భావ కవుల ప్రేమ గోల 'వైతాళికులు'

- పెనుగొండ లక్ష్మీనారాయణ 94402 48778

తెలుగు సాహిత్యానికి పుష్టినీ, తుష్టినీ చేకూర్చినదిగా చెప్పుకోబడినది ముద్దుకృష్ణ సంకలనం చేసిన 'వైతాళికులు' కవితా సంకలనం. తెలుగులో 1935లో వెలువడిన ఈ తొలి కవితా సంకలనం ప్రతి ఇంటా ఉండదగిన ఉత్తమ గ్రంథంగా 'జనహిత' సూచించింది.
ముద్దుకృష్ణ రాసిన ముందుమాటలో తెలుగు సాహిత్యంలోని కొన్ని పరిణామ దశలను రేఖామాత్రంగా వివరించారు. నవయుగం శీర్షికన రాసిన మాటల్లో తెలుగునాట వీరేశలింగం పంతులు లక్ష్యీకరించిన నూతనాదర్శాలతో అంధయుగం సమసిపోయి భావసంచలనం తీవ్రంగా కలిగిందన్నారు. వీరేశలింగంను యుగకర్తగా కీర్తించారు. తెలుగు సారస్వత చరిత్రలో నవయుగ స్థాపనాచార్యులుగా గిడుగు, గురజాడలను కొనియాడారు.
విశాలాంధ్ర ప్రచురించిన ఈ పుస్తకంలో తుమ్మల వెంకట్రామయ్య మే 1973లో రాసిన 'సంస్మ ృతి' వుంది. ముద్దుకృష్ణ జీవిత విశేషాలతో పాటు సాహిత్యకృషినీ పరిచయం చేశారు. ఈ సంకలనం ప్రచురణలో ఆయన ఎదుర్కొన్న ఇబ్బందులనూ వివరించారు. 1935లో జ్వాల, బెజవాడ ప్రచురించిన ఈ సంకలనం పలు ముద్రణలు పొందింది. పొందుతూనే వుంది.
ఈ సంకలనం గురించి అనేక అనుకూల, ప్రతికూల విమర్శలు వెలువడ్డాయి. లోపాలను ఎత్తిచూపారు. చర్చోపచర్చలు జరిగాయి. మళ్లీ ఎనిమిదన్నర దశాబ్దాల అనంతరం కొద్దిపాటి పరిశీలన. మూల్యాంకాల, పునర్‌మూల్యాంకాల కాలం కదా యిది.
సంఘ సంస్కరణోద్యమ నేపధ్యం కలిగిన ముత్తాత సామినేని ముద్దు నరసింహం నాయుడు, వీరేశలింగం అనుయాయి అయిన తండ్రి ప్రభావం కూడా బాల్యంలోనే ముద్దుకృష్ణ (రాజమండ్రి, 1899-1973) పై పడింది. అతని 'అశోకం' నాటకం సంచలనం కలిగించింది. అతి కొద్ది కాలమే నడిపినా 'జ్వాల' పత్రిక యువతరంలో కొత్త ఆలోచనలను రేకెత్తించింది. బ్రహ్మచారి అయి వుండీ రాసిన 'దాంపత్య దీపిక' ఎన్నో కాపురాల్లో దీపాలను వెలిగించింది. తెలుగు సాహిత్య సాంస్క ృతిక రంగాలకు చెందిన ఎందరో ప్రముఖులతో పరిచయం, స్నేహం కలిగిన వ్యక్తి ముద్దుకృష్ణ.
'1920 నాటి జాతీయోద్యమ ప్రభావం వల్ల స్వాతంత్య్రాభిలాష కల్గింది. ఇదే 1932-1933 జాతీయద్యమంలో పాల్గొనటానికి ప్రేరేపించింది.' అని తుమ్మల వారు ముద్దుకృష్ణ జాతీయోద్యమ ప్రవేశం గురించీ రాశారు. 1941లో ప్రధమ ముద్రణ పొందిన 'ఎక్కడికి' ముద్దుకృష్ణ కథల సంపుటిలో 1935 ప్రాంతంలో జ్వాల పత్రికలో ప్రచురితమైన 19 కథలున్నాయి. 1980లో విశాలాంధ్ర చతుర్థ ముద్రణగా తీసుకొచ్చింది. ఈ సంపుటిలోని కథల్లో సంఘ సంస్కరణ కాంక్ష, జాతీయోద్యమం అభిలాష స్పష్టంగా కనపడతాయి. ముఖ్యంగా వీరేశలింగం పంతులు, రఘుపతి వెంకటరత్నం నాయుడుల ప్రభావంతో రాసిన 'కాలం కల్పించే మార్పు' కథానిక, జాతీయోద్యమ స్ఫూర్తిని రగిలించే 'హక్కులు'1 మరియు 2' కథలు అందుకు గట్టి ఉదాహరణలు.
ఇంతటి నేపథ్యం వున్న ముద్దుకృష్ణ 1932-33 సంవత్సరాలలోనే 'వైతాళికులు' సంకలనం తేవటానికి కృషి ప్రారంభించి 1935 నాటికి తేగలిగారు.
ఈ వైతాళికులు సంకలనం నాటికి తెలుగు సాహిత్యంలోని పరిస్థితిని తెలుసుకుందాం. ''1920ల ప్రారంభదినాలవి. ఆ రోజుల్లోనే జమీందారీ కవిత్వాన్ని తోసిరాజని భావకవిత్వం రంగ ప్రవేశం చేసింది. 1910 - 20ల మధ్య ఈ ఉద్యమాన్ని ప్రారంభించినవారు రాయప్రోలు, అబ్బూరి, అయితే దీనికి 20లలో అఖిలాంధ్ర ప్రాచుర్యం ఇచ్చినవాడు కృష్ణశాస్త్రి''. అన్నారు శ్రీశ్రీ (కృష్ణశాస్త్రి ఐదవ సంపుటిలో ప్రచురితమైన 'ఆస్వాదానికి ఆహ్వానం'లో).
1930లలో భావకవిత్వ తిరోగమనం ఆరంభమైంది. తరువాత నవ్య కవిత్వం వీటన్నిటిపై తిరుగుబాటుగా అభ్యుదయ కవిత్వం ప్రారంభమైంది.
తాను సంకల్పించిన వైతాళికులు సంకలనానికి సహకారాన్ని ముద్దుకృష్ణ భావకవితా ప్రక్రియ ప్రవక్త, ప్రచారకుడూ అయిన దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి సహకారాన్ని తీసుకున్నారు. తెలుగులో తొలి శ్రవ్యనాటకం ముద్దుకృష్ణ రాసిన 'అనార్కలి'. 1935లో ఆకాశవాణి ద్వారా ప్రసారమయిన ఈ నాటకంలో కృష్ణశాస్త్రి సలీం పాత్రధారి. కాబట్టి వీరిద్దరి మైత్రీబంధం వైతాళికులు ప్రచురణకు ముందునుండీ కొనసాగింది.
వైతాళికులలోని కవితల ఎంపిక కృష్ణశాస్త్రిదే. పరిశీలించి చూస్తే ప్రతి పుటలోనూ కృష్ణశాస్త్రి ముద్ర కనిపిస్తుంది. ఈ సంకలనం ప్రధానంగా భావ కవిత్వానికే ప్రాతినిధ్యం వహిస్తుంది. ముద్దుకృష్ణ పాత్ర కేవలం సంకలనకర్త పేరుకు మాత్రమే పరిమితమయ్యింది. తెలుగు సాహిత్యంలో అద్వితీయుడైన గురజాడ 'దేశభక్తి' గీతానికి ద్వితీయ స్థానాన్నిచ్చి భావ కవితా ఆద్యుడైన రాయప్రోలు 'జన్మభూమి' కి ఈ సంకలనంలో ప్రథమ స్థానాన్ని కల్పించారు. మొత్తం 26 మంది కవుల 191 కవితలున్న ఈ సంకలనంలో దేవులపల్లి వారివే అత్యధికంగా 20 కవితలున్నాయి. కొడవటిగంటి వెంకటసుబ్బయ్యది ఒక్క కవిత మాత్రమే వుంది. రాయప్రోలు జన్మభూమితో ప్రారంభమైన ఈ సంకలనం శ్రీశ్రీ మహాప్రస్థానంతో ముగిసింది. సంపాదకుడైన ముద్దుకృష్ణ కవిత లేదు. ముద్దుకృష్ణ ఒకటీ ఆరా కవిత్వ రచన చేసి వుండవచ్చు గాని కవిగా ప్రచారం పొందలేదు. సంకలనంలోని ఇరవై ఆరు మంది కవులలో దువ్వూరి రామిరెడ్డి, నాయని సుబ్బారావులు మాత్రమే బ్రాహ్మణేతరులు (నాకు తెలిసి), ముద్దుకృష్ణ కూడా బ్రాహ్మణేతరుడే. ఇందులో అత్యధిక భాగం భావ కవిత్వమే. శీర్షికలను చూస్తేనే ఈ విషయం తెలుస్తుంది.
ఉదాహరణకు కొన్ని శీర్షికలు: ఆమె కన్నులు, ఓయీ!, ఓ సఖీ!, నేటి రేయి, పూలబాసలు, ప్రణయ యాత్ర, ప్రణయ లేఖలు, ప్రణయ శాంతి, ప్రణయినీ గీతం, ప్రియుని నిరీక్షణం, ప్రియుడా!, ప్రేమకొరకు, ప్రేమ తత్త్వము, ప్రేమ యాత్ర, ప్రేమావధి, ప్రేయసీ, రంభ, వాల్జడ, విరహవీధి, సఖీ, సింగారము మొదలైనవి. ఇవి పైన కనపడుతున్నవి. కొద్ది మినహాయింపులతో మిగిలినవన్నీ భావ కవిత్వ పోకడలు పోయినవే. సంకలనం భావకవుల ప్రేమగోలగా కనిపిస్తుందనడంలో సందేహం లేదు. 'భావకవులు ప్రణయవ్యాధిగ్రస్తులై ఉన్నారన్న' జాషువా మాటలకు ఈ సంకలనం ఒక నిదర్శనం. వైతాళికము సంకలనంలోని కవులలో కొందరికి జాతీయోద్యమంతో సన్నిహిత సంబంధాలు వుండగా, కొందరు జాతీయోద్యమంలో కూడా పాల్గొన్నారు. అట్టివారిలో అడివి బాపిరాజు 1922లో సత్యాగ్రహౌద్యమంలో పాల్గొని సంవత్సరం పాటు జైలుశిక్ష అనుభవించారు. కొడాలి ఆంజనేయులు 1924లో జాతీయోద్యమంలో భాగమైన సహాయ నిరాకరణోద్యమంలో పాల్గొని నాలుగేళ్ళు జైలుశిక్షను అనుభవించారు.
జంటకవులైన కాటూరి, పింగళి మరియు బసవరాజు అప్పారావు గాంధీ సిద్ధాంతాలతో, గాంధీ నడిపిన ఉద్యమాలతో ప్రభావితులైనవారు. సౌదామిని (బసవరాజు రాజ్యలక్ష్మి - బసవరాజు అప్పారావు సతీమణి) వార్దా మహిళాశ్రమంలో మహాత్ముని వద్ద మూడేళ్ళు శిక్షణ పొంది వ్యష్టి సత్యాగ్రహంలో పాల్గొని జైలుకు వెళ్ళారు. తల్లాప్రగడ సుందరమ్మ సంఘసంస్కరణోద్యమంలో పని చేయటమే గాక 1930లో జాతీయోద్యమంలో పాల్గొని జైలుకు వెళ్ళారు. అస్ప ృశ్యతా నివారణకు కృషిచేశారు. మల్లవరపు విశ్వేశ్వరరావు 1932 సత్యాగ్రహౌద్యమంలో జైలుకెళ్ళారు. అయితే వైతాళికులలో ఎంపికచేసిన వీరి కవితలలో జాతీయోద్యమ ఛాయలు కూడా కనిపించవు- అయితే కొడాలి ఆంజనేయులు కవిత 'జైలులో చందమామ' లోని ''రాతిగుండెలు గలిగిన రాచబటుల/ కర్కశఘాతముల మేను కందిపోయె,/ శీతల హిమాంబు కణముల చిల్కరించు/ అమృతకిరణాల స్ప ృశియింపు మయ్య మమ్ము!'' చరణాలు హృదయానికి తాకుతాయి. అతని జైలు జీవితాన్ని తెలుపుతాయి. ఈ కవితా భావకవితా బంధనాలలో చిక్కుకున్నదే. ఈ సంకలనంలోని కొందరు కవుల ఉనికి తరువాత కనపడలేదు. కృష్ణశాస్త్రి అభిమానం వలన చేరినవారే.
1932-35లలో జాతీయోద్యమం ముమ్మరంగా జరుగుతూ వుంది. ఎందరో దేశభక్తులు కారాగార క్లేశాలను అనుభవిస్తున్నారు. 1931 మార్చి 23న భగత్‌సింగ్‌, రాజ్‌గురు, సుఖదేవ్‌లు అమరులైనారు. దేశంకోసం త్యాగపూరిత
ఉద్యమాలు జరుగుతున్నాయి. ఈ కాలంలో జాతీయద్యమ కనీస ప్రభావం కనిపించకుండా వెలువడిన సంకలనం 'వైతాళికులు'. ఇది ఆశ్చర్యం కలిగించే విషయం. దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి చేతుల్లోకి వెళ్లాక ముద్దుకృష్ణ జాతీయోద్యమ భావాలు నిషేధమయ్యాయి. ఈ సంకలనంలో గురజాడ, శ్రీశ్రీ, కొద్ది మేరకు రాయప్రోలు కవితలు మాత్రమే గమనించదగినవి. గౌరవించదగినవి.
అయితే ఈ సందర్భంలో భావ కవిత్వ ధోరణులను నిరసిస్తూ, విమర్శిస్తూ భావ కవులెవరూ సమాధానం చెప్పటానికి సాహసించలేని విధంగా ఘాటైన రీతిలో అక్కిరాజు ఉమాకాన్త విద్యాశేఖరులు (గుత్తికొండ గ్రామం 1889-1932) 1926లో వెలువరించిన 'నేటి కాలపు కవిత్వం' పుస్తకం పేర్కొనదగినది. అబ్బూరి, శ్రీశ్రీలు కూడా ఉమాకాన్తంకు ఎవరూ జవాబు చెప్పలేకపోవటాన్ని గుర్తించారు. తెలుగు సాహిత్యంలో తీవ్ర సంచలనం కలిగించిన ఈ గ్రంథం ద్వారా ఊగుడు మాటలు, పులుముడు, వికారాలు, దూడపేడ సంస్క ృతం, దండగణం వంటి సామాన్య పదాలతో వారి వారి కవితలను అందుకు ఉదాహరణలుగా తీసుకొని భావ కవిత్వంపై తీవ్రంగా దాడిచేశారు ఉమాకాన్తమ్‌.
ఉమాకాన్త విద్యాశేఖరులు ఈ పుస్తకంలోని 'అనౌచిత్యాధికారం' అధ్యాయంలో చెప్పిన ఈ మాటలు భావకవులందరికీ చెంపపెట్టే కాకుండా వారికి యిచ్చిన సముచిత సలహా కూడా.
'' 'మా అభినవాంధ్ర కవి మిత్రమండలి వారందరూ నా ప్రాణమిత్రులు' అని యెంకి పాటలకర్త తెలిపిన అభినవాంధ్ర కవిత్వ మిదే అయితే దీంట్లో వున్నది ఆధునికత్వంగాని అభినవత్వం గాదని దీన్ని అభినవమన్నా ఆధునికమన్నా యిట్లాటివి చిరకాలము నుండీ వున్నవని ఇవే ఉత్తమ కవిత్వమనుకొనడం అజ్ఞానమని ఈ ఆధునిక కవిత్వం చాలావరకు దుష్టమని ఈ కృతుల్లో చాలామట్టుకు శృంగారం చిల్లర శృంగారమై క్షుద్రమైనదని ఈ రకపు క్షుద్ర కవిత్వానికి చేరిన యిట్లాటి మండల్లు అంతగా శ్రేష్టమైనవి గావని ఇది కవిమిత్రమండలి అయినప్పుడు ఈ కవులను ఉత్తమ మార్గాలకు ప్రేరించడం ఈ మిత్రుల ధర్మమై వుండగలదని చెప్పుతున్నాను.''
'నేటికాలపు కవిత్వం' ఇప్పుడు లైబ్రరీలలో బూజు పట్టి పోతోంది' అని శ్రీశ్రీ అన్నా, 'ఉమాకాంతం గారు భావకవిత్వం గురించి చేసిన నిర్ణయాలు కాలంలో నిలవలేదు' అని చేరా అన్నా వారు చేసిన విశ్లేషణలు, వ్యాఖ్యలు మాత్రం విలువైనవి, ప్రామాణికమైనవి.
వైతాళికులు సంకలనంపై మరో తీవ్ర విమర్శ గుర్రం జాషువా (1895-1971) వంటి ప్రసిద్ధుని కవితా ఖండికలను చేర్చలేదని. దీనిపై ముద్దుకృష్ణను సమర్ధిస్తూ, విమర్శిస్తూ అనేకులు వ్యాఖ్యలు చేశారు. కొందరు కావాలనే జాషువాను చేర్చలేదంటే మరికొందరు సమాచార లోపం వల్లనే చేర్చలేకపోయారన్నారు. కృష్ణశాస్త్రి భావాల మేరకు కావాలనే జాషువాతో సహా మరికొందరిని చేర్చలేదని నా అభిప్రాయం. అటువంటి వారిలో జాషువాతో సహా త్రిపురనేని రామస్వామి చౌదరి (1887-1943), మాధవపెద్ది బుచ్చి సుందరరామశాస్త్రి (1895-1950), కనుపర్తి వరలక్ష్మమ్మ (1896-1975), తుమ్మల సీతారామమూర్తి (1901-1990), పురిపండా అప్పలస్వామి (1904-1982) లెక్కతీస్తే ఇంకా మరెందరో ఉన్నారు. ప్రాంతాల వారీగా చూస్తే వేదుల సత్యనారాయణ శాస్త్రి (భద్రాచలం) తప్పితే తెలంగాణా నుంచి మరెవరూ కనపడరు. ఉభయగోదావరి జిల్లాలు, కృష్ణ, గుంటూరు జిల్లాలవారే అధికంగా కనపడతారు. రాయలసీమకూ అన్యాయం జరిగింది. గురజాడ, అబ్బూరి, శ్రీశ్రీలు వున్నారు కాబట్టి ఉత్తరాంధ్ర సరేసరి. ఉభయ గోదావరి జిల్లాలకు చెందిన డజను మందికి ఈ సంకలనంలో చోటు కల్పించారు. దేవులపల్లి తూర్పుగోదావరి జిల్లా పిఠాపురానికి చెందినవారు. దీన్నిబట్టి ప్రాంతీయాభిమానం కూడా చోటుచేసుకుందని తేటతెల్లమవుతుంది. కులాభిమానం సరే.
ఈ సందర్భంలో ఇంకో సంకలనం గురించి గుర్తుచేయాల్సిన అవసరముంది. అది దక్షిణ భాషా పుస్తక సంస్థ సహకారంతో ప్రతిమా బుక్స్‌ మే 1959లో ప్రచురించిన 'నవీన కావ్యమంజరి'. సంకలనకర్త: ముద్దుకృష్ణ. ఈ సంకలనంలో జాషువా కవితా ఖండికలు శ్మశానవాటి, శిశువు, శిల్పిని చేర్చారు. బహుశా, వైతాళికులపై వచ్చిన విమర్శను దృష్టిలో పెట్టుకొనే ముద్దుకృష్ణ ఈ పని చేసివుంటారు. ఈ ఖండికలు ప్రాచుర్యం పొందినవే అయినా జాషువా భావజాలానికి ప్రాతినిధ్యం వహించేవి మాత్రం కావు. అభ్యుదయ సాహితీవేత్త అయిన పురిపండా కవితలు చేమంతి, చందమామలను ప్రచురించారు. ఇవి కూడా వారి ప్రాతినిధ్య రచనలు కావు.
తెలుగు కవిత్వంలో ఇప్పటికి దాదాపు వెయ్యి కవితా సంకలనాలు వచ్చివుంటాయి. అందులో సాహిత్య సంస్థలు, సంఘాలు ప్రచురించినవీ, వ్యక్తులు ప్రచురించినవీ, భావజాలాల వారీగా, ప్రాంతీయ నేపధ్యంలో వచ్చినవీ వున్నాయి. వార్షిక, దశాబ్ది కవితా సంకలనాలు వస్తున్నాయి. వీటన్నింటిలో ముఖ్యమైన, మరీ ముఖ్యమైన, అతి ముఖ్యమైన కవితా సంకలనాలను ఈ తరం కొరకు పరిచయం చేయాల్సిన అవసరముంది.