వైజ్ఞానిక కావ్యం 'అనిమేష'

ఆచార్య రాచపాళెం చంద్రశేఖర రెడ్డి
ఇల్లు ఖాళీ చేసినంత సులభంగా
జీవితం ఖాళీ చెయ్యలేం కదా!
(నందిని సిధారెడ్డి: ఉసురు 12.12.1989)
ప్రకృతిలోని దురదృష్టకర పరిణామాలు, సమాజంలోని దుర్మార్గ పరిణామాలు అనేకమంది జీవితాలను ఖాళీ చెయ్యిం చడం మానవజాతి చరిత్రలో ఒక పార్శ్వం. ఈ పార్శ్వాన్ని ఎరుక చేయించే సాహిత్యం వైజ్ఞానిక సాహిత్యం. ఈ ప్రపంచ వైజ్ఞానిక సాహిత్యంలో నందిని సిధారెడ్డి 'అనిమేష' ఒక తాజా చేర్పు.
రెండు ప్రపంచయుద్ధాలు, 1917 నాటి బోల్షివిక్‌ విప్లవం తర్వాత ప్రపంచ రచయితలకందరికీ వస్తువునిచ్చింది కరోనా. ప్రపంచ రచయితలంతా దేశాల సరిహద్దులు, దేశాల లోపల వైరుధ్యాలు మరచి కరోనా సాహిత్యం సృష్టించారు. ప్రపంచ వ్యాప్తంగా ఉద్యమాల సాహిత్యంతో పాటు ఉపద్రవాల సాహిత్యమూ వచ్చింది. నందిని సిధారెడ్డి ఉద్యమ కవిత్వంతో పాటు ఉపద్రవ కవిత్వమూ రాశారు. ఆ ఉపద్రవ కావ్యమే 'అనిమేష'. కరోనా మీద గత రెండేళ్ళలో తెలుగులో వేలకొలదీ కవితలు, పదుల కావ్యాలు, కొన్ని కథాసంకలనాలు, నవలలు వచ్చాయి. కొన్ని సదస్సులు కూడా జరిగాయి. ఈ సమూహంలో భాగం 'అనిమేష'.
'కరోనా ఆత్మకథ' (రమణ యశస్వి), వలస భారతం (జి.వి.కృష్ణయ్య), యుద్ధం: తపస్సు (మంథని శంకర్‌), ఔరా! కరోనా! (సింగంపల్లి అశోక్‌కుమార్‌), కరోనాపై కవనం (నాగభైరవ ఆదినారాయణ), కోవిడ్‌ ఘోష (తొగట సురేష్‌బాబు), మనిషినై మొలకెత్తుతా (అద్దంకి శ్రీనివాస్‌), ప్రపంచీ కరోనా (ఎన్‌.గోపి), వలస దు:ఖం (బిళ్ళ మహేందర్‌), క్రిమిసంహారం (తోట సుభాషిణి), ఊపిరి పాట (లక్సెట్టిపేట ప్రాంత కవులు), వైరాయణం (మువ్వ శ్రీనివాసరావు), ఆకులు రాలుతున్నాయి (కొమురవెల్లి అంజయ్య) వంటి అసంఖ్యాక కావ్యాల్లో కరోనా సృష్టించిన విధ్వంసాన్ని ఆర్తితో చిత్రించారు తెలుగు కవులు. ఈ గొంతుల్లో బలమైన గొంతు నంది సిధారెడ్డి 'అనిమేష'.
ప్రకృతి రెప్పవాల్చదు/ ప్రకృతి అనిమేష
వైరసొక మిష (అనిమేష : పు.109)
దేవుళ్ళను మనుషుల నుంచి వేరు చేసి చెప్పడానికి వాళ్ళను 'అనిమిషులు' అని పురాణాలు వర్ణించాయి. 'అనిమిషులు' అంటే ఒక్క నిమిషం కూడా కన్ను మూయని వాళ్ళు అని అర్థం. ఈ కావ్యంలో కవి ప్రకృతిని 'అనిమేష' అన్నాడు. ఈ కావ్యంలో 19 గాథలున్నాయి. గాథ ప్రజల బాధల సంపుటి. 'ఒక బాధ గాదు' అనే కావ్యం రాశారు సిధారెడ్డి. కరోనా మానవ జాతికి ప్రధానమైన బాధ ఇవాళ. ఆ బాధను 'అనిమేష'లో గాథలుగా చిత్రించారు. 'అపరిచిత గాథ' నుంచి 'సఫల గాథ' దాకా కరోనా సృష్టించిన మానవ విధ్వంసాన్ని కవి ఆర్ద్రంగా, ఆగ్రహంగా, ఆవేదనగా, అనురాగంగా చిత్రించారు. మొదటి గాథలో కరోనా సృష్టించిన విధ్వంసాన్ని చెప్పి, చివరి గాథలో కరోనా వంటి ఉపద్రవాలను మనిషి జయిస్తాడని ఆశను వ్యక్తం చేశారు. కరోనా వైరస్‌ పుట్టుక, వ్యాప్తికి సంబంధించి చైనా, అమెరికాల మధ్య మాటల యుద్ధాలను కవి చిత్రించాడు.
''వూహాన్‌ నగరం నిత్యం కనబడే నగరం
ఇప్పుడూ కొత్తగానే కనబడుతుంది
సిరులు తలకు చుట్టుకున్న నగరం
ఏడుపు తలకు చుట్టుకున్నది.'' (పు.16) అని చైనాలో కరోనా వల్ల ఏర్పడిన విషాదాన్ని చెప్పారు. ఈ విషాదానికి మూలమైన ప్రపంచీకరణను వ్యాఖ్యానిస్తూ విపణులతోపాటు విపత్తులూ దిగుమతి చేసుకోవలసిందే (పు.18) అన్నారు. అలాగే అమెరికా పరిస్థితిని వర్ణిస్తూ ...
''వాషింగ్టన్‌ వ్యాపారి వలవేసి తెచ్చాడో
కాలిఫోర్నియా సుకుమారుని కరచాలనం తెచ్చిందో
ఓడలో తేలి వచ్చిందో విమానంలో ఎగిరి వచ్చిందో
న్యూయార్క్‌ ఊపిరి తిత్తుల్ని చుట్టుకున్నది'' (పు.8) అన్నారు.
ప్రపంచీకరణ సామ్రాజ్యవాద రాజకీయార్థిక విధానమే కోవిడ్‌ 19 మూలహేతువని కవి నిర్ద్వంద్వంగా ప్రకటించాడు. దేశాలు పరస్పరం దూషించుకుంటూ ఉంటే కరోనా వైరస్‌ దేశాలను, మతాలను అన్నిటినీ చుట్టుముట్టిన తీరును కవి గుర్తు చేశాడు.
కరోనా కాలంలో వైద్యులు, పారిశుద్ధ్య కార్మికులు చేసిన సేవ అనిర్వచనీయమైనది. ప్రాణాలను పణంగా పెట్టి వాళ్ళు ప్రజల ప్రాణాలను కాపాడారు. కరోనా సమయంలో ప్రపంచ మంతా వాళ్ళ త్యాగాలను గుర్తించి గౌరవించింది. కవి వాళ్ళ నిబద్ధతను కీర్తించారు.
వేల శవాలు కుప్పబడతాయి
మోసేవాళ్ళు లేరు, తీసేవాళ్ళు లేరు, ఏడ్చేవాళ్ళు లేరు
మున్సిపల్‌ సిబ్బందికి మొక్కాలె...
పరీక్షా పరికరాలు లేకపోయినా
మందులు లేకపోయినా/ ఆయుసు పోయటానికి
అనుభవమంతా వడబోస్తున్న చికిత్స
సాహసం, ప్రాణాలకు తెగించిన సాహసం
వైద్యసిబ్బందికి మొక్కాలె. (పు.22)
కరోనా కాలంలో సైన్సు మాత్రమే సమాజానికి దిక్కు, మరేదీ కాదని రుజువైపోయింది. మతం మానవ జాతిని కాపాడజాలదు అని స్పష్టమైపోయింది. దేవుళ్ళను నమ్ముకుంటే కష్టాలు తీరు తాయని దేవుళ్ళను పూజిస్తుంటే, కరోనా కాలంలో దేవుళ్ళే తలుపులు బిగించుకోవడం ప్రపంచమంతా చూసింది. భౌతిక దృక్పథం గల కవులు మత నిష్ప్రయోజకత్వాన్ని రుజువు చేయడానికి కరోనా మంచి అవకాశమిచ్చింది. మానవ సమస్య లకు మానవవేతర శక్తుల దగ్గర పరిష్కారం లేదని వైజ్ఞానిక కవులు గంటకొట్టినట్లు చెప్పారు.
'' మొరపెడితే టావో ఆలకించడు
కోరికలు జయించమన్న బుద్ధదేవుడు
కోపంతో వినరాడు
అజా గానంలో తేలి అల్లా రాడు
కరుణామయుడే క్రీస్తు/ కరోనాజయుడు కాదులే
సర్వనాశనమౌతున్నా స్వామి నారాయణుడు
పారాయణంలో పరవశిస్తాడా?/ గుడి దాటిరాడు
స్పర్శతో రోగాలు నయం చేసే షిర్డిసాయి
గాలి సోకకుండా తలుపులు వేసుకుంటాడు
హుండీ నిండక ఏడుకొండల సామి
కాంతల నడుమ ఏకాంతం విడువడు'' (పు.30,31)
ఎన్ని ప్రార్థనలు చేసినా, ఎన్ని పారాయణాలు చేసినా మహిమాన్వితులుగా పూజింపబడే ఏ దేవుడూ ప్రజలను కాపాడ లేని వాస్తవాన్ని సమాజమంతా చూసింది. మతవాదులు కిమ్మనకుండా కూర్చున్నారు. కరోనా తగ్గగానే పరిస్థితి యథా ప్రకారమైపోయింది. మతాల వైఫల్యం కండ్లకు కట్టినట్లు కనిపించినా పాలకులు మతాల విషయంలో మౌనం వహించి రాజనీతిని చాటుకున్నారు. వైజ్ఞానిక కవులు మాత్రం మౌనం వహించలేదు.
కరోనా కాలంలో మనదేశంలో కనిపించిన హృదయ విదారకమైన దృశ్యం వలస కూలీల వెతలు. పొట్టకూటికోసం స్వస్థలాలను, అయిన వాళ్ళను వదిలి సుదూర నగరాలకు వలస వెళ్ళిన కూలీలు, హఠాత్తుగా పాలకులు లాక్‌డౌన్‌ ప్రకటించడంతో, దిక్కు తెలియని స్థితిలో పడ్డారు. చంటిబిడ్డలను మూటలుగా తీసుకువెళ్ళే తల్లులు, గర్భవతులను చిన్న ట్రాలీలో ఈడ్చుకుపోయే భర్తలు, బరువైన మూటలను నెత్తిన పెట్టుకొని కన్నీరు కారుస్తూ నడిచిపోయే చిన్నపిల్లలు, పరుగెత్తే లారీలకు వ్రేలాడుతూ వెళ్ళే జనం, కరువు నేల పగిలినట్ల పగిలినకాళ్ళు - ఇలా ఎన్నో దృశ్యాలను చూశాం. ఈ స్థితిపై అనంతంగా కవితలు వచ్చాయి. నందిని ఒక వైజ్ఞానిక కవిగా వలస చరిత్రనంతా ప్రస్తావించి కరోనా వలసను వర్ణించారు.
''వలసలు లేని చరిత్ర లేదు'' (పు.35)
పాలమూరు నుండి కాశ్మీర్‌ దాకా
స్కాట్లండ్‌ నుండి లండన్‌ బర్మింగ్‌ హాం దాకా.....
వలస ఆగింది లేదు (పు.34,35)
హఠాత్తుగా లాక్‌డౌన్‌ ప్రకటించడం వల్ల వలస కూలీలు ఆకలితో అల్లాడిపోవడాన్ని కవి ప్రస్తావించారు.
'' కాయానికి తాళం వేయగలంగానీ
కడుపుకు తాళం లేదు
ఉన్నట్టుండి ప్రకటించిన లాక్‌డౌన్‌కు
వలస ఉలిక్కిపడింది...
చేతులకు పనిదొరకనప్పుడు
కాళ్ళకు పని'' (పు.36)
పాఠకుల గుండెలు పిండే కవిత్వ వాక్యాలివి. వలస కూలీల కాలి నడకను వర్గదృక్పథంతో అర్థం చేసుకున్న కవి, తన శ్రామికవర్గ పక్షపాతాన్ని ఇలా చాటారు.
'' తివాచీ పరిస్తేనే నడిచే కాళ్ళు వేరు
వారికి వాహనాలు లేవు/ వాళ్ళకున్నది కాళ్ళే
ఏవి నడవక పోయినా నడువాల్సింది కాళ్ళే
కాళ్ళు నడవకపోతే/ కడుపు నడవదు (పు.37)
గుండెలు పిండే ఇలాంటి అభివ్యక్తులు ఈ కావ్యంలో అనేకం ఉన్నాయి. కరోనా కాలంలో సకల ఉత్పత్తిరంగాలూ మూత బడ్డాయి. వ్యవసాయం దెబ్బతిన్నది. అందుకే కవి
'' ఏ గండాన మొదలయిందో
వ్యవసాయానికెప్పుడూ గండాలే'' (పు.50) అని అధిక్షేపిం చారు. ఈ అధిక్షేపం వెనక కరోనాకాలంలో పాలకుల లాక్‌డౌన్‌ ప్రకటించి, రైతు వ్యతిరేక బిల్లులు తీసుకువచ్చినందుకు నిరసనగా ఢిల్లీ పరిసరాలలో రైతులు ఏడాదికిపైగా నడిపిన ఉద్యమం ఉంది. మతాలు కరోనా సమస్యకు ఏ పరిష్కారమూ చూపకపోగా, సామాజిక సంఘర్షణకు మాత్రం బాగా దోహదం చేశాయి. భౌతిక దృక్పథంతో ఆలోచించే వైజ్ఞానిక కవి సిధారెడ్డి ఈ అసంబద్ధతను ఉపేక్షించలేదు.
'' క్రైస్తవులు తగిలించారని యూదులు
యూదులు అంటించారని ముస్లింలు
ముస్లింలే తగిలించుకొచ్చారని హిందువులు
వాదానికెన్ని రంగులో ..'' (పు.54)
ఈ వివాదాల ప్రచారంలో సామాజిక మాధ్యమమైన వాట్సప్‌ పాత్రను కూడా కవి ఉపేక్షించలేదు.
'' వైరస్‌కన్నా ప్రమాదం/ వాట్సప్‌ ఉపద్రవం
తెలియకుండానే నరాల్లో నాటుకుంటుంది.'' (పు.54)
వైరస్‌లు, రోగాలు సృష్టి కావడంలో సహజ అసహజ నేపథ్యాలు అటుండగా, వాటిని మానవ తప్పిదాలుగా, మానవ విషాదాలుగా చూడకుండా, వాటిని వైద్య వ్యాపారానికి అవకాశాలుగా ఉపయోగించడం పెట్టుబడిదారీ వ్యవస్థలోని అమానుష లక్షణం. కరోనా సమయంలో ప్రైవేట్‌ వైద్యరంగం ఈ అమానుష లక్షణాన్నే ప్రదర్శించింది. వైజ్ఞానిక కవి ఈ దుర్మార్గం పట్ల ఆగ్రహం వ్యక్తం చేయకుండా ఉండడు.
''వ్యాధులతో వ్యాపారం చేయటం
వ్యాధి కన్నా ప్రమాదం'' (పు.60) అన్నారు సిధారెడ్డి. ఈ సందర్భంలో చరిత్రలో ఏయే దేశాల్లో ఏయే వైరస్‌లు పుట్టాయో కవి కుప్పపోశాడు. చరిత్రలో మానవుడు తెచ్చిన సాంకేతిక, వైజ్ఞానిక విప్లవాలను కీర్తిస్తూనే, అతని వినాశకర ప్రస్థానాన్ని ప్రశ్నించాడు.
'' ఎక్కడ నుండి/ ఎక్కడికి చేరాడు మానవుడు?
ఏమి కావాలనుకొని ఏమయిండు మానవుడు
ప్రయాణానికొక ప్రమాణం అక్కర్లేదా?'' (పు.66)
ఈ ప్రశ్నకు సామ్రాజ్యవాద ప్రపంచీకరణ సృష్టికర్తలు సమాధానం చెప్పాలి. నడుస్తున్న చరిత్ర పట్ల అవగాహన కల్పించడమే వైజ్ఞానిక కవి చేసే పని. ఈ ద్వంద్వ ప్రవృత్తిని కవి ఈ కావ్యంలో రకరకాలుగా వివరించారు.
'' ఒకచేత్తో పర్యావరణ ఉద్యమానికి విరాళమిచ్చి
మరో చేత్తో పర్యావరణ విధ్వంసానికి దిగుతాడు
తను ఉద్యమం చేసి, తనే చట్టం చేసి
ఉల్లంఘించే వ్యూహకర్త మనిషి'' (పు.76)
కరోనాకాలంలో వైద్యరంగ వ్యాపార సంస్క ృతి విజృభిం చింది. దానిని ప్రపంచమంతా చూసింది. ఈ సమయంలోనే మతశక్తులు కూడా విజృంభించి తమ అశాస్త్రీయ, అమానవీయ వికృత చేష్టలను పునరుద్ధరించే పని మొదలు బెట్టాయి. కరోనా వైరస్‌ ఒక మనిషి నుండి మరో మనిషికి సోకకుండా సామాజిక దూరం పాటించమని వైద్యశాస్త్రవేత్తలు చెప్పారు. దీనిని ఆసరా చేసుకొని, మన సమాజంలో తరతరాలుగా ఊడలు దించుకున్న అస్ప ృశ్యతా సిద్ధాంతాన్ని బయటికిలాగి, చూశారా మేము చెప్పిన అస్పృశ్యతే ఈ రోజు ప్రపంచానికి ఆదర్శమైంది అని పద్యాలు రాసి పాడాడు కవి. ఆ అమానవీయ చర్య మీద ప్రజావాదులు తీవ్ర విమర్శ పెట్టారు.
'' మడీ ఆచారం నమస్కారం
ఉత్తమమైనవని ఆమోదయోగ్యమని
వైరస్‌ నిరూపించిందని మురసిపోతాడు మరో జ్ఞాని'' (పు.84) అని అధిక్షేపించాడు. కరోనా వైరస్‌ వ్యాప్తికి కారణాలను విస్తృతంగా వర్ణించిన కవి ఆఖరికి ఇచ్చిన తీర్పు ఇది ..
'' ప్రకృతి ఉనికి మనిషితోనే
మనిషి బతుకు ప్రకృతితోనే '' (పు.104)
ఇదీ కవి ప్రపంచీకరణవాదులకు, వ్యాపారాశీలురకు, సామ్రాజ్యవాదులకు స్వార్థపరులకు నేర్పిన ఎరుక, జ్ఞానం. ఈ జ్ఞానాన్ని ప్రతి ప్రపంచ పౌరుడూ గ్రహించాలి. మనిషి ప్రకృతిలో జీవించాలి. ప్రకృతితో జీవించాలి. ప్రకృతితో వ్యాపారం చేయ కూడదు. ప్రకృతిని వ్యాపారానికి వాడుకోరాదు. పర్యావరణ విధ్వంసానికి పూనుకోరాదు. అది మానవ వినాశనానికి దారితీస్తుంది.
వైజ్ఞానిక కవి నిరాశావాది కాదు, ఆశావాది. ఏ సమస్యనైనా మానవుడు పరిష్కరించుకోగలడని నమ్మడం ఆశావాదం.
'' మానవుడు కరోనా నిరోధించగలడు
కాలమొక పరీక్ష / కోవిడ్‌ 19 కొంతకాలం'' (పు.108)
ఈ ప్రకృతి సంరక్షణ సమిష్టి బాధ్యత అని కవి భావించాడు.
''సమస్త ప్రాణి సహజీవనానికి
పూచీపడాల్సింది మనిషి
ఈ తరానికైనా/ రాబోయే తరాలకు అది హామీ'' (పు.111)
కరోనా వైరస్‌ వస్తువుగా వచ్చిన కావ్యాలలో సంప్రదాయ ధోరణిలో వచ్చినవీ, శాస్త్రీయ ధోరణిలో వచ్చినవీ ఉన్నాయి. సిధారెడ్డిగారి కావ్యం రెండో రకానిది. ఆయన అభివ్యక్తి పాఠకులను కదిలిస్తుంది. ఆలోచింపజేస్తుంది. వైజ్ఞానిక దృక్పథాన్ని కలిగిస్తుంది.