మేనత్త

కథ

- యం.ఆర్‌. అరుణకుమారి - 8121523835

'అనూ

ఎలా ఉన్నావూ? ఇంట్లో అందరూ బాగున్నారా? ఈ మధ్యేమన్నా మనూరికి వెళ్ళొచ్చావా? అమ్మా! నాన్న బాగున్నారా? ఆరోగ్య సమస్యలే ఏమీ లేవు కదా కొత్తగా! అమ్మా మోకాళ్ళ నొప్పులు సరే... నాన్న బి.పి., షుగరూ కంట్రోల్లోనే ఉన్నాయి కదా!

అనూ! ఈ మధ్య నాలుగైదు రోజులుగా నా మనసేమీ బాగుండలేదు. ఎందుకో.. ఉత్తుత్తినే.. కారణమేమీ లేదసలు. కానీ ఒకటే దిగులుగా... బాధగా అన్పిస్తోంది. నిద్ర రాదు. అన్నం దిగదు. అసలు ఏ పనీ చెయ్యబుద్ది కాదు.

ఎందుకో తెలీటం లేదుగానీ... శంకరమ్మత్త ఎక్కువగా గుర్తొస్తోంది... నాల్రోజుల కిందట కల్లో కన్పించినప్పట్నుంచీ అత్త బాగానే ఉంది కదా! అత్త చెప్పదు కానీ.. ఈ మధ్య తను కొంచెం డీలాపడింది. 'ఏమిటత్తా! అంటే నవ్వింది. 'వయసు పెరిగేకొద్దీ ఆర్యోగం తరుగుతుంది అమ్మా!'' అందే కానీ ఏమీ చెప్పలేదు. సానుభూతి, సహానుభూతి, సహాయం చెయ్యడం ఎంత ఇష్టమో...... వాటిని పొందడం అంత అయిష్టం అత్తకు. అందుకే ఎవరికీ ఏమీ చెప్పదు.

అనూ! అరవై ఏళ్ళు వస్తున్నా అత్త ఎంత అందంగా

ఉంటుందో కదా! వయసులో ఉన్నప్పుడు ఇంకా... చాలా అందంగా ఉండేది. తెల్లగా, పొడవుగా, గుండ్రని మొహం, పెద్ద పెద్ద కాటుక కళ్ళు, నుదుట గుండ్రని బొట్టు, పొడవాటి జడ, జడనిండా పూలు.. (ఎప్పుడు ఏ పూలు దొరికితే అవి జడలో ఉండాల్సిందే) పొద్దున్నే స్నానం చేసేసి... చక్కటి చీరకట్టులో.. పెదాలపై చెరగని చిరునవ్వుతో... అత్త చాలా హుందాగా ఉండేది. ముత్యాల వరసలా ఉండే తెల్లటి పలువరసతో అత్త నవ్వు... మరో ఎస్సెట్‌ ! నాకు బాగా ఇష్టం.

అనూ! అత్త పల్లెలోనే పుట్టి పెరిగినా... ఎక్కువ చదువుకోకపోయినా చాలా సంస్కారం, తెలివితేటలూ ఉన్న మనిషి. తనకు శుచీ, శుభ్రతా ఎక్కువే. 'ఇల్లు సూసి.. ఇల్లాల్ని చూడు' అంటారు కానీ... అత్త తను ఎంత అందంగా,

శుభ్రంగా ఉంటుందో.. ఇల్లు కూడా అలాగే ఉంచుతుంది. ఎక్కడి వస్తువులక్కడ... పొందిగ్గా శుభ్రంగా సర్దుతుంది. మనం చిన్నప్పుడు వాళ్ళ ఇంట్లో.. ఏవన్నా వస్తువులు, పుస్తకాలు తీసినా, పడేసినా... సున్నితంగా మనకు చెప్పి.. మన చేతనే సర్దిపించేది.

బహుశా ఆ అలవాటు వల్లనే మనకు శుభ్రంగా

ఉండడం, ఉంచడం అలవడ్డాయని నాకు అప్పుడప్పుడూ అన్పిస్తూంటుంది. ముఖ్యంగా ఆరుమంది పిల్లల ముండే మనింట్లో... ఎక్కడివక్కడ ఉండే వస్తువులు, బట్టలు, పుస్తకాలు.. నేనే ఎక్కువగా సర్దుతూ... దుమ్ములు దులుపుతూ.. చెత్తలూడుస్తూ ఉంటే అమ్మ ముచ్చట పడేది. నాన్న 'సర్దుడు రాణి', క్లీనింగ్‌ క్వీన్‌' అని కితాబిచ్చేవారు. కానీ.. నానమ్మ మాత్రం అరుస్తూ ఉండేది. 'పొద్దుకూ అట్టా ఊడ్చి.. ఊడ్చీ.. ఇంట్లో లక్ష్మిందేవిని తరిమేస్తాండావు' అని.

''ఏం కాదు ఇల్లు శుభ్రంగా ఉంటేనే లక్షిందేవి ఇంట్లో ఉంటాదంట. లేకపోతే దరిద్రదేవత వచ్చేస్తాదంట'' అన్నా నేనొసారి పెద్ద.... ఆరిందాలా....!

''అబ్బో! ఎవరమ్మా నీకు చెప్పిన సుబ్బక్కా!'' నానమ్మ రాగాలు తీసింది.

''అత్త... శంకరత్త చెప్పింది. అత్తావాళ్ళిల్లు చూడు పో! ఎంత బాగుంటాదో!''

''ఆ ! ఉంటాదుంటాది. ఎందుకుండదూ...? పిల్లా.. జల్లానా ఆయమ్మకు?'' నానమ్మ ఈసడింపుగా అంది. ఆమె ఈసడింపు నాకప్పుడు అర్థం కాలేదు. కానీ... అత్తకు పిల్లల్లేరని... అందరూ ఆమెను చిన్నచూపు చూస్తారనీ... కొంచెం పెద్దయ్యాక తెలిసింది. పెళ్ళిళ్లు, పేరంటాలు, శ్రీమంతాలు, బారసాలలు... నలుగుపెట్టడానికి, ఆశీర్వదించడానికి.. చివర్న మొక్కుబడిగా పిలుస్తారనీ.. ఒక్కోసారి పిలవరనీ తెలిసి నాకే బాధన్పించింది.... మరి అత్తకు ఎంత బాధ ఉండేదో!

అందరు ఆడవాళ్ళలా అత్త వీధి అరుగుల మీద, ఇరుగింట్లో... పొరుగింట్లో చేరి కబుర్లు మాట్లాడదు. తీరిక దొరికితే పుస్తకం చదువుతుండేది. దినపత్రికలు, వారపత్రికలు ఇంటికీ వచ్చేవి. జవానుతో లైబ్రరీ నుండి నవలలు తెప్పించుకొనేది.

''ఎప్పుడూ చదువుతూనే ఉంటావు. నువ్వూ పరీక్షలు రాస్తావాత్తా?'' అన్నానోసారి అమాయకంగా చిన్నప్పుడు.

అత్త నవ్వేసింది. ''ఈ పుస్తకాలు పరీక్షలు రాయడానికి కాదు అమ్ము! జీవితంలో ఎదురయ్యే పరీక్షలు, సమస్యలు ఎదుర్కొనే ధైర్యాన్నిస్తాయి. కాల, మాన పరిస్థితుల్లో మనం ఎలా ఉండాలో తెలిపే జ్ఞానాన్నిచ్చేవే పుస్తకాలు. సాహిత్యాన్ని చదివితేనే మనిషి మనసు.. మేధస్సు వికసించేది''. అంటూ ఏదేదో చెప్తుంటే.. పూర్తిగా అర్థమవలేదుగానీ... 'సాహిత్యపఠనం' అలవాటు మాత్రం అత్తవల్లనే.. అత్త దగ్గర్నుండే ... అత్త ఇంట్లోనే... నాకు అలవడింది.

మామ అప్పుడు మనూర్లోని తహశీల్దారు ఆఫీసులో సూపర్నెంటుగా పనిచేసేవారు. తర్వాత ప్రమోషనొచ్చి తహశీల్దారు అయ్యారులే! ఆఫీసు జవానే... ఇంటి దగ్గరా... పనులు చేసేవాడు. సరుకులు, కూరగాయలు తేవడం, పోస్టాఫీసుకు వెళ్ళడం లాంటివి. అత్త ఒంటరిగా ఎక్కడికీ వెళ్ళేది కాదు. ఊరికెళ్ళాలంటే మాదుతో, గుడికి అమ్మతో వెళ్ళేది.

మన చిన్నప్పుడు జట్కాబండ్లు ఉండేవి. అందులోనే మనం ఎక్కడికన్నా వెళ్ళేది. తర్వాత రిక్షాలు, ఆటోలూ వచ్చాయి. అత్తకు నేనంటే చాలా ప్రేమ. ఆమె గుడికెళ్ళినా... సినిమాకెళ్ళినా.. నేనూ తనతో ఉండాల్సిందే! మనింట్లో చిన్న పిల్లవు నువ్వే. నిన్ను వదలి అమ్మ వచ్చేది కాదు. జట్కాబండి తోలే అతను.. జానీ... నల్లగా తుమ్మమొద్దులా ఉండేవాడు, తాగుబోతు. అతని కళ్ళు ఎప్పుడూ ఎర్రగా ఉండేవి. అతన్ని చూస్తేనే నువ్వు జడుసుకొనేదానివి. అతని బండిలో రానని మొండికేస్తే... అమ్మ బలవంతంగా నిన్ను ఎత్తుకొని ఒళ్ళో కూర్చొబెట్టుకొనేది. నువ్వు అన్నం తిననన్నా.. అల్లరి చేస్తున్నా... నానమ్మ జానీని పిలుస్తానని నిన్ను బెదిరించడం నీకు గుర్తుందా అనూ!!

''అలా భయపెట్టకండి. పిల్లల్లో ఇప్పుడు ఏర్పడే భయం పెద్దయ్యాకా పోదు. 'బూచి' అని 'దెయ్యం' అని... చిన్నప్పుడే పిరికితనం నూరిపోస్తే ఎలా?''  అని అత్త నానమ్మనే కాదు.. అలా ఎవరేనా పిల్లల్ని భయపడ్తుంటే సున్నితంగా మందలించేది. 'పెద్ద.. కని సాకేసిందిలే ! ' అని వాళ్ళు గొణిగినా అత్త విననట్లు ఉండేదో.. విన్నా పట్టించుకొనేది కాదో... నాకు తెలీదు.

అయితే... అత్త ఎదురుగా ఎలా పడితే అలా మాట్లాడాలంటే మాత్రం భయపడేవారు జనాలు. అత్త గొంతులో, మాటల్లో.. నిర్భీతి, ఖచ్చితత్వం.. ఎవరినీ మారు మాట్లాడనిచ్చేది కాదు. తన నీతి, నిజాయితీలను అందరూ గౌరవించేవారు. అయితే చదువు, సంస్కారం అంతంత మాత్రమే ఉండేవారికి మాత్రం ఆమె ''గర్విష్టి'' ఆమె ... తన ఆత్మగౌరవం, ఆత్మాభిమానాల్ని కాపాడుకొనే వైనం.. ఇతరులకు గర్వంగా, అహంభావంగా కన్పించి ఉండొచ్చు. అభిమానానికి, అహంభావానికి వెంట్రెకవాసి తేడానే కదా! అది విజ్ఞులకే అర్థమవుతుంది.. అందరికీ కాదు. అర్థం చేసుకొన్న మామ... ఆ కాలంలోనే డిగ్రీ చదివి.... ప్రభుత్వ ఉద్యోగం చేస్తున్నా... అత్తను చాలా ప్రేమగా, గౌరవంగా చూసుకొనేవాడు. మితభాషి, గంభీరంగా ఉండే మామంటే మనకు రవంత భయమే కానీ.. మామ... అత్తకు భయపడేవాడు తెలుసా. అత్త చెప్పిందే చేసేవాడు. అత్త చాలా తెలివైందని... బాగా ఆలోచించిగాని ఏదీ మాట్లాడదని, చెప్పదని మామ నమ్మకం. అది నిజం కూడా.

నీకు తెలుసా అనూ! మామకు 'మందు' తాగడం బాగా అలవాటయ్యాక, తాగినపుడు తనను తాను కంట్రోల్‌ చేసుకొనే పరిస్థితి దాటిపోయాక, బయట తాగకూడదని అత్త కండిషన్‌ పెట్టింది. ఇంట్లోనే తాగమంది. జవాను తెచ్చిపెట్టేవాడు. బల్ల మీద నీళ్ళు, గ్లాసు, నంజుకోవడానికి పల్లిలో, పకోడీలో, ఏదో ఒకటి.. తనే అమర్చేది.

ఇది తెలిసి చాలా మంది ఆశ్చర్యపోయారు. సోకాల్డ్‌ పెళ్ళాలు దుమ్మెత్తిపోశారు.

''ఎక్కడన్నా.. మొగుడు తాగతా వుంటే వద్దని పోట్లాడే పెళ్ళాల్ని చూశాం గానీ....

ఇట్లా.. ఇంట్లోనే తాగమని.. తనే అన్నీ పెట్టే ఆడదాన్ని ఎక్కడా చూళ్ళేదమ్మా!''

అత్త లెక్కపెట్టే ఆడది కాదు. ఈ విషయం అమ్మకు తెలిసి.. ఎందుకలా చేస్తున్నావని అడిగింది. అమ్మ... అత్త చాలా సఖ్యతగా, ఒకరిపట్ల మరొకరు స్నేహంగా అభిమానంగా ఉండేవారు. అత్త తిన్నగా జవాబు చెప్పేది ఒక్క అమ్మకే.

''ఏం చేసేది వదినా ! బయట తాగి.. పడుతూ లేస్తూ... జవాను సాయంతో ఇంటికి రావడం... తనకు తెలీకుండానే ఏదేదో వాగుతూ ఉండడం... చూసేవాళ్ళకు ... ఎగతాళి కాదూ? మనకు నగుబాటు కాదా? ఆయన ¬దాకు, ఆయన భార్యగా నాకూ గౌరవమా? కాదు కదా! ఇంట్లో అయితే లిమిట్‌గా తాగి, తిని, గమ్మున పడుకొంటారు. ఎవరేమనుకొంటే మనకేంటి? ఇళ్ళ దగ్గర... రోడ్ల మీద... వీధుల్లో పడి పోట్లాడుకుంటుంటే.. అసహ్యమన్పించదా వాళ్ళకు? చేతనైతే వాళ్ళ మొగుళ్ళ తాగుడు మాన్పించుకోవాలి గానీ.. ఇంకొకళ్ళ మీద పడి ఏడ్వడం ఎందుకూ? అయినా.. మా ఇంట్లో.. ఆయన తాగితే ఎవరికి నష్టం? కష్టం?''

అత్త మాటలకు ఎదురు చెప్పే అవకాశమే ఇవ్వదు. మరీ మొండిగా ఎవరేనా వితండవాదం చెయ్యబోతే...'' అది మీ అభిప్రాయం. మీతోనే ఉండనివ్వండి'' అని అక్కడితో సంభాషణ తుంచేస్తుంది.

''అత్తా ! నువ్వింత బాగా మాట్లాడ్డం ఎక్కడ నేర్చుకొన్నావూ?'' అని అడిగానోసారి.

''అవసరాలే అన్నీ నేర్పిస్తాయి అమ్మా!'' అత్త ఎందుకో నిట్టూర్చింది.

అత్తకు చిన్నవయసులోనే పెళ్ళియిందని, చాలా బిడియస్తురాలని, ఎక్కువ మాట్లాడేదేకాదని,... అత్తగారింట్లో అత్తమామలు, బావ తోడికోడలు, ఆడపడుచూ అత్తను చాలా బాధలు పెట్టారని... మెల్లమెల్లగా.. ధైర్యాన్ని కూడదీసుకొని ఎదిరించడంతో ఇంట్లో బాగా గొడవలు జరిగేదని... గొడవలు, అత్త బాధ చూడలేక మామ ట్రాన్స్‌ఫర్‌ చేయించుకొని వచ్చారని అమ్మ చెప్పింది.

అయితే అత్తింటివారు ఎవరొచ్చినా... ఎన్నాళ్ళుండినా... అత్త ఏ మాత్రం విసుక్కోకుండా అతిథి మర్యాదలు చక్కగా చేసేది. ఉన్నన్నాళ్ళూ... మాంసం, చికెన్‌, చేపలు, ఫలహారాలు... రోజుకోరకం చేసి పెట్టేది. అత్త వంట బాగా చేసేది. చెయ్యి కూడా పెద్దదే పెట్టడానికి. స్పెషల్స్‌ ఏమి చేసినా ముందు మనింటికి పంపేది. పనిమనిషికి రోజు అన్నం, కూరలూ ఇచ్చేది. ఉదయం నుండి రాత్రి దాకా మామతోనే ఉండే జవాను జవాను చాల మటుకు ఇక్కడే భోంచేసేవాడు.

అత్తకు తన, పర బేధం లేదు. అందరినీ సమానంగా ఆదరించేది. యాలకులు వేసి అత్త పెట్టే... చిక్కటి 'టీ' అంటే మనకందరికీ ఇష్టం కాదూ!

ఊట బావి నుండి ఉబికి వచ్చే నీటితరంగాల్లా... అత్తను తలచుకొంటే చాలు... నా మనసు పొరల్లో దాగినవి.... దాచుకొన్నవీ.. ఎన్నెన్నో మధుర జ్ఞాపకాలు.. గుర్తుకొస్తాయి. నా పెదాలపై చిరునవ్వుల పూలు పూయిస్తాయి. కానీ... ఇప్పుడు మాత్రం ఎందుకో రవంత అలజడిగా అనిపిస్తోంది.

అనూ! అత్తకు టైలరింగ్‌ వచ్చు. రంగుదారాల్తో ఎంచక్కా బట్టల మీద రకరకాల కుట్లుతో ఎంబ్రాయిడరీ చేయడం వచ్చు. అప్పట్లో 'విమల్‌ పాలిష్టరు' క్లాత్‌ కొత్తగా వచ్చింది. తెల్లని క్లాత్‌ కొని పరికిణి కుట్టి.... కింద అంచులాగా... కుండీ, తీగలు, ఆకులు, పూలతో డిజైన్‌ తనే వేసి... ఎంతో అందంగా కుట్టింది. చాలా రోజులు పట్టింది పూర్తవడానికి. ''బూబుసానమ్మలాగా... ఎప్పుడూ ఆ కుట్టడమేమిటి? మళ్ళీ తలనొప్పి అని బాధపడుతుంటావూ?'' అని మామ మెత్తగా కోప్పడ్డం నేను విన్నాను. అత్త నవ్వేసి కుడుతూనే ఉంది. కుట్టడం పూర్తయ్యాక... దానిపైకి పచ్చరంగు జాకెట్టు కుట్టి నాకు ఇచ్చింది. థాంక్స్‌ చెప్పాలన్న ఇంగితం తెలీని వయసు.

మరుసటి రోజు శుక్రవారం. తలస్నానం చేస్తే... మన ఒత్తయిన పొడవు జుట్టు ఆరదని.. అమ్మ ''చేపముల్లు'' జడ వేసేది (జుట్టును పై నుండి కింది దాకా సన్నని పాయలు పాయలుగా పక్కల నుండి తీసుకొంటూ మధ్యలో జడ అల్లడం)

అత్త కుట్టిచ్చిన కొత్త డ్రస్‌ వేసుకొని, మైసూరు మల్లెల దండ జడలో పెట్టుకొని ఆ శుక్రవారం బడికి వెళ్ళిన రోజు... అందరి చూపులూ .... నా పరికిణి పైనే.... ''చాలా బావుంది. ఎవరు కుట్టింది?'' అంటూ మీ రాజేశ్వరి మేడమ్‌, పద్మమేడమ్‌ పట్టి పట్టి చూశారు. ''మా అత్త!'' అని నేను చాలా గర్వంగా చెప్పినట్లు గుర్తు. బాగా చిరిగిపోయేంత వరకూ... ఆ పరికిణిని నేను చాలాసార్లు వేసుకొన్నా!

మైసూరు మల్లెల చెట్లు ఇప్పుడు ఎక్కువ కన్పించడం లేదు. ఎక్కడన్నా కన్పిస్తే... నాకు వెంటనే అత్త గుర్తొస్తుంది. అత్త వాళ్ళింటి పెరట్లో మైసూరు మల్లెల చెట్లు పొదలు పొదలుగా ఉండేవి. పూలు గుత్తులు గుత్తులుగా పూసేవి. కాడలు చాలా సన్నగా, పొట్టిగా ఉంటాయి కాబట్టి కట్టడానికి కుదరదు. అత్త సాయంత్రమే విడిచిన పూల గుత్తులు కోసి... పూలు విడదీసి సూదితో దండ గుచ్చేది. పూలు పూసినన్నాళ్ళు నాకు, తనకో దండ గుచ్చేది.

''ఆ పొదలకు, పూల వాసనకూ పాములు చేరతాయి. కొట్టించెయ్య ''వాని మామ అన్నా వద్దనేది.'' పాములుంటే ఉండనీ! వాటి జోలికి మనం పోతేనే.. అవి మనల్ని కాటేస్తాయి. లేకపోతే వాటి మానాన అవి ఉంటాయి.'' అంటుంటే ''ఝాన్సీరాణికున్నంత ధైర్యం... అందరికీ ఉండొద్దా?'' అని నవ్వేవాడు మామ.

సాయంత్రాలు, శెలవుదినాలు... ఎక్కువగా నేను అత్త వాళ్ళింట్లోనే ఉండడం అత్త నన్ను స్వంత బిడ్డలా ప్రేమగా చూసుకోవడం వల్లా కావచ్చు మా ఇద్దరికీ ఎక్కువ అనుబంధం ఏర్పడిపోయింది.

మామకు చంద్రగిరికి బదిలీ అయి... వెళ్ళిపోతుంటే.... నేను అత్తను గట్టిగా పట్టుకొని వెక్కి వెక్కి ఏడ్చాను. వారం రోజులు జ్వరపడ్డాను కూడా. అత్త తన బాధ, కన్నీళ్ళు ఎవరకీ చూపించదు కదా! పెదవి బిగబట్టి నన్ను ఓదార్చింది.

''శెలవుల్లో వద్దువుగానీ అమ్ము!'' అంటూ అన్నట్లుగానే ప్రతి శెలవులకూ నన్ను తీసుకెళ్ళేది. ఒక్కోసారి నువ్వూ నాతో వచ్చేదానివి కదూ! చుట్టుపక్కల ఉండే గుళ్ళకు తీసుకెళ్ళేది. అలా మనం శ్రీనివాస మంగాపురం ఫస్ట్‌ చూసింది అప్పుడే.

అత్తతో ఎక్కువగా ఉండడం వల్ల.... నేను కొన్ని టిప్స్‌ కూడా నేర్చుకొన్నాను. అవి ఇప్పటికీ నాకు

ఉపయోగపడ్తున్నాయి. తడిబట్టలకు కాకుండా ఆరిన తర్వాతే గంజి పెట్టడం, టీ కాచిన గిన్నెలో వెంటనే నీళ్ళు పోసి పెట్టడం వల్ల మరక గట్టిపడకుండా క్లీన్‌ చెయ్యడం సులభమవుతుంది. అప్పట్లో లిక్విడ్‌ బ్లూ లేదు. పొడి ఉండేది. అది నీళ్ళతో కలిపితే.. సరిగా కలవకుండా బట్టల మీద చుక్కలు చుక్కలుగా మరకలు పడేవి. అత్త ఒక చిన్న బట్టలో పొడి వేసి మూటకట్టి దానిని నీళ్ళలో వేసి తర్వాత బట్టలు జాడించమనేది. అప్పట్లో చాలా మంది స్త్రీలు... రోజూ.. కొందరు శుక్రవారమన్నా తప్పనిసరిగా మొహానికి పసుపు రాసుకొనేవారు. అత్త సోపు నురగతో కలిపి పూసుకొనేది. దానివల్ల మొహమంతా సమంగా... ఎక్కువ లేకుండా ఉంటుందనేది. ఐరన్‌ చేసిన బట్టలు మనిషికి హుందాతనాన్నిస్తాయనేది.

''అత్త నగలు ఎక్కువ పెట్టుకొనేది కాదు. చీరలు, నగలు సినిమా నటుల పేర్లుతో రావడం ఇప్పటికీ ఉంది కదా! అప్పుడు వాణిశ్రీ నెక్లెస్‌ (నాన్‌సెట్‌) అని అందరూ వేలం వెర్రిగా చేయించుకొన్నారు. మామ కూడా అత్తకు చేయించాడు. అప్పుడు నేను అత్తవాళ్ళింట్లోనే ఉన్నాను. కంసాలి ఇంటికి తెచ్చిచ్చివెళ్ళాక .... మొదట నా మెడలోనే వేసింది. పెద్ద పెద్ద పువ్వుల డిజైన్‌తో గ్రాండ్‌గా ఉన్న నెక్లెస్‌ మెడనిండుగా అందంగా ఉంది.

''చూడండీ! అమ్ము ఎంతంగా ఉందో నెక్లెస్‌ వేస్తే!'' అత్త మామతో మురిపెంగా అంటే.... ''అవునవును... పెళ్ళికూతుర్లా ఉంది' అన్నాడు మామ.

''పో మామా!'' అని నేను సిగ్గుపడితే.... ''ఆరోజు వస్తుందిలే!'' నవ్వారిద్దరూ.

మరుసటి రోజు చినరెడ్డెమ్మ పెళ్ళికి వెళ్ళాం. అత్త కొత్త కమ్మలు పెట్టుకొని నెక్లెస్‌ నాకే వేసింది. పెళ్ళిలో చాలామంది నెక్లెస్‌ బాగుందని మెచ్చుకోవడం.... నాకు గుర్తే.

తనకన్నా చెల్లెలికి ఎక్కువ నగలు పెట్టారని పెళ్ళిలోనే పెద్ద రెడ్డెమ్మ గొడవపెడితే అత్త ఎంతో సమయస్ఫూర్తిగా, చాకచక్యంగా మాట్లాడి గొడవ సద్దుమణిగేలా చేసింది. ''చిన రెడ్డెమ్మనీ ఎంగిలిపాలు తాగి పెరిగిన నీతోబుట్టువు. నువ్వు తన పట్ల ఒక తల్లిలా ప్రేమ, అభిమానంతో అండగా ఉండి. మళ్ళీ మళ్ళా మీరు ఒక తల్లి కడుపులో పుడతార.... పెరగతారా? ఈ జన్మలో పుట్టారు. ఒకరకొకరుగా ఉండాలి. బంధాల కన్నా బంగారం ముఖ్యం కాదు.'' అత్తమాటలు నాకిప్పటికీ మరపురావు.

''తీసుకవడంలో కన్నా ఇవ్వడంలోనే ఎక్కువ ఆనందం ఉంటుంది.'' నా మనోక్షేత్రంలో నాటుకొన్న బీజాక్షరాలు.

డిగ్రీలతో కొలిచే చదువు అత్త చదవలేదుగానీ..... సాహిత్యాన్ని బాగా చదవడంతో అత్త చాలా బ్రాడ్‌ మైండెడ్‌గా ఉండేది. సాంప్రదాయాలు, ఆచారాలు మనిషికి మేలు చేయాలే గాని... దుఃఖాన్ని, బాధను కల్గించే దురాచారాలను మూఢంగా పాటించనవసరం లేదని చెప్పేది. చెప్పడమే కాదు ఆచరించేది కూడా.

గుండెపోటుతో హఠాత్తుగా మామ చనిపోతే... లోల్లోపల ఎంత కుమిలిపోయినా ధైర్యంగా నిలబడింది. ''దినం' కు  కావల్సిన ఏర్పాట్లన్నీ తనే స్వయంగా పర్యవేక్షించడం ఒక ఆశ్చర్యమైతే... తాళిబొట్టు, మెట్టెలు తప్ప పూలు, కుంకుమ, గాజులు తియ్యకపోవడం మరింత విస్మయం కల్గించింది అందరికీ.

''మన ఆచారం కదమ్మా...'' అంటూ ఎవరో రాగాలు తియ్యబోతే మధ్యలోనే ఆపింది.

''నాకు బుద్ది తెల్సినప్పట్నుంచీ బొట్టు, పూలు, గాజులు పెట్టుకొంటూనే ఉన్నా! ఇప్పుడెందుకు తీసెయ్యాలి? భర్తతో వచ్చింది తాళి, మెట్టేలే కదా!'' అనేసింది.

మూతులు ముడచుకొన్నా... చెవులు కొరుక్కొన్నా... నొసళ్ళు చిట్లించినా.... భర్తంటే ప్రేమ, గౌరవం లేదని, బరితెగింపు, గయ్యాళి ఆడదని ప్రచారం చేసినా ఏ మాత్రం చలించని ధీర వనిత.... అత్త. ఒంటరితనం అత్తను బాగా బాధపెట్టినా భరించింది.

''సర్వీసులో ఉండగానే మామ పోయారు కాబట్టి నీకు ఉద్యోగం ఇస్తానన్నా వద్దన్నావట.ఎందుకత్తా?'' అని ఓ సారి అడిగాను.

''మామకు నేనంటే చాలా ప్రేమ అమ్మూ! ఎంత ప్రేమంటే.... నన్ను ఎవరేనా.. చూస్తే కూడా భరించలేనంత. మామ ఉన్నంతవరకూ నన్ను దేనికీ బయటకు పంపలేదు. ఇవాళ... ఆయన లేరని... వెళ్ళడం... నాకు ఇష్టంగా అన్పించలేదు. అయినా మామ పెన్షన్‌ వస్తుంది. ఉండడానికి స్వంత ఇల్లు కట్టారు. నా ఒక్కదానికి చాలు కదా! అయినా.... మామ నన్ను వదలి ఎక్కడికి పోతారు? నాతోనే ఉన్నారు. చూడు ఎలా నవ్వుతున్నారో.?'' మామ ఫోటో చూపుతూ అంది.

మామ నిలువెత్తు ఫోటో చేయించి హాల్లో పెట్టింది. దానికిందే ఆయన వాడిన టేబులు, కుర్చీ వేయించింది. అత్త ఎప్పుడూ ఆ కుర్చీలోనే కుర్చునేది. చదవడం, తినడం, టీవీ చూడ్డం..! నిద్రవస్తే పక్కనే ఉన్న దీవాను మీద పడుకొనేది.

''ఆ ఉద్యోగం.. ఎవరన్నా చదువుకొన్న నిరుద్యోగికి వస్తే.. ఆ వ్యక్తి కుటుంబం బతుకుతుంది కదా! అయినా నేను పెద్దగా చదువుకోలేదు. ఏ స్వీపరో, జవాను ఉద్యోగమో.. నేను చేస్తే ... మహారాణిలా నన్ను చూసుకొన్న మామ బాధపడరా?అయినా అమ్ము! ఆడపిల్లలు బాగా చదువుకోవాలి. తను కాళ్ళ మీద తాము నిలబడాలి. ఒకప్పటి ఆడంబరాలన్నీ ఇప్పుడు నిత్యావసరాలైపోయాయి. కాబట్టి భార్యభర్తలు ఇద్దరూ కష్టపడక తప్పని పరిస్థితి. పిల్లల చదువులూ ''కొనే'' రోజులైపోయాయి కదా!!''

అత్త ఏమి మాట్లాడినా పూర్తి అవగాహనతో ఆలోచింపచేసేలా ఉంటుంది.

''నిజమే అత్తా ! మామకు నువ్వంటే చాలా ప్రేమ. భయం కూడా!'' నేను నవ్వాను అత్త కూడా నవ్వింది గట్టిగా. ''నిజం అమ్మూ.. మీ మామకు చీకటంటే ఎంత భయమో! రాత్రిళ్ళు ఎప్పుడన్నా కరెంట్‌ పోతే... '' శంకరా... శంకరా..'' అని పిలిచేవారు. అంతా మేకపోతు గాంభీర్యమే! చిన్న సమస్యకూ ఎక్కువ ఆందోళన పడిపోయేవారు.'' అత్త కళ్ళు చెమర్చడం... బాధగా అన్పించింది. ''ఆత్మీయులు దూరమైన బాధకన్నా... వారి జ్ఞాపకాలు ఎక్కువ బాధిస్తాయి అమ్ము!'' అత్త గొంతు గద్గదమైంది.

బావకు కూడా అత్తంటే ఇష్టం. మేమిద్దరం మాకు వీలైనపుడల్లా వెళ్ళి అత్తతో కాసేపు మాట్లాడి వస్తుంటాము. వీలుకాకపోతే ఫోన్లోనన్నా మాట్లాడుతుంటాము.

ఇదిగో.. ప్రియాంక ప్రసవం కోసం అమెరికా వచ్చిన ఈ మూడ్నెల్లూ అత్తతో మాట్లాడ్డమే కుదరలేదు. ఇండియా రాగానే ముందు వెళ్ళి అత్తను చూడాలి.

''నిన్నా... మొన్నా.. గౌన్లేసుకొని నా ముందు నువ్వు తిరుగాడినట్లే ఉంది. అప్పుడే నువ్వు అమ్మమ్మవు కూడా కాబోతున్నావు'' అని నవ్వింది అత్త అమెరికా వచ్చేముందు. అలా.... మనసారా.. స్వచ్ఛంగా.. హాయిగా నవ్వుతున్న అత్తరూపం నా మనసులో, కళ్ళల్లో అలా నిలిచిపోయింది. పదే పదే గుర్తొస్తోంది. అదిగో! బాబు లేచినట్టున్నాడు.

ఉంటాను అనూ! అత్తను ఓ సారి చూసిరా తీరిక చేసుకొని. నీ బదులుకై ఎదురు చూస్తూ

      మీ

      అక్క

్జ్జ్జ

అక్కా

మేమంతా వెళ్ళి అత్తను చూసి వచ్చి వారమైంది. తను ఇప్పుడు చాలా సంతోషంగా, శాంతిగా ఉండి ఉంటుంది..... మామ ఫోటో పక్కనే తనూ ఫోటో అయ్యి.

అత్త మనకు స్వంత ''మేనత్త'' కాకపోయినా.. మన చిన్నతనంలో ఉద్యోగరీత్యా.. మనూరికి... మన పక్కింట్లోకి వచ్చినప్పట్నుండి.. ఇప్పటిదాకా మనకు మేనత్త ప్రేమను.. ప్రతిఫలాపేక్ష లేకుండా పంచిన అద్భుతమైన వ్యక్తి అత్త. ఆమె మన జ్ఞాపకాల్లో ఎప్పటికీ చిరంజీవే! జీవితంతో ఒంటరిపోరాటం చేసి అలసిన అత్త మృత్యుదేవత కౌగిలిలో హాయిగా సేద తీరిందని భావించడం తప్ప బాధపడి మనం చేసేదేం లేదు.

  నీ ఆరోగ్యం జాగ్రత్త!      ఉంటామరి         నీ         అనూ !