దహనాన్ని మించిన విముక్తి లేదని చెప్పే ''దహనం''

సలీం
9849386327


తెలుగు సాహ్యితంలో మంచి నవలలు రావడం లేదనే అపప్రధ ఈ మధ్య బహుళ ప్రచారంలో ఉంది. ఇదెంత సత్యదూరమో కొన్ని నవలలు చదివినపుడు అవగతమౌతుంది. సాహిత్యకారులు మంచి నవలలే కాదు కొండకచో గొప్ప నవలల్ని కూడా  సృజిస్తున్నారు. ఎటొచ్చీ వాటికి రావాల్సినంత గుర్తింపు రాకపోవడానికి కారణం ఇప్పటి సమాజంలో నెలకొని ఉన్న పరిస్థితులే అన్పిస్తుంది. నవలలు చదివే ఓపిక, సమయం లేకపోవడం ఓ కారణం. కొంతమంది రచయితలకు తాము రాసిన నవలల్ని ఎలా  ప్రమోట్‌ చేసుకోవాలో తెలియకపోవటం మరో కారణం, సాహితీవేత్తల్లో కూడా ముఠాలు ఏర్పడటం వల్ల ఏ ముఠాకు చెందని నవలాకారుడి సృజన మరుగున పడిపోవడం ఇంకో కారణం.

ఇదంతా  ఎందుకు చెప్పాల్సి వచ్చిందంటే ఈ మధ్యనే  ప్రముఖ కవి, నవలా రచయిత ఐన సాగర్‌ శ్రీరామకవచం రాసిన నవల 'దహనం' చదవడం జరిగింది. నవల చదువుతున్నంతసేపు ఓ రకమైన సంభ్రమానికి లోనయ్యాను. ఎన్నెన్నో పాత్రలు... ఎంతో వైవిధ్యమైన జీవితాలు...వంద సంవత్సరాల  కాలం.... ఇన్నిటిని సమర్థవంతంగా పోషించుకుంటూ అన్ని పాత్రలకూ రక్తమాంసాల్ని సమకూరుస్తూ, వాళ్ళ మానసిక సంఘర్షణలను చిత్రిస్తూ ఓ అద్భుతమైన నవలని సృష్టించడం చాలా అరుదైన విషయం. తెలుగు సాహిత్యంలో అతి కొత్తిమంది రచయితలకు మాత్రమే సాధ్యమైన సంక్లిష్ట ప్రక్రియ ఇది.

ఈ నవల్లోని కథాంశం మూడు తరాల జీవితమంత విస్తృతమైంది. అప్పన్నశాస్త్రి, అతని తమ్ముడు శ్రీరాములు, అక్క లక్ష్మమ్మ... అప్పన్న శాస్త్రికి ఆరుగురు మగపిల్లలు... నలుగురు ఆడపిల్లలు. వీళ్ళ జీవితాల్లో జరిగిన సంఘటనల సమాహారం ఈ నవల. ఇందులో స్వాతంత్య్ర పోరాటం గురించిన ప్రస్తావన... తెనాలి బాంబు కేసు... తీవ్రవాద కార్యకలాపాలు.... మొదటి, రెండవ ప్రపంచ యుద్ధాలు.... గాంధీజీ దక్షిణాఫ్రికాలో చేసిన పోరాటాలు....తిలక్‌..... మాండలే జైలు... ¬మ్‌ రూల్‌ లీగ్‌ ఉద్యమం..... నాన్‌ బ్రాహ్మణోద్యమం..... ఆ రోజుల్లో క్రిస్టియానిటీలోకి జరిగిన మతమార్పిళ్ళు.... ఎంకిపాటలు రాసిన నండూరి సుబ్బారావు... బసవరాజు అప్పారావు..... అబ్బో.... ఇలా చెప్పుకుంటూ పోతే చాలా వాటి ప్రస్తావన గురించి చెప్పాల్సి వస్తుంది. మహాగ్రంథ:గా రూపుదిద్దుకోడానికి అవసరమైనంత కథని సంక్షిప్తీకరించి చెప్పటంలోనే ఈ రచయిత ప్రతిభ ద్యోతకమవుతుంది.

ఈ నవలకు దహనం అని పేరెందుకు పెట్టాల్సి వచ్చింది? సాగర్‌ నవలల పేర్లన్నీ ప్రత్యేకంగానే ఉంటాయి. అతను రాసిన మిగతా నవలల పేర్లు మూలుగు, అవస్థ, యాతన, మగత. ఇది చూడగానే అర్థమయ్యే విషయం ఏమిటంటే ఈ రచయిత మూస రచయిత కాదు. చాలా భిన్నమైన రచయిత. వైవిధ్యాన్ని ఇష్టపడే రచయిత. 'శ్మశానంలో శవాలు తగలబడ్తూనే ఉన్నాయి' అంటూ నవల మొదలవుతుంది. అప్పన్న శవాన్ని చెంచులు దహనం చేయటంతో నవల ముగుస్తుంది. చివరాఖరికి బాగా ముసలివాళ్ళయిపోయిన అనంతుడూ పేరిందేవి ' ఈ మధ్య ఎవరికీ సాయంకాలాలు కన్పించడం లేదు' అనే వాక్యంతో నవల పరిసమాప్తమవుతుంది. ఏ జీవితమైనా దహనంతోనే ముగుస్తుంది. పుట్టుక ఎలా ఉన్నా, జీవితం ఎన్ని మలుపులు తిరిగినా చివరి మజిలీ మాత్రం దహనవాటికే. ఈ మధ్యలో కూడా ఎన్ని రకాల దహనాలో... అప్పన్న శాస్త్రి శేషమ్మ శరీరంలో తన కోర్కెని దహనం చేసుకుంటాడు. దహించే మంగి అవయవాలనుంచి విముక్తి పొందిన శ్రీరాములు సన్యాసిగా మారి తన భౌతిక వాంఛల్ని దహనం చేసుకుంటాడు. రామినాయుడు ధనాశలో దగ్ధమవుతుంటాడు. రెడ్డి పిల్ల సుజాతను ప్రేమించిన రమణయ్య కలెక్టర్‌ కూతుళ్ళను చూడగానే సుజాతని తన హృదయంలో దహనం చేసేసి స్వార్థంతో దహించుకుపోతుంటాడు. ప్రతిదీ దహనమే. దేన్లోనో ఒకదానిలో దగ్థం కానిదే మనిషికి మనుగడ లేదు. అందుకే ఈ నవల దహనం...

ఈ రచయిత స్వతహాగా కవి కాబట్టి కొన్ని చోట్ల భాష కవితాత్మకమై రసాత్మకమై మార్మికమై అలరిస్తుంది. ఉదాహరణకు ''వెదురు వనాలని దాటి, వనాల్లో దాగున్న వేణువు నడకలని దాటి, ఒకే ఒక ముఖం దాచుకున్న ద్ణుఖపు ప్రాచినతలు దాటి - అంతటా ఓ సామీప్యత, ఓ సామూహికత, ఎవరికి వారు దాచుకుంటున్న అస్తిత్వ మహాస్తిత్వం. కొంచె నడకేగా దాచుకోవటమెందుకన్న యవనికల రహస్యాంతర భాషల్లోంచి, శిల్పమనోవేదనల్లోంచి, నానాపరిమళ దేహచ్ఛాయల్లోంచి ఓ భ్రమర భాషని దాటి.....'' ఇలా సాగుతుంది.

పార్వతి కలల్లోకి సిల్వియా రావడం... మూగపిల్లలు అలివేలు భ్రమరాంబ మాట్లాడుకోవడం..... పార్వతి తన్ను తాను వెంకటప్పయ్యలా భావించి ఆలోచించడం... ఆమె యింకొకరి దేహంలా, యింకొకరి ఆలోచనలా ప్రవహించడం.... ఇదంతా అధివాస్తవిక రచనావిన్యాసం.

ఈ నవల్లో కొన్ని చోట్ల మాటల ముత్యాలు రాలి పడ్డాయి. ఈ రచయిత జీవితానుభవంలోంచి, లోతైన ఆలోచనలోంచి వెలువడిన ఎన్నో మాటల ముత్యాల్లోంచి కొన్నిటినైనా ప్రస్తావించకుండా ఉండలేని పరిస్థితి....

''దొరలు ఒకచేత్తో బైబిల్‌తోనూ, యింకో చేత్తో తుపాకితోనూ మనదేశంలోకి వచ్చారు. దొరలు పోయినా మన చేతికి మతమూ, తుపాకులు యిచ్చేసే పోతారు.''

''తల్లిని ద్వేషించే కొడుకు సహజంగానే యిలా తీవ్రవాద ధోరణికి అలవాటు పడ్తారు.''

''చావబోయేముందు ఆడది చాలా ఆనందిస్తుందని తనకి ఎవరూ యింతకు ముందు చెప్పలేదు''

''చాలిమందికి ఏం పోగొట్టుకున్నారో తెల్సినంతగా ఏది కావాలో తెలియదు. ఒకవేళ తెల్సినా అంతా అయిపోయే

ఉంటుంది''.

''ఒక వ్యవస్థీకృత సమాజం బలహీనంగా వున్నప్పుడు ప్రజలు క్రమంగా సంఘటితమై, బలవంతులై, బలహీన సమాజాన్ని తోసి, దాని స్థానంలో మరో బలమైన సమాజ నిర్మాణానికి వుత్సాహం చూపిస్తారు. త్యాగాలు చేస్తారు. తిరుగుబాట్లు జరుపుతారు''.

''కాలం వేగంగా పయనించేకొద్దీ మానవుల్లో అన్వేషణ బాహ్యంగా పెరిగినంతగా అంతర్గతంగా వుండదు.''

1967 ప్రాంతంలో ప్రముఖ కన్నడ రచయిత, జ్ఞానపీఠ అవార్డు గ్రహీత యు. ఆర్‌. అనంత మూర్తి రాసిన 'సంస్కార' నవల గురించి ఇక్కడ ప్రస్తావించడం అవసరం. సంస్కార నవలకూ దహనం నవలకూ కొన్ని పోలికలున్నాయి. రెండింటిలోనూ నవలా నేపథ్యం బ్రాహ్మణ జీవితాలే. సంస్కార నవల్లో కన్నడ మధ్వ బ్రాహ్మల అగ్రహారంలో జరిగిన కథని చిత్రిస్తే దహనం నవల్లో ఆంధ్ర రాష్ట్రంలోని ఒంగోలు, దాని పరిసర ప్రాంతాల బ్రాహ్మల జీవితాల చిత్రణ కన్పిస్తుంది. రెండింటిలో మూల ధాతువు ఒక్కటే. బ్రాహ్మణ సాంప్రదాయాలు ఆచారాలు... వాటిని ధిక్కరించే మానవ బలహీనతలు..

సంస్కార నవల్లో నారాయణప్ప మధ్వ బ్రాహ్మడు. అగ్రహారంలో నివసిస్తూనే దైవాన్ని, ఆచారాల్ని ధిక్కరిస్తూ నిరసిస్తూ బతుకుతాడు. పచ్చి తాగుబోతు... చేపల్ని వండించుకుని తింటాడు. బ్రాహ్మణ్యాన్ని నాశనం చేస్తాను అంటూ బాహాటంగా ప్రకటించుకుంటాడు. దహనం నవల్లో కూడా కొంతమంది బ్రాహ్మణ కులస్థుల్లో ఉన్న దురలవాట్ల ప్రస్తావన చాలా చోట్ల కన్పిస్తుంది.ఇందులోని ముఖ్యపాత్రల్లో ఒకరైన అప్పన్న శాస్త్రి గంజాయి దమ్ముకి అలవాటు పడ్తాడు. అతని తమ్ముడు శ్రీరాములు భార్య పార్వతి మాదిగ కులస్తురాలైన మంగితో కలిసి సారాయి తాగుతుంది.

సంస్కార నవల్లో నారాయణప్పకు చంద్రి అనే శూద్ర స్త్రీతో శారీరక సంబంధం ఉంటుంది. నారాయణప్ప శవానికి సంస్కారం చేయడానికి అగ్రహారంలోని బ్రాహ్మలు ముందుకు రాకపోతే ఈ చంద్రినే ఓ ముస్లిం అతనితో గుట్టుగా శవదహన కార్యక్రమం కానిస్తుంది. అగ్రహారంలోకెల్లా గొప్ప పండితుడూ, పరమ నిష్టాగరిష్టుడూ అయిన ప్రాణేశాచార్య మానవసహజమైన బలహీనతకు లొంగిపోయి తన రోగిష్ఠి భార్య దగ్గిర దొరకని సుఖాన్ని చంద్రి పొందులో అనుభవించి ఆత్మశోధన చేసుకుంటూ ఎటో వెళ్ళిపోతాడు. అతను చివరికి చంద్రితో ఉండిపోవడానికి నిర్ణయించుకుంటాడు.

దహనం నవల్లో రచయిత అనంతమూర్తి కన్నా ఓ అడుగు ముందుకేశాడు. అప్పన్న శాస్త్రికి దిబ్బన్న భార్య శేషమ్మతో అక్రమ సంబంధం ఉంటుంది. దిబ్బన్న అసమర్థుడు. అతనే భార్యను అప్పన్న శాస్త్రి వద్దకు పంపిస్తూ ఉంటాడు. ఆ సంబంధం వల్ల అబ్బన్న పుడ్తాడు. శ్రీరాములుకి శూద్ర స్త్రీ మంగితో ఉన్న అక్రమ సంబంధం వల్ల రమణయ్య పుడ్తాడు. రమణయ్య అచ్చం శ్రీరాములు పోలికల్తో ఉంటాడు. అప్పన్నశాస్త్రి భార్య కామేశ్వరి తమ భూముల్ని కాపాడుకునే ఉద్దేశంతో మరిది శ్రీరాములుతో అక్రమ సంబంధం పెట్టుకోడానికి సిద్ధపడి, పార్వతితో అతనికి శోభనం జరక్కుండా అటకాయిస్తుంది. శ్రీ రాములు సన్యాసుల్లో కలిసిపోయాక అతని భార్య పార్వతిని లోబర్చుకోడానికి అప్పన్న శాస్త్రి విఫల ప్రయత్నం చేస్తాడు. అప్పన్న శాస్త్రి పెద్ద కొడుకు అనంతుడు సంజీవుడు పెళ్ళాడిన పేరిందేవితో సంబంధం పెట్టుకుని చివరికి ఆమెనే పెళ్ళి చేసుకుంటాడు.

ఒకచోట పార్వతి ఇలా అంటుంది. ''ఆమెని (మంగిని) నరక కూపంలోకి దింపిన మీ బ్రాహ్మణీకం బతికినా ఒహటే చచ్చినా ఒహటే'' అని.

ఇవన్నీ పచ్చి నిజాలు. చాలా కుటుంబాల్లో చాలా వూళ్ళలో మన కంటబడే చేదు నిజాలు. దీనికి బ్రాహ్మణ సమాజం ఏ మాత్రం మినహాయింపు కాదని చెప్పిన రచయిత నిజాయితీకి, మనో నిబ్బరానికి జోహార్లు.

సంస్కార నవలతో పోలిస్తే దహనం నవల చాలా విషయాల్లో మరింత మెరుగ్గా కన్పిస్తుంది. సంస్కార నవల్లో చాలా సంఘటనలు, పాత్ర చిత్రణ సహజత్వానికి దూరంగా, తర్క రహితంగా కన్పిస్తాయి. ఇందులోని ముఖ్య పాత్ర ప్రాణేశాచార్య వైరుధ్యానికి పరాకాస్టలా దర్శనమిస్తాడు. చివరికి రచయిత ఏం చెప్పదల్చుకున్నాడో స్పష్టంగా అర్థం కాదు. శాస్త్రాల్ని నమ్మేవారు, ఆచారాల్ని పాటించేవారు కూడా కొన్నిసార్లు బలహీనతలకు లొంగిపోతారు. అని చెప్పటం నవల ఉద్దేశమై ఉంటుంది. ఈ నవల్లో స్త్రీ పాత్రలన్నీ స్వంత వ్యక్తిత్వం లేకుండా ప్రవర్తిస్తుంటాయి.

కానీ దహనం నవల్లో రచయిత ఎక్కడా అసహజమైన, తర్కానికందని సంఘటనలను ఎన్నుకోలేదు. అక్షరాల్లో బంధించిన జీవితాలు సహజాతిసహజంగా  మన కళ్ళముందు ఆవిష్కరించబడ్డాయి. బలహీనతలకు కులాలు మతాలతో ప్రమేయం ఉండదు. ఏ మనిషికైనా కొన్ని బలాలు, మరికొన్ని బలహీనతలు సహజం. ఈ నవల్లో కూడా శ్రీరాముల్ని శూద్ర స్త్రీ మంగి ఆకర్షిస్తుంది. రచయితకు మంగి పాత్ర పట్ల చాలా ఇష్టం ఉన్నట్టు కొన్ని చోట్ల ద్యోతకమౌతుంది.

మంగి శ్రీరాముల్ని తల్చుకుని ''ఆడ్ని వెధవ అన్నానా.... యింతకంటే ఎన్ని తిట్టినానో నా బట్టని.....'' అంటూ తన నోటికి సహజంగా అన్పించే బూతుల్ని కలిపి మాట్లాడినపుడు పార్వతి ఇలా అనుకొంటుంది. 'ఇలా స్వచ్ఛంగా, నిర్మలంగా, ధైర్యంగా తనలాంటి స్త్రీలు అందునా మధ్యతరగతి ముసుగులోని మార్మిక స్త్రీలు ఎదగగలరా? ఆమె భాష ఎంత అందంగా ఉంది? కవులు కూడా కళ్ళు తేలేసే ఈ జీవభాష తనింత వరకు విని ఎరుగదు.'

సంస్కార నవల వెలువడిన వెంటనే అక్కడి బ్రాహ్మణ సమాజాల్లో అలజడి చెలరేగింది. బ్రాహ్మణ్యాన్ని మంటగలిపినందుకు ఉవ్వెత్తున నిరసనలు వెల్లువెత్తాయి. మరి అంతకన్నా నిజాయతీగా నిర్భీతితో రాసిన దహనం నవల గురించి ఎవరూ ఎందుకు పట్టించుకోలేదు? తమ బ్రాహ్మణ కులంలో ఉన్న కుళ్ళుని కళ్ళకు కట్టినట్టు చూపించాడు రచయిత అని మిన్నకుండిపోయారా? లేదు. నిజమెప్పుడూ నిష్ఠూరంగానే ఉంటుంది. అది నిజమే అయినా నిప్పుని తొక్కినట్టు మనిషి చిందులేయడం సహజం. మరి ఈ నవల విషయంలో ఎందుకింత ఉదాశీనత చోటు చేసుకుంది?

నాకు ఒక్కటే కారణం కన్పిస్తోంది. ఈ నవలని ఎక్కువమంది చదవలేదు. ఇది ఎవరికి చేరాలో వారికి చేరలేదు. విమర్శకుల దృష్టికి రాలేదు. ఈ నవల మీద ప్రముఖ పత్రికల్లో సమీక్షలు వచ్చిన దాఖలాలు కూడా లేవు. ఇది పేరున్న పత్రికల్లో సీరియల్‌గా రాలేదు. అన్నిటికీ మించి రచయితకు వెన్నుదన్నుగా ఏ కూటమి లేదు. ఓ మంచి నవల సహజ మరణం పొందడానికి ఇంతకన్నా బలమైన కారణాలు ఏం కావాలి?

పైకి శుచిగా శుభ్రంగా కన్పించే బ్రాహ్మణకులాన్ని, శూద్రులు ఎదురుపడినపుడల్లా అసింటా అసింటా అంటూ వాళ్ళని విదిలించుకునే బ్రాహ్మల జీవితాల్ని మేడిపండు విప్పి చూపినట్టు చూపించిన రచయిత అభినందనీయుడు. ఈ నవల్లో పాత్రలకు శ్రీరామకవచం ఇంటి పేరుగా గల బ్రాహ్మల్ని ఎన్నుకోవడంలోనే రచయిత చాలామంది విమర్శకుల నోళ్ళు తెర్చుకోకముందే మూయించేశాడని నాకనిపిస్తోంది.

నిజమే. దహనాన్ని మించిన మరో విముక్తి ఏముంది? వంద సంవత్సరాల క్రితం నాటి సమాజ స్థితిగతుల్ని కళ్ళకు కట్టేలా చిత్రీకరిస్తూ, చిరకాలం నిల్చిపోయే నవల రాసిన సాగర్‌ శ్రీరామకవచం అన్ని రకాలుగా అభినందనీయుడు.