బతుకు చెట్టు

పి.వి.బి. శ్రీరామమూర్తి
94400 59067

గోల!
అలజడి!
ఏదో తరుముకొస్తున్నట్టు ...
తలపాగా తలకింద పెట్టుకొని, చుట్ట తిరగేసి నోట్లో పెట్టుకొని పొగ పీలుస్తోన్న చలమయ్యకు తెలివొచ్చేసింది. మళ్లీ ఈ చిన్నపట్నం కేటయ్యింది సెప్మా! అనుకున్నాడు. కొన్నాళ్లు తాగటానికి నీళ్లు దొరక్క అవస్థలు పడ్డారు. మరి కొంతకాలం తుపానుతో జలమయం. అంతకు ముందు 'అమ్మ' చనిపోయిందని గోల!
ఎప్పుడూ ప్రశాంతత లేని నగరం!మళ్లీ ఏటయింది? జనంలో భయం. అది మరణ భయమో? ఏ దేశం అయినా యుద్ధానికొస్తున్నదో తెలియని భయమో! ఆకాశంలోంచి డేగ భూమ్మీద కోడిపిల్లల కోసం వేటాడినప్పుడు తల్లి కోడి అరుస్తున్న అరుపులు. ఆనందంగా తిరుగుతున్న వేళ గండు పులి వాసనతో పరుగులు తీస్తున్న అలజడి. సంధ్యవేళ పక్షులు గూటికి చేరుతూ చేస్తోన్న అలజడి.. సముద్రం మధ్యలో వేటకెళ్లి తుపానులో చిక్కుకుపోయిన జాలరుల ఆందోళన!
ఎవర్ని అడిగినా ఎవరూ వినిపించుకోని పరిస్థితి. చలమయ్య నిర్మాణంలో ఉన్న పదిహేనంతస్తుల బిల్డింగులో వాచ్‌మేన్‌. ముందు కూలి పని చేసేవాడు. వయస్సు పైబడి, కాళ్లలో సత్తువ సన్నగిల్లి వాచ్‌మేన్‌గా అమరిపోయాడు.
''చలమయ్యా! మరిక్కడుండకు. ఇక పనులాపేస్తున్నాం. గేటుకు తాళాలేస్తున్నాం'' యజమాని అన్నాడు.

''ఏమి? ఏటయ్యింది బాబూ?''
''నీకు తెలీదా? మహమ్మారి కరోనా! అందుకే వారం రోజులుగా పనుల్లేవు. రోజురోజుకీ ఎక్కువైపోతున్నాది. బజారు మూత పడి పోయింది. ఎక్కడి వాళ్లక్కడకెళ్లిపోతున్నారు'' అన్నాడు.
చలమయ్య గుండెల్లో ముల్లు గుచ్చుకుంది.
''ఏ ముసిలోడా? నెగవా? మావందరిమీ బయలెల్లి పోతన్నాము. నడవగలవా?'' అంది పారమ్మ. పారమ్మా శ్రీకాకుళం నుంచి వచ్చి చేరింది. అక్కడంతా ఆంధ్రా వాళ్లే. రాయలసీమ వాళ్లు, గోదావరి జిల్లా వాళ్లు, తెలంగాణా ప్రాంతం వాళ్లూ, విశాఖ విజయనగరం, శ్రీకాకుళం ప్రాంతాల వాళ్లే. అక్కడ జరక్క ఇక్కడి కూలి డబ్బులు ఎక్కువని కుటుంబాల నొదులుకొని వచ్చిన వాళ్లే!
ఇప్పుడు లాక్‌డౌన్‌ వల్ల పనుల్లేక, డబ్బున్నా కొనుక్కోడానికేమీ దొరక్క ''బతికుంటే బలుసాకు తిని బతకొచ్చు, చావో రేవో అందరకూ ఒక్కడే బతకొచ్చు'' అని సొంతూళ్లకు తిరుగుముఖం పట్టడానికి సిద్ధంగా ఉన్నారు.
అందరూ మూట ముల్లే కట్టుకొని తయారయ్యారు. అరవై, డెభ్బైమంది ఉన్నారు. 'నెగు, ఇక్కడేటి సేస్తవు?' అంది పారమ్మ.
అప్పుడు తెలిసొచ్చింది చలమయ్యకు
చలమయ్య సొంతూరొదిలి సుమారు ఇరవై సంవత్స రాలయ్యింది. ఏనాడూ ఊరు విడిసి వచ్చాడో అప్పట్నుంచీ పుట్టిన ఊరు ముఖం చూడలేదు.
''ఏటి సెలమయ్యా, ఇంటికి ఫోన్‌ చేసినావా?'' అడిగా డొకడు. చలమయ్య ఇన్ని సంవత్సరాలు, ఇంత మందితో తిరిగినా ఎవరికీ తన విషయం చెప్పలేదు.
''మీ రెల్లండి, నేన్రాను'' అందామనుకున్నాడు... కానీ అలాగంటే చాలా విషయాలు చెప్పాలి. అలా చెప్పడం ఇష్టం లేదు. కళ్లంట నీళ్లచ్చాయి. తనకున్న పంచె, తువ్వాళ్లు సంచిలో కుక్కుకున్నాడు. పక్కవాడ్ని పిలిచి మొలలోంచి సంచి తీసి దానిలో చిన్న పుస్తకం తీశాడు. 'ఒరే నాయినా! ఈ నెంబరు కోపాల ఫోన్‌ చేయ్యరా'' అన్నాడు.
వాడు చేశాడు. వెంటనే తగిలింది.
''ఎవరూ''
''మేషారు నేను, సెలమయ్యని.. సెన్నపట్నం నుంచి''
''ఆ... ఆ.. చెప్పు.. ఎన్నాళ్లకెన్నాళ్లకి?''
వచ్చేస్తున్నట్లు చెప్పాడు. రాఘవయ్య మాస్టారు చాలా సంతోషించారు. చలమయ్య కడుపు నిండింది.
చలమయ్య ఏకాకి!
అతనికి దిక్కు రాఘవయ్య మాస్టారే!
చలమయ్యకి చాలా రోజుల తరువాత సొంత ఊరు, పొలాలు, కొడుకు, కోడలూ గుర్తుకొచ్చారు.
ఇంత కాలం అన్నీ మరిచిపోయి అందరితో ఆనందంగా ఉన్నాడు. 'కొడుకు దగ్గరకెళ్లాలా? వద్దా? వెళ్తే కోడలు రానిస్తుందా?' ప్రశ్నలు శూలాల్లా.
శ్రీకాకుళం జిల్లాలో ఓ మారుమూల గ్రామం చలమయ్యది. ఒక ఎకరం పొలాన్ని కష్టపడి పండించి, కూలినాలి చేసి అయిదెకరాలు చేశాడు. చెలమయ్య మేనరికమే చేసుకున్నాడు. భార్య సీత భర్తకు తలలో నాలుక. పెళ్లయి ఆరేడు సంవత్స రాలైనా పిల్లలు పుట్టలేదు.
''ఏవయ్యా! ఇంత సంపాదిత్తన్నాం. ఇంట్లో ఇద్దరమే అయిపోయినాం. ఒక పిల్లాపిచుకా నేదు. ఎవల్నయినా పెంచుకుందామా?'' అందో రాత్రి.
''సరే అలాక్కానీ, మీ సెల్లెలి కూతున్ని అడుగు''
''అదిత్తాది కానీ మీవోళ్లు నా చెల్లెలి కూతుర్ని పెంచీసుకున్నాం అనుకుంతారు. మీయప్ప కొడుకునడగరాదూ''
''ఒసే సీతా! ఒక్క మొగపిల్లడైనా, ఒక్కాడపిల్లయినా.. ఆల్లకి మరి సరదా ఉండదు. అందుగురిండి నాన్నా అప్ప కొడుకునీ, నువ్వు నీ సెల్లెలి కూతుర్నీ అడుగుదాం. మనోళ్లే మనకాడే ఉంతారు. ఏటంతావు?''

సీత అంగీకరించింది.
సీత చెల్లెలి కూతురు వసంత, చలమయ్య అప్ప కొడుకు సుకుమారూ... సొంత పిల్లలయ్యారు. సుకుమార్‌ కొంచెం బద్ధకస్తుడు. పెంకివాడు. కానీ వసంత చురుకైన పిల్ల. వసంత సుకుమార్‌ కన్నా రెండేళ్లు పెద్ద. పొన్నూరులో పెద్ద బడి ఉంది. సుకుమార్‌ని అక్కడ చదివించాడు. ఎప్పుడూ అత్తెసరు మార్కులతోనే పాసయ్యేవాడు. వసంత పని పాట్లలో చురుగ్గా పాల్గొనేది. అది చేసే పనులు చూసి అందరూ ముక్కున వేలేసుకునేవారు. అది నాగలి పట్టిపొలం దున్నేది. విత్తనాలు చల్లేది. ఏతాం ఎక్కి నేల నూతిలో నీళ్లు తోడేది. వద్దన్నా వినేది కాదు. ఒకసారి రైతు రాలేదు. వంగ చేనుకు నీరు పెట్టాలి. మొక్కలు మొదట్లో తడిలేదు ''ఏం చేద్దాం'' అని అనుకుం టుండగా వసంత 'అయ్యా! నేనేతమెక్కుతాను. నువ్వు తోడు. అమ్మ మొక్కలకు నీరెడతాది.' అని.. ఎంత చెప్పినా వినక ఏతాం ఎక్కి అట్నుంచి అటు, ఇట్నుంచిటు హుషారుగా తొక్కుతోంది. దానికి కళ్లు తిరిగాయి. కళ్ల చీకట్లు కమ్మేశాయి. చలమయ్య సీతా పరుగు పరుగున వెళ్లి లేవనెత్తారు. నాలుక బయట పెట్టేసింది. ఎడ్ల బండిని పిల్చి పట్నం తీసుకెళ్లారు. వసంత తోవలోనే ప్రాణం విడిసింది!
ఆ దెబ్బకి ఆ దంపతుల ఇంట్లో దీపం ఆరిపోయింది. దీనికి తోడు 'ఆడపిల్ల చేత ఏతాం తొక్కించాడు అనే మాట ఊళ్లో కొందరి నోట రావడం మరింత భరించరానిదైంది. పుండుమీద కారం చల్లినట్టయింది.
సుకుమార్‌ డిగ్రీ గట్టెక్కాడు. ఉద్యోగం లేకుండా ఊరుమీద తిరగటం, పంటలు కలిసి రాకపోవడం, కూతురి మరణం... మొగుడూ పెళ్లాలను బాగా కుంగదీశాయి. ఇంతలో కొడుకు సర్పంచ్‌ కూతురు వలలో పడ్డాడు. సుకుమార్‌ ఆ అమ్మాయిని తప్పితే వేరొకర్ని పెళ్లి చేసుకోనన్నాడు.ఉద్యోగం వ్యవసాయం లేని కుర్రాడికి నా కూతుర్ని ఇవ్వనన్నాడు సర్పంచ్‌. సుకుమార్‌ తిండీ తిప్పలు మానేశాడు. గోరు చుట్టు మీద రోకటి పోటయ్యింది చలమయ్యకి. సీత కొడుక్కి నచ్చచెప్పినా వినలేదు. సర్పంచ్‌ని బతిమలాడింది. సర్పంచ్‌ వీల్లేదన్నాడు. చలమయ్య బాగా ఆలోచించి నిర్ణయానికి వచ్చాడు. మండల ప్రెసిరెంటు బాగా తెలిసినవాడు. అతడి ద్వారా ఎమ్మెల్యేని పట్టుకొని రెండుకరాల పొలం అమ్మి కొడుక్కి జిల్లా పరిషత్‌ స్కూల్లో గుమాస్తాగా వేయించాడు. తరువాత కొడుక్కి పెళ్లి చేశాడు. అందరూ ఆ సంబంధం వద్దని సీతకు చెప్పారు. 'ఆ పిల్లకు
ఇద్దరక్కలు. వాళ్లకి పెళ్లిళ్లవ్వగానే కుటుంబాలని వేరు చేసేశారు. ఈ పిల్లని చేసుకుంటే మీరు సుఖ పడర'ని. అయినా సుకుమార్‌ ఇష్టాన్ని కాదనలేకపోయారు చలమయ్య దంపతులు.
అందరూ అనుకున్నట్టే జరిగింది. సంవత్సరం తిరక్కుండానే ఇంట్లో తగవులు. చలమయ్య ఆలోచించాడు. మండల ప్రసిడెంటు పలుకుబడితో దూరంగా బదిలీ చేయించేశాడు. కొడుక్కి ఇప్పుడు వాళ్లుచాలా దూరంగా ఉంటున్నారు.
్జ్జ్జ
''ఏటి సెలమయ్యా! కాళ్లు నొస్తన్నాయా? మనమిప్పుడు నెల్లూరు కాడికొచ్చినాం. ఏటాలోసిస్తన్నావు?'' అన్న పారమ్మ మాటలతో ఈ లోకంలోకొచ్చిన చలమయ్య ''ఇంకెన్నాళ్లవుతాదో? మావూరెకెల్లీసరికి?'' అన్నాడు.
''గడప దాటి గజిం దూరం ఎల్లనేదు కానీ, 'ఇంకెంత దూరం' అన్నట్టా నీనాటోడే'' అంది.
''నీకేటమ్మా.. పిక్కలబలముంది. నాను ముసులోణ్ని'' అన్నాడు.
సంచుల్లోంచి బన్‌రొట్టెలు తీసి ఒక్కొక్కరూ తిన్నారు. 'ఆకలికి రుచి తెలీదు, నిద్రకు సుఖం తెలీదు' అన్నారు. నెల్లూరు దాటారు. బహిరంగ ప్రదేశం. చిమ్మ చీకటి. అందరూ తలకింద సంచులు పెట్టుకొని పడుకున్నారు. తెల్లారి చీకట్టే లేచి బయలు దేరారు. ఎక్కడా టీకొట్టు లేదు. చుట్టలు కొనుక్కుందామంటే ఎక్కడా కిళ్లీబడ్డీ లేదు. నడుస్తున్నారు. ఒళ్లు నడవటం లేదు. కాళ్లునడిపిస్తున్నాయి. మంచినీళ్లు దొరకడం లేదు. ఏ చెరువు కనబడితే ఆ చెరువు నీళ్లతోనే దప్పిక తీర్చుకుంటున్నారు.
బయలుదేరిన రోజుకు విజయవాడ చేరుకున్నారు. ఈలోగా కొంత మందికి వాంతులు, కొంత మందికి విరోచనాలు. ఆకలి. తోవలో ఏ గడ్డి కనబడితే ఆ గడ్డి తినే ఆకలి తీర్చుకుంటున్నారు. పత్రికా విలేకర్లు వచ్చి ఫొటోలు తీశారు. డిఎస్పీ ఎవరో దాతను పట్టుకొని భోజనాలు పెట్టించారు. భోజనాలు తిన్న తర్వాత పులిహోర ప్యాకెట్లు ఇప్పించారు. 'బతుకు జీవుడా' అని కాళ్లకు పని చెప్పబోతుంటే ఒక చిన్న ట్రక్కు కనబడింది. డిఎస్పీ, పత్రికా విలేకరులు ఆ ట్రక్కు ఎంతవరకు వెళ్తుందో కనుక్కున్నారు. అన్నవరం వరకు వెళ్తుందంటే వీళ్లని ఎక్కించమన్నారు. దాన్లో ముప్పయి మందే పట్టారు. ముసలోళ్లని, ఆడవాళ్ళని, పిల్లలతో ఉన్నవాళ్లను ఎక్కించుకున్నారు. చలమయ్య ట్రక్కు ఎక్కిపోయాడు. ఈలోగా వర్షం కుండపోతగా తడిసి ముద్దయిపోయారు. ట్రక్కుకి టాపులేదేమో ... అందరూ తడిసి పోతున్నారు. ఇంతలో వడగళ్ల మొట్టికాయలు. చలమయ్యలో వణుకు.
అన్నవరం వచ్చేసింది.
''దిగండి'' అన్నాడు డ్రైవరు. అందరూ దిగారు.
మళ్లీ కాళ్లకు పని చెప్పారు. ఇంక దగ్గరకొచ్చేశాం. దగ్గరంటే శ్రీకాకుళానికి రెండు వందల కిలోమీటర్లు దాటే ఉంటుంది. అన్నవరంలో కొబ్బరి బోండాలు తాగారు. అవీ అందరికీ చాలలేదు.
''ఒసే సీతా! పోలీసులటెల్లినారు. ఆ గంపతో బోండాలట్రా'' అంటున్నాడు, బోండాలమ్ముకునేవాడు.
చలమయ్యకు సీత గుర్తొచ్చింది.
భార్యభర్తలలో ఎవరు లేకపోయినా ఇంకొకరికి లోటే. అయినా సీత ఎంత దారుణంగా చనిపోయిందీ? గుండెల్లో మంటలు.
ఆ రోజు ...
''ఏమయ్యా! రేపు బాబు పుట్టిన రోజు ఆడి కరిసెలిట్టం. అరిసెలు, పోకుండలు చేస్తాను. వొట్టుకెళ్తావా?'' అంది.
''నువ్వు రారాదా''
''నీను రానయ్యా! నా ముకం సూత్తే దానికి రోగం తిరగబడతాది'' అని తెల్లారి రెండు డబ్బాలతో అరిసెలు, పోకుండలు, జంతికలు పట్టుకెళ్లమని ఇచ్చింది. చలమయ్య కొడుకు దగ్గరకెళ్లాడు. కొడుకు సమితిలో సూపరెండెంటయ్యాడు. వాడికి ఖాళీ లేదు. కోడలు ఇంటికెళ్ళిన మావయ్య గారికి మంచి నీళ్లయినా ఇవ్వలేదు. మధ్యాహ్నం కొడుకు వచ్చాడు. పలకరించాడు. 'అమ్మ బాగుందా?' అన్నాడు.
''మీయమ్మ నీ కోసం అరిసెలు, పాకుండలు పంపిందిరా.. నీ పుట్టిన రోజు కదా.'' అన్నాడు. కొడుకు తిరబోతే కోడలు గంరుమంది. ''ముందన్నానికి రండి'' అని. మధ్యాహ్నం చలమమ్య చూస్తుండగానే అరిసెలు, పాకుండలూ, జంతికలూ పని మనిషిని పట్టుకు పొమ్మంది.
''అమ్మా.. అవి సుకుమార్‌ కోసం వాళ్లమ్మ కష్టపడి చేసిందమ్మా!' అంటే ''నానా గడ్డీ తింటే ఆరోగ్యం ఏమౌతుంది?'' అని విసురుగా వెళ్ళిపోయింది. అక్కడో క్షణం ఉండాలని పించలేదు. తెల్లారి బస్కెక్కి ఇంటికొచ్చేసరికి సాయంకాలం ఏడయ్యింది. వచ్చేసరికి ఇంకేముంది? అంతా మసి బూడిద! ఊరు తగలడింది. అప్పటికన్నీ పూరిళ్లే! ఆ ళ్లు తగలడి, నిద్రలోనున్న వారు బయటకు రాలేక చాలామంది ఇళ్లల్లోనే అగ్నికి ఆహుతయ్యారు! అందులో సీత ఒక్కతి!
చలమయ్య జీవితం చీకటయిపోయింది. వర్షాలు లేవు. పంటలు లేవు. కరువు విలయ తాండవం! అందరూ ఊరొదిలి చెట్టో పుట్టయ్యారు. అలా చలమయ్య చెన్నపట్నం చేరుకున్నాడు. అప్పట్నుంచీ మళ్ళీ సొంతూరు రాలేదు. మళ్లీ ఇదే రావటం. ఒక్క రాఘవయ్య మాస్టారితో తప్ప ఇంకెవరితోనూ సంబంధాలు లేవు!
్జ్జ్జ
''చాలా ఘోరం జరిగిపోయింది సుకుమారూ! నిన్ననే ఎమ్మార్వో ఫోన్‌ చేశారు. 'చలమయ్య మీకు తెలుసా' అని. తెలుసన్నాను. చెన్నపట్నం నుంచి వస్తూ కరోనాతో హాస్పిటల్లో ట్రీట్‌మెంటు తీసుకున్నా ప్రయోజనం లేకపోయింది. శవదహనం జరిగిపోయింది'' రాఘవయ్య గారు దు:ఖం ఆపుకోలేక పోయారు.
సుకుమార్‌ తలగోడకి కొట్టుకొని ఏడవటం మొదలు పెట్టాడు. ''పుత్రులు తల్లిదండ్రులనుద్ధరిస్తారనుకుంటారు. నేను వాళ్లకేమీ చేయలేకపోయాను. నేదు ద్రోహిని. పాపిని. వాళ్ల ఉసురు పోసుకున్న నేను క్షమార్హుణ్ని కాను మాస్టారూ!''
'ఇప్పుడేడిస్తే ఏం లాభం నాయనా! అంతా అయిపోయింది. జరిగిందేదో జరిగిపోయింది. మీ నాన్న ఓ మహావృక్షం. చెట్టు సగానికి నరికినా అది మళ్ళీ చిగుళ్లు తొడిగి నీడనిస్తుంది. మీ నాన్నా అంతే. నా బలవంతంమ్మీద ఐదు లక్షలకి ఎల్లయిసీ చేశాడు. అప్పుడు పాతిక సంవత్సరాల స్కీము.. ఇంకా సంవత్సరం కట్టాలి. ప్రతి సంవత్సరం మీ నాన్న డబ్బులు కట్టి పాలసీని బతికించుకున్నాడు. నెలనెలా డబ్బులు పంపి దాచుకునేవాడు. ''ఎందుకు చలమయ్యా! ఈ డబ్బేం చేస్తావు?' అంటే 'మా సుకుమార్‌ పిల్లలోడు, ఆడికే'' అనేవాడు. నీ మాద కోపం అన్నదే అతనికి లేదు. నువ్వీఫారాల మీద సంతకం చెయ్యి. బోనసుతో సహా 10 లక్షలు రావచ్చు. అంతే కాదు.. మీ నాన్న గడించిన మూడెకరాల పల్లం ఉంది. ఇప్పుడు కాలవ వచ్చింది. ఎకరా పాతిక లక్షలు ధర పలుకుతుంది. పొలంలో టేకు మొక్కలున్నాయి. అవన్నీ కలిపితే వచ్చిన డబ్బు నీకేననేవాడు. ఆ కాగితాలన్నీ ఇవిగో'' అని ఎల్లైసీ డాక్యుమెంట్లు, పట్టాదారు పాసు పుస్తకాలు సుకుమార్‌ చేతికిచ్చాడు.
సుకుమార్‌ కళ్లల్లోంచి నీళ్లు కెరటాల్లా తరముకొని వచ్చాయి. అనుకోని సంపద ఘల్లు ఘల్లుమని కాళ్ల దగ్గరకు రావటం చేతనా? తండ్రి మరణాన్ని తట్టుకోలేకనా? అన్న విషయం రాఘవయ్య గారికి అర్థం కాలేదు.