సామాజిక కథల విపంచి

- యు. హేమలత

సాధారణంగా ఓ కథ ఒక అంశం చుట్టూ తిరుగుతుంది. కథల సమాహారం (సంపుటి) అయితే ఒక్కో కథ ఒక్కో అంశాన్ని స్పృశిస్తుంది. కనుక, ఒకే 'ఒక్క కథ'కన్నా, 'కథా సంపుటి' బహుళ ప్రయోజనకారి అని నా ఉద్దేశం.ఈ కోవలోదే ''గ్రహణం వీడిన వేళ'' కథా సంపుటి. ప్రముఖ కవయిత్రి, రచయిత్రి బండి ఉష వెలువరించిన ఈ సంపుటిలో సామాజిక స్పృహ కలిగించే కథలు 23 ఉన్నాయి. ఇవన్నీ వైవిధ్యం కలిగి ఉన్నాయి. ఎంతయినా వీటన్నింటినీ చదివే సమయం చదువరికి ఉండకపోవచ్చు. సమయాన్ని, అవకాశాన్నిబట్టి వీటిని ఎప్పుడైనా చదువుకోవచ్చు. కానీ ఈ సంపుటిలోని కథలన్నీ ఒకేసారి వరుసబెట్టి చదివించేంత తృష్ణ కలిగిస్తాయి. కథలు చదువరిని తమలో మమేకం చేసుకుంటాయి. మస్తిష్కంలో దృశ్యాలను ఆవిష్కరింపచేస్తాయి. సంపుటిలోని కథలు సమాజంలోని సమస్యలను లేదా రుగ్మతలను ఎత్తిచూపుతాయి. శిల్పం, శైలి, భాష, భావం అన్నీ రంగరించి రచయిత్రి ఉష కథలను చక్కగా వండి వార్చారు. సహజంగా ఉపాధ్యాయులకు సామాజిక స్పృహ ఎక్కువగా ఉంటుంది. ఈ రచయిత్రి కూడా ఉపాధ్యాయినే. గ్రామీణ నేపథ్యమూ, పట్టణ వాసమూ కలగలిసిన జీవితం వారిది. నేటి సమాజంలో ప్రధానమైన అన్ని రుగ్మతలనూ కథల్లో ఎత్తిచూపి చక్కటి 'మానవీయ, సామాజిక పరిష్కారాలు' సూచించారు. ఆ కథలేంటో ఒక్కసారి అవలోకిద్దామా.

టైటిల్‌ కథ 'గ్రహణం వీడిన వేళ'.. ఓ బిడ్డకు తల్లయిన వితంతువును పునర్వివాహం చేసుకోవడానికి యువకుని తల్లిదండ్రులే చొరవ తీసుకోవడం ఈ కథలో ప్రత్యేకత. పూర్వాశ్రమంలో ఈ యువకుడే ఆమెను ప్రేమించాడు. అయితే ఆమె ఇంటివారు ఈ వివాహాన్ని అంగీకరించలేదు. ఆమెకు ఇష్టం లేకపోయినా వ్యసనపరుడైన మేనమామను పెళ్లి చేసుకోవాల్సి వస్తుంది. ఓ బిడ్డకు జన్మ కూడా ఇస్తుంది. ఈ దశలో భర్త ఓ ప్రమాదంలో చనిపోతాడు. కొంతకాలం తరువాత పూర్వం ఆమెను ప్రేమించిన యువకుడి తల్లిదండ్రులు ఆమెకు రైలు ప్రయాణంలో యాదృచ్చికంగా తారసపడతారు. మాటల సందర్భంగా ఆమె గురించి తెలుసుకుంటారు. వారు ఎంతో పెద్ద మనసుతో బిడ్డ తల్లయిన ఆమెకు తన కుమారుడితో పెళ్లి జరిపిస్తారు. ఎంతో ఉదాత్తంగా సాగే ఈ కథను చదివితే మహిళ పట్ల చక్కని ప్రగతిశీల భావన కలుగుతుంది.
''మేల్కొలుపు'' కథ.. ఆడపిల్లల పట్ల సాటి మహిళే దారుణ వివక్ష ప్రదర్శించడంపై సాగుతుంది. ఈ కథకు చక్కని ముగింపూ పలికారు. అత్త తన కోడలు ఆడపిల్లకు జన్మనివ్వడాన్ని సహించలేకపోతుంది. కోడలి గర్భవిచ్ఛిత్తికి శతథా ప్రయత్నిస్తుంది. గర్భస్థ శిశువు.. నానమ్మకు కలలో కనిపించి, తన జన్మను అడ్డుకోవద్దనీ, నీకు మంచి పేరు తెస్తాననీ వేడుకొంటుంది. అలా నానమ్మ కళ్లు తెరిపించి ఆ శిశువు జన్మకు నోచుకుంటుంది. ఆడపిల్లల పట్ల వివక్ష నేటి సమాజంలో తీవ్రమైన రుగ్మతగా ఉంది. ఈ కథ అలాంటి ఉద్దేశం ఉన్నవారిలో కొందరినైనా కళ్లు తెరిపిస్తుందని ఆశించొచ్చు.
తల్లిదండ్రులను భారంగా భావించే బిడ్డల మనస్థత్వాన్ని వివరించే కథే ''అనుబంధాలు''. ముగింపు కన్నీరొలికించినా.. మంచి నీతి అందించిన కథ ఇది. తండ్రిని ఎంతో బాగా చూసుకున్న బిడ్డలు, ఆయన గతించాక.. ప్రేమాస్పదమైన తల్లిని వాటాలేసుకుని తమ వద్ద ఉంచుకుంటామని అనడంతో ఆ ఆమ్మ గుండె పగిలిపోతుంది. ఆ ఇంట్లో దశాబ్దాల తరబడి ఉన్న పనిమనిషి.. మీరు అనుమతిస్తే ఆ అమ్మను నేను జీవించి ఉన్నంతకాలం దగ్గరుండి చూసుకుంటానని చెపుతుంది. తమకు అమ్మను చూసే బాధ తప్పిందని బిడ్డలు సంతోషిస్తారు. తండ్రి తాను మరణించడానికి ముందు పనిమనిషిని ఉద్దేశించి రాసి తనకిచ్చిన కవరొకటి అతడి తమ్ముడు ఆమె చేతిలో పెడతాడు. దాన్ని విప్పి చూస్తే ఆ ఇల్లు పనిమనిషి పేరున రాసి ఉంది. 'ఈ ఇల్లేం చేసుకుంటాను. నాకు అమ్మ ఎటూ లేదు. ఈ అమ్మే నాకు అమ్మ. ఆ అమ్మను ప్రేమగా చూసుకుంటాను' అని ఆ కాగితాలు తిరిగి అతడి చేతిలోనే పెడుతుంది. ఆ కుటంబం పట్ల ఉన్న నిష్కపటమైన ఆమె ప్రేమకు ఆ కాగితాలు చిన్నబోతాయి. ఇదీ కథకు ముగింపు.
డాలర్ల వేటకు పశ్చిమ దేశాలకు వెళ్లిన మన తెలుగు కుటుంబాలపై ఇందులో రెండు కథలున్నాయి. అవి: ''అమ్మ ఒడి'', ''మమతల పందిరి''. ఈ కథలు రెండూ ఒకే అంశం చుట్టూ తిరిగినా రెండు విరుద్ధ కోణాలను ఆవిష్కరిస్తాయి. ''అమ్మ ఒడి'' కథలో.. దంపతులు ఒకే దేశంలో వేర్వేరుగా చాలా దూరాన ఉంటారు. వీరిలో భార్యకు అమెరికాపైన, విలాసాలపైన మోజు ఉంటుంది. భర్తకు భార్యతో అనురాగంగా జీవించాలని ఉంటుంది. ఇంతదూరం వచ్చి కలిసి ఉండలేని స్థితి భర్తను ఒంటరిని చేస్తుంది. మాతృదేశంలోని అమ్మానాన్నల, బంధువుల అనుబంధాలు గుర్తుకొస్తాయి. ఈ విషయంలో భార్య వీటికి పూర్తి విరుద్ధం. దీంతో భర్త.. తాను కోరుకున్న విధంగా మాతృదేశం తిరిగి వెళ్లిపోతాడు భార్యను అక్కడే వదిలి. ఇక ''మమతల పందిరి'' కథలో.. తల్లిదండ్రులను వదిలి అమెరికా వెళ్లిన వారి కుమారుడు తాను ప్రేమించిన అక్కడి యువతినే పెళ్లి చేసుకుంటాడు. ఈ విషయం తల్లిదండ్రులకు చెప్పకపోగా మాతృదేశంపైపు కన్నెత్తి కూడా చూడడు. ఓ రోజు తల్లిదండ్రులు కుమారుడుకు చేసిన ఫోను సంభాషణను బట్టి విషయాన్ని అర్థం చేసుకున్న అమెరికా కోడలు.. అత్తమామలపై అనురాగంతో పిల్లలతోసహా ఇండియా వచ్చి వారిని కలుస్తుంది. అమెరికాలో ఉన్న భర్త కూడా ఒంటరిగా ఉండలేక తానూ స్వగ్రామానికి బయలుదేరతాడు. ఇక్కడికొచ్చాక తల్లిదండ్రుల, బంధువుల, మిత్రుల ఆప్యాయతానురాగాలు అతణ్ణి కట్టిపడేస్తాయి. దాంతో భర్తతోపాటు ఇక్కడే ఉండిపోవడానికి అమెరికా కోడలు కూడా అంగీకరిస్తుంది. ఇలా ఈ రెండు కథలనూ వైవిధ్యభరితంగా మలిచినా.. పశ్చిమ దేశాలకు పోయి మొహం మొత్తి మాతృదేశం తిరిగి రావడమే వీటికి కొసమెరుపు.
''పండగొచ్చింది'' కథ సోమేపల్లి జాతీయ కథల పోటీల్లో ద్వితీయ బహుమతి పొందింది. ''ఓట్ల పండగ'' నాయకులకు ''కోట్ల పండగ'' అయితే అనుచరులకు మాత్రం ''కొట్లాటల పండగ'' అవుతుందని రుజువు చేసిన కథ ఇది. ఇంటినీ, పొలంలో పైరునూ గాలికి వదిలేసి అస్తమానం తాగుతూ ఎమ్మెల్యే వెనుక చేరి ఎన్నికల్లో అతనికి జేజేలు కొడుతూ.. కొట్టించడంలో మునిగిపోతాడు ఓ పేద రైతు యువకుడు బంగార్రాజు. ఎమ్మెల్యే నైజం తెలిసిన తల్లిదండ్రులు, భార్య ఎంత మొత్తుకున్నా అతడు వినడు. ఎమ్మెల్యే తనను ఊరికి యూత్‌ ప్రెసిడెంట్‌ను చేస్తానన్నాడని గొప్పగా చెపుతాడు బంగార్రాజు. ఎమ్మెల్యే విజయోత్సవ ప్రదర్శనలో ఇచ్చిన కల్తీ మద్యం తాగి ఎందరో పడిపోతారు. అందులో బంగార్రాజూ ఒకడు. ఆసుపత్రిలో మూడు రోజులకు కళ్లు తెరిచిన అతడు తల్లిదండ్రులతో కూడా మాట్లాడకుండా నా ఎమ్మెల్యే ఏడీ అనడుగుతాడు. రాలేదని చెపుతారు తల్లిదండ్రులు. పది రోజులపోయాక తన ఇంటి ముందు నుంచి వెళ్తున్న ఊరేగింపులో 'యూత్‌ ప్రెసిడెంట్‌ రమేష్‌కి జిందాబాద్‌'' అనే మాటలు వినిపిస్తాయి. దీంతో బంగార్రాజుకు జ్ఞానోదయం అవుతుంది. ఇది నేటి ప్రజాప్రతినిధులు అవసరానికి అనుచరులను వాడుకొని కరివేపాకులా తీసి పారేయడం మనం చూస్తున్నదే.
''పుష్కర గోదావరి''. కథకు వస్తే... వరదల్లో ఇల్లు మునిగిపోతుందనే భయంతో బాలింతరాలైన తన కుమార్తెను కొద్ది రోజులు మీ ఇంట పంచన ఉంచుతానని పాలేరు అడిగినా ఏమాత్రం కనికరం చూపలేదా పెత్తందారు. యాదృచ్ఛికంగా ఆ పెత్తందారు మనవడికి వరదల కారణంగా ఊళ్లో ఎక్కడా పోతపాలు లభించలేదు. ఆకలితో అల్లాడిపోతున్న శిశువు గుక్క పట్టి ఏడుస్తుంటే, మనసు కరిగిన పాలేరు.. బాలింతరాలైన తన కుమార్తె చనుబాలు ఇప్పించి పెత్తందారు మనవణ్ణి కాపాడతాడు. ఆ సందర్భంలోనే సెలవులకు ఇంటికొస్తున్న పెత్తందారు కొడుకు వరదలో చిక్కుకుపోతే పాలేరు కొడుకు ప్రాణాలకు తెగించి కాపాడతాడు. పెత్తందారుకు జ్ఞానోదయమవుతుంది. పెత్తందారు.. పాలేరు చేతులు పట్టుకొని.. 'మానవత్వాన్ని మించిన కులం', 'అమానుషత్వాన్ని మించిన అంటరానితనం' మరోటి లేదని వీరయ్యా అని పశ్చాతాపం చెందుతాడు.
''శుభ ఘడియలు'' కథ.. కృతజ్ఞతకు మించిన మానవత్వం లేదని చాటి చెపుతుంది. ఎవరి సహాయంతో అయితే తాను డాక్టరయ్యాడో.. వారి అమ్మాయి పెళ్లి నిశ్చితార్థం మోసపూరితమని తెలుసుకొని ఆ అమ్మాయినే పెళ్లి చేసుకోవడానికి సిద్ధపడిన డాక్టర్‌ అశోక్‌ కథే ఇది.
ఇలాంటి మానవత్వం పరిమళింపచేసే అనేక కథలలోపాటు.. ఆర్థిక.. సాంఘిక.. రుగ్మతలను ఎత్తిచూపే కథలకు కూడా ఇందులో ఉన్నాయి.
''హరివిల్లు'' కథ.. కులాభిమానాలు వికృత రూపం దాలుస్తూ మానవత్వానికే మచ్చను తేకూడదన్న సారాంశాన్ని తెలియజెపుతుంది. వన భోజనాలు, కుల భోజనాలుగా ఎలా మారుతున్నదీ విశదపరిచారీ కథలో.
''జీవనతీరం'' కథ.. అనేక కష్టనష్టాలకోర్చి పెంచి పెద్దచేసిన తండ్రి చనిపోతే తల్లిని వృద్ధాశ్రమంలో చేర్పిద్దామనే కొడుకులకు ఎప్పుడో వారి ఇంట పనిచేసిన మహిళ గుణపాఠం చెపుతుందీ కథలో.
''పొరబాటు'' కథ ద్వారా కూడా వృద్ధాశ్రమాలకు పంపించే యత్నాలకు అడ్డుకట్టు వేసే చక్కని ప్రయత్నం కనిపిస్తుంది.
''జ్ఞానోదయం'' కథ.. కార్పొరేట్‌ చదువుల వికృత విన్యాసం తేటతెల్లం చేస్తుంది. రెసిడెన్సియల్‌ స్కూళ్లలో అధిక మార్కుల కోసం తల్లిదండ్రులు, విద్యాసంస్థల యాజమాన్యాల పెట్టే ఒత్తిళ్లు ఓ విద్యార్థినిని ఆత్మహత్యాయత్నానికి పురికొల్పుతుంది. అప్పుడుగాని ఆ తల్లిదండ్రులకు జ్ఞానోదయం కలగదు. ఇది నేటి సమాజాన్ని బాగా అతలాకుతలం చేస్తున్న సమస్య.
ఫేస్‌బుక్‌ ఫ్రెండ్‌షిప్‌ యువతీయువకులను ఎలా పెడదారి పట్టిస్తున్నదీ తెలియజెప్పే కథే ''అమ్మమనసు''.
ఇలా 23 కథలూ వైవిధ్యభరితంగానూ, సృజనాత్మకంగానూ మలిచారు రచయిత్రి బండి ఉష. ఆమె ఇంతకుముందు ఓ కవితా సంపుటి కూడా వెలువరించారు. బడి పిల్లల్లో నీతి పెంపొందించేందుకు అనేక పద్యాలూ రాశారు. వర్తమాన విషయాలపై అనేక వ్యాసాలు కూడా రాశారు. బహుముఖంగా ఆమె సాహితీ సేవ చేస్తూ 'సాహితీ సవ్యసాచి' అనిపించుకున్నారు. తమ కథల ద్వారా మానవీయ పరిమళాలను వెదజల్లడమేగాక, సామాజిక రుగ్మతలకు తనదైన శైలిలో చక్కని పరిష్కారాలు చూపిన ఆమె ఎంతయినా అభినందనీయులు.
23 కథలతో 192 పేజీలున్న ఈ పుస్తకం ధర రూ.100 మాత్రమే. బండి ఉష, ఫోన్‌ నెం.9676377462 ద్వారా కథా సంపుటిని తెప్పించుకోవచ్చు.