ఎరుక

గార రంగనాధం
98857 58123

విజయనగరంలో ఫలక్‌నుమా ఎక్స్‌ప్రెస్‌ దిగి స్టేషన్‌ బైటకి వచ్చి గబగబా రిక్షాఎక్కి , బస్టాండ్‌కి చేరుకున్నాను. మా అప్పారావు చెప్పినట్టే మా ఊరికి ఫస్టు బస్సు సిద్ధంగా ఉంది. రాత్రంతా ట్రైను ప్రయాణం కావడంతో బస్సులో విశ్రాంతి తీసుకుంటూ వెనక్కి జారబడ్డాను. నలభై ఏళ్ళ కిందట మా ఊరు వదిలేశాను. మొదట్లో ఒకటి రెండుసార్లు వచ్చినా ఇటీవల చాలా ఏళ్ళుగా రావడం పడలేదు. ఇన్నాళ్ళ తరువాత చూడ గలుగుతున్నానన్న ఉత్కంఠ, ఆనందంతో కళ్ళు మూసుకొని ఆలోచిస్తున్నాను.
నా చిన్నప్పుడు ఐదెకరాల భూమితో అమ్మానాన్నా నేనూ పాడి పంటలతో నలుగురిని ఆదరించే స్థితిలో ఉండే వాళ్ళమని మా ఇరుగు పొరుగుల వాళ్ళు చెబుతుండేవారు. అనారోగ్యాల వల్ల, పంటలు సరిగా పండకపోవడం వల్ల నాకు జ్ఞానం వచ్చేనాటికి మా ఆర్థిక పరిస్థితి దిగజారింది. నా చదువులకు, ఇతర ఖర్చులకు మా భూమి చాలా వరకు అమ్ముకోవలసి వచ్చింది. చదువుకు ఇప్పటిలా ప్రభుత్వ సహాయాలు ఆనాడు లేవు. పాతికేళ్ళు నిండకముందే నాకు హైదరాబాద్‌లో ఉద్యోగం రావడంతో పెళ్ళి చేసుకొని మాతల్లిదండ్రులతో పాటు హైదరాబాద్‌ చేరిపోయాను. ఆ తరువాత మాకున్న కొద్దిపాటి భూమిని, ఇంటిని నాకిష్టమైన మిత్రుడు, దగ్గరి బంధువు అయిన అప్పారావుకు అప్పగించాం. ఇన్నాళ్ళుగా వాటిని వాడే చూస్తున్నాడు.
కొన్నాళ్టికి మా అమ్మా నాన్న చనిపోయారు. మా పిల్లలకి మా ఊరిలో కొంత ఆస్తి ఉందని తెలుసు గాని అది ఎక్కడుందో, ఎలా ఉందో తెలియదు. నాకు కూడా ఇన్నాళ్ళూ దానిని చూసుకోవాల్సిన అవసరం కాని, అవకాశం కాని రాలేదు. ఐతే నా భార్య, పిల్లలు ఆ మిగులు ఆస్తిని అమ్మేయండి అని అప్పుడప్పుడు నా చెవిలో రొదపెడుతున్నారు. మా అప్పారావుకు అది కొంత ఆసరాగా ఉందని ఇన్నాళ్ళూ తాత్సారం చేస్తూ వచ్చాను. తప్పనిసరి పరిస్థితిలో ఆ పొలాన్ని అమ్మకానికి పెట్టమని అప్పారావుకు ఫోన్‌ చేసి చెప్పాను. వాడూ ఉదారుడే. నా పొలం తన జీవితానికి కొంతవరకు ఆసరా అయిందని, ఇద్దరు పిల్లల్ని చదివించి, ఉద్యోగాలు చేయించి, పెళ్ళిళ్ళు చెయ్యగలిగానని అన్నాడు. పిల్లలు గ్రామానికి చుట్టుపక్కలే ఉపాధ్యాయులుగా పని చేస్తుండడం వల్ల జీవితం సాఫీగా సాగిపోతోందని, తన భూమి కూడా తాను చెయ్యలేక పోతున్నానని, అమ్మాలనుకుంటే భూమికొనే వాళ్ళను చూస్తానని అన్నాడు. అమ్మేయడమే మంచిదని సూచించాడు..
నిజమే! నా చిన్నప్పుడు భూముల్ని రైతులు కౌలుకి తీసుకొనేవారు. ఆ పద్ధతిలో భూస్వామి, రైతు చెరిసగం మదుపు పెట్టుకోవడం, కౌలురైతు శ్రమచెయ్యడం, భూస్వామికి చెందిన కళ్ళంలోనే పంట నూర్చి చెరి సగం పంచుకోవడం జరిగేది. పాలుకివ్వడం అనేవారు. ఎరువులు, పురుగు మందులు అక్కరలేని రోజులవి. మదుపు తక్కువ ఉండేది. ఆ తరువాత అప్పనం పద్ధతి వచ్చింది. పండితే ఇంతిస్తామనే ఒప్పందం మీద పొలాన్ని తీసుకొని పంట వచ్చింతరువాత డబ్బు రూపంలోనో, పంట రూపంలోనో రైతు భూస్వామికి ఇచ్చేవాడు. మరి కొన్నాళ్లకు ముందప్పనం వచ్చింది. పొలానికి కొంత సొమ్ము ముందే ఇచ్చి రైతు పండించుకోవడం ఆ పద్ధతి. రాను రానూ కౌలురైతులు ఎగబడి అప్పనాలు ఇచ్చి సాగు చేసిన రోజులు పోయాయి. పురుగు మందులు, ఎరువుల ఖర్చు పెరిగి పోవడం, భూమి సారం కోల్పోవడం, కరువు, వరదల వల్ల కౌలు రైతులు తీవ్రంగా నష్టపోతున్నారు. అందుచేతనే ఎవరూ ముందుకు రాక భూస్వామే రైతుల్ని బతిమాలుకొని భూమిని అప్పగించాల్సి వస్తుందని అప్పారావు గతంలో ఒకటి రెండుసార్లు చెప్పాడు. ఎలాగూ వాడు భూమిమీద ఆసక్తి చూపించక పోవడంతో భూమి, ఇల్లు అమ్మీమని చెప్పాను. ఇల్లు వాడే ఎంతోకొంత ఇచ్చి తీసుకుంటానన్నాడు. భూమికి బేరం కుదిర్చి రిజిష్ట్రేషన్‌కి రమ్మని ఫోన్‌ చేస్తే ఇలా బయలుదేరాను.
అలా ఆలోచనలతో కునుకు పాట్లు పడుతూనే ఉన్నాను. బస్సెప్పుడు బయలు దేరిందో, ఎప్పుడు మా ఊరు చేరిందో గాని కండక్టర్‌ లేవండి.. మీ ఊరొచ్చిందని చెప్పగానే గతుక్కుమని లేచాను. కిందికి దిగుతుండగానే మా అప్పారావు 'ఏరా! బాగున్నావా?' అంటూ చేతిలోని బేగ్‌ అందుకున్నాడు. కుశల ప్రశ్నలు వేసుకుంటూ ఇంటివైపు నడుస్తున్నాం.
వీధిలో ఎవరెవరో మావాడిని నన్ను గురించి అడుగుతున్నారు. నేను తెలిసినవారు, తెలియనివారు కూడా పలకరిస్తున్నారు. కొత్త వ్యక్తులనైనా తెలిసినట్టు పలకరించడం మా ప్రాంతం గొప్పతనం. నేను మావాడి వెంట నడుస్తున్నానే గాని మారిన ఊరిని పరిశీలిస్తూనే ఉన్నాను. గోర్జి సిమెంటు రోడ్డయింది. చిన్నప్పుడు ఆ గోర్జిలో వర్షం పడితే వాన నీటికి గట్లు కట్టి, ఆ నీటిలో కాగితం పడవలు వదలడం ఇంకా గుర్తుంది. పూరిళ్ళన్నీ డాబా ఇళ్ళయ్యాయి. ఎక్కడో ఒకటో రెండో పెంకుటిళ్ల్లు, పురిళ్ళు అలాగే ఉండి పోయాయి.
ఇలా నడుస్తుండగా రెండు డాబా ఇళ్ళమధ్య ఓ దిబ్బను చూసి గతుక్కుమని ఆగి పోయాను. మావాడు వెనక్కి చూచి 'ఏంటలా నిలబడి పోయావు? రారా.. ఎండెక్కి పోయింది.ఇంటికి పోతే కాస్తా కుదుట పడొచ్చు' అని తొందర చేశాడు. ఆ మాటకు తేరుకొని వాడి వెంట ఇంటికి చేరాను. ఇంతకీ విశేషమేంటంటే ..
ఆ దిబ్బ ఉన్న చోట ఓ పురిల్లు ఉండేది. అందులో అసిరమ్మ అనే వ్యవసాయ కూలీ ఉండేది. ఆమెను తలచుకోగానే నుదుటున ఇచ్చు రూపాయంత కుంకుంబొట్టు ముందుగా గుర్తొస్తుంది ఈనాటికీ. తలకి స్నానం చేసుకొని చెరువునుండి వచ్చేలోగానే జుత్తు ఆరబెట్టుకొనేది. బొత్తంచు నేత చీరకట్టుకొని కుడి వైపు మెట్ట పెట్టుకునేది. ఎత్తుగా, సౌష్టవంగా ఉండేది. స్నానానికి ముందర రాసుకున్న పసుపు ఇంకా ముఖంపై మిగిలే ఉండి, నుదిటి మధ్య గుండ్రని బొట్టుతో చూస్తుంటే అమ్మోరు విగ్రహంలా ఉండేది. ఆమెకు వృద్ధాప్యం నీడలా ఆవరిస్తుండడం వల్లనేమో నాకు కాస్తా నల్లగా కనిపించేది. ఇంత ముస్తాబూ శనివారం నాడే. మిగిలిన ఆరురోజులూ చింకి పాతా, చింపిరి జుత్తే ఆమె వాలకం. ఆ పురిల్లు, శరీర కష్టం తప్ప వేరే ఆస్తులు లేని నిరుపేద.
ప్రతి శనివారం రాత్రి చీకటి పడిన కాసేపటికి ఆమె ఇంట్లోనుండి కూని రాగాలు మొదలయ్యేవి. శోకాలు లాటి అరుపులు వినిపించేవి. ఆ దగ్గిరలోనే మా ఇల్లు కావడం వల్ల 'ఏంటవి?' అనే ఉత్కంఠ నాలో కలిగేది. పదేళ్ళ వయసులో అది సహజమే కదా! అలా రాగాలు వినగానే ఒకరోజు ఇంట్లోంచి మెల్లగా జారుకొని నిక్కరు ఎగలాక్కుంటూ ముంజూరులోకి దూరి గడపదాటి అయినింటిలో అడుగు పెట్టాను. మాంత్రికుడి గుహలోకి ప్రవేశించినట్టయింది. మాతో సమానమైన ఆర్థిక స్థాయి కాకపోవడంవల్ల కావచ్చు అతి దగ్గరే అయినప్పటికీ ఎపుడూ ఆ ఇంట్లోకి వెళ్లాల్సిన అవసరం రాలేదు.
ఇల్లంతా అలికి ఉంది. మట్టిగోడలకు కూడ కిందనుండి పైకి కొంత ఎత్తువరకూ జేగురుతో అలికి, దానిపై సున్నంతో వేసిన ముగ్గులున్నాయి. ఇంట్లో సామాన్లు ఎక్కువగా లేకపోవడంవల్ల అన్ని వైపులా ఆ ముగ్గులు చక్కగా కనిపిస్తున్నాయి. ఒక మూలన కర్ర. బొరిగె, కొడవలి వంటి వ్యవసాయ పనిముట్లు నిలబెట్టి ఉన్నాయి. ఇంకోమూల కర్ర దండెం మీద అలుగ్గుడ్డల్లాంటి పాత బట్టలు వేలాడుతున్నాయి. అలా ఒకరకమైన వింత అనుభూతిని పొందుతూ పైకి చూశాను. తూర్పు, పడమర గోడల్ని కలుపుతూ అడ్డుగా ఓ తాటిదూలం ఉంది. దానిపైన నిలబెట్టిన రెండు కర్రలపై తాటివాసాలు. వెదురుకర్రలతో ఓ తాటాకు పంజరం ఉంది. అక్కడి పరిసరాలను స్పష్టాస్పష్టంగా చూపిస్తూ, అయినింటిలో కిరసనాయిలు బుడ్డీ వెలుగుతోంది. ముందు వరండా ఉన్నట్టే వెనుక వంటగది మసగ్గా కనిపిస్తోంది. తూర్పుగ ోడను ఆనుకొని ఒక చాప పరిచిఉంది. ఆ చాప మీద అసిరమ్మ జుత్తు విరబోసుకొని కూర్చొని ఉంది. కూనిరాగాలు తీస్తూ తల అటు ఇటు తిప్పుతూ, కిందికీ మీదికీ ఊపుతూ పతి వేస్తోంది. అలబొద్దు తిని ఆటకెల్లిన సింహాచలం ఇంకా ఇంటికి రాలేదు. అసిరమ్మకు వాడొకడే సంతానం. మొగుడు పోయినప్పటి నుండి అన్నీ తానే అయి వాడిని పెంచుతోంది.
నేను వెళ్ళిన కాసేపటికి ఒకావిడ ప్రవేశించింది. ఆవిడ పేరు నీలమ్మ. మధ్య వయసులో ఉన్న నిరుపేద. తెల్లని తాను వెనక్కుచ్చు గుండార కట్టింది. జుత్తు సిగచుట్టింది. చేత్తో అంటిపండు పట్టుకుంది. నోట్లోని అడ్డపొగ చుట్టను ఇంకొక చేత్తో బైటకు తీసి, నేలకు రాసి ఆర్పింది. రొంటిన దోపుకుంది. మొలలో ఇంకోవైపున ఉన్న జాలి విప్పింది. అందులో ఉన్న చిల్లర డబ్బులనుండి ఒక పావలా తీసింది. జాలిని మళ్ళీ అక్కడే దోపుకుంది. అంటిపండు, పావలా అసిరమ్మ ముందరపెట్టి చేతులు జోడించి, భక్తితో 'అమ్మా! తల్లీ! పొద్దున్న సెప్పాను కదా! నా బాద. అదెలా తీరుతాదో సెప్పు తల్లీ!' అని గొంతుకూర్చుంది. ఇవేవీ అసిరమ్మ విననట్టే తన పని తాను కానిస్తోంది. ఐతే పావలా బిళ్ళను మాత్రం కళ్ళతో ఫోటో తీసింది. వెంటనే చాపపై పడుకొని ఇటు అటూ దొర్లుతూ రాగాల మధ్య అస్పష్టమైన మాటల్ని వదలుతోంది. కాసేపటికి అసిరమ్మ ఇంతకు ముందరికంటే మరింత స్పష్టంగా కొన్ని మాటలు పలికింది. నీలమ్మ దండం పెడుతూనే ఆ మాటలు మంత్రాల్లా వింటూ, తన సంసారంలోని సమస్యకు ఏదో సమాధానం దొరికిందన్నట్టు తన్మయురాలై తలూపింది. ఇచ్చిన పావలాకి ఈపాటి శ్రమ చాలులే అనుకుందో ఏమో రాగాలు తగ్గించింది. మూలుగులతో లేచి కూర్చుంది. 'పతి' పూర్తయిందనుకొని నీలమ్మ అసిరమ్మకు దండం పెడుతూ కొంత సంతృప్తితో బైటకు నడిచింది. ఆవిడ వెళ్ళగానే పావలా కళ్ళకద్దుకొని 'ఎన్ని పావలాలు ఇలా కూడబెట్టాలో? రేపాడొస్తాడో? లేదో? ఆ ముండని వదలగొడతాడో లేదో? మమ్మల్ని పీడించి పిప్పి చేస్తంది'. అని కొంచెం వినిపించినట్టే అసిరమ్మ గొణుక్కుంది. అక్కడే నేనున్నా నా వయసుకి అది అర్థం కాదని ఆమె ధీమా. ఇంతట్లో మా ఇంటి నుండి కేక వినిపించేసరికి తుర్రున పారిపోయాను. అసిరమ్మకు పెళ్ళై ఈ వూరొచ్చిన కొత్తలో పరాయి మగాడి దృష్టి తన మీద పడగూడదని ఈ పతి వెయ్యడం ప్రారంభించిందని ఊర్లో పెద్దలు అనుకోవడం విన్నాను. వాస్తవం ఏదైనా దీనివల్ల తనలాంటి వాళ్ళ మధ్య కొంత గౌరవాన్ని పొందింది. రూపాయో రెండో సంపాదించడం ప్రారంభించింది.
మరునాడు ఆదివారం. మిట్టమధ్యాహ్నం. అదే ఇంట్లో గడప మీద ఆడవాళ్ల మాటలు వినిపిస్తున్నాయి. అదేంటోనని నేనూ వెళ్ళాను. అక్కడ అసిరమ్మతో పాటు నలుగురైదుగురు అమ్మలక్కలు నిలబడి ఉన్నారు. నేలమీద పసుపు, కుంకుమ, బొగ్గులు, నల్ల కోడిపెట్ట, ఒక కోడిగుడ్డు, మరికొన్ని సామానులు సర్ది ఉన్నాయి. సింహాచలాన్ని ఇద్దరు ఆడవాళ్ళు పట్టుకున్నారు. అతనికి ఎదురుగా ఒక మధ్య వయస్కుడు నిలబడి ఉన్నాడు. వాడి పేరు సిద్ధాంతి అని పక్క ఊరులోనే ఉంటాడని, అక్కడి అమ్మలక్కలు చెప్పుకుంటున్నారు. భుజాలకు తగులుతున్న గిరజాల జుత్తుతో నుదుటున నిలువునా పెద్ద కుంకుమ బొట్టు, మెడలో పూసలదండలు ధరించాడు. కాషాయం పంచె చిలకట్టు కట్ట్టి, పైన పసుపులాల్చీ తొడుక్కున్నాడు. కళ్ళు ఎర్రగా, మందేసినట్టున్నాడు. సన్నగా ఉండి, పెద్ద పెద్ద అరుపులు అరుస్తున్నాడు, వీటికి భయపడ్డాడో ఏంటోగాని, సింహాచలం గజగజ వణుకుతూ, చొంగలు కారుస్తూ ఊగిపోతున్నాడు. ఆడవాళ్ళు వాడిని ఆపలేక పోతున్నారు. దారిన పోయే ఒకరిద్దరు మగాళ్ళను సిద్ధాంతి పిలిచాడు. వాడిని గట్టిగా పట్టుకోమన్నాడు. తన కాళ్ళకున్న రెండుచెప్పులూ తీసి వారికిచ్చి ఈ లెంప ఆ లెంప వాయించమన్నాడు. వాళ్ళు గట్టిగా పట్టుకొని వాయిస్తున్నారు. ధూపం దట్టంగా వెయ్యమన్నాడు. ఏవో మంత్రాలు చదువుతూ, రెండు చేతుల్తో వేపకొమ్మల్ని ఊపుతూ, సింహాచలం ముఖంపై కొడుతూ బీభత్సం సృష్టిస్తున్నాడు. కాసేపటికి ఆ చెప్పుదెబ్బల బాధవలనో, శరీరంలో కలిగిన మార్పువలనో 'నన్నొదిలియ్యండ్రో ' అని వాడు అరవడం మొదలు పెట్టాడు.
సిద్ధాంతి సింహాచలం జుత్తు పట్టుకొని 'నంజా వదిలేస్తాను. మరెప్పుడూ రావు కదా?' అన్నాడు.
ఉఁ..ఉఁ..అంటూ స్పృహ కోల్పోయాడు సింహాచలం.
సిద్ధాంతి వాడిని పడుకోబెట్టమని చెప్పాడు. ఇద్దరు ఆడవాళ్ళు వాడిని పడుకో బెట్టి, విసనకర్రలతో విసురుతున్నారు.
'ఆ దెయ్యం ముండ ఈ ఛాయలకు కూడా రాదు. దాని పస తీశ్శాను'. అంటూ కోడిపెట్టతో పాటు తనకు పనికొచ్చిన సామాను సర్దుకొని, చంకన పెట్టుకొని, సిద్ధాంతి చెయ్యి చాపాడు. అసిరమ్మ రొంటినుండి సున్నబు గాయ తీసింది. దాంట్లోనుండి రెండు ఐదు రూపాయల బిళ్ళలు తీసి, తిరిగి సున్నబుగాయను గైనాన పెట్టుకుంది. 'నాయనా! ఆముండ మరిరాదు కదా!' అంటూ దండంపెట్టి, రూపాయలు అతని చేతిలో పెట్టింది. 'దెయ్యమా? దాన్ని అష్టదిగ్బంధనం చేశాను. ఇకనుండి నువ్వు గుండెల మీద చెయ్యేసుకొని హాయిగా పడుకోవచ్చు. మళ్ళీ వస్తే నన్ను పిలువు. దాని అంతు తేలుస్తాను' అని డబ్బులు తీసుకొని, జేబులో పెట్టుకొని సిద్ధాంతి ఉడాయించాడు. సింహాచలాన్ని ఇంట్లో పడుకోబెట్టి, అక్కడ చేరిన ఆడవాళ్ళు ఎవరింటికి వారు వెళ్లిపోయారు.
ఇలా దెయ్యం వదిలినట్టు సంతోషించిన కొద్ది రోజులకో, నెలకో మళ్ళీ వాడి మీద పడడం, నెత్తీ నోరూ కొట్టుకొని అసిరమ్మ మంత్రగాడి దగ్గరకి పరిగెత్తడం, సిద్ధాంతి వచ్చి సింహాచలం గుండె మీద కోడిగుడ్డు చిదగ్గొట్టడం, ద్వారబంధం పై కమ్మికి ఇరువైపులా మేకులు దిగ్గొట్టడం, వాడి జుత్తు కత్తిరించి సీసాలో బంధించడం .. ఇలా ఏదో ఒక తంత్రవిద్య ప్రదర్శించి పదో పరకో, వందో ఏభైయ్యో డబ్బు పట్టుకు పోతున్నాడు. చదువుకున్న ఒకరిద్దరు అది మూర్ఛవ్యాధి అని చెప్పారు. ఆ విషయం అర్థమయ్యేంత జ్ఞానం ఆమెకు లేదు.
దిబ్బ నుండి తవ్వితీసిన విక్రమార్క సింహాసనం చెప్పిన కథల్లా ఉదయం ఆ దిబ్బ ను చూసినప్పటి నుండీ ఈ కథ నాలో మెదులుతూనే ఉంది. చిన్నతనంలో నేనూ, మా అప్పారావూ ఒక మంచం మీదే పడుకునేవాళ్ళం. ఆ అలవాటుతో ఆ రాత్రి మా ఇద్దరికీ వరండాలో పక్కపక్కనే రెండు మంచాలేశారు. పగటి పనులన్నీ సజావుగా అయిపోవడం చేత, చిన్ననాటి ముచ్చట్ల మధ్య అసిరమ్మ ఇంటి గురించి అడిగాను.
దానికి మావాడు ఇలా చెప్పాడు. 'సింహాచలాన్ని ఎలా అయినా ఆరోగ్యవంతుణ్ణి చెయ్యాలని అసిరమ్మకు తాపత్రయం పట్టుకుంది. దాని బలహీనత గుర్తించి సిద్ధాంతి గాడు దాన్దగ్గర డబ్బులు బాగా గుంజాడు. ఇంటి పనులు చూసుకుంటూ వీలైతే కూలికెళ్ళేది. వాడి ఆరోగ్యం బాగులేని రోజుల్లో ఇంటి పట్టునే ఉండి పోయేది. ఖర్చులెక్కువై రాబడి తగ్గిపోవడంతో ఊరిలో మోతుబరికి వెయ్యి రూపాయలు అప్పుపడింది అసిరమ్మ.
కొన్నాళ్ళకు ఎలా అయితేనేం సింహాచలం ఆరోగ్యం కుదుట పడింది. దెయ్యం పడ్డం లేదు. కనిపించినా ఇలా కనిపించి అలా మాయమౌతోంది. వాడికి ఊరిలో వరసైన పిల్లతో పరిచయం పెరిగింది. ఒకరినొకరు హాస్యాలాడుకోవడం కూడ అసిరమ్మ కంట పడింది. ఆమె తల్లిదండ్రులు వీరికంటే పేదలు. ఇద్దరూ ఇష్టపడుతున్నారు. అంతకంటే అవకాశం ఉన్న సంబంధం తాను తేలేనని అసిరమ్మ నిశ్చయించి వారింటికెళ్ళి పిల్లనిమ్మని అడిగింది. పిల్లనిస్తాంగానీ, అంతకంటే ఏమీ ఇవ్వవలేమని వారు తేల్చి చెప్పారు. తన కొడుకు అందరిలాగా ఆరోగ్యంగా తిరుగుతున్నాడన్న సంతోషంతో ఇరుగు పొరుగువాళ్ళ సలహా మేరకు పంతులు గారి దగ్గరికి వెళ్ళి ముహూర్తం పెట్టమంది. లగ పత్రిక చేతికిచ్చి, 'కోడలు సౌభాగ్యవతియై, 'వంశవృద్ధి జరుగుతుంద'ని ఆయన దీవించాడు.
ఊర్లో సంబంధం కావడం, వియ్యంకులు తన కంటే పేదవారు కావడంతో పెళ్ళి బాధ్యత తన మీదేసుకుంది. ఊరందరికీ భోజనాలు, బట్టలు, ఇతర ఖర్చులు అంచనా వెయ్యి రూపాయలు తేలింది. పాత అప్పువి వెయ్యి రూపాయిలకు తోడు, కొత్తగా వెయ్యి రూపాయలు అప్పు ఇమ్మని ఊరిలో మోతుబరిని అడిగింది. పాలేరుతనం చేసైనా వాడు, వాడి పెళ్ళాం తీర్చుకుంటారని అంది. అందాకా ఇల్లు హామీ రాసుకోమంది. ఎటెల్లి పోతుందిలే అనే ధైర్యంతో మరో వెయ్యి ఇచ్చాడతడు. ఊరందరికీ భోజనాలు, బాజా భజంత్రీలతో పెళ్ళి బాగా జరిపించిందనిపించుకొంది.
పెళ్ళయిన తెల్లారి కాస్తా పొద్దెక్కింది. పెళ్ళికూతురితో పాటు ఒకరిద్దరు బంధువులు తప్ప అందరూ ఎటు వాళ్ళు అటు వెళిపోయారు. అసిరమ్మ పెళ్ళికి జరిగిన ఖర్చు వెచ్చాలు సరిచూసుకుంటుంది. ఇంతట్లో పెద్ద చెరువు వైపునుండి పెద్దగా కేకలు వినిపిస్తున్నాయి. అసిరమ్మ చెవి అటుపెట్టింది. 'ఓ లసిరమ్మా! సింహాచలం గాడు చెరువులో పడిపోనాడే!' అని వినిపించింది. ఒక్కసారిగా గుండాగి నట్టు అనిపించి అసిరమ్మ అటు పరిగెత్తడం ప్రారంభించింది. నలుగురైదుగురు మనుషులు తడి బట్టలతో నీరుకారుతున్న సింహాచలాన్ని మోసుకొచ్చి ఇంటిముందు పడుకో బెట్టారు. అసిరమ్మ కొడుకు మీద పడి 'నెగురా! నాయనా!' అంటూ ఇటు అటు కదిపి లేపుతోంది. 'ఆడు సచ్చిపోనాడే! నా కూతురు గొంతు కోసీసినాడే!' అంటూ వియ్యపురాలు కూతుర్ని పట్టుకొని రోదిస్తోంది. చచ్చిపోయాడన్న మాట వినగానే అసిరమ్మ కిందపడి బోరుబోరున విలపించడం అక్కడున్నవారందర్నీ కలచి వేసింది. 'నీ కోసం ఎన్ని పర్రాకులు పడ్డానురా నాయనా! నన్నొదిలీసి పోయావు. దేవుడు నిన్నుంచి నన్నైనా తీసుకు పోయుంటే బాగుండేది కదరా! ఇంకెవరికోసం బతకాలిరా! నాయనా!' అంటూ గోలగోల పెడుతోంది. కళ్ళముందే ప్రమాదానికి గురై చనిపోయిన దూడను చూచి విలపిస్తున్న ఆవులా ఉంది అసిరమ్మ పరిస్థితి.
'అయ్యో! సింహాచలం చనిపోయాడా? మన ఈడువాడే! ఇంతకీ ఏం జరిగింది?' అని ప్రశ్నించాను.
'తెల్లారి స్నానానికని పెద్ద చెరువుకి వెళ్ళాడు. ఎప్పుడు బైటకు వెళ్ళినా ఎవరినో ఒకరిని తోడిచ్చి అసిరమ్మ పంపేది. ఆరోజు ఒక్కడే వెళ్ళాడు. ఒడ్డునున్న రాయి మీద కూర్చుని పళ్ళు తోముకుంటున్నాడు. ఇంతలో దెయ్యం పడి వాడిని నీటిలోకి తోస్సింది. చుట్టుపక్కల ఎవరూ లేరు. దూరాన్నుండి ఎవరో చూచి పరిగెత్తుకొచ్చేసరికే అంతా అయిపోయింది'. అని చెప్పాడు అప్పారావు. మరి అసిరమ్మ పరిస్థితేంటి? అని మళ్ళీ ప్రశ్నించాను.
'అసిరమ్మను ఓదార్చడం ఎవరి తరమూ కాలేదు. ఆవిడ రెండు మూడు రోజులు మనిషి కాలేదు. బంధువులే దహన సంస్కారాలు చేశారు. అంతిమ సంస్కారాలు కూడా మూడురోజుల్లో తేల్చీశారు. నాల్గోరోజు తెల్లారి లేస్తూనే విపరీతమైన దుఃఖం, కోపం ఆవహించి జుత్తు విరబూసుకొని పడమటి దిక్కు గబగబ నడుస్తూ 'ఆ సిద్ధాంతి పనీ, ఈ పంతులు పనీ ఈరోజు పట్టేస్తాను' అనుకుంటూ బయలుదేరింది. పక్క ఊరిలో ఉన్న సిద్ధాంతి ఇంటికివెళ్ళి 'ఓరేరు సిద్ధాంతీ అని పిలిచింది'. ఇంట్లో చల్దన్నం తింటున్న సిద్ధాంతి ఏదో బేరమనుకొని చెయ్యి కడుక్కొని గబగబా బైటకు వచ్చాడు. రావడం రావడమే వాడి జుత్తు పట్టుకొని 'దెయ్యాన్ని ఒదిలించావా? నిన్ను చూస్తే దెయ్యం పారిపోతాదా? చూడురా నేనిప్పుడు నీ దయ్యాన్ని ఒదిలిస్తాను' అంటూ ముందుకు వంచి, వీపు మీద పిడిగుద్దులు గుద్దింది. వాడు బోర్లా పడిపోయాడు. ఒక్కటి తన్నింది. ఇక 'నీ చావు నువ్వు చావు' అని, 'ఆ పంతులైనా నాగతి ఇలా ఔద్ది అని సెప్పనేదు. వంశివుద్ది అన్నాడు. వంశినాశినిం అయింది. ఇంకేటి మిగిలింది' అంటూ ఊరిలోని పంతులు ఇంటికి బయలుదేరింది. ఈ ఘర్షణకు పోగైన గ్రామస్థులు సిద్ధాంతి చనిపోయాడని గ్రహించి, అసిరమ్మను పట్టుకొని, పోలీసులకు అప్పగించారు.
'ఔను! లేకపోతే మన పురోహితుడికీ సిద్ధాంతి గతే పట్టేది.' అని మనసులో అనుకొని 'అయ్యో! ఐతే అసిరమ్మకు శిక్షవేశారా ఏంటి?' అని అడిగాను. 'ఔను. కోర్టులో ఆవిడ గోడు అరణ్య రోదనే అయింది. యావజ్జీవ కారాగార శిక్ష వేశారు' అన్నాడు మావాడు. 'అలాగా! అయ్యో! అసిరమ్మ జీవితం దుఃఖమయమైంది' అన్నాను. 'చిన్నప్పుడు ఏమాత్రం ఖాళీ ఉన్నా మా అమ్మకు ఇంటి పనిలో సాయం చేసేది. నన్ను ఓ కొడుకులా పలకరించేది నోరారా. ఆత్మీయతకు ఏ అంతస్తూ అడ్డురాదు మా పల్లెల్లో'. అనుకోకుండా కళ్ళు చెమ్మగిల్లాయి.
'అంతేకాదు. జైల్లోనే కొడుకు కోసం ఏడ్చిఏడ్చి చనిపోయింది. కోడలికి కన్నవారు వేరే మనువుకు ఇచ్చీశారు. అప్పటి నుండీ ఆ ఇల్లు ఆలనా పాలనా లేక దిబ్బై పోయింది.' అని ముగించాడు అప్పారావు.
'ఇంత జరిగిందా! నిజంగా హృదయ విదారకమే! సమాజంలో అజ్ఞానం ఉన్నంత వరకూ చిన్న పామును పెద్ద పాము మింగుతూనే ఉంటుంది. పేదోడు బలైపోతూనే ఉంటాడు.' అని బాధపడుతూ నిద్రలోకి జారి పోయాను.