తరతరాల స్వరధార చాలు లేని బాలు !

నివాళి

- తె .ర .


బాలుడు బాలసుబ్రహ్మణ్యం అంటూ తనను తాను ఎప్పటికీ పసివాడుగా పరిగణించుకున్న శ్రీపతి పండితారాధ్యుల బాలసుబ్రహ్మణ్యం... భారతీయ సంగీత వైభవ పతాక. భాషా వైవిధ్య ప్రతీక. తరతరాల్లోకి ప్రవహించిన స్వరధార. చలనచిత్ర గీతాలాపనకు సంబంధించిన గీతలను చెరిపేసిన నవీన గీతాచార్యుడు. రామారావు నుంచి రాజబాబు వ-రకూ, శంకరాభరణం నుంచి వంకర టింకర గొంతుల వరకూ అన్నిటినీ అపురూపంగా పాడి అలరించిన గానగంధర్వుడు. 16 భాషల్లో పాడి అందరివాడిగా నిలిచిన భారత సుబ్రహ్మణ్యం. అన్నిటినీ మించి ఆయన పాటల బాటను తేలికపర్చారు. సాంకేతిక, సామాజిక మార్పులను ఆకళింపు చేసుకుని కొత్త వేదికలూ, వాడుకలూ కల్పించి స్వరాభిషేకం చేశారు. పాడుతూ తీయగా అంటూ తన పాట మన గుండెలో పలికిస్తూ వెళ్లిపోయారు. పాటను ప్రాణంగా చేసుకున్న నటుడుగా, నిర్మాతగా, వ్యాఖ్యాతగా, సమన్వయకర్తగా,
ఉపన్యాసకుడిగా, సాహిత్య ప్రియుడుగా తెలుగు ప్రజల దైనందిన జీవితంలో భాగమైన కళా స్వరూపి బాలు.
అరవయ్యవ దశకం నాటికి తెలుగు సినిమాల్లో ఎన్టీఆర్‌, ఏఎన్నార్‌లకు ఘంటసాల 95 శాతం పాటలు పాడితే- కాంతారావు, హరనాథ్‌ వంటివారికి పిబి శ్రీనివాస్‌ పాడేవారు. కొత్తగా వస్తున్న శోభన్‌బాబు, కష్ణ వంటివారి విషయంలో మిశ్రమంగా ఉండేది. కమెడియన్లకు పిఠాపురం, మాధవపెద్ది ఎక్కువగా పాడేవారు. కోదండపాణి ప్రోత్సాహంతో తొలిసారి పద్మనాభం చిత్రంలో పాట పాడిన బాలు, కష్ణ చిత్రాలకు అత్యధిక గీతాలు పాడేవారు. ఆయన తన పాత్రలకు విభిన్నమైన గొంతువుంటే మంచిదని భావించడంతో పాటు ప్రతిభాశాలికి నిలదొక్కుకోవడానికి తోడ్పడాలనుకున్నారు. అప్పట్లో ఆయన చిత్రాల సంఖ్య కూడా చాలా ఎక్కువగా
ఉండేది గనక పాటలు ఎక్కువగానే వచ్చేవి. అయితే బాలు గొంతు అలాటి యువ నటులకు సరిపోవచ్చు గాని అగ్రనటులు ఎన్టీఆర్‌, ఏఎన్నాఆర్‌లకు ఘంటసాలే పాడాలనుకునేవారు. ఎన్టీఆర్‌, మహహ్మద్‌ రఫీతో ప్రయోగాలు మొదలుపెట్టారు. అక్కినేని, రామకష్ణకు అవకాశాలు ఇస్తున్నారు. శోభన్‌బాబు కూడా రామకష్ణతోనే పాడించుకోవడం మొదలెట్టారు. ఈ దశలో బాలు భవిష్యత్తు ఒకింత ఇబ్బందిలో పడినట్టే అనిపించింది. అప్పుడు ఆయనకు కష్ణ తోడుగా నిలిచారు. 'నా చిత్రాలకు నీవు మాత్రమే పాడతావ'ని అభయమిచ్చారు. ఆయన జేమ్స్‌బాండ్‌ తరహా చిత్రాల్లో బాలు పాప్‌ తరహా ప్రయోగాలు చేయగలిగారు. చలం సినిమాల్లోనూ మంచి పాటలు పాడారు. కలెక్టర్‌ జానకిలో కుచేలుడి పేరుతో కుటుంబ నియంత్రణ చెప్పే ఆధునిక హరికథ వంటివి బాలు ప్రత్యేకతను చాటాయి. 'ఆకాశం నుంచి నా కోసం వచ్చావా' అని రాజబాబుకు తమాషాగా పాడిన పాట ట్రెండ్‌ సెట్టర్‌ అయింది. అప్పటికే ఘంటసాల అస్వస్థులయ్యారు. అల్లూరి సీతారామరాజులో 'తెలుగు వీర లేవరా' పాట బాలుతో పాడించుకోమని కష్ణకు సలహా ఇచ్చారు కూడా. ఆయన తర్వాత అగ్రనటులకు ఎవరు పాడతారన్న సందేహాలు కూడా ఉండేవి. వాటన్నిటినీ పటాపంచలు చేశారు బాలూ.
దాసరి 'మనుషులంతా ఒక్కటే' లో 'ముత్యాలు వస్తావా' అని అల్లు రామలింగయ్యకూ, 'అనుభవించు రాజా' అని ఎన్టీఆర్‌కు కూడా పాడి మెప్పించడం అందరినీ ఆశ్చర్యపరిచింది. 'కషి వుంటే మనుషులు రుషులవుతారు' అని 'అడవి రాముడు'లో పాడినట్టు బాలసుబ్రహ్మణ్యం జైత్రయాత్ర అప్రతిహతంగా కొనసాగింది. అక్కినేనికి ప్రేమాభిషేకంలో 'ఆగదు ఏ నిముషం నీ కోసమూ' వంటి పాటలు అమితంగా ఆకట్టుకున్నాయి. సాహిత్యంపై అమితమైన మక్కువ గల బాలు రచయిత ఉద్దేశించిన భావాన్ని అభినయించే నటుల మేనరిజాన్ని మేళవించి పాడటం కొత్త వరవడిగా మారింది. 'శంకరాభరణం'లో శాస్త్రీయ సంగీత గీతాలాపనతో జాతీయ పురస్కారాలు పొందడం ఆయనను కొత్త శిఖరాలకు చేర్చింది. తెలుగు సినిమా పాట అంటే బాలు అన్నట్టు తయారైంది పరిస్థితి. ఒక్కడే అన్నీ పాడుతున్నాడన్న విమర్శలు వచ్చినా- నిర్మాతలు, ప్రేక్షకులు, చిరంజీవి వంటి కొత్త హీరోలూ కూడా తననే ఎంచుకోసాగారు. మధ్యలో కొద్దికాలం కష్ణతో అపార్థాలు తలెత్తిన కారణంగా రాజ్‌ సీతారాం అనే మరో గాయకుడు వచ్చినా, మాధవపెద్ది సురేష్‌, మనో లాటి గాయకులు కూడా పాడినా- బాలు యుగమే సుదీర్ఘకాలం కొనసాగింది. తన తండ్రి కూడా హరికథ కళాకారుడైతే- కుమారుడు చరణ్‌, సోదరి శైలజ కూడా గాయకులవడం యాదచ్ఛికం కాదు.
ఒక దశలో బాలు ఎంత తీరిక లేకుండా గడిపారంటే రోజుకు 24 గంటలుంటే ఆయన 21 పాటలు పాడి రికార్డు సష్టించాడు. మొదటి పాట పాడిన కొద్ది రోజుల్లోనే కన్నడ, తమిళ భాషల్లోనూ గానం చేశారు. కోదండపాణి, మహదేవన్‌, సత్యం వంటివారి నుంచి ఇళయరాజా, ఎఆర్‌ రహమాన్‌ వరకూ ఈ సంగీత ప్రస్థానం కొనసాగింది. వీరు మొదట ఆయన దగ్గరే పనిచేసిన వారు కావడం మరో అద్భుతం. ఈ కాలంలోనే కమల్‌హాసన్‌, రజనీకాంత్‌ వంటివారికి డబ్బింగ్‌ చెప్పడం వారి ఘన విజయానికి దోహదం చేసింది. ఉత్తరోత్తరా అది ఉప వ్యాపకమైంది. దక్షిణాది భాషలతో పాటు హిందీలోనూ హిట్స్‌ ఇచ్చిన బాలు ఏక్‌ దుజేకిలియే (మరో చరిత్ర) తో జాతీయ పురస్కారం పొందడం అరుదైన చరిత్ర. 40 వేల పాటలు పాడి గిన్నీస్‌ బుక్‌కెక్కిన ఆయన బోలెడన్ని పాత్రలు ధరించడం, చిత్రాలు నిర్మించడం బహుముఖీనతకు అద్దం పడతాయి. సంగీత దర్శకత్వం సరేసరి. తన శుభ సంకల్పంతో విశ్వనాథ్‌ను తెరమీదకు తెచ్చింది కూడా బాలూనే. ఇదే కాలంలో సంగీత కచేరీలను ఆధునికం చేసి దేశ విదేశాల్లో ఎందరికో స్ఫూర్తినీ, ఉపాధినీ ఇచ్చారు.
2000 తర్వాత, క్రమేణా పరిశ్రమలో మార్పుల తర్వాత మరో తరం యువత ప్రధాన పాత్రల్లోకి వచ్చాక, బాలు సినిమాలకు పాడటం క్రమేణా తగ్గింది. అయితే అదే సమయంలో టీవీలలో స్వరాభిషేకం వంటి కార్యక్రమాలతో కొత్త తరాలకు స్వరధారను అందించారు. వాటిని సమయస్ఫూర్తితో, ఉత్తేజకర జ్ఞాపకాలతో, చమత్కారాలతో నిర్వహిస్తూ విజయవంతం చేశారు. ఆ విధంగా కాలంలో మార్పులనూ సాంకేతిక ప్రక్రియలనూ ఆకళింపు చేసుకుంటూ సవాళ్లను అధిగమించి సంకల్పబలం చాటారు. అయితే కొత్త తరహా సంగీత కారుడుగా సంప్రదాయ సినీ బాణీలను మార్చిన బాలు ఈ క్రమంలో తనే గత ధోరణులకు ప్రతినిధిగా మారడం ఒక విచిత్రం. ఉచ్చారణకు అధిక ప్రాధాన్యత, కొత్త పరభాషా గాయకుల స్వల్ప లోపాలు చెప్పడం పరిపాటిగా తయారైంది. దాంతో మలిదశలో ఆయన ఇమేజ్‌ మారింది. తన తొలి గురువు కోదండపాణి పేరిట రికార్డింగ్‌ స్టుడియో కడితే ప్రేరణగా నిలిచిన ఘంటసాల విగ్రహాన్ని ప్రతిష్టించి గౌరవం చాటుకున్నారు. తన సంగీత కార్యక్రమాల్లోనూ పాత తరం కళాస్రష్టలనూ, జానపద ప్రజా కళాకారులనూ గౌరవంగా పరిచయం చేయడం కూడా తన వినమ్రతను చాటుతుంది. జాతీయ అవార్డులు, నంది పురస్కారాలు బాలుకు లెక్కకు మిక్కుటంగా రావడానికి తన నిరంతర సాధన తపనలే కారణం. గొప్పవారు, కళాకారులు కన్నుమూసినప్పుడు కలిగే బాధను మించి నలుదిక్కుల నుంచి గుండెల్లోకి దూసుకొచ్చే బాలు కంఠస్వరం కన్నీళ్లు తెప్పిస్తుంది. ప్రతి ఇంట్లోనూ సొంత మనిషిని కోల్పోయామనేంతగా కలచివేస్తుంది. 'మనిషి పోతె మాత్రమేమి మనసు వుంటది' అని ఘంటసాల పాడినట్టు, 'నువ్వు లేవు నీ పాట వుంది' అని తిలక్‌ అన్నట్టు- బాలు మనలో నిలిచే ఉంటారు. కష్ణా తరంగాల సారంగ రాగాలు వినిపిస్తూనే ఉంటారు.