్ప సమాలోచన'' అనే అంశంపై పరిశోధన చేసి 2017లో పిహెచ్‌డి డాక్టరేట్‌ పొందారు. పిహెచ్‌డి సిద్దాంత గ్రంథంలో ముస్లిం, ఇస్లాం వాద కవులు వెలువరించిన కవిత్వాన్ని సంపూర్ణంగా పరిశోధించడం జరిగింది. ఈయనకు పేరు తెచ్చిన కవితలు బతుకు ప్రయాణం, నిజం చేద్దామా, పదునైన ద్రావిడ గుండె, ఆనవాలు మొదలైన కవితలు చెప్పవచ్చును.
ఒకటి, రెండు కవితలు రాసిన కొంతమంది కవులు రాసిన కవిత్వం అక్కడక్కడా కొన్ని కవితా సంకలనాలలో చోటుచేసుకుంది. ఆల్‌ ఫతా - నేనే మూలవాసిని, నాదిద్రావిడజాతి, అఫ్రీన్‌-చమన్‌, ఎన్నెస్‌ ఖలందర్‌ - సంతకం, చార్‌ దిన్‌ కీ దుల్హన్‌, దీవారే మొదలగు కవితల్లో సామాజిక, రాజకీయ, ఆర్థిక కోణాల్లో ముస్లింజీవితాలను చిత్రించారు. బాజి- అనాధ, మిలాద్‌ అనే కవితలు, షేక్‌ పీరా ఉ - మై బోరేవాలా, అక్కంపేట ఇబ్రహీం- హిందూత్వం అంటే ఏందీ సామి, ముచ్చర్ల ఇబ్రహీం- మత వ్యాపారం, రహంతుల్లా కాఅలం, జనోసైడ్‌, భాయిభాయి యస్‌.ఏ అజీద్‌ - నేను ముస్లింనే, శతాబ్దాల సాక్షిగా, అద్దెబతుకు మొదలగు కవితలు కూడా మైనారిటీ సంకలనాలలో చోటు చేసుకున్నాయి.
ముస్లిం స్త్రీవాదం కవిత్వం పేరు చెప్పగానే సాహిత్య లోకంలో ప్రతీ నోటా వినబడే పేరు డా.షాజహానా. తొలిరోజుల్లో ముస్లిం స్త్రీవాద కవిత్వం పురుష గొంతులో విన్పించినప్పటికీ, ముస్లిం స్త్రీవాద కవిత్వానికి ప్రతినిధిగా షాజహానానే చెప్పాలి. ఎందుకంటే ఎక్కువ భాగం ముస్లిం స్త్రీలు పడుతున్న సమస్యలపై ప్రతి స్పందించడమే కాకుండా వారి సమస్యలను, వారి దీన గాథలను బయటి ప్రపంచానికి తెలియజేసింది. అంతర్గతంగా, బహిర్గతంగా ముస్లిం స్త్రీలకు సంబంధించిన ప్రతి విషయాన్ని కూడా బట్టబయలు చేసి మత ఛాందసవాదుల డొల్లతనాన్ని బద్దలుకొట్టింది. ముస్లిం స్త్రీవాద కవిత్వానికి ఒక వేగు చుక్కగా షాజహానాను చెప్పవచ్చును. 2005వ సంవత్సరంలో ''నఖాబ్‌'' అనే కవితా సంపుటిని వెలువరించింది. ఈ నఖాబ్‌ కవితా సంపుటి ముస్లిం సమాజంలోని స్త్రీలకు జరుగుతున్న అణిచివేతలను పలు కోణాల్లో ప్రశ్నించింది. ఆ తర్వాత 2012లో ''దర్దీ'' అనే మరొక కవితా సంపుటిని కూడా ప్రచురించింది. ఈమె పేరు చెప్పగానే గుర్తుకొచ్చే కవిత పర్దా హాటాకే దేఖో.
మరొక ముస్లిం స్త్రీవాద కవయిత్రి షంషాద్‌ బేగం. ఈమె 2014లో '' ఈ కిటికీ తెరుచుకునేది ఊహల్లోకే'' అనే కవితా సంపుటిని వెలువరించింది. ఇందులోని ప్రతీ కవిత ముస్లిం స్త్రీల ఆశలకు వెలుగులా ప్రకాశిస్తాయి. మతం ముసుగులో పురుషాధిపత్యం చూపే ఆగడాలను నిలదీసింది. షంషాద్‌ బేగం పేరు చెప్పగానే గుర్తుకొచ్చేకవిత 'పర్సనల్‌ లా'. ఈ కవిత ముస్లిం మత ఆచారాలను బద్దలు కొట్టింది. ప్రస్తుతం ముస్లిం స్త్రీవాద కవిత్వాన్ని చురుగ్గా రాసే కవయిత్రి నస్రీన్‌ ఖాన్‌. ఈమె 2014 నుండి 2019వరకు రాసిన కవితల్లో 56 కవితలతో ''జఖ్మీ'' అనే కవితా సంపుటిని ప్రచురించింది. సిల్‌ సిలా, మూలవాసీ చెట్టు, మౌలీ సాబ్‌, తాలీమ్‌ మొదలగు కవితలు నస్రీన్‌ ఖాన్‌కి బాగా ప్రాచుర్యాన్ని తెచ్చిపెట్టాయి.
పైన ప్రస్తావించిన ముగ్గురు కవయిత్రులే పుస్తక రూపంలో కవిత్వాన్ని వెలువరించింది. కొంతమంది కవయిత్రులు కవితా సంకలనాలలో ముస్లిం జీవితాలను ప్రజంట్‌ చేస్తూ ఒకటో, రెండో కవితలు రాసినవారు లేకపోలేదు. వారిలో షెహనాజ్‌ - బట్టెబాజ్‌, వాజిదా ఖాతున్‌ - పర్దా, షెహనాజ్‌ ఫాతిమా - ఔరత్‌, జవేరియా - ముస్లిం వనిత, మున్వరున్నిసా - గుడియా, ఆసిఫా కౌసర్‌ - రాజ్యవక్షం, మహెజబీన్‌ - యుద్దం, ఖిల్వత్‌, ఖాలిదా పర్వీన్‌ - స్వేచ్ఛ ముసుగులో, షరీఫా - కౌన్‌ రే వో, నాకో చిన్న అనుమానం, షహనాజ్‌ - ఉగ్రవాదం నశించాలి, ఇప్పుడు నెనొక్కత్తినే, రుబినా పర్వీన్‌ - భయం గుప్పిట్లో, షాహీన్‌ బేగం - శాంతి నినాదం, బేగం గౌసియా రహిమూన్‌ - దువా మొదలగు కవితల్లో ముస్లిం కవయిత్రులు ముస్లిం స్త్రీల అణచివేతను, వివక్షను ప్రశ్నిస్తూ ముస్లిం స్త్రీల అభ్యున్నతికి మార్గం చూపేలా కవిత్వీకరించారు.
కేవలం కవిత్వ పరంగా మాత్రమే గాక సత్యాగ్ని, శశిశ్రీ, సయ్యద్‌ సలీం, బారహంతుల్లా, డానీ, మహమ్మద్‌ ఖదీర్‌బాబు, వేంపల్లె షరీప్‌, షెహనాజ్‌, దిలావర్‌, షాజహానా, స్కైబాబ మొదలగువారు ముస్లిం జీవితాలను కథలుగా మలిచారు. 1987లో ఉదయం పత్రికలో డానీ 'సాహిత్యంలో మతతత్వం' అనే విమర్శనాత్మక వ్యాసం వచ్చింది. ప్రొఫెసర్‌ షేక్‌ మస్తాన్‌ వలి తెలుగు సాహిత్యంలో ముస్లింలసేవ అనే తొలిపరిశోధనా గ్రంథాన్ని వెలువరించారు.ఈ గ్రంధం ముస్లిం సాహిత్యానికి ఒక మైలురాయి వంటిదని చెప్పవచ్చు.
ఈ వ్యాసంలో కేవలం ముస్లిం మైనారిటీ కవిత్వాన్ని వెలువరించిన కవులను, కవయిత్రులను మాత్రమే ప్రస్తావించాను.