సాహిత్య రంగంలో సమూహాలు, స్వమోహాలు

తెలకపల్లి రవి

తెలుగు సాహిత్య గమనంలో సామాజిక కోణం కన్నా స్వంత ఘోష ఎక్కువయ్యే పరిస్థితులు వచ్చాయా? పెరిగిన వనరులు ప్రచురణ ప్రసార సదుపాయాలు ప్రశంసలు అందుకునే అవకాశాలు ఇవన్నీ కలసి రచయితలూ మరీ ముఖ్యంగా కవులను ఒక చిన్న బృందంగా మార్చేసి వారిలో వారే గుడుగుడు గుంచాలాడే వాతావరణం కల్పించాయా? కృష్ణశాస్త్రి బాధ ప్రపంచానికి బాధ ప్రపంచపు బాధ అంతా శ్రీశ్రీ బాధ అని ఎప్పుడో చెలం చేసిన వర్ణన తలకిందులై ఇప్పుడు భావ కవితా పితామహుడే మందహాసం చేస్తున్నారా?
ఇవీ ఇలాటివే ఇంకా కొన్ని ప్రశ్నలు కొంతకాలంగా వెంటాడుతున్నాయి. కనీసం నన్ను. రోజు రోజుకు ఈ పరిస్థితి ఇంకా తీవ్రమవుతున్నదే గాని మార్పు వస్తున్నట్టు కనిపించడం లేదు గనక రచయితలూ పాఠకులూ పరిశీలకులతో పంచుకోవాలనుకుంటున్నాను. ఇది చర్చ కోసమే.
కవులూ రచయితలంటే ఎవరో పెద్దవాళ్లు కొద్దిమంది అసాధారణ ప్రతిభావంతులే వుంటారనే భావన పోయి ప్రజాస్వామీకరణ రావడం చాలా స్వాగతించదగిన విషయం. పత్రికలూ సోషల్‌ మీడియా పెద్ద సంఖ్యలో కొత్త రచయితలను ముందుకు తెచ్చాయి. ఈ సహస్రాబ్డి ప్రారంభంలో జనకవనం సాహిత్య శాల వంటివి పెట్టాలని ఆలోచించినప్పుడు కొందరు అపహాస్యం చేసేవారు. అంతమంది ఎక్కడ దొరుకుతారు ఎవరు వింటారు అని. అంతకు ముందు కూడా అలాటి కొన్ని ప్రయత్నాలు జరిగినా జన కవనం ప్రయోగాల తర్వాత కొత్త వారిలో సాహిత్య సృజన పఠనం సమిష్టిగా చేరడం పెరిగాయనడంలో సందేహం లేదు. సాహితీ స్రవంతికి స్వంతంగా పత్రిక వుండటమే గాక నిరాఘాటంగా వెలువడటం, విశాల వేదికగా పనిచేయడం కూడా ఒక వేదికగా రూపొందడానికి దోహదం చేశాయి. గుజరాత్‌ మారణహోమం దశలో మొదలైన ఈ కృషి ఇప్పుడు ఆ మోడీ దేశానికి ప్రధానిగా వచ్చి అసహనం పెరిగిపోతున్న తరుణంలోనూ కొనసాగడం విశేషమే.
అయితే ఈ ప్రయాణంలో ప్రస్థానంలో మొదట బయిలుదేరిన వారంతా వున్నారా అంటే చెప్పడం కష్టం. సహజంగా వ్యక్తిగత సమస్యలతో ధోరణులతో దూరమైన వారు కొందరు. స్వంత సృజనకు రావలసినంత ప్రచారం రావాలంటే విడిగాచేసుకోవాలనే తపనతో మారిపోయిన వారు మరికొందరు. అలా గాక సమాజం సాహిత్యం సంబంధాల గురించి వర్తమాన వాస్తవాల గురించి సరైన అవగాహన వున్నవారు జిల్లాల్లో కార్యకర్తలు నాయకులూ ఇప్పటికి అంకిత భావంతోనే కృషి చేస్తున్నారు. అయితే వారికీ కొన్ని సవాళ్లు ఎదురవుతున్నాయి.
మొదటిది ఏమంటే సాహిత్యం సామాజిక స్వభావం తగ్గి వైయక్తిక ప్రక్రియగా మారిపోతుండడం. మంచి కవితలో కథలో రాసిన వారు కూడా వెనువెంటనే గరిష్ట స్థాయిలో ప్రశంసలు ప్రస్తావనలు ఆశించడం..అవి రాకపోతే నిరుత్సాహ పడటం.. ఆ విధమైన ప్రచారాలకు అవకాశమిచ్చే పద్దతులను ఆశ్రయించడం పరిపాటి అయింది. ఇదంతా గంభీరమైన పదజాలంతో సాహిత్య సేవ పేరుతో జరుగుతున్నా వాస్తవానికి చూసేది మాత్రం స్వంత ఘోషే. కుటుంబాలు స్నేహితులూ వ్యాపార నేస్తాలూ అందరూ వచ్చేసి సాహిత్య సభను కాస్త పిఆర్‌ యాక్టివిటీ కింద  మార్చేస్తుంటారు. డబ్బు గల వారు కొందరు పెద్దలు మరేదైనా చేసే బదులు సాహిత్య కారులకు ఇస్తే ఉభయ తారకంగా ప్రచారం ప్రసిద్ధి కూడా లభిస్తాయి గనక  కొంత సహాయం చేస్తుంటారు. కాబట్టి వారికీ పెద్ద పీట . విపరీతమైన పొగడ్తలు. ఒక పుస్తకానికి అరడజను మంది ముందు మాటలు. అవి రాయడం కోసం నెలల తరబడి నిరీక్షణలు. ఇదంతా  అనేక సందర్భాల్లో సాహిత్య గుణాన్ని నెమ్మదిగా ఆవిరి చేసేస్తున్న పరిస్థితి.

ఇక కొంత పేరు వచ్చిన లేదా పేరు మోసిన కవులూ రచయితలూ ప్రతి చిన్న కదలికనూ ఫేస్‌బుక్‌లో పెట్టేయడం.. లైకుల కోసం పొగడ్తల కోసం ఎదురు చూడటం మరో తంతు. సమాచార విజ్ఞానం వల్ల మాట మంతి పెరగొచ్చు. కాని ఈ సంభాషణలూ సంభావనలు గమనిస్తే వ్యక్తిగతంగా గాక అది కూడా ఏదో సమాజ సేవ లేదా ప్రగాఢ భావుకత అన్న స్థాయిలో నడుస్తుంటాయి. పిల్లల పుట్టిన రోజులు కొత్త బట్లలూ కార్లు ఇళ్లు కొనుక్కోవడాలు టూర్లూ  ఆఖరుకు వ్యక్తిగత మేకప్‌లు పోజులు అన్నీ చర్చనీయాంశాలే. అంటే ప్రశంస నీయాలే. పోనీ ఇదైనా ముక్తసరిగా వ్యక్తిగతంగా వుంటుందా అంటే సాహిత్య సామాజిక రంగు పులమడమే. మిథ్యా భావుకత మానవత చిలికించడం కద్దు. కవులు రచయితల ముద్ర వేసుకున్నాక వారు దగ్గినా తుమ్మినా సాహిత్యమేనన్నమాట. వారు ఒక్క మాట పెడితే చాలు ఇతరులంతా పోటాపోటీగా పొగిడి పారేయడమే.రాసిన వారికి కూడా తెలియని రసజ్ఞ కోణాలు అన్వేషించడమే.

ఇదంతా స్వంత గొడవ అనుకున్నా ఇప్పుడు సాహిత్యంలోకి వద్దాం. కవిత రాయడమే గాక రాద్దామనుకుంటున్నా అని పోస్టు పెట్టగానే మిగిలిన వారంతా వాలిపోయి మెచ్చేసుకోవడం. మామూలు జబ్బులతో ఆస్పత్రిలోచేరినా తమ కుటుంబంలో ఎవరికైనా ఆరోగ్య సమస్య వచ్చినా వెంటనే ఫేస్‌బుక్‌ తయారు. ఇవన్నీ మామూలుగా జరిగేవని ఎందుకు అనుకోరో తమ భావుకతను వ్యక్తిగత దైనందిన వ్యవహారాలకు కూడా ఎందుకు పులుముతారో అస్సలు అర్థం కాదు. ఒక్కముక్కలో చెప్పాలంటే గుర్తింపు తెలియాలనే తపన అంతే.

ఈ ధోరణి రాసే కవిత్వంలోనూ కనిపిస్త్నున్నది. వచ్చే కవితలలో సగం  స్వంత కోణాలే. ప్రియులు స్నేహితుల

శుభాశుభాలు, తలి దండ్రుల పిల్లల మనవలూ మునిమనవల ముచ్చట్టు మాత్రమే గాక ఇరుగూ పొరుగుల గురించీ తమకు ఇష్టమైన వారి గురించి గొప్పగా చెప్పడమే. పోనీ దాన్నయినా కవితగా  కళ కలగలిపి కథగా మలిచి  రాయడమా అంటే ఎంతమాత్రం కాదు. మా అనుభూతికి నేపథ్యం ఇది అని ఆఖరున నోట్‌ పెట్టేస్తారు. తాము నవయువతగా నడిమివయస్కులుగా ముసలివారుగా ఏ దశలో వున్నవారైనా సరే ఇదే తంతు. అస్తిత్వ వాదాలూ అనుభూతి వాదాల పేరు లేకుండానే వాటిని వ్యక్తిగత స్థాయికి దిగజార్చే ఈ ధోరణి చూసినప్పుడే కృష్ణశాస్త్రి శ్రీశ్రీపై జయించినట్టు అనిపిస్తుంది. ఒక ప్రసిద్ధ కవి ఇటీవలనే  ఒక పత్రికలో తన మనవడి గురించి ఏదో గాంభీర్యం మేళవించి రాసినా మరో కవయిత్రి పసిగట్టి కవితాత్మక సమాధానమే ఇచ్చారు.

ఇది గాక అవార్డుల ఆర్బాటం కూడా ఈ మద్య బాగా పెరుగుతున్నది.అవార్డులు ఇచ్చే కమిటీలో ఎవరెవరు వున్నారో ఎవరికి వస్తున్నాయో   అర్థమవుతూనే వుంటుంది. (ఇది ఎవరినీ కించపర్చడానికి కాదు) కొంతమంది వాటిని తిరస్కరించారు కూడా.  అయినా కేవలం తమ పేర్లు తాము పంపుకుంటే లభించే పురస్కారాలను కూడా గొప్పగా చెప్పుకోవడం. సీనియర్లుగా పేరున్న వారు వారిని ఆకాశానికెత్తి అవాస్తవాల్లోకి తోయడం.  రాయడం పూర్తి కాకముందే  ప్రశంసల కోసం రంగంలోకి దిగడం. ఇవన్నీ విసుగు తెప్పించేంతగా పెరుగుతున్నాయి. తమ గురించి లేదా తమ గురించి పొగిడేవారి గురించి చెప్పడం తప్ప సుప్రసిద్ధులు వారి సృజనలపె సమకాలీన ప్రపంచ సాహిత్యంపై ౖ చర్చ తగ్గిపోతున్నది. తెలుగు రాష్ట్రాల విభజన తర్వాత రెండు ప్రభుత్వాలు కవులు రచయితల కోసం బాగానే ఖర్చు చేస్తుండడంతో వంతపాడేవారు పెరిగారు. మిగిలిన మాఫియాల లాగే సాహిత్య మాఫియాలు కూడా ఏర్పడుతున్నాయి.

ఉదాహరణకు ప్రాజెక్టుల నిర్వాసితుల గురించి రాసిన వారే ప్రభుత్వ పర్యటనల్లో పాల్గొని పొగిడే కవితలూ రాసేస్తున్నారు. మోడీ సర్కారు హయాంలో అసహనం స్వేచ్చపై దాడి వంటి వాటిని ఖండిస్తూనే మితవాదంవైపు మొగ్గడం లేదంటే దాటేయడం కూడా పెరిగింది. జన కవనాల వంటి వరవడి స్థానే సర్కారీ సమ్మేళనంలో చదివి సత్కారం పొంది రావడం ఘనతగా మారింది. ఇలా వెళ్లిన వారు కొంత కాలానికైనా అటు మొగ్గితే  ఆశ్చర్యపోనవసరం లేదు. అది చూస్తున్నాం కూడా. అయితే ఇది ఆకస్మికంగా వచ్చే మార్పేమీ కాదు. అధికారపు హంగులకూ పొగడ్తలకూ ప్రచారానికి లోబడిపోతున్నకొద్ది ప్రజలూ ఉద్యమాలూ దృష్టిపథం నుంచి తప్పిపోతుంటాయి. తెలుగు దినపత్రికల ఆదివారం అనుబంధాలలో కథలు చూడండి- ఒకరేమో కుటుంబాల సెంటిమెంట్లు మరోకరేమో కులీన వర్గాల ప్రేమ ఘర్షణలూ హైటెక్‌ స్పందనలే వుంటాయి.

వాస్తవానికి ఇది పరస్పర సంబంధం కలిగిన పరిణామం. ప్రజల నిత్య జీవితాలను పరిశీలించి వారి బాధల గాధలపై విజయాలు విషాదాలపై  ఆకట్టుకునేట్టుగా రాసి వారికి చేర్చకపోతే కవుల రచయితల ను వారు పట్టించుకోరు. వారు పట్టించుకోరు గనక వీరు ఒక సమూహంగా తయారవుతారు. అందులో అనేక కొలమానాల ప్రకారం కొన్ని సమూహాలు ఏర్పడతాయి. (ప్రగతిశీల ప్రజాస్వామిక సామాజిక సంస్థలూ సంఘాలూ ఎప్పటిలాగే వుంటాయి. వాటిలో చేసేవారు చేస్తుంటారు.) వారిలో వారు మెచ్చుకుంటూ వుంటే గడిచిపోతుందనుకుంటారు. ఇది చూసి ఇంకా మరికొందరు వాటివైపు చేరిపోవచ్చు. ఏది ఏమైనా అంతిమంగా పాఠకులతో సంబంధం లేని రచయితల సమూహాలే వచ్చిన సాహిత్యంపై స్పందిస్తూ అంటే ప్రశంసిస్తూ ప్రశంసలు అందుకుంటూ వలయంగా మారతారు. ఆ క్రమంలో తమకు తమే మినహాయింపులు ఇచ్చుకుంటూ బయిటకు విస్తరించే బదులు తాబేళ్లలా లోలోపలకి ముడుచుకుపోతుంటారు. ఇప్పుడు అస్తిత్వవాదం ఒక సాకుగా చూపిస్తారు. మరో వైపున ప్రపంచీకరణ మానవ సంబంధాలను విచ్చిన్నం చేసిందనే దరువు వేస్తుంటారు. అస్తిత్వ వాదంలోని ఆవేదనకు గల సామాజిక స్వభావం అలాగే మానవ సంబంధాల పునరుద్ధరణకు జరగాల్సిన సమిష్టి ప్రయత్నం వారి ఆలోచనల్లో తప్పిపోతుంటాయి. ఇదే అదనుగా స్పాన్సర్డ్‌ వలలు వచ్చి పడుతుంటాయి. ఉదాహరణకు పవన్‌ కళ్యాణ్‌ ఎంతకీ గుంటూరు శేషేంద్ర శర్మను కోట్‌ చేస్తారే గాని శ్రీశ్రీని తలవరు. అమితాబ్‌ బచన్‌ మోడీత్వను పరోక్షంగా ఆమోదించడానికి వెనుకాడరు.  ఆంధ్ర ప్రదేశ్‌లో నవ కవులు పోలవరం గీతావళి ఆలపించడానికి వెనుకాడరు.  ఇదంతా ఒకే పరిణామంలో భాగంగా గుర్తుంచుకోవాలి.

అయితే రైతుల బాధల గురించి లేదా అవినీతి అన్యాయాల గురించి రాసేవారు పెద్ద సంఖ్యలోనే వున్న మాట నిజం.

తెలంగాణలో నిన్నటి ఉద్యమ కవులలో అత్యధికులు ఇప్పుడు సర్కారీధీశుల కుడి ఎడమల డాలు కత్తులై మెరవడానికి తహతహలాడతారు. భూస్వామ్య భావజాలాలను నెత్తిన పెట్టుకోవడానికి  సిద్ధమైపోతారు.

అయితే ప్రజల సమస్యలపైనా రైతుల బాధల పైనా రాసేవారు పెద్ద సంఖ్యలో లేరా అంటే వున్నారు. వారెప్పుడూవుంటారు కూడా. వారిని ఈ సమూహాలు తమలో కలుపుకుంటాయా కవులుగా రచయితలుగా గుర్తిస్తాయా అన్నది ఆనుమానమే. ఎందుకంటే విషయ పరంగా తమ చుట్టూ దడి కట్టుకుంటున్న ఈ తరహా రచయితలు శిల్పం రచనాశైలి వంటి వాటి గురించి కూడా కృత్రిమమైన లేదా అసహజమైన సూత్రీకరణలు తీసుకొచ్చేస్తారు. ఎవరైనా  ఏదైనా కవిత్వం రాయొచ్చనే దశనుంచి ఫలానా ఫలానా రకాలుగా వుండాలని అభినవ భాష్యకారులై అర్థం కాని ప్రసంగాలు చేస్తుంటారు. దానివల్ల రాసేవారిలోనూ అపరాధభావన అల్పత్వ భావన పెరిగి తామూ ఇలాగే రాయాలనుకోవడం మొదలుపెడతారు. పైగా సాహిత్యం చుట్టూ ఈ హంగులూ ఆర్భాటాలు  ఎప్పుడు పెంచుతుంటారో ఆ వెంటనే ఖరీదైన సాహిత్య వేత్తలూ సంపన్న సృజన కారులూ పెద్దపీట వేసుకుంటారు. పలుకుబడి గలవారి మాటే చెల్టిపోతుంది. బక్క రచయితలు బిక్కుబిక్కుమంటూ వుండిపోవాల్సి వస్తుంది.

రచయితల సంఘాలూ సంస్థలూ మరీ ముఖ్యంగా కమ్యూనిస్టుల వల్లనే సాహిత్యం మూసధోరణిలోకి మారిందని ఒకప్పుడు విమర్శలుండేవి. అందులో కొంత నిజం వుండొచ్చు గాని సాహిత్యాన్ని విస్త్రత పర్చడంలో అవి గొప్ప పాత్ర పోషించాయి. కాని ఇప్పుడు చెప్పుకున్న నేపథ్యంలో సాహిత్యం మళ్లీ పై తరగతుల వైపు లేదా వారికి  అవసరమైన లక్షణాల వైపు మరలుతున్నది.  సమూహాలు గా ఏర్పరచిన వారు స్వమోహాలు అధికమైన వారు స్వతస్సిద్ధ చైతన్యాన్ని తాకట్టుపెట్టేవారు ఇందుకు కారకులవుతున్నారు. అందరూ ఆత్మపరీక్ష చేసుకోవలసిన సమయమిది. లేదంటే యథాతథంగా పరస్పర ప్రశంసా ప్రహసనం, స్వీయఘోషలే కవిత్వాలుగా భ్రమపెట్టే తతంగం సాగించుకోవచ్చు. ఏది ఏదైనా ప్రచారాలు ప్రలోభాలూ కూడా తాత్కాలికమేనని మాత్రం మర్చిపోతే ప్రమాదం.