రాజకీయ వ్యవస్థ - వేమన చూపు

మేడిపల్లి రవికుమార్‌
  వేమన స్పృశించని అంశం లేదు. ఆవిష్కరించని వాస్తవం లేదు. నీరు పల్లానికి ప్రవహించినంత తేలిగ్గా జీవన సత్యాలను, మానవ ధర్మాలను వేమన ప్రవహింప చేశాడు. ఇప్పటికీ ఆ సెలయేరు సజీవంగా జాలువారుతూనే ఉంది. ఎంతకాలం యాతమేసినా ఏరు ఎండనట్టుగా ఎంతకాలంగా వేమన్నను విశ్లేషించుకుంటున్నా ఇంకా మనం స్పృశించని అంశాలు, చేదుకోవలసిన సత్యాలు, అందుకోవలసిన ధర్మాలు ఊటనీరులాగ ఉబికి వస్తూనే 
ఉన్నాయి.

దశాబ్దాలుకాదు, ఎన్నిశతాబ్దాలు గడిచినా; కొత్తగా పరిచయం అవసరంలేని అచ్చమైన తెలుగు కవి-వేమన. అనాదిగా మనకు వందలు కాదు, వేల సంఖ్యలో కవులున్నారు. ప్రతి కవినీ ఏదో ఒక విశేషంతో వ్యవహరించుకోవడం మనకు మొదటినుంచీ అలవాటయింది. ఆది కవి, ద్విపద కవి, శతక కవి, భక్తి కవి, బూతుకవి, శృంగార కవి, పదకవి, ప్రబంధకవి, శ్లేషకవి అచ్చతెనుగు కవి, అధ్యాత్మిక కవి, శ్లేషకవి వచన కవి, పద్య కవి... ఇలాంటివన్నీ అలాంటి విశేషణాలే. ప్రాచీన కాలంలో మనకున్న వేలాది కవులను వింగడించుకొని ఈ విశేషణాలన్నింటినీ మనం వినియోగించు కుంటున్నాం, కానీ, ప్రజాకవి అనే విశేషణాన్ని ప్రాచీన కాలపు కవుల్లో మనం వ్యవహరించుకుంటున్న ఒకే ఒక్క కవి వేమన. 
ఒక కవికి విశేషణాన్ని వాడుతున్నాము అంటే ఆ కవి సర్వసమగ్రుడు కాదు అని అర్థం. వ్యవహరించిన విశేషణం తప్ప తక్కిన అంశాలలో ఏవేవో వెలుతులున్నాయని భావించవలసి ఉంది. పదనిరుక్తిని బట్టి'కావ్యం చెప్పిన వాడు కవి' అని మనం వ్యవహరించు కుంటున్నాం గాని, ఆ నిర్వచనం సంపూర్ణమైంది కాదు. తన కాలం నాటి సామాజిక వాస్తవికతను సకల పార్శ్వాలలో సశాస్త్రీయంగా ఆవిష్కరించి, ఒక జీవన సత్యానికి రూపం కల్పించేవాడు మాత్రమే కవి. ప్రాచీన కాలానికి చెందిన కవులు ఎంత వెతికినా యుగానికొక్కడు చొప్పున కూడా లేడు. ఇటువంటి సాహిత్య వాతావరణంలో అసలు వెదకకుండానే కన్పించే ఒకే ఒక్క కవి వేమన. 
రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణశర్మగారు వేమన కవిత్వాన్ని గాలితో పోల్చారు. గాలి ప్రసరించని ప్రదేశం ఉండదు. వేమన చూపు కూడా అలాంటిదే! తన కవిత్వంలో వేమన స్పృశించని అంశం లేదు. ఆవిష్కరించని వాస్తవం లేదు. నీరు పల్లానికి ప్రవహించినంత తేలిగ్గా జీవన సత్యాలను, మానవ ధర్మాలను వేమన ప్రవహింప చేశాడు. ఇప్పటికీ ఆ సెలయేరు సజీవంగా జాలువారుతూనే ఉంది. ఎంతకాలం యాతమేసినా ఏరు ఎండనట్టుగా ఎంతకాలంగా వేమన్నను విశ్లేషించుకుంటున్నా ఇంకా మనం స్పృశించని అంశాలు, చేదుకోవలసిన సత్యాలు, అందుకోవలసిన ధర్మాలు ఊటనీరులాగ ఉబికి వస్తూనే 
ఉన్నాయి. అందుకు కారణాలు లేకపోలేదు. 
ఏదో ఒక విశేషం లేకుండా ఏ కవినీ మనం మననం చేసుకోలేం. అందులో వేమన్నకూ మినహాయింపులేదు. 'యోగి వేమన' అన్నది ఆయనకు మనం పెట్టుకున్న వ్యవహార నామం. అందుకు తగినట్టుగానే ఆయన రూపాన్ని కూడా మనం చిత్రించుకున్నాం. మొలకున్న ఒక్క గోచిపాత తప్ప ఒంటిమీద మరేచిన్న వస్త్రం ఆచ్చాదనగా కప్పినా ఆయన వేమన కాదు పొమ్మనేంతగా ఆ రూపం లోకంలో స్థిరపడిపోయింది. ఆయనపేరు, ఆయన రూపం సమకాలం నుంచీ ప్రచారంలో 
ఉన్నదా? మధ్యలో చేరిందా? అన్న చర్చను పక్కన పెడితే ఆయన రచనల్లో ఆవిష్కరించిన భావజాలానికి సామాజికులు కల్పించుకున్న స్థితి అది. అందుకే ఆయన పేరుతో ఒక విశ్వవిద్యాలయాన్ని స్థాపించుకున్నా 'యోగి వేమన' అన్న పేరును చెరపలేదు. వందల సంవత్సరాలు గడుస్తున్నా, కరుడుగట్టే శీతాకాలంలో కూడా ఆయన ఒంటిమీద మనం ఒక చిన్న గొంగళి కూడా కప్పలేదు. 
'పురుషులందు పుణ్యపురుషులు వేరయా' అని వేమన్నే ఒక చోట అన్నాడు. అందులో ఉన్న అంతరార్థాన్ని అలా 
ఉంచితే; కావ్య కవులలో ప్రజా కవులు వేరని మాత్రం చెప్పవచ్చు. కవి, కావ్యం వంటి పదాలకు లాక్షణికులు నిర్దేశించిన నిర్వచనాలకు ఈ ప్రజా కవులు ససేమిరా ఇమడరు. వేమన్నను 'యోగి వేమన' అని లోకం వ్యవహరించుకుంటున్నా ఆయన అచ్చమైన ప్రజాకవి. కావ్యం చెప్పిన వాడు కవి అన్న నిర్వచనానికి ఆయన లొంగడు. ఆయన అసలు కావ్యమే చెప్పలేదు గనుక. ఆయన పద్యాలను మనం 'శతకం' అంటున్నాం. ఆలంకారికులు శతకానికి కూడా కొన్ని లక్షణాలు చెప్పారు. వాటిలో నూరు పద్యాలుండాలన్న సంఖ్యా నియమం ప్రధానమైంది. అసలు ఏ శతక కర్తా ఈ నియమాన్ని తూచా తప్పకుండా పాటించలేదు. అయితే ఎక్కడో ఒక దగ్గర ఆగిన సందర్భాల్ని మాత్రం మనం గుర్తిస్తాం. వేమన ఇందుకు పూర్తిగా మినహాయింపు. ఎందుకంటే వేమన ఎన్ని పద్యాలు చెప్పాడో ఇప్పటికీ లెక్క తేల లేదు. నూరు పద్యాలు ఉండడమే శతకం అయితే వేమన చెప్పింది శతకం కాదు, కావ్య కవులు లక్షణాలకు లోబడి లాక్షణికుల లోగిలిలో నిలబడిపోతారు. ప్రజాకవులు కావ్య లక్షణాల కోటగోడలను బద్దలు కొడతారు. ప్రజాక్షేత్రంలోకి అడుగుపెడతారు. ఎక్కడా నిలబడరు. నిరంతరం సంచరిస్తూ ఉంటారు. 
ప్రజాకవి వేమన భావనా లోకంలోనే కాదు, వాస్తవ జీవితంలో కూడా ఒక నిరంతర సంచారి. సంచార జీవితాన్ని గడిపిన వాడు. తన మనో వీధిలో కదలాడుతున్న అనేక జీవన సత్యాలను నిరంతరం మననం చేసుకుంటూ ఉండేవాడు. అవి ఏవేవో సణుగుళ్ళుగా, మరేవో గొణుగుళ్ళుగా బైటికి వచ్చేవి. వేమన్నను వెన్నంటి అనుసరిస్తూ వస్తున్న శిష్యులూ, అభిమానులూ వంటి అనుచర గణం ఆ సణుగుళ్ళనూ, గొణుగుళ్ళనూ తమ తమ జ్ఞాపకాల పేటికలో భద్రపరిచేవారు. వారి వారి సామర్థ్యాలను బట్టి జారిపోయినవి జారిపోగా ఏవో కొన్ని మాత్రమే ఆ పేటికలో చోటుచేసుకొనేవి. అవి మాత్రమే ప్రచారంలోకి వచ్చాయి. 
వేమన జీవిత విధానాన్ని పరిశీలిస్తే తన చెంత శిష్యగణం ఉన్నప్పుడు మాత్రమే, వారు విని నమోదు చేసుకొనేటట్టు మాత్రమే పద్యాలు చెప్పేవాడు అని అనుకోడానికి వీలు లేదు. తనలో ఏవేవో భావాలు విశృంఖలంగా పెల్లుబికి వచ్చినప్పుడల్లా అవి పద్యాల రూపంలో తన్నుకొని వచ్చేవి. అలా రావడానికి ఒక సమయపాలన ఉండేది కాదు. అది రాత్రి కావచ్చు, పగలు కావచ్చు; అది మండుతున్న ఎండాకాలం కావచ్చు; నిలువు నిలువున నీరు కారేలా ముసురుకొచ్చిన వర్షాకాలం కావచ్చు; నిర్దాక్షిణ్యంగా కాయాన్ని కోత పెడుతున్న శీతాకాలం కావచ్చు. ఆయా సమయాల్లో సమీపంలో ఎవరైనా అనుచరగణం 
ఉంటేనే వేమన నోటి నుండి వెలువడిన పద్యాలు నమోదు అయ్యేవి. లేకుంటే అవన్నీ శూన్యంలో కలిసిపోయేవి. 
శిష్యగణం జ్ఞాపకాల్లోంచి కాలాంతరంలో జారిపోయినవి జారిపోగా; శూన్యంలో కలిసిపోయినవి కలిసిపోగా మిగిలినవి మాత్రమే ఈ రోజు వేమన పద్యాలుగా మన ముందు కదలాడుతూ ఉన్నాయి. వీటి సంఖ్యను మనం 'ఇంత' అని లెక్కచూపలేక పోతున్నాం. మరి, జారిపోయిన వాటి సంఖ్య 'ఇంత' అని ఎలా చెప్పగలం? ఉన్న పద్యాలలోనే వస్తు వైవిధ్యం ఎంతగా ఉందో, ఎన్నెన్ని జీవన సత్యాలకు భాష్యం చెప్పబడిందో ఇప్పటికీ మనం పూర్తిగా విశ్లేషించుకోలేక పోతున్నాం. మరి జారి పోయిన వాటిలో మరెన్ని వస్తువులు, ఇంకెన్ని జీవన సత్యాలు మనకందకుండా కాల గర్భంలో కలిసి పోయాయో కదా! 'గాయ పడిన ప్రతి గుండియలో రాయబడని కావ్యాలెన్నో'' అన్నట్టుగా సంఘర్షించిన వేమన గుండెల్లోంచి రాలి పడిన భావాలలో జారిపోయిన పద్యాలెన్నో కదా!?
అయినప్పటికీ, అంతర్గత వైరుధ్యాలు అంతగా లేని వస్తు వైవిధ్యం ప్రదర్శించిన ప్రజాకవుల్లో ఈ నాటికీ వేమనే ముందు వరుసలో నిలబడతాడు. వేమన పద్యాల్లోని ప్రధానమైన వస్తువుల్లో రాజకీయ అంశం ఒకటి. సమకాలంలోని రాజకీయ వ్యవస్థపై నిశితమైన విశ్లేషణ చేసిన అతికొద్దిమంది కవుల్లోనూ వేమన చూపు ప్రత్యేకమైంది. ఆనాటి రాజకీయ వాతావరణాన్ని కొంత గుర్తు చేసుకుంటే వేమన చూపులోని గాఢత, తీక్షణత మరికొంత స్పష్టమవుతుంది. 
పాలనా రంగంలో ప్రశాంతంగా 
ఉండడం అనేది రాజకీయ వ్యవస్థలో ఎక్కడా, ఏనాడూ లేదు. రాచరిక వ్యవస్థ లక్షణమే అది. వేమన ఫలానా రోజు, ఫలానా ఊరులో పుట్టాడని తారీఖులూ దస్తావేజులు ఏమీ దొరకకపోయినా; 17వ శతాబ్దపు కవి అన్నది సాహిత్య చరిత్రకారులందరూ నిర్ధారించిన విషయం. 
సాధారణంగా చరిత్ర ఎప్పుడూ సమగ్రంగా సిద్ధించదు. శకలాలు శకలాలుగానే లభిస్తుంది. లభించిన ఈ శకలాలను స్థానిక చరిత్రలతో క్రోడీకరించి చూసినపుడు గత చరిత్రకు ఒక రూపం ఏర్పడుతుంది. ఏర్పడిన రూపాన్ని పరిశీలించినప్పుడు వేమనకు చెందిన 17వ శతాబ్దం నాటి రాచరిక వ్యవస్థ కూడా షరా మామూలుగానే దర్శనమిస్తుంది. 
భారతదేశ చరిత్రలో 16వ శతాబ్దం మొదలు 19వ శతాబ్దం దాకా రాజకీయ అస్థిరత ప్రబలంగా ఉన్న కాలం. విజయనగర సామ్రాజ్య పతనం దక్షిణ భారతదేశ చరిత్రను మలుపు తిప్పింది. రాచరిక ముఖచిత్రాన్నే కాక సామాజిక వ్యవస్థను కూడా అతలాకుతలం చేసింది. గోరుచుట్టుపై రోకటి పోటులాగా విజయరామ రాయలకూ, బహమనీ సుల్తానులకూ మధ్య 1565లో యుద్ధం జరిగింది. దీనినే తళ్ళికోట యుద్ధం అని వ్యవహరిస్తున్నాం. ఈ యుద్ధంతో దేశీయ రాజుల పాలనా వ్యవస్థ మరికొంత దెబ్బతింది. విజయనగర సామ్రాజ్యం ఇంకొంతకాలం కొనసాగినా పూర్వపు వైభవాన్ని చాలావరకు కోల్పోయింది. వీటన్నింటి ఫలితంగా 1570 నాటికి విజయనగరం మూడు శకలాలుగా విడిపోయింది. వాటిలో పెనుగొండ ప్రాంతాన్ని శ్రీరంగరాయలు, శ్రీరంగ పట్టణం ప్రాంతాన్ని రామరాయలు పరిపాలించగా; చంద్రగిరి ప్రాంతం వెంకటపతి రాయలు ఆధీనం అయింది. కొంత తమిళ ప్రాంతంతో పాటు, రాయలసీమ జిల్లాలు ఈ వెంకటపతి రాయలు ఏలుబడిలోకి వచ్చాయి. ఇతడు 1586 నుండి 1614 దాకా పరిపాలించినట్టు చరిత్రకారులు భావిస్తున్నారు. వెంకటపతి రాయలు జీవించి ఉన్నంత కాలం రాయలసీమ ప్రాంతాన్ని మహమ్మదీయులు వశం చేసుకోలేక పోయారు. అప్పటికే పతన దిశలో ఉన్న విజయనగర సామ్రాజ్యం వెంకటపతి రాయలు మరణానంతరం మరికొంత శిథిల స్థితికి చేరుకుంది. మరో ముప్పై రెండు సంవత్సరాలపాటు శత్రు సేనలతో కొన ఊపిరితో పారాడిన విజయనగర సామ్రాజ్యం 1675 నాటికి పూర్తిగా అంతరించింది. 
ఈ చారిత్రక అంశాల్ని ఎందుకు ప్రస్తావించుకోవలసి వచ్చిందంటే ప్రజాకవి వేమన ఈ వెంకటపతి రాయలకు కొంచెం తరువాత వాడని చారిత్రకారులు భావిస్తున్నారు. అంటే రాజ్యం అత్యంత సంక్లిష్ట పరిస్థితిలో ఉన్నప్పుడు వేమన జీవితం గడిచిందని గుర్తించాలి. 
ఏ కవికైనా తన చుట్టూ ఒక సామాజిక జీవితం 
ఉంటుంది. అందులో అనేక కదలికలు ఉంటాయి. కష్టాలు, కన్నీళ్ళు, సుఖాలు, దు:ఖాలు అన్నీ కలబోసి ఉంటాయి. అయితే, వీటన్నింటికీ కొన్ని భౌతిక కారణాలుంటాయి. సాధారణ కావ్య కవులు ఈ వ్యత్యాసాలనూ, ఈ వైరుధ్యాలనూ ఆధ్యాత్మిక వాతావరణంలో సమాధాన పరుచుకుంటారు. ప్రజాకవులు మాత్రం భౌతిక దృక్పధంతో ఆయాకాలాలనాటి సామాజిక వాస్తవికతను శాస్త్రీయ దృష్టితో పరిశీలిస్తారు, ప్రశ్నిస్తారు, పరిష్కారాలకోసం అన్వేషిస్తారు. వేమన ప్రజాకవి కాబట్టి ఆనాటి రాచరికతకు సంబంధించిన అనేక అంశాలను తనదైన చూపుతో విశ్లేషించాడు. 
మతమార్పిడులు
చంద్రగిరి రాజధానిగా వెంకటపతి రాయలు విజయనగర సామ్రాజ్య ప్రాభవాన్ని నిలిపి నంతకాలం ఆంధ్రదేశంలో అప్పటికే బలంగా నిలదొక్కుకున్న ముస్లిం రాజులు రాయలసీమ జిల్లాలను ఆక్రమించు కోలేదు. ఆ తరువాత 1799 దాకా కూడా వీలుకాలేదు. అప్పటికి టిప్పుసుల్తాను జీవించి ఉండటం కూడా ఇందుకు కారణం కావచ్చు. ఏది ఏమైతేనేం 1799 నాటికి రాయలసీమ జిల్లాలు కూడా పూర్తిగా ముస్లిం రాజుల వశమయ్యాయి. 
ఏ రాజైనా ఒక రాజ్యాన్ని వశం చేసుకున్నప్పుడు ఆ రాజ్యంయొక్క మత సంస్కృతులపైన పట్టుసాధిస్తాడు. వాటిపైన తన ఆధిపత్యాన్ని ప్రకటిస్తాడు. స్థిరమైన పరిపాలనకు ఇది కొంత అవసరం ఏర్పడుతుంది. ఇందులో భాగంగానే రాయలసీమ జిల్లాల్లోనూ ముస్లిం పాలకులు మతమార్పిడులకు తీవ్రంగానే ప్రయత్నించారు. తన కళ్ళముందు జరుగుతున్న ఈ బలవంతపు మతాంతరీకరణలను వేమన్న తీవ్రంగానే ప్రశ్నించాడు. 
''పసరపు మాంసము బెట్టియు 
మసలక సులతాను ముసలిమానుల జేసెన్‌''
మతమార్పిడులకోసం రాజులు ప్రజలకు ఏయే తాయిలాలను అందించేవారో, ఏ విధంగా ప్రలోభపెట్టేవారో కూడా ఈ వేమన పద్యం ద్వారా చాలా వరకు మనం గ్రహించగలం. ఈ మత మార్పిడులను వేమన ప్రస్తావించడాన్ని బట్టి హిందూమతం పట్ల వేమనకు ఆదరణ భావం ఉందనీ, ముస్లిం మతం పట్ల వ్యతిరేక భావం ఉందనీ భావించడానికి వీలు లేదు. పాలక వర్గాలు తమ రాజకీయ ప్రయోజనాల కోసం ప్రజలను ప్రలోభపెట్టడాన్నే వేమన్న ప్రశ్నించాడు. 
రాజుల స్వభావం
పులుల రంగుల్లో తేడాలుండవచ్చు. వయస్సుల్లో వ్యత్యాసాలుండవచ్చు. ఆవాసాలు వేరు వేరు ప్రాంతాల్లో 
ఉండవచ్చు. అయినా పులుల లక్షణం ఒక్కటే. వాటి క్రూరత్వమూ ఒక్కటే. 
రాజులు కూడా పులుల లాంటి వారే. రాజుల వంశాలు వేరు కావచ్చు; కాలాలు వేరు కావచ్చు. కులాలు వేరు కావచ్చు. ప్రాంతాలు వేరు కావచ్చు. వారి మతాలు కూడా వేరు కావచ్చు. అయినా రాజుల లక్షణం ఒక్కటేె. వారి పీడన స్వభావమూ ఒక్కటే. 
'రాజు తలచుకుంటే దెబ్బలకు కొదువా?' అన్న సామెత లోకంలో అన్ని కాలాలలోనూ, అన్ని ప్రాంతాలలోనూ ప్రచారంలో ఉందిగాని; 'రాజు ఉండగా ప్రజల అవసరాలకు కరువా?' అన్న సామెత ఏ కాలంలోనూ, ఏ ప్రాంతంలోనూ పుట్టలేదు. వేమన కాలంలోనూ రాయలసీమ రాజుల స్వభావం అందుకుభిన్నం కాదు. ఈ విషయాన్ని అనేక పార్శ్వాలలో వేమన ప్రస్తావించాడు. 
స్వభావాన్ని బట్టి రాజులను వేమన మూడు తరగతులుగా విభజించాడని వేమనపై ప్రత్యేక పరిశోధన చేసిన ఆచార్య గోపి వివిధ సందర్భాలలో వివరించారు. వేమన దృష్టిలో రాజులు పిరికిపందలు, దుర్మార్గులు, అజ్ఞానులు. వీరిలో కొందరు పాముల్లాంటివారైతే; మరికొందరు కోతుల్లాంటివారు. 
దుండగీడురాజు కొండీడు చెలికాడు 
బండరాజునకును బడుగు మంత్రి
కొండ ముచ్చునకును కోతియె సరియగు
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ!
రాజు మాత్రమే కాదు, రాజు కొలువులో ఉన్న ఇతర ప్రముఖులు కూడా రాజుకేమాత్రం తీసిపోని వారే! 
చంపదలచు వారు చనవగ్గలంబిచ్చు
చెరుపనున్న పగటి చెలిమి సేయు
గంపనున్న పాము నెరిగాచుకొనియుండు
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ!
రాజుల కుటిలత్వాన్నీ, క్రూరత్వాన్నీ వేమన లోతుగా పరిశీలించాడు కాబట్టే వారి నైజాన్ని ఇంత స్పష్టంగా చెప్పగలిగాడు. రాజులెప్పుడూ ప్రజల పట్ల పాలకులుగా వ్యవహరించలేదు. ప్రజలను కాటు వేయదలచుకున్న కాలసర్పాలు గానే ఉన్నారు. 
రాచరిక పాలన - ప్రజలు
పరిపాలించే రాజు ఎవరైనా, రాచరిక వ్యవస్థలో సామాన్య ప్రజల జీవన విధానం ఇంచుమించు ఎప్పుడూ ఒకేలా ఉండేది. నిజానికి రాచరిక వ్యవస్థ స్వభావమే అలాంటిది. వేమన కాలంలోనూ ఏరాజులూ ప్రజలను సుభిక్షంగా పరిపాలించిన దాఖలాలు లేవు. ప్రజలకు పాలకులు పట్టుకొమ్మలుగా నిలిచిన పరిస్థితి కూడా ఏనాడూ లేదు. 
వేమన కాలంలో రాచరిక వ్యవస్థ తీవ్రమైన అస్తిరత్వంలో ఉందని గమనించాం. నిరంతరం శత్రురాజుల దాడులు, దండయాత్రలు జరుగుతూ ఉండేవి. స్థానికంగా తమను తాము రక్షించుకోవడంలోనే నిమగ్నమై ఉండేవారు గాని, ప్రజలను పరిరక్షించేపనికి పూనుకున్న సందర్భాలు ఏనాడూ లేవు. 
శత్రురాజ్యాల సైనికులు ఊళ్ళమీదపడి సామాన్య ప్రజలను హింసించేవారు. ఇళ్ళల్లో చొరపడి  ఉన్న కొద్దిపాటి వనరులనూ వదలకుండా నిలువునా దోచుకొనేవారు. ఊచకోతలు కోసి, ప్రజలను భయభ్రాంతులకు గురిచేసిన సందర్భాలు కూడా లేకపోలేదు. చాలా సందర్భాలలో సమాజంలో  శ్మశాన వాతావరణం అలుముకొని ఉండేది. మృత్యు ధూళి ఆవరించిన అటువంటి సమయాలలో కూడా పాలకులు ప్రజలకు కనీస రక్షణ కల్పించిన దాఖలాలు లేవు. 
ప్రజలకు రక్షణ కల్పించలేదు సరిగదా, తమను తాము కూడా రక్షించుకోలేక పోయేవారు. కొన్ని సందర్భాలలో శత్రుసైనికులకు భయపడి పలాయనం చిత్తగించిన సంఘటనలు కూడా లేకపోలేదు. ఈ విషయాలన్నింటినీ వేమన పూసగుచ్చినట్టుగా అక్షరబద్ధం చేశాడు. 
పర బలంబు జూచి ప్రాణరక్షణమున
కురికి పారిపోవు పిరికి నరుడు
యముడు కుపితుడైన నడ్డంబు యెవరయా 
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ!
ఇటువంటి రాజులనే వేమన పిరికి పందలుగా పరిగణించాడు. తమకుతామే రక్షించుకోలేని స్థితిలో రాజులున్నప్పుడు ప్రజలను రక్షించేదెవ్వరు? 'మహిపతి' అన్న మాట ఈ రాజులకు ఎలా వర్తిస్తుందని వేమన సూటిగా ప్రశ్నించాడు. 
పుడమి యుప్పరంబు పురికొనేజగముల
రక్షసేయగలుగు రాజులేరి? 
మహిపతియని పేరు మనుజునికేలనో
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ!
పిరికి పందలైన రాజులకు బిరుదులు పొందే అర్హత లేదన్నది వేమన్న తీర్పు. అలంకార భూషణాలుగా బిరుదులు తగిలించుకొని ఊరేగే రాజులను వేమన్న తీవ్రంగానే అధిక్షేపించాడు. 
పందనధికు జేసి బవరంబునకు బంప
పారిపోవు కార్య భంగమవును 
పిరికి బంటు కేల బిరుదు గొడుగు
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ!
రాజులు పిరికిపందలు, అసమర్ధులు అయినప్పుడు వాటి పరిణామాలు విషమంగా ఉంటాయి. అధికార్లపైనా, ప్రజలపైనా తీవ్రమైన ప్రభావాన్ని చూపుతాయి. 
నమ్మించిమోసం చేయడం అనేది ఆనాటి పాలకుల సహజ లక్షణంగా ఉండేది. నమ్మిన వాళ్ళనే ఎవరైనా మోసం చేయగలిగేది. ప్రజలు పాలకులను అమాయకంగా నమ్ముతున్నారు కాబట్టే పాలకులు ప్రజలను సులభంగా మోసం చేయగలుగుతున్నారు. వేమన కాలానికే ఇది అనుభవంలోకి వచ్చిన విషయం. అందుకే రాజుల స్వభావాల గురించి వేమన చాలా స్పష్టంగా తెగేసి చెప్పాడు. 
పట్టనేర్చుపాము పడిగ యోరగజేయు
చెరుప జూచురాజు చెలిమి జేయు
చంపదలచు రాజు చనువిచ్చు చుండురా
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ!
ప్రజల్ని పాలనపేరుతో మోసం చేయడంలోనూ, దోచుకోవడంలోనూ రాజుల వ్యవహార శైలి ఎంత విషపూరితంగా ఉండేదో వేమన స్పష్టం చేశాడు. ఇటువంటి పాలకులను ప్రజలు ఎంత వరకు విశ్వసిస్తారు? ఎంతకాలం విధేయులుగా ఉంటారు? అందుకే వేమన ప్రజల పక్షంగా గొంతు విప్పాడు. 
ఎంత సేవ జేసి ఏ పాటు పడినను
రాచమూక నమ్మరాదురన్నా!
పాముతోటి పొత్తు పదివేలకైనను
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ!
రాజును విశ్వసించడం, పాముతోటి పొత్తు పెట్టుకోవడం వంటిదని వేమన ప్రజలకు స్పష్టం చేశాడు. 
ఎరుకలేని దొరల నెన్నాళ్ళు గొలిచిన
బ్రతుకులేదు వట్టి బ్రాంతిగాని, 
గొడ్డుటావు పాలు గోకితే చేపునా? 
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ?
పాలకుల కొలువు ప్రజలకు ఎంత వ్యర్ధమో కూడా తెలియచేశాడు. అంతేకాదు, 'అల్పబుద్ధివాని కధికార' మివ్వవద్దని ప్రజలను వేమన అప్రమత్తం చేశాడు. 'వెర్రిగొల్వరాదు విభుడెంత వాడైన' అని ప్రజలకు ప్రబోధ చేశాడు. 
ఆస్థానకవుల అవహేళన
రాచరిక వ్యవస్థలో రెండు వర్గాల కవులుండేవారు. ఒకరు ఆస్థాన కవులు, మరొకరు ఆస్థానేతర కవులు. రాజాస్థానాల లోపల ఉండేవారు ఆస్థాన కవులు. వెలుపల ఉండేవారు ఆస్థానేతర కవులు. పాలక వర్గాల ప్రయోజనాలకు, వారి ఆకాంక్షలకూ బద్ధులై కావ్య రచన చేసేవారు ఆస్థాన కవులు. వీరికి స్వాతంత్య్రం ఉండదు. రాజు చెప్పిందే శాసనం. 
ఆస్థానేతర కవులు సంపూర్ణ స్వాతంత్య్రులు. రాజాజ్ఞలకు లోబడి ఉండరు. తమ అభీష్టం మేరకు రచనలు చేస్తారు. ఆస్థానేతర కవులందరూ ప్రజాకవులు కాక పోయినా ప్రజాకవులు మాత్రం ఆస్థానేతర కవులే!. వేమన ఆస్థానేతర ప్రజాకవి. మాటలకూ చేతలకూ సరిహద్దురేఖలులేని జీవితాన్ని గడిపిన కవి. ప్రజలకు ఏమి చెప్పాడో తానూ అలాగే జీవించాడు. రాచరిక వ్యవస్థలో జీవించినా రాచరికాన్నీ, నిరంకుశ పాలకవర్గాన్ని ధిక్కరించిన కవి అని మనం ఇప్పటికే గమనించాం. 
రాజులు నిరంకుశులు అని తెలిసినా, వారిసేవ నిరర్ధకమని భావించినా; వారి ప్రాపకంలోనే ఉంటూ, వారికొలువులోనే జీవితాల్ని తెల్లవారిస్తూ రాజుల మెప్పు కోసం కావ్య రచన చేస్తున్న కవులు ఆస్థాన కవులు. రాచరిక వ్యవస్థను వ్యతిరేకించిన వేమన ఆస్థాన కవులను కూడా అంతే సహజంగా వ్యతిరేకించాడు. 
తోటకూరకైన దొగ్గలికైనను
తవిటికూరకైన తవిటికైన
కావ్యములను చెప్పు గండ్యాలు ఘనమైరి
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ!
అని తీవ్రంగా అవహేళన చేశాడు. ఇలాంటి వెన్నుపూస లేని కవులను చీదరించుకున్నాడు. రాజులపైనా రాచరిక వ్యవస్థపైనా వేమనకు ఎంతటి తిరస్కార భావముందో ఇలాంటి పద్యాలు బలంగా నిరూపిస్తాయి. 
యధారాజా తధా పరివారం
'యధారాజా తధా ప్రజ' అన్నదిలోకానికి తెలిసిన మాట. కానీ, 'యధారాజా తధా పరివారం' అనేది పిరికి పందలైన వేమన కాలం నాటి రాజులకు చెందిన 
ఉవాచ. 
వేమన కాలంలో దేశాన్ని పాలించిన రాజులెవరైనా ప్రజల్ని ప్రత్యక్షంగా పరిపాలించింది మాత్రం కొందరు రాజ ప్రతినిధులు, మరికొందరు సైన్యాధికారులు, ఇంకొందరు పాలెగాళ్ళు. ప్రజల పట్ల రాజులకే నిబద్ధత లేనప్పుడు ఇతర పాలక వర్గాలకు ఉండాలనీ, ఉంటుందనీ అనుకోవడం వృధా ప్రయాసే! రాజులను వేమన కోతులుగా, పాములుగా పరిగణించిన విషయం ఇంతకు ముందే గుర్తించాం. ఇతర పాలక వర్గాల తీరు తెన్నులను కూడా వేమన అదే చూపుతో ఇలా స్పష్టం చేశాడు. 
ప్రభువు కోతియైన ప్రగడల్‌ పందులు
సైనికుండు నిక్కి సేనలు పసులు 
ఏన్గుల శ్వచయము లెెలుకలు పిల్లులు
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ!
ప్రజలను పీడనలకు గురిచేయడంలోనూ, ప్రజలను అణచి వేయడంలోనూ ఈ పాలెగాళ్ళు రాజులకెవరికీ తీసిపోలేదు. విజయనగర సామ్రాజ్యం పతనమయ్యాక రాయలసీమ ప్రాంతం కూడా ఎందరో నవాబుల వశం అయింది. అయినా ఏ నవాబూ ఈ పాలెగాళ్ల ఆగడాలను అణచివేయలేక పోయాడు. ఈ పాలెగాళ్ళ పాలనా విధానాలపైన తీవ్రమైన ఆగ్రహాన్ని ప్రకటించిన వేమన వారిని అంత కంటే తీవ్రంగా హెచ్చరించాడు. వీరి ఆగడాలకు కాలం చెల్లక తప్పదనీ, వీరంతా కాల గర్భంలో కలిసిపోక తప్పదనీ వేమన ఆగ్రహించాడు. 
పెక్కు నూళ్ళగొట్టి పేదల వధియించి
డొక్క కొరకు నూళ్ళు దొంగిలించి
యెక్కడ కరిగిన నెరిగి యముడు చంపు
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ!
పాపపుణ్యాలు, పూర్వ జన్మలు, పునర్జన్మలు వంటి వాటి పట్ల లోకుల్లో ఉన్న విశ్వాసాలు వేమనకు లేవు. పాలెగాళ్ళ పతనాన్ని సూచించడానికే వేమన ఇక్కడ యముని ప్రస్తావన తీసుకొచ్చాడని భావించాలి. ఇదే సందర్భంలో వేమన పాలిగాళ్ల గురించి మరో అంశాన్ని కూడా ప్రస్తావించాడు. 
లంక యేలినట్టి లంకాధిపతి పురి
పిల్లకోతిపౌజు కొల్లబెట్టె
చేటు కాలమునకు చెరుప నల్పులెచాలు
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ!
అని రామాయణాంతర్గత అంశాన్ని సమన్వయించి హెచ్చరించాడు. వారికి చేటు కాలం తప్పదని స్పష్టం చేశాడు. 
ముగింపు
వేమనను ప్రాచీన కాలపు కవి అని కొందరంటారు. పదిహేడో శతాబ్దానికి చెందిన కవి అని మరికొందరంటారు. రాయలసీమ ప్రాంతం కవి అని ఇంకొందరంటారు. ఫలానా  కులానికి చెందిన కవి అని ఆ కులానికి చెందిన వారు వేమనను సొంతం చేసుకొనే వారూ లేకపోలేదు. 
నిజమే! ఏ కవికైనా ఒక కాలం ఉంటుంది. ఒక ప్రాంతం ఉంటుంది. ఒక కులం                           
ఉంటుంది. ఒక మతం ఉంటుంది. ఒక తాత్త్విక చింతన కూడా ఉంటుంది. ఈ చింతనను బట్టి కాలం, కులం వంటి వాటికి అస్తిత్వాలుంటాయి. వేమనకున్న తాత్విక చింతన ఇతరుల ంటే అతీతమైంది. అది ఏ కాలానికీ, ప్రాంతానికీ, కులానికీ, మతానికి కట్టుబడనిది. వేమన చూపు సుదీర్ఘమైంది. సజీవమైంది. అందుకే వేమన ఆలోచనలు ఈ నాటికీ అవసరంగానే ఉన్నాయి. ఈ నాటికీ అందుకోవలసినవిగానే ఉన్నాయి. ఈనాటికీ ఆచరించదగినవిగానే ఉన్నాయి. 'విశ్వదాభిరామ వినురవేమ' అన్న మకుటాన్ని కప్పిచూపిస్తే ఆ పద్యాలను ఈనాటి పాలకవర్గాలను దృష్టిలో పెట్టుకొని ఎవరో వర్తమాన కవి, ప్రజాపక్షం వహించిన మేధావి, సమాజాన్ని మేల్కొల్పడం కోసం కలం పట్టిన ఒక వైతాళికుడు రచించినట్టుగానే అనిపిస్తాయి.  
వేమన ప్రజల్లోంచిపుట్టాడు. ప్రజల కోసం కలం పట్టాడు. ప్రజలకోసం జీవించాడు. అందుకే రాచరిక, భూస్వామ్య, ధనస్వామ్య వర్గాలను ధిక్కరించాడు. ప్రజాస్వామ్య సంస్కృతికి శ్రీకారం చుట్టాడు. ఈ వరసలో వేమన మన ఆదికవి, మహాకవి, ప్రజాకవి, మనకవి.