సుగంధాలు వెదజల్లే ''వికసిత దళితం''

నచ్చిన రచన

- జంధ్యాల రఘుబాబు - 9849753298

కలిసొచ్చే కాలానికి నడిచొచ్చే కొడుకొస్తాడన్నట్టు డా.కల్లూరి ఆనందరావు జనవరి 1979 నుండి 2016 వరకు రాసిన, ప్రచురితమైన, రేడియోలో ప్రసారమైన కవితల్ని ఇప్పుడు పుస్తక రూపంలో తేవటం, ఈ  అక్టోబరు నెలలో ఆయన ప్రిన్సిపాల్‌గా  పదవీవిరమణ చేయటం కాకతాళీయంగానే  జరిగాయి. నిజంగా ఆయనో సీనియర్‌ కవి.  చాలా ఆలశ్యంగానైనా తీసుకొచ్చిన కవితా సంపుటి  ''వికసిత దళితం''.  ఈ పుస్తకంపై  ''రెండుగుండెల సవ్వడి''  అన్న తమ ముందుమాటలో  ఆచార్య కొలకలూరి ఇనాక్‌ గారు పేర్కొన్నట్లుగా ముఫ్ఫై అయిదేళ్ళ కవిత్వం ఇప్పుడు ప్రచురిస్తున్నారు డా.కల్లూరి. కవిత్వానికి కాల, స్థల బేధాలు లేవన్నట్టు ఈ సంపుటిలోని కవితలు నిత్యనూతనంగా, ఒక సమకాలీన ప్రయోజనం ఆశించి రాసినట్టుగా మనకు తెలిసిపోతూ ఉంటుంది. ఇందులో డా.ఆనందరావు ఎంచుకున్న అంశాలు అలాంటివి.  వస్తుపరంగా వైవిధ్యమైన, వైరుధ్యమైన అంశాలు ఇందులో పక్కపక్కనే దర్శనమిస్తాయి. కవి ఎంత నిరంకుశుడో కవిత్వం అంత సుకుమారమైనదనిపించేలా పుస్తకం సాగుతుంది. అట్లని అందరి బాధ్యతనూ తెలపకుండా ఆయన వదలలేదు. కవిత్వాన్ని ఒక సీరియస్‌ విషయంగా ఆయన స్వీకరించటమే అందుక్కారణం. ఆచార్య రాచపాళెం ''1979 నుండి 1993 దాకా ఆనంద్‌ రాసిన కవితలు ఒక కదంబ మిశ్రమ స్వభావాన్ని కలిగున్నాయి. ఇది ఆయన కవిత్వంలో తొలిదశ. ఆ తర్వాత ఆయన స్పష్టమైన దళిత స్వరం వినిపించాడు. కారంచేడు, చుండూరు సంఘటనలు, డా.వి.ఆర్‌.అంబేద్కర్‌, గుర్రం జాషువాల శత జయంతులు, కాన్షీరాం ఉద్యమం వంటివి ఈ మార్పునకు దోహదం చేసి ఉంటాయని, సమాజాన్ని జాతీయ, బౌధ్ధ, వర్గ ద క్పధాలతో అర్థం చేసుకుంటూ కుల మత ఆర్ధిక అసమానతలు భారతీయ సమస్యలుగా ఆనందరావు గుర్తించారంటారు రాచపాళెం.

గుత్తి కవితాసభలో ఆయన చదివిన సర్దుబాటు అన్న కవిత ఈ కవితా సంపుటిలో మొదటిది.   ''ఓ సంక్రాంతీ!/ కూచిపూడి న త్యాలకు మారు క్యాబరే డ్యాన్సులతో/ శాస్త్రీయ సంగీతానికి మారు చవకబారు సినిమా సాంగ్స్‌తో/ పంచ భక్ష్య పరమాన్నాలకు మారు పది గ్లాసుల కాఫీ నీళ్ళతో/ సర్దుకొనే ఈ నవనాగరిక రోజుల్లో...'' అని మొద్లుపెట్టి ''కులమత సంఘర్షణల్లో జరిగే నరబలుల్నే నీ నైవేద్యాలుగా/ తగలబెట్టిన బస్సుల్నే భోగి మంటలుగా సరిపెట్టుకోవా? అనుగ్రహించవా'' అని ముగిస్తారు. ఎంతటి కవైనా యవ్వనంలో రాసే కవితలు భావుకతతో, ప్రేమ నిండి ఉంటాయంటారు విమర్శకులు. ఆనందరావు అందుకు మినహాయింపు కాదు. హ దయేశ్వరి  కవితలో నా హ దయం మానస సరోవరం అంటూ ''నా హ ది సరసు అలలపై తేలేదీ నీ రూపే/ ప్రేయసీ!/ నే నిరంతరం నీ హ దయ శ ంఖలాల బందీని'' అంటారు.

చైతన్య గీతాలు లో ''చలిస్తే చేతనం/ ఫలిస్తే సాధనం/ ప్రజ్వలిస్తే చైతన్య సాధనం'', ''ఫలించటం ప్రక తి సహజం/ ప్రజ్వలించటం ప్రవ త్తి సహజం/ ప్రకోపించటం ప్రక ధ్ధ సహజం''. మ గత ష్ణ అన్న కవితలో ''అందమైన పువ్వు కనింపించగానే/ అమాంతం అందుకోవాలనే కాంక్షెందుకోయ్‌?/ ఏ తోటమాలి ముద్దుబిడ్డో అది/ ఏ వనమాలి మురిపాల చెలియో అది''  అని, అందులోనే చివరిలో ''గరిక పూవులోన/ కరకు చీకటిలోన/ మరగి పోయే నీ బండ బ్రతుకులో/ మతిమాలిన ఆశపాశాలెందుకోయ్‌!'' అని కరుణశ్రీని, సీనియర్‌ సముద్రాల ఇద్దరినీ గుర్తు తెస్తారు. ఇక మనీషి అన్న మూడు లైన్ల కవిత ఇలా ఉంటుంది ''ఎక్కుపెట్టిన నీ ఆశయ బాణం/ ఔన్నత్యపు శిఖరాగ్రాన్ని తాకితే/ అప్పుడు నువ్వు మనీషివి''.

1985 లో రాసిన కవిత ''యాటం బాంబ్‌'' లో ''బ్రహ్మాండమైన ధనవంతుణ్ణనుకొని/ పేదవాణ్ణి హీనంగా పరమాణువులా/ చూడకు మిస్టర్‌!/ పరమాణువు ప్రేలిందంటే/ బ్రహ్మాండం బ్రద్దలవుతుంది, జాగ్రత్త!'' అని చులకనగా చూడకు దేన్నీ అన్న మహాకవి మాటల్ని గుర్తు చేస్తారు.  అదే సంవత్సరంలో రాసిన  ''జననీ జన్మభూమిశ్చ'' అన్న కవితలో ''భారతదేశం నా జన్మ భూమి/ భారతీయులందరూ నా సహోదరులు/ అయ్యా! ఆగండి! అంతటితో ఆపండి'' అంటూ వివిధ వేర్పాటువాదాల్ని స్పృశిస్తూ ''మనమందరం సోదరులం/ మనదేహం భారతీయం/ మన శ్లోకం సమతా గీతం'' అని ముగిస్తారు. ధ్యానం అనే కవితలో ''ధ్యానంలో ఉన్నా!/ సడి చేయకండి/ వాస్తు శిల్పినై విశ్వభవనపు కొత్తరూపుకు/ చిత్రణ చేస్తున్నా! సద్దు చేయకండి'' అని తన ఆశయాలను చెబుతూ ''ప్రతి గదినీ అంటార్కిటిగా హిమ ధవళంతో/ వెల్ల వేయాలని/ చీకటి గుయ్యారాల మనుషుల మెదళ్ళలో/ లాంతర్లు వెలిగించాలనీ/ భువన భవన ప్రాంగణాల ప్రాకారాలకు/ పసిఫిక్‌ పచ్చని తివాసీని పరువాలని/ వాస్తు శిల్పినై చిత్రణ చేస్తున్నా''నంటూ మహాకవి శ్రీశ్రీ ప్రభావాన్నుండి కోలుకోలేక రాస్తారు.

మనదేశంలో ''వర్ణ వ్యత్యయం'' ఎలా ఉందో చెబుతూ ''ఆకాశంలో ఏడు రంగులు కలిస్తే/ అందమైన హరివిల్లు అవుతుంది/ కానీ! నాదేశంలో అదేం చిత్రమో!/ నాలుగు వర్ణాలు కలిస్తే చాలు/ అనేక కులాలేర్పడతాయ్‌!/ అసమానతా జ్వాలల్ని రగిలిస్తాయ్‌!'' అన్న మాటలు ప్రస్తుత పైపరిస్థితులకు అద్దంపట్టేవి. ఈ కవిత 1984 లో రాసింది. ఇక ''సింహావలోకనం'' అన్న కవితలో మహాకవి  ''కవితా ఓ కవితా'' ఆనవాళ్ళు కనిపిస్తాయి.  ''త్రివర్ణ పతాకం''లో  ''దారిద్య్ర వ క్షమును వేర్లతో కూల్చగ/ చండ గాడ్పులతో ఊగుము జండా!/ కులమత భేదపు రాక్షసునణచగ/ వజ్రాయుదమై కదులుము జండా!'' చదువుతుంటే గర్జించు రష్యా అన్న మాటలు గుర్తుకురాక మానవు. ''పద్య దశకం'' అంటూ బాపూజిపై, మంచి, విరికన్నె, కవికాలం, చిరునవ్వుల చెలి, చిన్నారి, మనసు, కవి, సాక్షి, రాగము మొదలైన అంశాలపై రాసిన పద్యాలు కూడా ఉన్నాయి.

''త్రి కర్మలు'' లో ''త్రికరణ శుధ్ధి మాకు లేదంటే మేమొప్పం!? మా మనసు మాట చేతలన్నీ/ శుధ్ధిగా ఎల్లప్పుడూ  ఉంటాయ్‌/  కాకుంటే/ కలిసికట్టుగా ఉండవంతే/ మామనసులో ఆలోచనలు అనేకం/ మా మాటల కోటలకే లోపం?/ మా చేతల అపసవ్యాలకెక్కడ నిశ్చలత్వం?''.  ఇది 1982 లో రాసింది. దేవుడొక్కడే మాకు దేవళంబులు వేరు అన్న కవికోకిల మాటలు గుర్తుకొస్తాయి. దళితుల మధ్య సయోధ్యకూ కంకణం కట్టిన ఆనందరావు అభినందనీయులు. ఈమధ్య దళితులు శుభ్రంగా ఉండరు అన్న ఓ అమాత్యుడిలాంటి వారికి ఈ కవిత ఓ చెంపపెట్టు. 

ఇక శీర్షిక కవిత ''వికసిత దళితం''  మొదలుపెట్టటమే ''మనుషుల్ని దేవుళ్ళను చేయొద్దు'' అంటూ మనుషుల్ని పశువుల్లా చూడొద్దనీ చెబుతారు. కళ్ళకు గంతలు కడితే మౌనంగా తిరిగిన గానుగెద్దులు/ నేడు రంకెలేయటం/ మూతికి చిక్కెం కడితే దుక్కి దున్నిన పశువులు/ ఇప్పుడు కొమ్ములెగరేయటం'' మొదలైందంటారు ఆనందరావు. ''మా జ్ఞాన నేత్రాలు మా దేహాల గుండా వీక్షించటం/ మొదలుపెట్టిందిప్పుడే'' అని శ్రమతో ముడిపడ్డ దళితుల జీవితాలను చూపిస్తారు. మేధస్సు ఎక్కడినుండో రాదు తరతరాల శ్రమశక్తి నుండే వచ్చాయని చెప్పకనే చెబుతారు. దళితులను అవర్ణుడా, శ్వపచుడా, చండాలా, అంత్యజుడా మొదలైన పదాల్ని చూసి ''సహస్ర నామాలున్న సర్వేశ్వరులమనుకొన్నా'' అని గర్వంగా ప్రకటిస్తారు. ''మాకు తోలు వలవటం తెలుసు/ మాకు వెన్ను విరవటం తెలుసు/ మాకు కాటికి కాయమోసి/ కపాలమోక్షం ఇప్పించటమూ తెలుసు/ ఔను!/ మేం చర్మకార్లం/ పాలేర్లం/ కాటికాపర్లం.....'' అని వికసిత దళితాన్ని ముగిస్తారు.

కవిత్వంలో  దళిత కోణం చూపి ధైర్యాన్ని, పట్టుదలను పెంచి మేమూ ఎవ్వరికీ తీసిపోమని ప్రకటించిన ఎందరో కవులున్నారు. అలాంటివారిలో ఆనందరావూ ఒకరు. వారి కలాన్నుండి విరబూసిన పరిమళాలే ఈ  ''వికసిత దళితం''.  అది ఎప్పుడూ పరిమళిస్తుంటుంది. సువాసనలు వెదజల్లుతూనే ఉంటుంది. ఒక అంబేడ్కర్‌, ఒక జాషువ ఇచ్చిన స్ఫూర్తిని అందిబుచ్చుకొని ముందుకుపోవటమెలాగో ఈ కవితా సంపుటి తెలుపుతుంది. అందరినీ జాగతం చేస్తుంది.