అనుబంధాలే ఆలంబనన్న ''బందగి''

డా|| మక్కెన శ్రీను - 98852 19712

కవిగా, రచయితగా, నటుడిగా, నాటక రచయితగా ప్రయోక్తగా బహుముఖ ప్రజ్ఞతో సాహితీ యాత్రను కొనసాగిస్తున్న సృజనశీల రచయిత విడుదల సాంబశివరావు. కవితలు, నాటికలు, నవలలు, కథలు ఇలా భిన్న ప్రక్రియలలో రచనలు చేస్తూ సాహితీ ప్రియులను అలరిస్తూ వున్నారు. ఈ మధ్యకాలంలో రచయిత వెలువరించిన ''బందగీ'' పద్దెనిమిది కథల సంపుటి. మానవీయ అంశాలకు, అనుబంధాల విశ్లేషణను, సందేశాత్మకంగా ఆద్యంతం వివరణాత్మకంగా వెలవరించిన పుస్తకం. ఒక్కసారి అవలోకనం చేసుకొందాం. 'ఆత్మబంధం' కథలో తండ్రి మాటను జవదాటకూడదనే కొడుకు, ప్రేమను కాదనుకోలేని ప్రియుడు, ప్రియుని సాంగత్యాన్ని పొందలేకపోతే దేనికైనా వెనుకాడననే ప్రియురాలు, పిల్లల భవిష్యత్తును కాంక్షించే తండ్రులు కనిపిస్తారు. ప్రేమించిన అమ్మాయిని తండ్రి అనుమతి లేకుండా, పెళ్ళిచేసికొని, తండ్రితో వెలివేయబడ్డ కుమారుడిని ఆదరించిన అమ్మమ్మ, తన పెద్దరికాన్ని నిలబెట్టుకొంటూనే అల్లుడికి మారిన పరిస్థితులను నిస్వార్ధ ప్రేమికులను విడదీయవద్దనే ఆకాంక్షను తెలియజేస్తూ, మనవడిని ఆదరించి ప్రేమకు తోడ్పాటుగ నిలిచింది. సుదూర తీరాలలో వున్న మనవడికి అమ్మమ్మ మరణం ఆత్మీయ స్పర్శగ తనని మేల్కొనేట్లు చేసి, అమ్మమ్మ కడచూపుకై బయలు దేరతీసింది. ఆత్మీయానుబంధంలోని స్పర్శను పరిచయంచేసిన కథ. సన్నివేశబలంలో నడిపించిన తీరు అబ్బురపరుస్తుంది.

''బందగి'' కథలో ప్రేమలో విఫలమై, మానసిక ఒత్తిడిలో వున్న యువకుడికి స్వాంతనగ నిలిచి ఆపన్న హస్తమందించిన చెల్లెలు పలికిన ఆత్మీయ వచనాలు, అనుబంధపు మాధుర్యం అనుభవించి, జీవితంలోని ఒడిదుడుకులను దాటిన ఓ మధ్యతరగతి మనిషి అంతరంగం / వేదనను ఎంతో హృద్యంగా, బిగిసడలని కథనంతో రక్తికట్టించారు రచయిత. ఆర్ధిక అసమానతలతో డీలాపడ్డ వ్యక్తికి అనుబంధాల కొనసాగింపు. బందగి పేరుతో చెల్లి కూతురును అక్కున చేర్చుకోవడంతో కథ ముగుస్తుంది. మనిషి జీవితంలో ఎదురయ్యే వివిధ సమస్యలను అధిగమించేందుకు అనుబంధాల ఉపశమనం అవసరమని నొక్కి చెప్పిన కథ. మనసును తట్టిలేపింది. బంధాల ఆవశ్యకతను తెలియచెప్పింది.

సరిహద్దుల్లో శత్రుసేనలతో వీరోచితంగా పోరాడే సైనికుడిలోని సున్నిత భావాలను, ప్రేమపట్ల అతనికున్న అమిత ఆరాధన భావం, ప్రేమను పెళ్ళిదాకా నెరవేర్చుకోలేని జంట ఆశ, అమితంగా ప్రేమించిన కూతురిని యాక్సిడెంటు రూపంలో కోల్పోవడం లాంటి అంశాలతో నిండిన కథ 'బంగారు తల్లి'. విఫలమైన ప్రేమకు ప్రతిరూపంగా, ప్రేయసి రూపాన్ని పుట్టిన బిడ్డలో చూసుకొని ఆమె ఉన్నతిని చూడాలనే ఆకాంక్షల మధ్య బ్రతుకుతున్న వీరసైనికుడి అంతరంగాన్ని ఆవిష్కరించిన కథ. ముగింపు పాఠకుడికి కూసింత నిరాశను కలుగజేసినా ప్రేమయొక్క అమలినతత్త్వాన్ని, అనురాగ ఉద్దీపనను 

ఉత్క ృష్టంగా తెలియజెప్పిన కథ. తండ్రీ కూతుళ్ళ అనుబంధాన్ని తేటతెల్లం చేసిన విధానం గొప్పగా ఉంది.

ఆర్ధికంగా ఉన్నతంగా ఉన్న వ్యక్తులు డబ్బును మరింతగా వృద్ధి చేసుకుంటూపోతూ ఒకానొక స్థితిలో జీవిత పరమార్ధం కోసం అన్వేషిస్తుంటారు. ఇబ్బడి ముబ్బడిగా డబ్బు సంపాదిస్తున్న ఒక మనిషి అంతరంగానికి ఆనందాన్ని కలిగించేది సేవ మాత్రమే. స్వార్ధం విడనాడి సేవతో పునీతం అవడమొక్కటే జీవితానికి సరైన గమ్యం అని తెలిపిన కథలో ఒక వ్యాపారవేత్త అతని స్నేహితుడైన మానసిక నిపుణుడి సలహాతో సమాజంలో అనారోగ్యం, ఆర్ధిక అసమానతలను ప్రత్యక్షంగా చూసి, తనని  తాను సమాజ సేవకై అంకితం చేసుకొంటుంటాడు తుదకు.

ఆర్ధిక అందలంతో మనిషిని మనిషిగ గుర్తించక తమ సరదాలు తీర్చుకోవడానికి ప్రేమపేరుతో అబ్బాయిల్ని తన వెంట తిప్పుకునే అమ్మాయిలు ఈ కాలంలో కన్పిస్తూనే ఉంటారు. అలాంటి ఒకానొక ఇతివృత్తాన్ని కధా రూపంలో చక్కగా మలచి, ప్రేమకోసం పిచ్చివాళ్ళు అవుతున్న యువతను గుణపాఠం తెచ్చేటట్లుంది 'టైంపాస్‌' అనే కథ.

ప్రేమ మత్తులో మునిగి, స్వార్ధంతో కన్న తండ్రిని విస్మరించి పెళ్ళిచేసుకొని, ఇల్లరికం వెళ్ళిన కొడుకు నిర్వాకానికి కుంగిపోయిన తండ్రి జీవిత అవసాన దశలో కృంగుబాటుతో ఉన్న తరుణాన ఉద్యోగం ఇచ్చి ఒకనాడు తను ఆదుకున్న యువకుడిని ఆత్మబంధువుగా భావించి తన నిర్యాణాన్ని కూడా తన కొడుకుకు తెలియనీయకుండా ఆత్మబంధువైన నీవే తలకొరివి పెట్టమని చివరి కోరికను కోరడం మనిషిలో అనుబంధాలకు రక్తసంబంధమే అవసరం లేదు. ఆత్మీయ బంధాలుంటే చాలు అనిపించేలా రచించిన 'అనగనగా ఒక రాజు' కథలో వ్యక్తీకరించిన విధానం పాఠకుడి మనసుకు తాకుతుంది.

''మానవ సంబంధాలన్నీ ఆర్ధిక సంబంధాలైన వేళ'' తన ఆలోచనలకు కుటుంబ సభ్యులే వ్యతిరేక భావనలతో ఎదురుతిరిగి చేయిచేసుకున్న క్షణాన తీసుకొన్న నిర్ణయంతో ఆత్మహత్య చేసుకుంటాడో వ్యాపారవేత్త. సమాజ హితం కోరి తన దగ్గర పనిచేస్తున్న కార్మికుల క్షేమం దృష్ట్యా, వారినే కంపనీలో భాగస్వామ్యం చేద్దామన్న ఆలోచన కుటుంబ సభ్యులు వ్యతిరేకించడంతో  హృదయవేదనతో, తన ప్రాణస్నేహితుడికి తన వీలునామా అందించి మరణించి, తన ఆస్తిని సమాజం కోసం ఉపయోగించుకోమనే దృక్పధాన్ని తెలియజేస్తాడు.

గ్రామాభ్యుదయానికి సర్వం ధారపోసిన వ్యక్తి సంపాదించుకొన్న కీర్తి గ్రామప్రజల రూపంలో అక్కున చేర్చుకొంది. కన్న కొడుకు, బంధువులు అవసాన దశలోని ఆ వ్యక్తిని పట్టించుకోకుండా మరణాన్ని కాంక్షిస్తే, ఆయనను కంటికి రెప్పలా చూసుకొన్న గ్రామస్తుడు, బంధువులకు అనుబంధాల గొప్పదానిన్ని చెప్పటం ఎంతో ఆర్థ్రంగా వుంది. బంధుత్వం కంటే కూడా అనుబంధం గొప్పది, మీరు లేకున్నా ఆయన కోసం గ్రామం ఎదురు చూస్తుంది, ఆయన్ని దేవుడిలా పూజిస్తాం అంటూ చక్కని ముగింపు పలికిన కథ 'కనికరం లేని కనురెప్ప'.

అధికార మదంతో రౌడీయుజంతో అకృత్యాలకు బలైన అభంశుభం తెలియని ఒక విద్యార్ధినికి న్యాయం చేయాల్సిన వారే రాజీపడిపోవడం నిజంగా తల్లిదండ్రులకు ఎంత దారుణమైన పరిస్థితి. ప్రతిరోజూ దినపత్రికలలో చూస్తున్న మహిళలపైన అకృత్యాలు, వాటికి బాధ్యులైన వారికి సరైన శిక్షలు లేకపోవడం ద్వారా అవి పునరావృత్తమవుతూనే ఉన్నాయి. అలాంటి ఒక సంఘటనను కథగా మలచి రచయిత కృతకృత్యులయ్యారు. ఇలాంటి సంఘటనలతో న్యాయం జరుగకపోదా అని 'అంతులేని క(వ్య)థ' లానే మిగిలిపోయారు తల్లిదండ్రులు.

ఇద్దరు మనసుల మధ్య చిగుర్చిన ప్రేమకు కులం, మతం, రక్తసంబధం ఇవేమీ అడ్డుకారాదని తెలిపిన కథ. రక్తసంబంధంకన్నా రాగబంధమే గొప్పదని, సాంప్రదాయాలు, సంస్కృతి పేరుతో ప్రేమను విడదీయరాదని చెప్పిన కథ. మామ / అత్త కొడును రక్తసంబంధమున్నా పెళ్ళికి ఒప్పుకొంటున్న సమాజం, నాన్న తరపు వారిని అదే రక్తసంబంధంలా ఉన్న ఎందుకు ఒప్పుకోవడం లేదని ప్రశ్నించి దత్తత రూపంలో మేనమామను నాన్నగా అంగీకరింపచేసి నాన్న తరపు వారిని పెళ్ళి చేసుకొన్న ఉదంతం ఈ కథ. సాంప్రదాయబద్దంగా అసహజంగా ఉన్నా, కొన్ని మతాలలో ఇలాంటి సాంప్రదాయం ఉందిగా అనే తర్కంతో ఆలోచన చేస్తే నిజమే అన్పిస్తుంది. అందుకే ఈ కథకు శీర్షికగా 'కలియుగ కాలుష్యం' అని పెట్టారనిపిస్తుంది.

ప్రలోభాలకో, మాయమాటలకో లొంగి మగవారి కామవాంఛలకు బలైన అభాగ్యునుల గాధలు కోకొల్లలు. మోసపోయిన తల్లి తనకు జీవితాన్నిస్తే, మొక్కవోని దీక్షతో ఉన్నతరాలైన కూతురు, ఆ తల్లిపేరుతో దగాపడ్డ మహిళల కోసం ఓ సంస్థ స్థాపించి మహిళాభ్యుదయం కోసమై పోరాడటం కన్పిస్తుంది. ఉంపుడుగత్తెగా చెలామణి అవుతూ, తన కూతురి మీదే అఘాయిత్యం చేయ సంకల్పించిన వ్యక్తిని తుదముట్టించి జైలుకెళ్ళిన తల్లి, ఆ తల్లికి జరిగిన అన్యాయాన్ని తన కోసం తల్లి చేసిన త్యాగానికి కృతజ్ఞత చూపుతూ సమాజసేవకు అంకితం కావాలని కూతురి ఆకాంక్షను 'మాతృతనం' కథలో రచయిత చూపిన వైనం బాగుంది.

నిర్భయ లాంటి ఎన్ని చట్టాలొచ్చినా మహిళలపై మానభంగాలు, దాడులు ఆగడం లేదు. మాయమాటలతో లోబరుచుకొని, కొంత కాలం ప్రేమపేరుతో మభ్యపెట్టి తుదకు వేశ్యావాటికలకు చేర్చుతున్న కామాంధుల చరిత్రకు అంతం పలకాలి. ఎంతో జీవితాన్ని చవిచూడవలసిన ఒక ఉన్నత చదువు చదివిన అమ్మాయి దగాపడి చివరకు పడుపువృత్తిలో మగ్గిపోతూ అలాంటి స్థితినే మరొక అమ్మాయికి కల్పిస్తుంటే తట్టుకోలేక అతనిని అంతమొందించి, న్యాయస్థానంలో తన పోరాటాన్ని కొనసాగించింది. చట్టాన్ని తన చేతుల్లోకి తీసుకొని చట్టాలను మార్చాల్సిన అవసరముంది, నేరస్తులకు త్వరితగతిన శిక్షలు పడాలి. తద్వారా ఇలాంటి నేరాలు, ఘోరాలు సమాజంలో కన్పించరాదని తెల్పిన కథ 'న్యాయం చిగురించింది'.

ప్రేమబంధంలో మతాలు వేరైనా ఒకటైన ఒక జంట సుధీర్ఘ సంసార జీవితం తరువాత విడాకులకు సిద్దమై చట్టసభను ఆశ్రయిస్తే పుట్టిన పిల్లల జీవితాలను గమ్యస్థానాలకు చేర్చకుండా ఎలా విడిపోతారనే 'కూతురి ప్రశ్న'తో జ్ఞానోదయమైన తల్లిదండ్రుల కథ. బాధ్యతాయుతంగా మెలగాల్సిన జంట, మానవ సంబంధాలను పెనవేసుకొంటూ, అనుబంధాల అప్యాయతలను ముందు తరానికి తెలియజేస్తూ, కన్న బిడ్డల ఆకాంక్షలను వారి స్వేచ్చకే వదిలివెయ్యాలనే సందేశాన్ని ఇవ్వడంలో రచయిత నేర్పు కన్పించింది.

ఆర్థిక సంబంధాల కోసం మానసిక అనుబంధాన్ని దూరం చేసుకొన్న మిత్రుడు అంతరంగానికి ప్రేమ విలువ అర్ధమయ్యేట్లు చేసిన భార్యను కోల్పోయిన ఓ వ్యక్తి ఘర్షణను, ప్రేయసిని కోల్పోయిన ప్రియుని ఆర్తిని ఏకకాలంలో వ్యక్తం చేసిన కథ. మనసారా ప్రేమించిన అమ్మాయిని స్వంతం చేసుకోలేని ఒక మృధుస్వభావి, సున్నిత మనస్కుని మానసిక స్థితిని పతాక స్థాయిలో చూపారు రచయిత. ప్రేమించిన వ్యక్తితో పెళ్ళికాక పెళ్ళైన వ్యక్తితో ఇమడలేక ఆత్మహత్యకు దారితీసిన ఒక ప్రేమమూర్తి త్యాగమయ జీవితాన్ని ఆవిష్కరింపచేసింది 'రాధకు నీవేర ప్రాణం' కథ.

ఎంతో అపురూపంగా, బాధ్యతతో పెంచిన కొడుకులు ప్రయోజకులై, తమ జీవితంలోకి మరొక వ్యక్తి భార్య రూపంలో వచ్చిన వెంటనే తల్లిదండ్రులను పట్టించుకోకపోవడం, వారిని తన ఇంట్లో అవసరాలకు పనికివచ్చే పనివాళ్ళుగానే చూడటం పరిపాటిగా మారింది. తమను ప్రయోజకులుగా తీర్చిదిద్దడానికి అహర్నిశలూ శ్రమించి, జీవితాలను త్యాగం చేసిన తల్లిదండ్రుల యెడల పిల్లల అశ్రద్ద, మలిసంధ్యలో వారికి కావల్సిన స్వాంతన ఇవ్వకపోవడం కడు ఆర్ధ్రంగా చూసిన కథ 'స్వార్ధం ఊబిలో పేగుబంధం'. నేటి యువతరం తమ నిర్లక్ష భావంతో పెద్దవాళ్ళను నిస్సహాయ స్థితిలోకి నెట్టివేస్తున్న వైనాన్ని దాని చాటున దాగివున్న స్వార్ధగుణాన్ని చక్కని కథనంతో కథగా మలచారు రచయిత.

అల్లారుముద్దుగా పెంచి పెద్ద చేసిన తల్లి జబ్బునపడి మరణానికి అంచులో వున్న సమయంలో కన్నతండ్రి ఫోన్‌ చేసి నిన్ను చూడాలని అంటుంది అమ్మ రాగలవా అని పరాయి దేశంలో వున్న కన్న కొడునును అభ్యర్ధిస్తున్న కుటుంబాలెన్నో.  నేటి సమాజంలో పెళ్ళయ్యాక భార్యకు ఎదురుచెప్పలేక తల్లడిల్లిపోతున్న కొడుకులెందరో! అత్తమామలను కూడ తల్లిదండ్రులగ స్వీకరించలేని యువతరం. స్వార్ధం మాటున పెద్దవాళ్ళను నిర్లక్ష్యం చేస్తున్న కాలం. వీటన్నింటి నడుమ తల్లి మరణం తరువాత కూడ ఒక్కగానొక్క కొడుకు నేను రావాలా నాన్న! అని అడగటం లాంటి దయనీయ పరిస్థితులను తల్లి ఆలాపనతో గాఢనిద్రలోని కొడుకును అక్కున చేర్చుకొని ఆ చివరి క్షణంలో కూడ తనయుని కొరకు పరితపించిన మాతృమూర్తి మమకారాన్ని కొడుకు బేలతనాన్ని చక్కని కథనంతో రచయిత నడిపించిన తీరు 'వస్తున్నా నాన్నా!' కథలో కన్పించింది.

పురుషుని జీవితంలో అర్ధం భార్య... అతని స్థితికి అర్ధం భార్య. అందుకే అర్ధాంగి అయ్యింది. ఉన్నత కుటుంబంలో పుట్టి, సినిమా మాయలో ఆస్తిని సర్వం హరింపచేసిన భర్తను ఆదరించి, ఆదర్శస్థాయికి తీర్చిదిద్దిన భార్యయెడల ప్రేమను చూపిన ఒక వ్యక్తి కథ 'కృషీరత్నం'. జీవితంలోని ఒడిదుడుకులన్నింటికి తోడునీడై చేదోడుగా ఉండి భార్యామణికి తన కొచ్చిన అత్యున్నత పురస్కారంలో భాగస్వామిగా చెయ్యటంలో ముగుస్తుందీ కథ. కథలో ఎన్ని సమస్యలు ఎదురైన, మొక్కవోని విశ్వాసంతో జీవితాన్ని గడిపి ఉన్నతస్థితి చేరాలనే సందేశం, లక్షణమైన భార్య అండతో ఎంతటి ఉన్నత ఆశయాలను ఆచరించవచ్చో రచయిత సూటిగా తెలియజేసారు.

'ప్రియసఖికి ప్రేమలేఖ' ద్వారా రచయితలోని భావావేశపు వెల్లువ ఆవిష్కృతమైంది. తమ మధ్య ప్రేమ ఎలా చిగురించింది. ఎలాంటి రోజులు గడిపింది. విడిపోవాల్సిన తరుణంలో ప్రేయసి అంతరంగంలో భావాలను గ్రహించి తను సేవాకార్యక్రమాలవైపు ఎలా మళ్ళింది, ఆమెకోసం ఎదురుచూస్తూ జీవిత చరమాంకంలోనైనా, నిన్ను కలుస్తాననే ఆశతో ఉన్నాననే భావాన్ని వ్యక్తపరుస్తూ కొనసాగిన సరికొత్త ప్రేమలేఖ రచయితలోని సున్నితమైన మనసును, ప్రేమపట్ల ఆయనకున్న అనురక్తిని వ్యక్తపరిచాయి.

రచయితది సుదీర్ఘ సాహితీ ప్రస్థానం. సమాజంలోని అన్ని రకాల అంశాలను అతి దగ్గరగా చూసిన వ్యక్తి. సమాజంలో నిత్యం జరిగే సంఘటనలకు సాక్షి. పల్లెటూరు వ్యక్తుల మనస్తత్వాలను, పట్నపు వాసనలను, ఆధునికతలోని కల్పితాలను, ప్రేమ ముసుగులోని అవాంచిత విషయాలను, అనుబంధాల సరళిని, బంధాల వికృతిని ఇతివృత్తాలుగా ఎంచుకొని కథలను మలచిన తీరు అబ్బుర పరుస్తుంది. ఈ కథాసంపుటిలోని కథలన్నింటిలోను మానవీయ కోణాలు ఆవిష్కృతమవుతూ, అనుబంధాలను మరచిన వ్యక్తుల అంతరంగాలను పరిచయం చేస్తూ, కుటుంబ వ్యవస్థలోని బలాలు బలహీనతలను గుర్తుచేస్తూ, సందేశాత్మక ముగింపుతో ముగుస్తాయి. పాత్రోచిత సంభాషణలతో కథను నడిపిన తీరు విభ్రాంతిని కలుగచేస్తుంది. పాఠకుడిని కథాగమనంలో పాత్రలు మాత్రమే కన్పిస్తూ కథను ఎంతో ఉత్కంఠతతో చదివే ఆవేశాన్నిస్తుంది. ఈశైలి వీరికి సొంతం. బహుశా రచయిత మేటి కళాకారుడు అవడం వలనేమో! బంధం, ప్రేమ విలువ తెలిసిన వ్యక్తిగా అక్షర దాహార్తిని నిరంతరం కొనసాగిస్తూ సాహితీ, కళాసేవ చేస్తున్న రచయితకు అభినందనలు.

ఈ సంపుటిలోని కొన్ని కథలు మన కళ్ళముందు జరిగిన కథలుగా అన్పిస్తాయి. వాస్తవికత, సమాజ పోకడలను, అంతరాల అంతరాలను, అనుబంధాల వైవిధ్యాన్ని, ప్రేమలోని అసాధ్యాలను, కుటుంబ విలువలను పెద్దల పట్ల గౌరవాన్ని, దగా  పడుతున్న మహిళల వెతలను ఆధునిక యువత పోకడలను ఇలా ఎన్నో అంశాలను సున్నిత, సునిశిత ఇతివృత్తాలను కథలుగా పాఠకుడికి పరిచయం చేస్తూనే, వాటికి సరైన ముగింపును సందేశాత్మకంగా తెలియచెప్పిన కథలు ఎన్నో ఈ పుస్తకంనిండా గోచరిస్తాయి. కుటుంబ వ్యవస్థను బంధాలను ఆరాధించే ప్రతి వ్యక్తి చదివి చదివించాల్సిన పుస్తకం... నాకు నచ్చిన పుస్తకం.