గిరిజన సాహిత్యాన్ని నిజంగా ప్రోత్సహిస్తున్నామా?

విశ్లేషణ

పలమనేరు బాలాజీ - 9440995010


తెలుగు సాహిత్యంలో ఆదివాసి సాహిత్యానికి ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. అడవులను, ప్రకతిని నమ్ముకున్న నిరుపేద గిరిజనుల వ్యధలను అక్షర రూపంలో గిరిజన, గిరిజనేతర రచయితలు సజనాత్మకంగా అక్షరీకరిస్తున్నారు. కొన్ని ప్రత్యేకమైన సంచికలు, వివిధ సందర్భాలలో వెలువడిన పుస్తకాలు ఆదివాసి సాహిత్యానికి పెద్ద పీట వేశాయి.
తెలుగు దిన పత్రికల సాహిత్య పేజీలలో ఆదివాసి కవిత్వానికి ఒక పేజీని పూర్తిగా కేటాయించి ఆంధ్రభూమి దినపత్రిక ప్రత్యేకతను చాటుకుంది. జయధీర్‌ తిరుమలరావు గారు సమన్వయం చేసిన ''గిరిజన కవిత'' ఆంధ్రభూమి సాహితీ పేజీలో 2012 మే 7న ప్రచురితం అయింది. గిరిజనుల సమస్యల మూలాలు, పోరాటాల గురించిన కరపత్రాలు పుస్తకాలు ప్రత్యేక సంచికలు వెలువరించటం వేరు. దినపత్రికలో పూర్తిగా సాహిత్య పేజీని గిరిజన కవితకు కేటాయించడం వేరు. ఇందులోని ఎనిమిది కవితలు గిరిజనుల జీవితాన్ని, పోరాటాన్ని ప్రతిబింబిస్తాయి.
అప్పుడప్పుడు కొన్ని ప్రత్యేక సంచికలు వెలువరించడం ద్వారా ప్రత్యేకంగా ఒక విషయం పైన, ఒక వస్తువుతో రాసిన కవితల్ని ప్రచురించడం ద్వారా పాఠకులకు సమకాలీన విషయాలు, పరిస్థితుల పైన కవుల గొంతును ఒక్కసారిగా వినిపించినట్లు అవుతుంది. తద్వారా ఒక సామాజిక అంశానికి లేదా సామాజిక సమస్యకు సంబంధించి కవుల అభిప్రాయాలు, కవుల ఆవేదన తెలుస్తాయి. సమస్యలను ఏ దష్టితో చూశారు, ఏ రకంగా చిత్రీకరించారు, ఏ విధమైన కొత్త ప్రతిపాదనలు చేశారు, సమస్యలకు పరిష్కారాలు ఏవైనా సూచించారా అనే అంశాలు పరిశీలించాల్సి ఉంటుంది. గిరిజన జీవితానికి సంబంధించిన కథలు కవిత్వం ఎక్కువగా వచ్చినప్పటికీ వస్తువు ప్రాధాన్యత రీత్యా, మంచి శిల్పంతో రాసిన రచనలలోని వైవిధ్యం పాఠకులను తప్పకుండా ఆకట్టుకుంటుంది. గిరిజన సాహిత్యానికి మరింత ప్రోత్సాహం అవసరం అనేది అందరూ అంగీకరించే విషయం. గిరిజన జీవితం పైన సమస్యలపైన గిరిజన సాహిత్యం పైనా పరిశీలనలు, పరిశోధనలు చర్చలు జరిగినప్పుడే, మరెంతోమంది రచయితలు మరెన్నో రచనలు రావటానికి అవకాశం ఉంటుంది. వాట్సప్‌ గ్రూపులలో ఒకటి రెండు చోట్ల ఆదివాసీ రచయితల సమూహాలు సంఘాలు
ఉన్నప్పటికీ, ప్రధానంగా తెలుగు పత్రికలు గిరిజన రచనల పైన ప్రత్యేక దష్టి నిలపడం లేదు. కొన్ని కథా సంకలనాలు, కొన్ని కవితా సంకలనాలు వెలువడినప్పటికీ, వస్తు ప్రధానంగా, ఒక నిర్ణీత కాల వ్యవధిలో రాసిన గిరిజన రచనలను ఒక సంకలనంగానూ, విస్తత ప్రాతిపదికన సేకరించిన రచనలను ఒక సమగ్ర సంకలనంగా తీసుకురావాల్సిన బాధ్యత ప్రభుత్వం పైన, విశ్వవిద్యాలయాల పైన, సాహిత్య సంస్థల పైనా
ఉన్నదని చెప్పక తప్పదు. అక్కడక్కడా అడపా దడపా కొంతమంది రచనలు చేస్తున్నప్పటికీ కథ కవిత్వం నవల విమర్శ నాటకం ఇత్యాది రంగాల్లో గిరిజన సాహిత్యం మాటేమిటి అన్నది, గిరిజన సాహిత్యం స్థానం ఏమిటి అన్నది ప్రధానమైన ప్రశ్న.

  •  

గిరిజనుల సమస్యలు ప్రత్యేకమైనవి. ఈ ప్రత్యేకమైన సమస్యలను దగ్గరగా, దూరంగాను పరిశీలించిన అనుభవించిన సామాజిక కార్యకర్తలు అన్ని భాషల్లో గిరిజన సాహిత్యాన్ని వెలువరించారు. దోపిడీకి గురవుతున్న గిరిజనుల సమస్యలు ఎంత తీవ్రమైనవో హక్కులకోసం, ఉపాధి కోసం, భూమికోసం, గుక్కెడు మంచినీళ్ల కోసం, విద్య వైద్యానికి దూరంగా వుండిపోయిన గిరిజనులు చేస్తున్న పోరాటాలు అంత తీవ్రమైనవే. అందరికీ అందుబాటులో ఉండే మంచినీరు, పౌష్టిక ఆహారం, వసతి, విద్య, వైద్యం, విద్యుత్తు, ఉపాధి అవకాశాలు ఇంకా చాలా ప్రాంతాల్లో చాలా మంది గిరిజనులకు అందుబాటులో లేకుండా పోయింది. గిరిజనుల పట్ల ప్రేమతో ఆర్తితో వారి పోరాటంలో భాగం పంచుకుంటూ గిరిజన సాహిత్యాన్ని వెలువరిస్తున్న ఎంతోమంది సాహిత్యకారుల రచనలు ఇంకా విస్తతంగా అందరికీ అందుబాటులోకి రావాల్సి ఉంది. కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ లాంటి సంస్థలు వివిధ భాషల్లోని గిరిజన సాహిత్యం గురించి ఒక జాతీయ స్థాయి సదస్సును నిర్వహించడం కూడా గమనార్హం.
తెలుగు సాహిత్యంలో గిరిజన జీవితాలకు సంబంధించిన కథా సంకలనాలు, సంపుటాలు ,నవలలు కొన్నైనా వెలువడ్డాయి కానీ గిరిజన కవిత ఆ స్థాయిలో సంకలనంగా వెలువడకపోవడం ఒక విషాదం. గిరిజనులు రాసిన రచనలతో సంకలనాలు రావాల్సిన అవసరం కూడా ఉన్నది. ఏదేమైనప్పటికీ గిరిజన సాహిత్యాన్ని గుర్తించడం ప్రోత్సహించడం ఒక చారిత్రక అవసరం.
్జ్జ్జ
ఆంధ్రభూమి దిన పత్రికలో వచ్చిన '' గిరిజన కవిత '' విషయానికి వస్తే జూలూరు గౌరీశంకర్‌, సూర్య వంశీ, యింద్రవెల్లి రమేష్‌, మల్లిపురం జగదీష్‌, గంటేడ గౌరు నాయుడు, ఎలనాగ, సిరికి స్వామినాయుడు, డాక్టర్‌ దామెర రాములు ఈ ఎనిమిది మంది రాసిన కవితలు ఇందులో ప్రచురితమయ్యాయి.గిరిజన జీవితానికి అద్దం పట్టడానికి ప్రయత్నించిన ఈ కవితలను పరిశీలిద్దాం.

  •  

మానవీయ నిర్వచనం: జూలూరు గౌరీశంకర్‌
నా సమస్త ప్రపంచానికి /
దేహాన్నిచ్చి కాపాడుతున్నవాడు/
ఈ లోకాన్ని కలుషితం కాకుండా/
కాపాడుతున్న కాపలాదారుడు/
ఈ భూగోళమే నీకు దాసోహం /
ఎందుకంటే భూమికి నిలకడ నేర్పినవాడా /
నువ్వు అడవి అందమే కాదు/ అడవి సంరక్షణా నువ్వే /ధ్వంస శక్తులను ఎరకపట్టి/ తల్లికోడిలా అడవిని కాపాడుతున్న/ వెచ్చటి కౌగిలి నీది / సౌందర్యాన్ని చెరచాలని చూసే/ నాగరిక సమాజానికి శస్త్రచికిత్సవు/ గురిచూసి కొట్టేవాడివి/ గుండె ధైర్యమున్నోడివే కాదు/ అస్తిత్వ ఆత్మరక్షణ కవచానివి/ విరిసే పువ్వులా నవ్వే వాడివే కాదు/ ఎదురు తిరిగితే పౌరుషానికే పదునువు/ అడవులను మేసేవాళ్లను తన్ని /తరమడానికే/ ఆదివాసీ క్రీస్తులా గొర్రెలను కాస్తుంటావు/ కాలం మనుగడను కాపాడటానికి /ప్రకతి వొడిలో పుట్టినోడివి/ నువ్వు జాతికి జీవం పోస్తూ/ సంపదలను కాపాడుతున్న గుమ్మివి/ మానవీయ సంస్కతికి నిర్వచనానివి/నీ పాటలతో మా దప్పిక తీరుతుంది/ నీ మునివేళ్లతో ఈ అనాగరిక సమాజాన్ని /తాకి మేల్కొలుపు/ ఆదివాసి అనుబంధం లేని నేల/ స్తన్య మందని పసిబిడ్డ కేక

  •  

అభద్రతకు లోనవుతున్న గిరిజనులకు సాయం అందించడానికి ప్రభుత్వాలు స్వచ్ఛంద సంస్థలు చేపడుతున్న కార్యక్రమాలు ఒకవైపు మేలు చేస్తున్నప్పటికీ ఈ కార్యక్రమాల గురించి గాని ఈ సహాయం గురించి గాని ఏమీ తెలియని ప్రపంచంలో బ్రతుకుతున్న గిరిజనులకు ఒక ఆసరా కావాలి. జనాభా లెక్కల్లో, ఓటర్ల జాబితాలో వాళ్లు ఉన్నారో లేదో కూడా తెలియని పరిస్థితులు కొన్నిచోట్ల ఉంటాయి. అలాంటి వాళ్లకు సాటి మనిషి స్నేహ హస్తం అందించాలి. గిరిజన కవిత్వం నిండా అడవి వాసనే ఉన్నదంటే .. అది ఆ స్నేహం వల్ల, ఆ ప్రేమ వల్లనే సాధ్యం.

  •  

మల్లిపురం జగదీష్‌, పద్దం అనసూయ, గిరిజన రచయితలుగా ప్రసిద్ధులు. ఇంకొంత మంది గిరిజనుల రచనలు మరింత వెలుగులోకి రావలసి ఉంది. ఈ ప్రత్యేక సాహితీ పేజీలో మల్లిపురం జగదీష్‌ రాసిన స్పర్శ కవితను చూద్దాం.
''స్పర్శ''
ఎక్కడో ఒకచోట /మనం స్పర్శని కోల్పోవాల్సి వస్తుంది/
నలుగురితో నడవలేనపుడో /నడిచినా గొంతెత్తి/ మాట్లాడలేనపుడో.../
చిక్కని చీకటితో /వెలుగుని కలగన లేనపుడో/ కలగన్నా.. నిదుర కళ్ళను/ తెరవలేనపుడో..../ ఎప్పుడో ఒకప్పుడు /మనం ప్రేమరాహిత్యాన్ని/ ఎదుర్కోవలసి వస్తుంది./బాల్యమిత్రుడు/ ఒక సంధ్యా సాయంత్రమై /తూరుపు దిక్కుకు/ పయనమవుతూ ఎదురైనపుడు/ అతన్ని పలకరించి/ కౌగిలించుకోలేని సందర్భాన/ మనం స్పర్శని కోల్పోతాం./ భుజాలమీది చీకటి మూటను విప్పి/ వేళ్ళు కోల్పోతున్న మొక్కల్ని/ ఆత్మలేని దేహాల్ని చూపించి /వ్యవసాయం చేయాలని చెప్పిన అతన్ని/ అభినందించలేనపుడు /మనం నిర్జీవమై.../ దోషులపై నిలబడాల్సొస్తుంది /మన గాయాలన్నీ/ అతని ఒంటిమీద మననం/ చేసుకుంటున్నప్పుడో/ మన నిరసన నినాదాలన్నీ/ అతని చేతివేళ్ళుగా పిడికిలి/ బిగుసుకుంటున్నపుడో/ అతని కళ్ళలోకి సూటిగా చూడలేక/ సిగ్గుతో తల దించుకోవాల్సొస్తుంది/ సుదీర్ఘ ప్రయాణంలో/ ఏ ఎర్రటి నదినో / ఏ సరిహద్దునో దాటుతున్నప్పుడు/ చీకటి సాక్షిగా/ అర్ధరాత్రి.../అడవిని దువ్వుకుంటూన్న/ దెయ్యాల చేతిలో/ అతను నేలకొరిగినపుడు/ తెల్లవారడం అబద్దమవుతుంది./
ఆకు పచ్చని వేటకు/ అర్ధం తెలిసొచ్చే సమయానికి/ మనల్ని మనం కోల్పోవడం/ నిజమవుతుంది.

  •  

జీవితంలోని బీభత్సాన్ని ఇంతకంటే ఏం చెప్పాలి ? ఎలా చెప్పాలి? కఠినమైన విషయాలు వాస్తవికతతో మాట్లాడేటప్పుడు భాష కఠినంగానే ఉంటుంది. ప్రశ్నిస్తున్నట్లే ఉంటుంది. అమానవీయతను నిలదీస్తున్నట్లే ఉంటుంది.
సమానత్వం కోసం స్వేచ్ఛ కోసం గొంతు విప్పిన మరికొన్ని గిరిజన కవితలు ...

  •  

ప్రతి గిరిజనుడు లేదా గిరిజన స్నేహితుడు , శ్రేయోభిలాషి కోరుకునేది ఒకటే. గిరిజనులందరికీ విద్య, వైద్యం, ఉపాధి సౌకర్యాలు కల్పించడం. వారి హక్కులను కాపాడటం. సామాజిక పోరాటంలో కావచ్చు, సాహిత్యంలో కావచ్చు, గిరిజనుల కోసం నినదించే గొంతు ఒక్కటే.. చెబుతుంది. ' సమాజంలో అందరిలాగే గిరిజనులు కూడా గౌరవనీయులే ' అని. అయితే సమాజంలో అట్టడుగున ఉండిపోయిన గిరిజనులకు అందరితో సమానమైన అవకాశాలు కల్పించడం ఎలా ఉన్నా- వారిని ఇంకా కొన్ని చోట్ల కనీసం మనుషులుగా కూడా గుర్తించని దారుణమైన పరిస్థితి నెలకొని ఉండటం విషాదకరం.
రాజ్యాంగబద్ధమైన పదవుల్లో, అధికారంలో లేదా ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల్లో ఉన్నప్పటికీ గిరిజనులు తక్కువగానే చూడబడుతున్నారన్నది అందరూ ఒప్పు కోవలసిన వాస్తవం. అయితే ఈ అమానవీయత గురించి, అసమానతల గురించి తెలుగులో కొంతమేరా సాహిత్యం వచ్చినప్పటికీ, ఇంకా ఎంతో సాహిత్యం రావాల్సిన అవసరం ఉన్నది. ఎన్నో జీవిత వాస్తవాలు, వాస్తవ జీవితాలు, వాస్తవాలు గిరిజన సాహిత్యంలోకి రావాల్సిన అవసరాన్ని సాహితీ విమర్శకులు గుర్తు చేస్తూనే ఉన్నారు కానీ, ఇంకా అన్ని ప్రాంతాల నుండి స్పందన ఆశించిన స్థాయిలో రావడం లేదు.

  •  

జయధీర్‌ తిరుమలరావు గారు సమన్వయం చేసిన ''గిరిజన కవిత '' లో ( 2012 మే 7, ఆంధ్రభూమి దిన పత్రిక సాహిత్యం పేజి ) మరి కొన్ని కవితలను ఇప్పుడు చూద్దాం.
'' అల్లూరి నుండి అబుజ్‌ మడ్‌ దాకా '' అనే కవితలో సూర్యవంశి ఇలా అంటున్నారు..
ఏదైనా కావచ్చు/ఏకత్వంలో భిన్నత్వం/ భిన్నత్వంలో ఏకత్వం/ ఏదైనా కావచ్చు/ప్రజాస్వామ్య పరిమళం /దీర్ఘకాలిక గుబాళింపు/ ఏదైనా కావచ్చు/ అడవిపై సార్వ భౌమ్యాధికారంమాత్రం/ ఆదివాసులదే!

  •  

''నమ్మకాల రెక్కల కోసమే గిరిజనుల తపన. వాళ్ల పాటలు, వాళ్ళ ఆటలు, వాళ్ళ కాయగసురులు, వాళ్ల చెట్టు పుట్టల కోసమే వాళ్ళ ఆశ, వాళ్ళ పోరాటం.'' అంటున్నారు యింద్రవెల్లి రమేష్‌ ''దండం సారూ '' అనే కవితలో...
మా పాటలు మాక్కావాలి/మా ఆటలు మాక్కావాలి /మా కాయగసురులు మాక్కావాలి /మా చెట్టుపుట్టలు మాక్కావాలి/..మా దారులు మాక్కావాలి/మా దూరాలు మాక్కావాలి/ మా ఋతువులు మాక్కావాలి/ మా నమ్మకాల రెక్కలు మాక్కావాలి/..మా కలలు మాక్కావాలి/ మా బతుకులపై భరోసా మాక్కావాలి /సారులూ,
ఒక్కొక్కరికీ దండం/ ఇద్దరికీ దండం.

  •  

మనుషులకు ముఖ్యంగా కావాల్సింది ప్రేమ, స్వేచ్చ, సమానతలే . ''స్వేచ్ఛ లేని బ్రతుకు ఒక మరణం- అంటూ గిరిజనులు మరణించినా మళ్లీ మట్టిలో చిగురిస్తారని'' అంటున్నారు సిరికి స్వామినాయుడు తన ''పోరు మొక్కలు'' కవితలో.
గుండెలు, వాళ్ల దేహాల్లో ఉండవు/ కొండలై యీ నేలమీద కొట్లాడుతుంటాయి./శ్వాస నాళాలు, వాళ్ళ శరీరాల్లో ఉండవు/ చెట్టూ చేమై యీ అడవంతా విస్తరిస్తాయి/ బతుకంటే... ఆకాశాన పక్షి స్వేచ్ఛగా ఎగరటమే కదా / 'స్వేచ్ఛ లేని బ్రతుకు ఒక మరణం/ యిపుడు, స్వేచ్ఛకోసం వాళ్లెంతకైనా తెగిస్తారు/ శిలకోల నెక్కుపెట్టి నిర్బంధాల్ని చేధిస్తారు./ మరణించారా... మళ్లీ మట్టిలో పోరు మొక్కలై చిగురిస్తారు.
( శిలకోల- బాణం మొన )

  •  

ఎలనాగ రాసిన '' నిగ్గులీనే నెలవులు'' కవితలో నిరలంకారమైన గిరిజన జీవిత సౌందర్యం కళ్ళెదుట కనబడుతుంది.
కొండ వాలులో కొలువుతీరిన/ ఇళ్ల గుంపుల్ని చూస్తుంటే/ అవి ఇంపైన కిరీటం మీద/ సొంపులీనే మణుల్లాగుంటాయి/ అడవి తల్లి వొడిలో/ అలుపు తీర్చుకునే/ స్థావరాల్ని చూస్తుంటే/ అవి పుడమి దేహాన్ని విసర్గ కాంతితో/తడిపే సహజాతాల/ గనుల్లా గుంటాయి....చెట్టుతో చెలిమిచేస్తూ, గుట్టను గుడిలో నిలుపుకునే/ గూడెం మనుషుల బతుకులు/ ఓడిస్తాయి/ నగరవాసుల జీవన శైలుల్ని .
వెల్లివిరిసే జీవ చైతన్యానికి /వేదికలు యీ గిరిజనుల సంతలు/ ఎగుడు దిగుడుల శుష్క రోదసిలో/ కనువిందు కూర్చే పాలపుంతలు.

  •  

నాగరికత మనిషిని మనిషి కాకుండా చేస్తున్న వైనాన్ని చెబుతూ, స్వార్ధ పరుడైన మనిషిని శిక్షించమని ప్రకతిని కోరుతున్న గంటేడ గౌరునాయుడు గారి కవిత '' మన్నించు తల్లీ ''.
బతుకు పోరులో బండల కండలు కరిగిన కొండా/ నీ గుండె మీద ప్రతి సాయంత్రం ఓ సూర్యుడు/ నెత్తురోడుతున్నా పరామర్శించని/ పాషాణ హదయం నాది/ ఆకుపచ్చ కోక హరించబడుతుంటే/ కళ్ళలో చీకటి నింపుకున్న అంధత్వం నాది/ అక్షరాన్ని ''ఆస్థి''గా మార్చుకున్నానే గాని / ఆయుధంగా మలచుకోనందుకు/ కొండా.. కోనా.. వాగూ... వంకా/ తుప్పాడొంకా... పుట్టా..పిట్టల్లారా/ శిక్షించండి నన్ను/ నన్నెత్తుకుపోయిన ప్రపంచం నుండి/ విముక్తం చేయండి నన్ను.

  •  

'' రెండు రాజ్యాలు... ఒక త్యాగం ''కవితలో డా.దామెర రాములు గిరిజన సంస్కతిని తెలియచేస్తున్నారు. తినటానికి సరిగ్గా తిండి గింజలు లేకపోయినప్పటికీ, తమ సంస్కతిని కాపాడుకోవడం, ఆచారాలను పాటించడం గిరిజనుల జీవ లక్షణం.
''తనకున్నవి రెండెద్దులు- సమ్మయ్యకు /ఎడ్లబండి, పొనికె, నాగలి, పూరిల్లూ/ తనవీ ఇల్లాలువీ నాలుగు చేతులు/ నాలుగు జీవాలకు బుక్కెడు బువ్వ కోసం /ఆరుగాలం రెక్కలు ముక్కలు చేసుకోవడం...
కానీ /ఎడ్లకొమ్ములకు రంగులు, మెడ గంటలు/ కదలుతోన్న తన పూరింటితో/ రెండేళ్లకొకమారు/ మేడారం తొవ్వపడుతడు/ సమ్మయ్య/ తన జీవితం నుంచి అవిభాజ్యం/ తాత ముత్తాతల కాన్నుంచి కొలిచిన తల్లులు/ కొంగు బంగారం, యిలవేల్పులు./ తన ఊహకందిన కాన్నుంచి ప్రాణసమానమైన మేడారంపోని దాఖలాలేదు.

  •  

ఆధునికతకు దూరంగా ఉంటున్నప్పటికీ మానవసంబంధాలకు అత్యంత ప్రాధాన్యతనిస్తారు గిరిజనులు. తాము నమ్మిన మనిషి కోసం ప్రాణమైనా సునాయాసంగా ఇచ్చేస్తారు. ఒక్క ప్రాంతం లోనే కాదు, దేశవ్యాప్తంగా అనేక గిరిజన జాతుల మధ్య వున్న కొన్ని పోలికలు, లక్షణాలు గిరిజన నాగరికతను తెలియచేస్తాయి. ''అదే నేల''కవితా సంకలనం లోని కవితలు అందుకు ఉదాహరణలుగా నిలుస్తాయి.
ముకుంద రామారావు గారు ఏరి కూర్చిన ''అదే నేల''కవితా సంకలనం లోని భారతీయ కవితల్లో అనేక గిరిజన కవితలు అలజడిని కలిగిస్తాయి. ఆ జీవాక్షరాల ఆవేదన అంత త్వరగా మరిచిపోయేది కాదు. అరుదైన గిరిజన భాషలు, అదశ్యమైపోయిన గిరిజన భాషలు చరిత్రలో ఎప్పటికీ నిలిచిపోయే సత్యాల్ని అక్షరీకరించాయి.
గిరిజన భాషల్లో అదశ్యమైనవి ఎన్నో. చరిత్రకు మిగలకుండా పోయిన గిరిజన పాటలు, రాతలు, రాత ప్రతులు ఎన్నో. ఒక భాష మరణించడం అంటే ఒక సంస్కతి మరణించడం, ఒక భాష మరణించడం అంటే ఒక చరిత్ర మరణించడం. ఇప్పటికే అరుదైపోయిన, అదశ్యమైపోయిన గిరిజన భాషల్లోని పుస్తకాలను సేకరించి రేపటి తరాల కోసం భద్రపరచవలసి ఉన్నది. డిజిటలైజేషన్‌ ద్వారా మనం ముందు తరాలకు అందించవలసిన విలువైన కానుకల్లో గిరిజన సాహిత్యం కూడా ముఖ్యమైనదే. గిరిజన సాహిత్యాన్ని కాపాడుకోవటానికి ప్రోత్సహించడానికి ముందుండే సాహితీవేత్తలు అందరూ ఈ విషయమై ఒక వేదిక మీదుగా ఆలోచించి, అభిప్రాయాలను పంచుకొని ముందుకు వెళ్లాల్సిన అవసరం ఉన్నది.
కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ సౌజన్యంతో, రాచపాలెం చంద్ర శేఖర రెడ్డి గారి సూచన మేరకు పలమనేరు రచయితల సంఘం- వారు చిత్తూరు జిల్లా పలమనేరులో '' తెలుగులో గిరిజన నవలలు '' పేరిట టి.యస్‌.ఏ కష్ణమూర్తి గారు ముఖ్యఅతిథిగా- ఒకరోజు గిరిజన నవలా సదస్సు (15.12.2019 )నిర్వహించారు.
1.అరుణ గారు రాసిన ఎల్లి నవల పైఆచార్య శ్రీమతి రాజేశ్వరి గారు
2.డాక్టర్‌. వి .ఆర్‌ . రాసాని గారు రాసిన చీకటి ముడులు నవలపై ఆచార్య మేడిపల్లి రవి కుమార్‌ గారు,
3.వసంతరావు దేశ్‌ పాండే గారి అడవి నవల పై ఆచార్య ఆర్‌. రాజేశ్వరమ్మ గారు,
4.అట్టాడ అప్పలనాయుడు గారు రాసిన పునరావాసం నవల పై డాక్టర్‌ మేడికుర్తి ఓబులేష్‌ గారు
5.ఏకుల వెంకటేశ్వర్లు గారు రాసిన ఎన్నెల నవ్వు నవలపై డాక్టర్‌ వై సుభాషిణి గారి ప్రసంగాలను ఏర్పాటు చేసారు.
ఇలాంటి సదస్సులు ఇంకా జరగాలి. కథ, కవిత్వం గురించి కూడా సదస్సులను నిర్వహించాలి. అన్ని విశ్వవిద్యాలయాల్లో గిరిజన సాహిత్య సదస్సులు, నిర్వహించాలి.
కేంద్ర సాహిత్య అకాడమి వారు ఆంధ్రప్రదేశ్‌ భాషా సాంస్కతిక శాఖ, 2018 డిసెంబర్‌ 22,23 తేదిల్లో విజయవాడలో ఏర్పాటుచేసిన '' తెలుగు ప్రాంతాల గిరిజన సాహిత్యాలపై రెండురోజుల సదస్సు '' లో '' గిరిజన గాథాసాహిత్యం , గిరిజన పాటలు, గిరిజన స్రీల అభివ్యక్తి, సమకాలీన రచనలు (కథ, నవల, కవిత్వం) , రాజ గోండుల సంప్రదాయ మౌఖిక సాహిత్యం '' పేరిట ప్రత్యేకంగా గిరిజన సదస్సును నిర్వహించడం గమనార్హం.
గ్రీన్‌ హంట్‌ వ్యతిరేఖ కవితా సంకలనం '' కవితా ఝుంకార్‌ '' ( జనవరి, 2013-విరసం )లోని 81 కవితల్లో అన్నిప్రాంతాల కవులు తమ కలాలతో అడవితల్లి బిడ్డలకు మద్దతుగా నిలబడ్డారు. అందులో చల్లపల్లి స్వరూపా రాణి గారు అన్నట్లు '' రాత్రంతా అడవి మేల్కొనే వుంది./ఒక ఆకు పచ్చని కల కోసం ''.

వెర్రియర్‌ ఎల్విన్‌ (Varrier Elwin ) క్రిష్టఫర్‌ వాక్‌ ప్యూరర్‌ హైమండార్ఫ్‌ (Christepher Vak Furer Halmandorf), వెన్నెలకంటి రాఘవయ్య గార్లు గిరిజనుల కోసం చేసిన కషి గురించి, కే.జీ. కన్నాభిరాన్‌, కే. బాలగోపాల్‌ , వకుళాభరణం లలిత, విద్యాసాగర్‌, వాడ్రేవు చినవీర భద్రుడు మొదలైన వాళ్ళు గిరిజన సమాజాలకు చేసిన మేలు గురించి తలచుకోవడం, వారి కషిని కొనసాగించడం గిరిజన రచయితల, సామాజిక కార్యకర్తల కనీస బాధ్యత.
ఆదివాసీ సాహిత్యం కోసం ఆదివాసీ రచయితల సంఘం ( ఆరసం), గుమ్మడి లక్ష్మి నారాయణ, మల్లిపురం జగదీష్‌ చేస్తున్న కషి తక్కువేమీ కాదు. అయినా గిరిజన కవుల్ని రచయితల్ని, గిరిజన జీవితానికి సంబంధించిన రచనలను ప్రోత్సహించడానికి సాహిత్య సంస్థలు, విశ్వవిద్యాలయాలు, సాహిత్య పత్రికలతో పాటు ప్రభుత్వం కూడా కొత్త ఆలోచనలు చేయాల్సి ఉంది. విలక్షణమైన సంస్కతికి నిలయమైన గిరిజన జీవితాల్ని, ఆ వెలుగు నీడల్ని, పోరాటాల్ని, దుఃఖాన్ని సాహిత్యంలోకి తీసుకు రావటానికి ఒక వేదిక అవసరమవుతున్నది. మల్లిపురం జగదీష్‌ అన్నట్లు సవర, కోయ, ఎరుకల కులాల నుండి వచ్చిన కథా రచయితలతో బాటూ, ఇతరత్రా తెగలనుండి గిరిజన రచయితలను గుర్తించాల్సి వుంది. గిరిజన సాహిత్యం గురించి గతవారం కవి సంగమంలో చర్చించిన మీదట కొంతమంది కవులు వారి వివరాల్ని తెలియచేసారు. గిరిజనులు ఏ ప్రాంతాల్లో ఎవరెవరు రాస్తున్నారో చాలా వివరాలు ఇంకా సేకరించాల్సిన అవసరం ఎంతైనా వున్నది. రాం ప్రసాద్‌, రమేష్‌ కార్తీక్‌ నాయక్‌ ( బల్దేర్‌ బండి కవితా సంపుటి -నిజామాబాద్‌) లాంటి యువ గిరిజన కవులకు ప్రోత్సాహం అవసరం .
కథకు సంబంధించి డాక్టర్‌ వి.ఆర్‌.రాసాని గారు 2011 జూన్‌ 16,17 తేదిల్లో తిరుపతి లో నిర్వహించిన
'' తెలుగు కథ- దళిత , మైనారిటీ , గిరిజన, బహుజన జీవితం '' జాతీయ సదస్సులో భాగంగా కొమరం భీం పేరిట ఏర్పరచిన వేదిక నుండి గిరిజన సాహిత్యానికి సంబంధించిన విలువైన ప్రసంగాలను వ్యాస సంకలనంలో ముద్రించడం గొప్ప ప్రయత్నం. గిరిజన కవిత్వానికి సంబంధించి కూడా ఇలాంటి ప్రయత్నం ఎక్కడోచోట జరగాల్సి వుంది.
విశాలాంధ్ర వారు డాక్టర్‌ యస్వీ. సత్యనారాయణ, డాక్టర్‌ పెన్నా శివరామకష్ణ గార్ల సంపాదకత్వం లో ప్రచురించిన ''దశాబ్ది కవిత 2001-2010 '' ( నవంబర్‌, 2014 రెండు వందల కవితలు ), సారంగ బుక్స్‌ వారు అఫ్సర్‌, వంశీ కష్ణ గార్ల సంపాదకత్వంలో ప్రచురించిన
'' అనేక '' పదేళ్ళ కవిత్వం 2000-2009 ( 182 కవితలు -డిసెంబర్‌, 2010), వచ్చి పదేళ్ళు దాటినాయి. ఇంకో దశాబ్ది సంకలనం రూపొందే కాలం ఇది. ఈ మధ్య కాలంలో అనేక వార్షిక కవితా సంకలనాలు, కవి సంగమం వారి కవితా సంకలనం , వంగాల సంపత్‌ గారి సంపాదకత్వంలో సాహితీ గోదావరి కవిత్వ ప్రత్యేక సంచిక (116 కవితలు - 2017), సాహితీ మిత్రులు విజయవాడ వారి కవితా! ప్రత్యేక సంచికలు, ఎన్నో ప్రాంతాలనుండి ఇంకా ఎన్నెన్నో కవితా సంకలనాలు వచ్చాయి. అంతర్జాల పత్రికలూ వైభవంగా వెలువడుతున్నాయి. తెలుగునుండి పొరుగులోకి, పొరుగు నుండి తెలుగులోకి కవిత్వం అనువాదాలు జరుగుతున్నాయి. గత దశాబ్దితో పోలిస్తే ఈ దశాబ్దిలో గిరిజన చైతన్యం పెరిగింది, గిరిజన సమస్యలపై స్పందించే గిరిజనేతరులు పెరిగారు. కథా సంకలనాలు, కవితా సంపుటాలు, ప్రత్యేక రచనలు, పుస్తకాలు అనేకం వచ్చాయి.
ప్రత్యేకంగా గిరిజన కవితా సంకలనం తీసుకు రావాల్సిన తరుణం ఇది. ఇప్పటికే చాల ఆలస్యం అయింది. అయినా ఇక్కడ ఇప్పుడ నిలబడి ఎక్కడ నుండి, ఎంత బలంగా, సున్నితంగా గిరిజన కవిత్వం వచ్చిందో, ఆ కవిత్వం ఏ వెలుతురు పువ్వులు తెచ్చిందో చూడటం ఒక చారిత్రక సందర్భం. అప్పుడే రేపటి రోజున మరిన్ని అడవి పువ్వులు అక్కడక్కడా విరివిగా పూస్తాయి. అలాంటి మేలిరకం అడవి పువ్వులు గొప్ప వెలుగుతో విరివిగా పూయాలని ఒక కోరిక, ఒక ఆశ.!
(కవితావరణం శీర్షిక : కవి సంగమం ఫేస్‌బుక్‌ వాల్‌ నుండి)