కన్నడ మూలం - తెలుగులో అమూల్యం

సమాజ అంతర్‌ బహిర్‌ స్వరూపమే 'జలగలవార్డు' - డా. ఎ. రవీంద్రబాబు

కన్నడ మూలం - తెలుగులో అమూల్యం - వై.హెచ్‌.కె. మోహన్‌రావు

ఉద్వేగాలకు ఆనవాళ్ళు అఫ్సర్‌ కవిత్వం - తగుళ్ళ గోపాల్

 

సమాజ అంతర్‌ బహిర్‌ స్వరూపమే 'జలగలవార్డు'

- డా. ఎ. రవీంద్రబాబు - 8008636981


సాహిత్య స్వరూప స్వభావాలను నిర్హేతుకంగా అర్థం చేసుకోవాలంటే సమాజంలోని మనిషి అంతర్‌ బహిర్‌ చేతనలపై అది చూపే ప్రభావాన్ని క్షుణ్ణంగా అంచనావేయాలి. రచయిత మానసిక ప్రపంచంలో కలిగే సంచలనాత్మక ప్రకటిత భావానికి కారణం బాహ్య సమాజమే. చలం, శ్రీశ్రీ మహాప్రస్థానానికి ముందుమాట రాస్తూ ''తనకీ, ప్రపంచానికీ సామరస్యం కుదిరిందాకా కవి చేసే అంతర్‌ బహిర్‌ యుద్ధారావమే కవిత్వమ''ంటాడు. సాహిత్య సజనకారుడి స్పందన, ప్రతిస్పందనలకు స్పష్టమైన నిర్వచనం ఇది. సమాజం కేవలం బయట మాత్రమే కాదు, సజనశీలి అంతరంగంలోనూ, ఆ అంతరంగం నుంచి జనించే సాహిత్య ప్రక్రియలోని ప్రతి అశంలోనూ ఉంటుంది. అదే వాస్తవికతకు మూలాలను సిద్ధం చేసే క్రియ. కథ, కవిత్వం, నవల, నాటకం... ఏ ప్రక్రియలో అయినా శిల్పరహస్యాలను ఛేదన చేస్తూ, వాటికి వస్తువుతో ఉన్న సంబంధాన్ని పరిశీలిస్తే ఆ రచనను కచ్చితంగా అవగతం చేసుకోవచ్చు.
సమకాలీన సమాజంలో కథాప్రక్రియ ముందడుగులో ఉంది అనడంలో సందేహం లేదు. కథల్లోని పాత్రలు, వాటి సంఘర్షణ, బహిర్‌ ప్రవర్తన, భాషతో పాటు సన్నివేశాలు, వర్ణనల వంటి వాటిలో సమాజం ప్రతిబింబిస్తుంది. గొరుసు జగదీశ్వరరెడ్డి 30కి పైగా కథలు రాశారు. వీటిలో పదింటిని ''గజ ఈతరాలు'' పేరుతో ప్రకటించారు. ''జలగల వార్డు'' కథ ''గజ ఈతరాలు'' సంపుటిలోనిదే అయినప్పటికీ 27 డిసెంబర్‌ 1998న ఆదివారం ఆంధ్రజ్యోతి అనుబంధంలో ముద్రించబడింది. రచయిత సమాజంతో రాజీపపడలేక తన అంతరంగంతో యుద్ధం చేస్తాడు. ఆ యుద్ధ ప్రతిఫలనమే ఈ రచన. అందుకే రచనలో రచయిత వేటితో రాజీపడలేకపోయాడో, వేటి వల్ల సంఘర్షణకు గురయ్యాడో అవే కనిపిస్తాయి.
''జలగల వార్డు'' కథ ఉత్తమ పురుష దష్టికోణంలో నడుస్తుంది. ప్రతి సన్నివేశాన్ని, సంవాదాన్ని, సంఘర్షణను కథకుడు తన దష్టితోనే చూశాడు. కథ మొత్తాన్ని స్వీయ అనుభవంలా గీశాడు. రచయిత, వాళ్ల అమ్మకు పక్షవాతం వస్తే ప్రభుత్వ ఆసుపత్రికి తీసుకెళ్తాడు. అక్కడ ఎదురైన ప్రత్యక్ష అనుభవాలను కథలో దశ్యాలుగా చూపించాడు. హాస్పిటల్‌ నేపథ్యంతో సాగే ఈ కథలో సమాజంలోని అనేక అంశాలు కళ్లకు కడతాయి. డాక్టర్లు, నర్స్‌లు, వార్డ్‌ బోరులు, రోగుల ప్రవర్తన, మాట తీరుతోపాటు బెడ్‌లు, బాత్‌రూమ్‌ల స్థితినీ తెలియజేస్తాయి. రచయిత మొత్తంగా ప్రభుత్వ ఆసుపత్రి నీలినీడల చిత్రాన్ని అక్షరాలతో గీశాడు.
వార్డ్‌లో ఒంటికెళ్లిన వాళ్లను స్వీపరు అరవడంతో కథ ప్రారంభమవుతుంది. తన ఉద్యోగం పోతుందని బాధపడే వార్డ్‌ బోయి స్థితిని రచయిత సామాజిక ఆర్థిక కోణాల్లో అర్థం చేసుకోవడంతో ముగుస్తుంది. ఈ రెండింటి మధ్య ఎన్నో సన్నివేశాలు, సంఘటనలు, పాత్రలు, వాటి సంఘర్షణలు, వాదాలను వాస్తవికంగా చిత్రించాడు జగదీశ్వరరెడ్డి. సమాజంలోని అనేక రుగ్మతలను, ఆర్థిక అసమానతల్లోంచి అవస్థలు పడుతున్న మనుషుల స్థితిగతులను, వారి బాధాతప్త హదయాలను కథలో సూక్ష్మంగా చెప్పే ప్రయత్నం చేశాడు.
ప్రభుత్వ ఆసుపత్రికి వచ్చే రోగులు ఆర్థికంగా, సామాజికంగా వెనకబడినవాళ్లు. వాళ్ల స్థితిని ఆసరాగా చేసుకొని వాళ్లతో అక్కడి సిబ్బంది ఎలా మాట్లాడతారు? ఎలా ప్రవర్తిస్తారు?, బిక్కుబిక్కుమంటూ భయంతో రోగులు ఎలా ఉంటారు?... అన్నీ వివరిస్తాడు కథకుడు. వార్డ్‌లోని రోగులకోసం బ్రెడ్డు పాలు వచ్చినప్పుడు కథకుడితో అరవై ఏళ్ల ముసలామె ''బాబ్బాబూ.. పాలు బ్రెడ్డూ అక్కర్లేకపోతే నాకిచ్చావా'' అని దీనంగా అడుగుతుంది. ఆమెకి ''తెచ్చాక ఇస్తాలే'' అని చెప్తాడు రచయిత. ఆ మాటలు విన్న ఎదురు బెడ్‌ పేషంట్‌ వచ్చి ''ఏటి బాబూ... పొద్దుటాలిచ్చే బెడ్డూ, పాలూ ఆ ముసిలిఖండికి ఇచ్చేసినారేటి? రోజూ ముసిల్దాయి అందరి దగ్గిరా సిగ్గూ, సెరవూ ఒగ్గీసి అడిగీసి తీసీసుకుంటాది. నాకు ముందూ, యెనకా ఏటీ నేదు బాబూ, ఆ మొగుడు సచ్చినోడు తాగీసి ఎక్కడో తొంగుండి పోతాడు. ఇంటి దగ్గిర సంటి పిల్లలున్నారు బాబూ... ఆకలాకలని గోలగోల సేత్తారు. మీకు మజ్జాన్నవూ, రేతిరీ భోజనం ఇత్తారుకదా, నాకిచ్చీయండి... సందేళకి మాయమ్మ వత్తాది. దానికిత్తే, ఆదొట్టుకెళ్ళి పిల్లలకెడతాది'' అని అడుగుతుంది. ''పేషంట్లు వాళ్ల జబ్బుల్ని నయం చేసుకోడానికి వచ్చినట్లు కన్పించడం లేదు. హాస్పిటల్‌ వాళ్ళు పెట్టే తిండికోసం లేని రోగాల్ని నిజంగా తెచ్చుకుంటున్నారని పించింది'' అని నిజాన్ని అక్కడే ప్రకటిస్తాడు రచయిత.
వార్డ్‌బోరు వస్తుంటే భయంగా వణికిపోతూ, పిల్లిలా స్థంభం చాటును నక్కుతుంది ఓ పేషంటు. అటు ఇటు గెంతుతూ డాక్టర్‌ వచ్చేసరికి చలిజ్వరం వచ్చినట్లు వణికిపోతూ బెడ్‌కు అంటుకుపోయిన మరో ముసలమ్మ ''ఒళ్లంతా ఒగటే సలుపు. కడుపులో పేగులన్నీ కరకర మంతాయి. మయదారి జబ్బునాగుంది బాబూ'' అని చెప్తే డాక్టర్‌ చిన్నగా నవ్వుతూ మందులు రాసిస్తాడు. కానీ హౌస్‌ సర్జన్లు వస్తే తన రోగం గురించి ఎక్కడ చెప్పాలోనని తప్పించుకోడానికి ప్రయత్నించి వాళ్లకు దొరికిపోతుంది.
ప్రభుత్వ ఆసుపత్రుల్లో రోగుల గురించి కథకుడు చిత్రించిన దశ్యాల వెనుక వాళ్ల వాస్తవిక జీవితం దాగి
ఉంది. రోగం లేకపోయినా తమ తిండికోసం, ఇంట్లోవాళ్ల కడుపు నింపడం కోసం రోగిగా నటించేవాళ్ల దీనస్థితి ఉంది. వార్డ్‌ బోరులకు, నర్స్‌లకు, హౌస్‌ సర్జన్లకు, డాక్టర్లకు అబద్దాలు చెప్తూ, భౌతికంగా మానసికంగా ఓడిపోతూ, తమనుతాము నైతికంగా చంపుకుంటూ, పక్కల రోగులకు ఇచ్చే పాలు, బ్రెడ్డు, భోజనాలతో బతుకు ఈడ్చడం వెనక సమాజంలోని అట్టడుగు పొరల్లో జీవిస్తున్న ప్రజల కన్నీటి వ్యధ ఉంది.
కథలో నర్స్‌ల గురించిన ప్రస్తావన, వర్ణనలు అక్కడక్కడా కనిపిస్తాయి. ఒకచోట నర్సులు వార్డులో ఉన్న పరుపులు సర్దడం. మరోచోట బ్రెడ్డూ, పాలు వచ్చేయి అని చెప్పడం. ఇంకోచోట ''ఏడుగంటలు అయ్యేసరికి నర్సులంతా బురదనీటిలో కదలాడే బాతుల్లా వార్డులో అటూ, ఇటూ పరుగెడుతున్నట్లు నడుస్తూ, ప్రతి పేషంటు దగ్గరా కేస్‌ షీట్స్‌ వున్నాయో, లేవో చెకప్‌ చేసుకుంటున్నారు. హెడ్‌ నర్స్‌ రావడంతోనే ''ఈ కుర్సీ ఇక్కడెందుకుందీ? ఆ పేషంట్‌ దగ్గర మరో మనిషి ఎందుకు ఎగస్ట్రా వున్నాడు?'' రకరకాల ప్రశ్నలను గుప్పిస్తూ తెల్లని ఐరావతంలా కదిలి వస్తూ అరవడం మొదలుపెట్టింది.'' అని వాళ్ళ భౌతిక రూపాల్ని, వత్తిని వర్ణిస్తాడు రచయిత. హౌస్‌ సర్జన్ల డ్యూటీస్‌ గురించి ఓ పాత్ర చెప్తూ ''బెడ్‌ చుట్టూ మూగేత్తారు. నీళ్ళు తాగాలనిపించినా. ఒగటికెళ్ళాలన్నా సిటంకదల్తానికీల్లేదంటారు. ఏటో నా జబ్బు గురించే దిక్కు మాలిన పశిన్లన్నీ ఏత్తారు. అన్నీ యిని ఓపిగ్గా బదులుసెప్పాళాల్లకి. నిన్న మజ్జానం దాకా ఒగ్గల్లేదు'' అని అంటుంది. డాక్టర్ల విధుల గురించి ప్రస్తావిస్తూ... ''వార్డులోకి ఎనిమిదింటికి డాక్టరు వస్తాడు. అతనితోపాటు ఇద్దరు హౌస్‌ సర్జన్లూ, మరో ఇద్దరు సిస్టర్లూ, ఒక హెడ్‌ నర్సూ ఉన్నారు. ''ఎలా ఉంది?'' అని అడుగుతూ, ప్రతి పేషంట్‌ దగ్గరున్న కేస్‌ షీట్‌ ను చూస్తూ, నర్సులు రాసిన బి.పి.ని, టెంపరేచర్‌ రీడింగునీ చెకప్‌ చేస్తూ మందులు, ఇంజక్షన్లూ రాస్తున్నాడు. డాక్టరు ప్రతి చర్యనీ జాగ్రత్తగా గమనిస్తూ, అతని మాటల్ని అక్షరబద్దం చేస్తున్నారు హౌస్‌ సర్జన్‌ కుర్ర డాక్టర్లు''.
కథకుడు వాళ్లమ్మ దగ్గరకు డాక్టర్‌ వచ్చినప్పుడు ''పెరాలిసిస్‌ ఎప్పుడు మొదలయ్యిందీ, వచ్చి ఎన్నాళ్ళయిందీ... అన్నీ వివరంగా డాక్టరుకు చెప్పాను.... ... అమ్మ కంటి చూపునీ, వినికిడినీ పరిశీలించి తను నోట్సులో రాసుకున్నారు హౌస్‌ సర్జన్లు. అమ్మకు పెరాలసిస్‌ రావడానికి గల కారణాల్ని, మెదడులోని రక్తనాళాలు ఎలా ప్రసరణ శక్తిని కోల్పోతాయో అన్నీ వివరంగా చెప్పుకుపోతున్నాడు డాక్టర్‌. పనిచేయని అవయవాలని నొక్కి నొక్కి చూస్తూ... ఆమె ఫీలింగ్స్‌ ని స్టడీ చేస్తున్నారు.'' అంటూ డాక్టర్ల నిబద్ధతో కూడిన వత్తి నిర్వహణనీ చెప్తాడు. జనరల్‌ ఆసుపత్రిలో నర్స్‌లు, హౌస్‌ సర్జన్లు, డాక్టర్లు తమ వత్తికి కట్టుబడి నిజాయితీగా పనిచేయడాన్ని కథలోని ఈ వాక్యాలు రుజువు చేస్తాయి. హాస్పిటల్‌ లోని చెడు, మంచి... రెండింటినీ బేరీజు వేసే రచయిత సూక్ష్మ దష్టికి నిదర్శనం ఇది.
జనరల్‌ హాస్పిటల్‌ ఎలా ఉంటుందో, ప్రధానంగా రెండు అంశాలలో చూపించాడు రచయిత. ఒకటి బెడ్‌లు, రెండు బాత్‌ రూమ్‌. బెడ్‌ల గురించి చెప్తూ నర్స్‌ లు ''వార్డులో ఉన్న తుప్పుపట్టిన మంచాలపైన ఎన్నాళ్ళ నుంచో పేషంట్ల ఉచ్చలకీ, వాంతులకీ అట్టగట్టుకుపోయిన మరకల పరుపులని సర్దుతూ వాటిపైన తెల్లని బెడ్‌ షీట్లని పరుస్తున్నారు'' అని వర్ణిస్తాడు. బాత్‌ రూమ్‌ గురించి ''నిన్న రాత్రి వార్డు పక్కనే వున్న బాత్రూమ్‌ లోకి వెళ్ళాల్సివచ్చింది. అక్కడ నేలంతా అంగుళం దళసరి నాచు... కాలుమోపి, జారబోయి ఎలాగో తమాయించుకోబట్టి సరిపోయింది గానీ, లేకపోతే ఈ పాటికి ఏ ఆర్ధోపెడిక్‌ వార్డులోనో పేషంట్‌ గా వుండాల్సి వచ్చేది. ఒక గంటపాటు ఆ బాత్రూమ్‌లో ఉంటే ఆ దుర్గంధానికి ఊపిరితిత్తులు చెడిపోవటం ఖాయమనిపించింది. వార్డులోని పేషంట్లు, వారి తాలూకూ మనుషులూ కారిడార్‌ లోనే అన్ని పనులు ఎందుకు కానిచ్చేస్తున్నారంటే... తప్పు వాళ్లదా?'' అంటాడు. ఈ ప్రశ్న కేవలం అపరిశుభ్రత గురించి మాత్రమే కాదు, జనరల్‌ ఆసుపత్రులకు నిధుల కొరత, యాజమాన్య నిర్లక్ష్యం, పట్టించుకోని ప్రజాప్రతినిధులను విమర్శించడమూ ఉంది.
ఈ కథలో రచయిత ఎత్తిచూపిన ముఖ్య సమస్య జనరల్‌ హాస్పిటల్‌లోని లంచాలు. లంచాన్ని తీసుకునే వ్యక్తుల స్వభావాన్ని, వాళ్ల జీవితాలను, ఆర్థిక స్థితిగతులను కూడా కథలో చర్చకు పెట్టాడు జగదీశ్వరరెడ్డి. లంచం ప్రస్తావన కథలో అనేకచోట్ల కనిపిస్తుంది. రచయిత వాళ్లమ్మను హాస్పిటల్‌కు తీసుకొచ్చినప్పుడు వీల్‌ ఛైర్‌ అవసరమవుతుంది. ''వార్డుబోరు ని గంటసేపు బ్రతిమిలాడితే విసుక్కుంటూ, కాస్త అమ్మ పరిస్థితిని అర్థం చేసుకున్నట్లు వీల్‌ ఛైర్‌ తీసుకొచ్చేడు. తీరా వార్డుదాకా తీసుకొచ్చేక ''మీరు వెళ్ళాల్సింది ఫస్ట్‌ ఫ్లోర్‌ లోని వార్డుకి. అక్కడికి రావడం కుదర్దు. స్ట్రెచర్‌లో తీసుకెళ్ళండి. అక్కడ వార్డ్‌ బోరు వుంటాడు. నాకు పదిరూపాయలివ్వండి...''. అని అడిగి తీసుకుంటాడు.
మరోచోట వార్డ్‌ బోరు వెంకట్రావు మామూలు ఇవ్వలేదని ముసలమ్మను, రచయితను బెదిరిస్తాడు. ''పన్నెండో నంబరు బెడ్‌ పేషెంటు తాలూకూ మీరేనా? నిన్న మజ్జానం జాయినయ్యారట కదా! ఏటి బాబూ, ఇంకా మాకు మామూలు యీయినేదు? గేటు దగ్గిరా, ఇక్కడా అంతా కలిసి నల్గురువ్‌. రెండొందలిచ్చీయండి. సర్దీసుకుంతాం ఎలాగో'' అతను ఎవర్నడుగుతున్నాడో, ఎందుకడుగుతున్నాడో మొదట అర్థం అవలేదు. ''ఏటి బాబూ, తవర్ని కానట్టు అల్గసూత్తారేటి? మిమ్మల్నే అడుగుతా... వోర్డు బారుల్కి పీజులిచ్చుకోవాల, నేకపోతే మీ తాలూకూ మనుసులెవ్వరూ లోనకి రాటానికీల్లేదు'' నేను సమాధానం ఇచ్చేలోగా.. జాగిలంలా పసిగట్టి, స్థంభం చాటునున్న ముసలమ్మ రెక్కపట్టి లాగేడు.'' అని వార్డ్‌ బోరు లంచంకోసం ఎలా బెదిరిస్తాడో చెప్తాడు. కథకుడు మాత్రం కోపంగా ఒక్కపైసా ఇవ్వనని అతడిపై అరుస్తాడు. అతడు ఆ అరుపుల్ని లెక్కచేయకుండా నిర్లక్ష్యంగా డాక్టరు వస్తున్నాడని తెలియడంతో ''పేషంట్లదగ్గరున్న వాళ్ళనందరినీ గేదెల్ని తోలినట్లు అదిలించడం మొదలుపెడతాడు.''
ఇంకో సన్నివేశంలో కథకుడు వెంకట్రావు గేటు దగ్గర గొడవపడడం వింటాడు. డాక్టరు వచ్చేటైంకు వెళ్లలేదని కడుపునొప్పితో బాధపడుతున్న రోగి భర్తను వాతలు పడేటట్లు బాదాడని కూడా తెలుస్తుంది. డ్యూటీ నర్స్‌కు కంప్లైంట్‌ చేసినా ఫలితం ఉండదు. మరో వార్డ్‌ బోయి అప్పారావు కథకుడి అత్త కేరేజ్‌ తీసుకొస్తుంటే రెండ్రూపాయలు తీసుకొని లోపలకు పంపుతాడు. పురుగుల మందు తాగి చనిపోయిన యువతి అన్న, సామాను మర్చిపోయి రెండు రోజుల తర్వాత వచ్చి, తమ బాధను రచయితతో వెల్లబోసుకుంటాడు. ''పోస్టుమార్టంకు చెల్లి శవాన్ని స్ట్రెచర్‌ పైకి చేర్చింది మొదలు, వాళ్ళు మమ్మల్ని నానా హింసకు గురిచేశారండీ... వీళ్ళకు అడుగడుగున ముడుపుల్ని చెల్లించలేక... చచ్చామనుకోండి. తీరా మా బాధల్లో మేం ఉన్నామా... పంచనామా చేయడానికి మమ్మల్ని మా ఊరెళ్ళి పోలీసుల్ని తీసుకురమ్మన్నారు. లేకపోతే వెయ్యి రూపాయలు ఇస్తే ఆ తంతు తామే కానిచ్చేస్తాం అన్నారు. ఏం చేస్తాం? ఇవ్వక తప్పింది కాదు మరి. ఆ తర్వాత శవం బయటకి వచ్చేదాకా మా ప్రాణాలు తోడేశారు కదండీ!
చెల్లి శవం చుట్టూ రాబందుల్లా రెక్కలు చప్పుళ్ళు చేస్తూ మా వెంటే ఉన్నట్లు అన్పించింది. చివర్లో చెల్లి శవానికి చుట్టిన బట్టకు కూడా ఐదువందలు వసూలు చేశారండీ!'' అని చెప్తాడు. అంతలో వార్డ్‌బోరు వచ్చి మా కివ్వాల్సిన మామూలు ఇవ్వలేదని అతడిని అడుగుతాడు. అతడికి కోపం వస్తుంది. ఇద్దరి మధ్యా గొడవ జరుగుతుంది. ఆ గొడవలో వార్డ్‌ బోరు చెవుకు దెబ్బతగిలి రక్తం కారుతుంది. అతడికి తగిన గుణపాఠం జరిగింది కదా...! అని జగదీశ్వరరెడ్డి అంతటితో కథ ముగించడు. వెంకట్రావు లంచం తీసుకోవడం వెనక ఉన్న రహస్యాన్ని, ఆ పనిచేయిస్తున్న పరిస్థితులను అతడితోనే చెప్పిస్తాడు. కథలో అప్పటి వరకు వార్డ్‌ బోరు ప్రవర్తనను చెప్పిన కథకుడు అతడి అంతరంగంలోని బాధను వెల్లగక్కిస్తాడు. ఇదే కథకు ఆయువుపట్టు.
''ఇక్కడ కట్టవంతా నాదీని, సుకవంతా నన్నిక్కడుంచి నోడిదీనీ, నాకొచ్చీ జీతంనోంచి మూడొంతులు దొబ్బీసి, నాకు పావొంతు ఇత్తాడు. ఆడు మరో ఉజ్జోగువో, యాపారవో సేసుకుంతూ కాలుమీద కాలేసుకొని, దర్జాగా రాజానాగుంతాడు... నానూ... మీ అందరి సేతా సిగ్గూ సెరం వొగ్గీసి సప్పుదెబ్బలు తింతూ మీ నోటుమ్ము నా ముకం మీదూయించుకుంతాను... ఊసీయండి... రండి''. ''ఈ ఇసియం తెలిస్తే ఆడు నా ఉజ్జోగం తీసేత్తాడ్రా... రేపుడ్నుండి నా నేట్రా తిని బతకాలా... నా పెళ్ళాం పిల్లలు ఎక్కడ్రా ముష్టెంత్తుకు బతకాల'' వెంకట్రావు జీరగొంతుక మెల్లమెల్లగా దూరమవుతోంది'' అని అతడి ఉద్యోగ అభద్రతను, కుటుంబ కష్టాలను చెప్పిస్తాడు రచయిత. అప్పటి వరకు ఆ పాత్ర మీదున్న కోపం పోయి పాఠకులకు జాలి కలుగుతుంది. హదయాలు ఆర్ద్రతతో నిండిపోతాయి. సరిగ్గా చలం చెప్పిన అంతర్‌ బహిర్‌ యుద్ధారావమే ఈ పాత్రలోని బాహ్య అంతర్‌ ప్రవర్తనలో, జీవితంలో కనిపిస్తుంది.
పేషంట్లను లంచం ఇవ్వమని వేధించడం అనేది వెంకట్రావు బాహ్య స్వరూపం. కానీ ఆ లంచం తీసుకోవడానికి ప్రేరేపించిన పరిస్థితులు..!? వేరే వాళ్ల ఉద్యోగాన్ని చేస్తూ ఒక్క వంతు మాత్రమే జీతంగా తీసుకుంటూ దోపిడీకి గురవుతున్నాడు. కుటుంబపోషణ భారం, ఉద్యోగ అభద్రత... అన్నీ కలిపి అతడిని లంచంవైపు నడిపించాయి. ఇవి సమాజంలో ఉన్న నిరుద్యోగ సమస్యను, ఉద్యోగస్తుల అక్రమాలను కళ్లకు కడతాయి. సమాజానికి పునాదైన ఆర్థికాంశం ప్రజల జీవితాల్ని ఎలా ప్రభావితం చేస్తుందో కథలో వ్యక్తమవుతుంది. లంచాలు తీసుకుంటున్న వెంకట్రావు లాంటి వార్డ్‌ బోరులు, కేవలం తిండికోసమే ఆసుపత్రుల్లో చేరిన ముసలమ్మల జీవితాలన్నీ ఆర్థికాంశంతోనే ముడిపడి ఉన్నాయి. జలగలు రక్తాన్ని ఎలా పీల్చుకుంటాయో ప్రభుత్వ హాస్పిటల్‌ లో రోగులను లంచాలపేరుతో అలా పీల్చుతున్నారని చెప్పడానికే జగదీశ్వరరెడ్డి ప్రతీకాత్మకంగా కథకు ''జలగల వార్డ''నే పేరుపెట్టాడు. చనిపోయిన యువతి అన్న కథకుడితో తమను హాస్పిటల్‌ వాళ్లు ఎలా పీడించారో చెప్పే సందర్భంలో రచయిత భక్తికి సంబంధించిన ''ముడుపులు చెల్లించడం'' అనే పదాన్ని వాడారు. దేవాలయానికి వెళ్లిన భక్తులు దేవుడితో తమ కోరికలు చెల్లిస్తే దానికి ప్రతిఫలంగా ఏదో ఒకటి ఇస్తామని లావాదేవీలు కుదుర్చుకుంటారు. కొందరు జుట్టు లేదా డబ్బును పసుపు గుడ్డలో మూటగట్టి కోర్కె తీరగానే దేవుడికి సమర్పిస్తారు. కొందరు దేవుడికి నగలు చేపిస్తే, మరికొందరు గుడికి సంబంధించిన కట్టడాలను నిర్మిస్తారు. ఇదే తెలుగు సమాజంలో వ్యంగ్యంగా ''ముడుపులు చెల్లించడమ''నే నానుడిగా వాడుకలో ఉంది. కథకుడు దీనినే సందర్భానుసారంగా ప్రయోగించారు. నర్స్‌లను ''బురదనీటిలో కదలాడే బాతులు'', ''తెల్లని ఐరావతం'' అనే వర్ణనలతో సూచించారు. బురదనీటిని హాస్పిటల్‌, వార్డులకే కాకుండా సమకాలీన సమాజానికీ ప్రతీకగా తీసుకోవచ్చు. ''ఐరావతం'' పురాణాల ప్రకారం ఇంద్రుడి వాహనం. తెల్లగా మెరిసిపోతూ బలిష్టంగా ఉంటుంది. యుద్ధాలలో ఇంద్రుడికి సాయం కూడా చేస్తుంది. కథా ఇతివత్తం ప్రకారం ఈ పోలికను హెడ్‌ నర్స్‌ రూపానికే కాకుండా ఆమె వైఖరికి కూడా అన్వయించుకోవచ్చు.
రచయిత వాళ్ల అమ్మ గురించి చెప్తూ... ''అహర్నిశలూ మా కోసం కొవ్వొత్తిలా కరిగి కరిగి... ఇలా అయిపోయింది అమ్మ. నాన్న తెచ్చేది తక్కువ జీతమే అయినా పొదుపుగా దాచి, తిండికీ, చదువులకీ ఖర్చుపెడుతూ, చాలకపోతే తన ఒంటిపైని ఒక్కో నగనీ మా ఎదుగుదలకు కరిగిస్తూ... ఎంత శ్రమపడింది?. రెక్కలొచ్చేక ఉద్యోగాల వేటలో వలస జీవులమై వెళ్ళిపోయిన అన్నయ్యగానీ, నేను గానీ... ఈ వయసులో వాళ్ళ ఋణం తీర్చుకోలేక, భద్రత లోపించిన ఉద్యోగాలతో, పెరిగే ఖర్చులని తట్టుకోలేక, చిద్రమైపోతున్న బతుకుల్ని ఎగదోపుకుంటూ... ప్రేమల్నీ, ఆత్మీయతల్నీ కతకంగా మార్చుకుంటూ, అనుబంధాల్ని వ్యాపార బంధాలను చేసుకుంటూ ఈ వ్యవస్థకి ప్రతీకలమై జీవిస్తున్నాం.'' అని అమ్మలోని త్యాగాన్ని, వెల కట్టలేని మమకారాన్ని, మనుషుల మధ్య ముసురుకుంటున్న వ్యాపార బంధాలను వర్ణిస్తాడు.
రచయిత ఆసుపత్రి అనుభవాలన్నీ అతడి బాహ్య స్వరూపానికి సంబంధించినవి. వాటితో రాజీపడలేక అంతర్‌ సంఘర్షణకు గురయ్యాడు. ఆ సంఘర్షణను పాత్రల సంఘర్షణ ద్వారా పాత్రోచిత భాషలో చూపించాడు. కొండ అద్దమందు అన్నట్లు జనరల్‌ ఆసుపత్రిలోని ప్రతి సూక్ష్మ అంశాన్నీ సమాజానికి ముడిపెట్టి చూపించాడు. సమాజానికి మూలమైన ఆర్థికాంశంతోపాటు, హాస్పిటల్‌లోని వ్యాధులు, వైద్యం, పేషంట్లు, నర్స్‌లు, డాక్టర్లు, వార్డ్‌బోరులు, కుటుంబ సంబంధాలు... అన్నింటిని నమూనా పాత్రల ద్వారా వాస్తవికతతో చిత్రించాడు. కథలో ఆసుపత్రే సమాజానికి ఒక నమూనా.

 

ఫ్వి శ్లేషణ 

కన్నడ మూలం - తెలుగులో అమూల్యం
- వై.హెచ్‌.కె. మోహన్‌రావు9440154114


వలస చాలామంది వెళతారు. శాఖమూరు రామగోపాల్‌ వలస, మొత్తం తెలుగు లోకానికి ప్రయోజనం చేకూర్చింది. పదకొండు ఏళ్ళపాటు ఆయన కర్నాటకలో వలస జీవిగా వుండటం ముఖ్యంగా తెలుగు కథా రంగానికి మహౌపకారమే ఒనగూడింది. తెలుగు వానిగా జన్మ తీసుకున్న రామగోపాల్‌ కన్నడం నేర్వడమే గాకుండా కన్నడ భాషలో ప్రసిద్ధులైన కథా రచయితల విశిష్ట కథలను మనదైన కమ్మని తెలుగులోకి సరళానువాదం చేశారు. యధాతధ తర్జుమాతో కథలన్నీ అచ్చ తెలుగులో శోభిల్లాయి. ఈ కథలలో మనకు తెలియని మన తెలుగు పదాల నెన్నింటినో పాయసంలో ఎండుద్రాక్ష వలె చదువరుల జిహ్వకు అందించిన రామగోపాల్‌ కథల తీరు కడు ప్రశంసనీయం. మూలం తప్పకుండా తెలుగులో ఆయన బహురమ్యంగా కథా గమనాన్ని నడిపించారు. విలక్షణమైన భూమికలతో వచ్చిన కథలను రామగోపాల్‌ ఒడిసి పట్టారు. రాయలసీమ సరిహద్దుగా గల కన్నడ గడ్డపై నివాసమున్నందున సీమ భాషా పదజాలం ఆయన కథా రచనతో పెనవేసుకుపోయింది. తెలుగు పాఠకులకు కన్నడ కథా సరళిని అందించిన రామగోపాల్‌ కన్నడ తెలుగు సాహిత్యాలను చిక్కని సౌహార్థ బంధాన్ని అల్లారు. అనువాదంతో కన్నడ తెలుగు పాఠకులకు రుచి చూపడమే గాకుండా తెలుగు వారి సుహృద్భావ పరిమళాలను కన్నడ గడ్డపై పరివ్యాప్తం చేశారు.
తన అశక్తతను కూడా సూటిగా వల్లెవేసే వ్యక్తి రామగోపాల్‌. దాపరికం లేకుండా, బేషజాలకు పోకుండా మాట్లాడే రచయిత తను. కొంతకాలం మద్రాసులో వున్నా తమిళం అక్షరం నేర్వలేక పోయానంటూ అంగీకరిస్తారు. తెలుగు నుండి కన్నడంలోకి అనువదించే శక్తి తనకు లేదని స్పష్టం చేస్తారు. ఎం.ఎ. ప్రజా పరిపాలన పూర్తి చేసిన రామగోపాల్‌ స్వస్థలం గుంటూరు జిల్లా తెనాలి సమీపంలోని ఓ గ్రామం. పల్లె వాతావరణమన్నా, వ్యవసాయమన్నా ఆయనకు ఎనలేని మక్కువ. ఆ కారణమే ఆయనను ఎటువంటి ప్రభుత్వ, ప్రైవేటు కొలువల వైపు మొగ్గకుండా రైతాంగ సమూహంలోకే చేర్చింది. ఐతే ఆయనకు ప్రీతికరమైన మరో అంశం సాహిత్యం. ఈ నేపథ్యమే ఆయనను అనువాద కథకునిగా మలిచింది. 2010 నుండి 2018 వరకూ ఆయన కలం నుండి 13 కన్నడ అనువాద రచనలు వచ్చి అలరించగా, 2019లో ''వైరాగ్యంలోని మహిమ'' అనే తలకట్టుతో కన్నడంలో విశేష మన్నన పొందిన గొప్ప కథకుల 26 కథలను తెలుగు కథా ప్రేమికులకు అందించారు. కథలన్నీ వైవిధ్య భరితమై వివిధ సామాజికాంశాలతో సాగాయి. సాధారణ జన జీవనాన్నీ, ఆలోచనలనూ, ఆచరణలనూ, రుగ్మతలనూ, నమ్మకాలనూ, మోసాలనూ, మోసపోతున్న అల్పజీవులనూ, వెరశి లోకంలోని బలహీన ఔచిత్యాలను సంతరించుకున్నాయి. కన్నడ కవుల సంస్కరణ ఐనా, మూఢాచారాలపై ఎత్తిన ధ్వజమైనా తీవ్రంగా వుంటాయని ఈ కథలు రుజువు చేస్తాయి. బహుశా ఈ ఒరవడి 12వ శతాబ్దినాటి వీరశైవ సంస్కర్త ''బసవడి'' అనువంశకం గావచ్చు. అట్లాగే మహిళా సంస్కర్త అక్క మహాదేవి ఎత్తిన జెండా రెపరెపల పరంపర కావచ్చు.
భాషా పరంగా ఈ కథలను విశ్లేషిస్తే అనువాదకులు కొన్ని కొత్త పదాలను సృజించారు. కొన్ని సీమ వాడుక పదాలు అలవోకగా వచ్చి చేరిపోయాయి. ఐనప్పటికీ, కోస్తా, కోన, ఉత్తరాంధ్ర, పల్నాటి వాసులకు ఈ పదాలు నూతనంగా అనిపించినప్పటికీ, అర్థం చేసుకోవడానికి ఈ పదాలు ఏమాత్రం అడ్డంకి కావు. పైగా మన తెలుగులోనే వాడకంలో వున్న సరికొత్త పదాలుగా తెలుసుకుంటున్న ఉత్సకతకు లోనౌతాము. భాషా విస్తృతికి ఈ పదాలు వినియోగపడతాయని రచయితలూ, పాఠకులూ గట్టిగా నమ్ముతారు. ముద్దించింది, స్థలాంతరం, జరీదించి, యజమానికె వంటి సృజనాత్మక విశేషణాలు, కిరస్తాని (క్రైస్తవ), కొంకిరి(వంకర), సంబళం(జీతం), ఉద్దారం(వృద్ధి) వంటి పరప్రాంత పదాలు అనేకం ఈ అనువాద ప్రక్రియతో మనముందు నిలుపుతారు రామగోపాల్‌.
కథా విశేషాలను సమీక్షించుకుంటే సంపుటి మకుటం ''వైరాగ్యంలో మహిమ'' కథలో నకిలీ బాబాలూ, దొంగస్వాముల బండారాలూ సరికొత్తగా ఆవిష్క ృతమయ్యాయి. అక్షరజ్ఞానం లేనివాడైనా కాషాయం ధరిస్తే నాడు చీత్కరించిన జనమే కైమోడ్పులందిస్తారని తెలియజెప్పే సారంశం గలిగిన కథ. మరదే...! కాషాయానికి భారతీయ సంస్క ృతిలో వున్న ప్రగాఢమైన పూజనీయ భావం. ఈ విశ్వాసాలను పరదాలుగా చేసుకుని అమాయకులను సమ్మోహితులను చేసే వంకర బాబాలు ఎట్లా సంపన్నులౌతారో విశదీకరించింది. సర్వసంగ పరిత్యాగులుగా వేషధారణతో, జుట్టు పెంచి గుట్టుగా ప్రజలను దోచుకునే స్వాముల కుతంత్రాలను వినూత్నరీతిలో చిత్రించారు. నమ్మకంగా నమ్మి వచ్చిన వారి ధన, మానాలను హరించి ఏ విధంగా వారికి గుండుకొడతారో వెల్లడించిన ఈ కథ ఆసక్తిదాయకంగా నడిచింది. ''శుక్రాచార్యుడు'' కథ మొత్తంగా గొప్ప సంస్కరణ దిశగా నడుస్తుంది. ఒక కులీన కుటుంబీకుని పరివర్తన సమాజంలో పేట్రేగిపోతున్న కులవైషమ్యాలనూ, దురాచారాలనూ ఏ విధంగా ధ్వంసం చేస్తుందో విడమర్చే కథ. పూర్వం తను ప్రేమించి, తనకు దూరమై వైధవ్యం ప్రాప్తించిన వనితను భార్యగా స్వీకరించడమే గాక, కుమార్తె వర్ణ, కులాంతర వివాహాన్ని ప్రోత్సహించి, శ్రీమతిని భారతీయ పురాతన శాస్త్ర విషయాలలో అనేక విధాలుగా అనునయించిన తీరు బహుదా ఆహ్వాననీయం. ఈ కథలో అనేక పురాతన సంస్కరణ విషయాలను రచయిత మనముందుకు తీసుకొచ్చారు. ''బ్రాహ్మణులే నిలబెడతారు - బ్రాహ్మణులే పడగొడతారు'' అనే నానుడికి ఈ కథ నిర్వివాద ఉదాహరణ. ''తమ కులమే ఉన్నతమూ, ఎవ్వరూ మాకు సాటిరారు, మన కులస్థులు ఎవరికీ రక్తము ఇవ్వొద్దు, ఇతరుల రక్తం తీసుకోవద్దంటూ'' విర్రవీగే కుల దురహంకారులకు ఈ కథ పెద్ద చెంపపెట్టు.
''పౌర్ణమిలో నల్లటి నీడ'' పిన్న వయసులో మధుమేహ రోగగ్రస్తురాలైన ఆరో తరగతి చదువుతున్న పదకొండేళ్ళ ''పూనమ్‌'' సంఘర్షణాత్మక గాధ. ఐదుగురు కుటుంబీకులలో తనొక్కతే ఈ రుగ్మత బారిన పడి తీపికి దూరమై వేదనాభరితమైన జీవితాన్ని చక్కగా మలిచారు. మధుమేహం ఇప్పుడు ప్రపంచాన్ని కుదిపేస్తున్న మహమ్మారిగా మనకందరికీ తెలిసిన విషయమే. పూర్వం ఎప్పుడో ముదిమి వయసు శరీరాలను ఆశ్రయించే ఈ విస్ఫోటనం ఇప్పుడు గర్భస్థ శిశువులను కూడా ఛిద్రం చేస్తుంది. జీవితాంతం అనుభవించే ఈ రోదనకు కారకమైన భూతాన్ని వైద్యరంగం ఎప్పుడు తరిమికొడుతుందో! ఎప్పుడు అంతం పలుకుతుందో! బాంధవ్యాలు కలుపుకునే సందర్బాలలో కఠోర జబ్బు ఎదుటి వారికి తెలియకుండా అటూ ఇటూ తల్లిదండ్రులు
ఉపాహారాలతో స్వీటు కూడా స్వీకరించి అందుకోసం అధిక ఔషధాలు వాడుతుంటారు. ''నూరు అబద్దాలైనా ఒక పెళ్ళి జరపమని'' వినిపించే నానుడి. ఐతే వివాహం ముగిసిన పిదప విషయం ఎరిగి మధుమేహంతో వున్న పెళ్ళి కుమార్తెను విడాకులతో వదిలించుకున్న సంఘటన నాకు తెలుసు. మధుమేహ ప్రభావం కాపురాలు కూల్చే స్థితికి చేరింది. ఈ కథలోని ప్రధాన పాత్ర ''పూనమ్‌'' అనుభవాలను రచయిత తను అనుభవించి వివరించారు.
''జీవనం'' కథ కుమారుని మతాంతర వివాహంతో తీవ్రమైన ఆటుపోట్లకు గురైన ఆ కుటుంబంలోనికి ప్రవేశించిన నూతన జీవిత పరిస్థితులు చక్కబడిన సాంప్రదాయ కుటుంబ సగటు తల్లి చుట్టూ ప్రరిభ్రమిస్తుంది. మతమూ, కులమూ మానవ సమూహాన్ని వర్గాలు వర్గాలుగా విభజించి తిరిగి కలుసుకోలేనంతగా దూరాలను పెంచాయి.ఆధునిక సమాజంలో కూడా మతము వైషమ్యపూరిత విషాన్నే చిమ్ముతుంది. ఈ క్రమంలో పుత్రుడు ఇతర మతస్తురాలిని కోడలిగా తెచ్చిన వైనంతో ఒక కులీన కుటుంబ తల్లి పడే వేదనను తెలియజేస్తూనే, తిరిగి తల్లిని కొడుకూ కోడలితో మమేకం చేసిన విధానం హృద్యంగా వుంది. వరుస క్రమంలో తొలుత కుమారునిలోనూ, అనంతరం తల్లిలోనూ సంస్కరణను చూశారు కథా రచయిత. అత్యున్నత ఆశాపథంతో సాగిన ఈ కథాంశం స్ఫూర్తిగా తీసుకుని మరిన్ని కథలూ, నవలలూ, చలన చిత్రాలూ రావలసిన అవసరం మానవ సమాజ ఐక్యతకు చాలా చాలా అవసరం.
''కాంచన రథం'' బలవంతుల పదఘట్టనలో నలిగిపోయే బలహీనుల ధన మానాలు గోచరిస్తాయి. అనాదిగా ఈ వికృత క్రీఢ విస్తరిస్తూనే వుంది. ఈ దుష్ట సంస్క ృతి వేయి తలల విషనాగులా పడగ విప్పే వుంటుంది. కాకపోతే కాలమాన ప్రాంతాలను అనుసరించి దాని రూపం, తీరూ మార్చుకుంటుంది. దుర్మార్గానికి పాల్పడిన బలవంతుడూ ఏదో ఒక అవసాన దశలో పరివర్తన చెందినంత మాత్రాన ఒనగూడే ప్రయోజనం ఏమీ వుండదు. జరిగిన నష్టం సరిచేయని విధంగా పరిణామం చెంది వుంటుంది. ఐతే ఈ కథ సార్వకాల తరాల నడవడికి ఉత్తమ సంకేతం. మనిషి మానవ విలువలు దాటకూడదనే సందేశాన్నిచ్చే కథ. బుద్ధి జీవులు కోరుకునే మానవీయ సమాజాన్ని రచయిత ఈ కథలో అందించారు. దుర్మార్గాలకు ఒడిగట్టే వికృత మనస్కులు ఈ సమాజానికి గర్హనీయం. విస్మరించలేని మార్గదర్శనం నిర్దేశిస్తున్న భూమికతో వచ్చిన కథకు జేజేలు. ముందుతరాలైనా మానవ విలువలను కాపాడతాయని ఆశిద్దాం. ప్రతి మనిషీ ఎదుటి వారిని ఒకే విలువతో దర్శించినపుడు మాత్రమే మానవ విలువల సోదర సమాజం ఉద్భవిస్తుంది. అందరూ ఆ దిశగా అడుగులు వేయాలని కోరుకుందాం.
ఇట్లా ఈ సంపుటిలోని కథలన్నింటినీ సమీక్షించుకుంటూ వెళితే చాలానే చెప్పవలసి వుంటుంది. సంపుటిలోని మొత్తం పద్మానుగు కథలు కూడా అద్భుతంగా నడిచాయి. సంపుటిలోని వరుసగా మూడు కథలు కన్నడంలో మొదటి జ్ఞానపీఠ అవార్డు, ఆ రాష్ట్ర ఆస్థాన కవి కు. వెంపు చెందిన మూలమైనవి. నాల్గవ కథ కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ పురస్కార గ్రహీత పూర్ణ చంద్రతేజస్వి మూలం. ఐదవ కథను గిరీష్‌ కాసరవల్లి అనే కన్నడ ప్రఖ్యాత దర్శకులు చలన చిత్రంగా రూపొందించి ఫ్రాన్స్‌ అంతర్జాతీయ అవార్డు పొందారు. ఈ కథ మూలం కూడా తేజస్విదే. కు.వెంపు తనయుడే తేజస్వి. ఏడవ కథ కన్నడ కథా ప్రపంచంలో అత్యుత్తమని భద్రపరిచిన నూరు కథల జాబితాలోకి చేరిన బంగలోడి దేవరాయనిది. ఇట్లాగే ఈ కథలన్నీ కూడా అత్యుత్తమ కథా రచయితలు చిత్రీకరించిన మెరుపు తీగెలు.
కథా ప్రియులతో పాటుగా కథా శ్రామికులు కూడా తప్పకుండా చదవాల్సిన కథా సంపుటి రామ్‌గోపాల్‌ ''వైరాగ్యంలోని మహిమ'' పొత్తం. ఈ సంపుటిని ఈయన చిరకాల మిత్రుడైన తెలంగాణవాది ప్రొ|| కోదండరామ్‌ తెనాలి వచ్చి ఆవిష్కరించడం విశేషం. సంపుటికి సుదీర్ఘమైన ముందుమాటలూ, వెనుక మాటలూ లేకపోవడాన్ని నేను మనసా ఆహ్వానిస్తున్నాను. కన్నడ కథాకేళిని తెలుగువారికి అందించిన అనువాదకులు రామగోపాల్‌ గారికి తెలుగు పాఠకలోకం తరపున హృదయపూర్వక అభినందనలు తెలుపుతున్నాను. 297 పుటలు గల కథా సంపుటి వెల రూ.300. పుస్తకాల కొనుగోలు పట్ల నెలకొన్న నేటి అననుకూల పరిస్థితులను బేరీజు వేసుకుంటే ధర కాస్త ఎక్కువ అనిపించినప్పటికీ, కథాంశాల వాసిని మూల్యాంకనం చేసుకున్నప్పుడు ఇదేమీ పెద్ద భారమనిపించదు. సంపుటి చదవడం ముగిసిన పిదప ప్రతి ఒక్కరూ నా అభిప్రాయానికి మద్దతుగా నిలుస్తారని గట్టిగా నమ్ముతాను. పుస్తకం కోసం 9052563666 సంప్రదించండి.

 

విశ్లేషణ
ఉద్వేగాలకు ఆనవాళ్ళు అఫ్సర్‌ కవిత్వం
- తగుళ్ళ గోపాల్‌ - 9505056316

1
''చాలా కాలం తరవాత వెళ్తున్నానా వూరికి,
ఇంటికి,
నా వుద్వేగాల తొలి ఆనవాళ్ళకి


యేమేం తీసుకెళ్తాను ఇంటికి
నా వూరికి
ఆ తొలిరక్తపు సెలయేటికి?'' (ఇంటివైపు-467)

మళ్ళీ నలభైయేండ్ల తరువాత ఇంటివైపు వెళ్ళడం ఎవరికైనా ఎలా ఉంటుంది? ఖండాంతరాలు దాటిన కవి మనసులో ఎన్నెన్ని దశ్యాలు కదులుతుంటయి? <--break->మనసు పసిపిల్లాడిలాగ పరిగెత్తుకుంటూ వెళ్తుంటే ఎన్నెన్ని విషయాలు జ్ఞాÛపకానికొస్తాయి? ఆదరించిన చేతులు, అవమానించిన మనుషులు, దాసుకున్న ఉత్తరాలు,రాసి కొట్టేసిన కవితలు, భుజాలపై చేతులేసి తిరిగిన స్నేహాలు. అఫ్సర్‌ నలభైయేండ్ల కవిత్వం ఒకే సారి చదువుతున్నప్పుడు కూడా ఒక ఉద్వేగాల ఆనవాళ్ళకు ప్రయాణిస్తున్నట్టే ఉంటది. అఫ్సర్‌ కవిత్వమంతా ఒకచోట చేర్చిన ''అప్పటినుంచి ఇప్పటిదాక'' కవిత్వం చదివినపుడు పాయలుగా మొదలై నదీరూపాన్ని సంతరించుకున్న దశ్యం కండ్లముందు మెదులుతుంది.
''కవిత్వానికి కాలమే వస్తువు'' అంటాడు అఫ్సర్‌ ఒక వ్యాసంలో. ఈ మాటలు అఫ్సర్‌ కవిత్వానికి సరిగ్గా సరిపోతాయి. అఫ్సర్‌ రక్తస్పర్శ (1979-1985)తో మొదలై ఇంటివైపు (2010-2018) దాక నడిచాడు. మధ్యలో ఇవాళ (1986-1991), వలస (1992-1999), ఊరిచివర (2000-2009) కవిత్వ సంపుటాలు.
ఒక్కొక్క సంపుటికి మధ్యన దాదాపు ఏడెనిమిదేళ్ళ కాలం వుంది. అటుఇటుగా ఒక దశాబ్దం. ఆ కాలాన్నంతా కవితావస్తువుగ చేసుకొని రాసినట్టుగ ఉంటుంది అఫ్సర్‌ కవిత్వం. అఫ్సర్‌ని చదవడం అంటే మళ్ళీ ఆ కాలంలో జీవించడం. ఒక దశాబ్దంలో జరిగిన పరిణామాలను అవగతం చేసుకోవడం.
ఒక్కొక్క సంపుటికి మధ్య తానెంత ఘర్షణ పడ్డాడో, వస్తువుపరంగా, అభివ్యక్తిలోనూ ఎలాంటి మార్పులు వచ్చాయో ''అప్పటినుంచి ఇప్పటిదాక'' చదివితే స్పష్టంగా అర్థమౌతుంది.
అఫ్సర్‌ మొదటికవితాసంపుటి రక్తస్పర్శ (మిత్రులతో కూడి ప్రచురించింది)లో శబ్దాడంబరం కన్నా అభివ్యక్తికి ఎక్కువ ప్రాధాన్యత ఇస్తాడు. మొత్తం కవిత్వంలో అఫ్సర్‌ తొందరగా పట్టుబడడు. ఒకసారి పట్టుబడితే అంతతొందరగా, అంత సులువుగా పాఠకుడి మనసులోంచి బయటకు పోడు. దానికి కారణం పాత విలువలను, సాంప్రదాయ కవిత్వరూపాన్ని బ్రేక్‌ చేసిన పోస్ట్‌ మోడర్నిజంలో తన కవిత్వం ఉండడమే. రక్తస్పర్శ, ఇవాళ సంపుటాలు చాలా సంక్లిష్టంగా ఉన్నా తరువాత ఇంత సంక్లిష్టత తన కవిత్వం ఉండదు. దానికి తాను ఎంచుకున్న కవితావస్తువులు (ముస్లిం, దళిత జీవితాలు) కూడా ఒక కారణం.
అఫ్సర్‌ తన కవిత్వం గురించి తానే చెప్పుకున్నట్టు ''పదాలు కనిపించడం మానేసి, అనుభవం వినిపించడం''
ఉంటుంది తన కవిత్వంలో.
హిందీకవి దయాళ్‌ సక్సేనా చనిపోయినప్పుడు రాసిన కవిత ''అంతిమస్పర్శ'' అందుకు ఉదాహరణ.
''అశ్రుపూరిత మేఘంగా విహరిస్తావో
కాలంకురులను చలిగాలిపై మీటుకుంటూ వెళ్తావో/ నీ యిష్టం'' (రక్తస్పర్శ-పే.5)
కాలంకురులు లాంటి ఎన్నో కొత్త పదచిత్రాలు రక్తస్పర్శలో కనబడుతాయి. చీకటిశవం, నీటిచర్మం, ఆవేశంచెట్టు లాంటి పదచిత్రాలు పాఠకుడిలో కొత్త అనుభూతిని కలిగిస్తాయి.
''మూర్తీభవించిన పసితనంలా
అమాయకంగా వినయంగా
చేతులు కట్టుకుని
నదీతీరాన నిల్చుందీ చెట్టు'' (రక్తస్పర్శ -35)
వినయంగ ఉండడం, చేతులు కట్టుకోవడం లాంటి మానవ లక్షణాలను చెట్టుకు ఆపాదించడం ''ఫర్సోనిఫికేషన్‌'' ఇలాంటి కవిత్వనిర్మాణం ద్వారా ఒక అద్భుతమైన చిత్రాన్ని గీయగల్గిండు కవి.
ఏ కవిప్రభావం లేకుండా రక్తస్పర్శ నుండే గొంతెత్తడం, తనదైన శైలిని నిర్మించుకోవడం అఫ్సర్‌ ప్రత్యేకత.
''ఎండిపోయిన ఏ చెట్టుకో
వీపాన్చుకొని కూలబడ్తుంది బతుకు విసుగ్గా''
ఇలాంటి ఎన్నో దశ్యాల సమ్మేళనం రక్తస్పర్శ. చెట్టు, నది, రాత్రి, ఆకాశం మొదలైన వాటితో సంభాషణలాగ తోస్తుంది రక్తస్పర్శలోని కవిత్వం. ఇంటివైపుకు వచ్చేవరకు అది ఆత్మసంభాషణగా మారుతుంది.
రక్తస్పర్శలోని కవితలు వ్యక్తిగతంగా అనిపించినా వాటిలో సామాజికత కనబడుతుంది.
''యాసిడ్‌ వెకిలినవ్వులు పలకరించినా
తుపాకుల వికటాట్టహాసం మోహరించినా
కత్తుల క్రూరవ్యూహంలో చిక్కుకుపోయినా
కనురెప్పనై పహారా కాయాలి'' (రక్తస్పర్శ-పే.12)
స్త్రీలమీద జరుగుతున్న దాడులను, బూటకపు ఎన్‌ కౌంటర్‌లను స్పశించాడు. అయితే సామాజిక విషయాలకన్న అంతర్‌ సంఘర్షణే రక్తస్పర్శలో అధికం. తాను అనుభవిస్తున్న సంఘర్షణ ఇది అని స్పష్టంగా చెప్పకుండా ఒక చీకటి వాతావరణంలోకి కవి తీసుకెలుతాడు. ఈ సంపుటిలో ఎక్కువగా కనబడే నిశ్శబ్దం, చీకటి, స్వప్నం లాంటి పదాలు కవి మానసికస్థితిని తెలియజేస్తాయి .
్జ
రక్తస్పర్శతో పోలిస్తే తరవాతి సంపుటాల్లోనే సామాజిక చింతన ఎక్కువ కనబడుతుంది.
అఫ్సర్‌ తాను రాసినప్పటి కాలం కంటే కూడా వాటి ప్రయోజనం ఇప్పుడు ఎక్కువుందేమో అనిపిస్తుంది. వి.వి, కాశీం, ప్రొ.సాయిబాబా లాంటి మేధావులను రాజ్యం నిర్భంధంలోకి తీసుకున్న కాలం ఇది. ''మేధావి ఆలోచనల మీద పేలుతున్న తుపాకి శబ్దాలు వినిపిస్తాయి'' అన్న అప్పటి వాక్యం ఇప్పటి రాజ్యం తీరును చూపిస్తుంది
''కాషాయాన్ని చూస్తే నాకు కారంచేడు గుర్తొస్తుంది
పచ్చటిపొలాల్లో చిమ్మిన రక్తంధారలు కనిపిస్తాయి
ఎడారి భూమ్మీద ఎండుడొక్కల్ని ఆరేస్తున్న
రైతు కనిపిస్తాడు (ఇవాళ-135)
1986-1991మధ్యకాలంలో రాసిన ''ఇదే నా జాతీయగీతం'' కవిత ఇప్పటి కాలానికి ప్రతిబింబం. కాషాయరాజకీయాలు, రైతు దీనస్థితిని తెలియజేస్తున్న అఫ్సర్‌ వాక్యాలను చదివినపుడు ఇంకా ఈ సమాజంలో ఎటువంటి మార్పులు రాలేదనే అనిపిస్తుంది. ఎక్కడేసిన గొంగడి అక్కడే ఉన్నట్లు ప్రజల జీవనవిధానంలో ఎటువంటి మార్పులూ జరగకపోవడం, రైతుల ఆత్మహత్యలను ఆపలేకపోవడం బాధాకరం.
రక్తస్పర్శ, ఇవాళ సంపుటాల నుండి వలస,ఊరిచివరకు వచ్చేసరికి అఫ్సర్‌ స్వరం మారుతుంది. అభివ్యక్తి మారుతుంది. రక్తస్పర్శలో ఉన్న సంక్లిష్టఛాయలు కొంత మాయమై స్పష్టంగ ఒక లక్ష్యం కోసం కవితనెత్తుకోవడం చూస్తాం.
రక్తమంటిన అక్షరం ''ఇవాళ''లో కనబడుతుంది.
దేవుడి పేరుతో సాధారణ జనాన్ని మోసం చేస్తున్న వారిపట్ల ఆగ్రహాన్ని వ్యక్తం చేసే ఒక సామాన్యుడు కనిపిస్తాడు.
ప్రతీసంపుటిలోనూ బాధ, నిశ్శబ్దం వెంటాడుతూనే
ఉంటుంది.
కవితను కొన్ని యూనిట్లుగా విభజించుకొని అంకెలు సూచించే ఆధునిక కవితారూపం అఫ్సర్‌ కవితల్లో ఎక్కువ. ఇది ఇవాళ సంపుటిలోనే ''గాంధీగారి రెండో చెంప'' కవితతో మొదలు కావడం చూస్తాము.
అఫ్సర్‌ కవితాప్రయాణంలో దేనికది భిన్నమైనదే అయినా ''ఇవాళ'' సంపుటి ఎంతో ప్రత్యేకత కలిగింది. జీవితాన్ని విడమర్చి చెప్పే ఒక తాత్వికుడు ఇవాళలో కనిపిస్తాడు.
''ఎవరికీ ఎవరూ పూచీకాదు
ఎవరికీ ఎవరూ సాక్ష్యమూకాదు
ఇక్కడేముంది చెప్పు
కనీసం చావు కూడా''
'' పెదాలమీది మాటలు
రూపాయి చప్పుడు చేస్తాయి''
మానవసంబంధాలను బాగా అర్థంచేసుకున్న తీరు,మనుషుల స్వభావం పట్ల లోతైన అవగాహన కలిగిన కవిగ అఫ్సర్‌ ''ఇవాళ''లో కనిపిస్తాడు.
్జ
అనేక శబ్దాలను దాచుకున్న నిశ్శబ్దంగా మొదలైన అఫ్సర్‌ కవిత్వపాయకు రాజకీయాలను అర్థం చేసుకొని ప్రతిఘటించడం అనే మరొక పాయ తోడౌతుంది ''వలస, ఊరిచివర'' కవిత్వానికి వచ్చేసరికి.
అభద్రతా జీవితం గడుపుతున్న ముస్లిం జీవితాల చిత్రణ వీటిల్లో కనిపిస్తుంది. అజా, ఫాతెహ, నహీమాలుమ్‌, సున్‌ మేరే బంధూ, ఇఫ్తార్‌ సైరన్‌ లాంటి ఉర్దూపదాలతో కూడిన శీర్షికలు పెట్టడం ''వలస'' నుండి ప్రారంభమై కొనసాగుతుంటుంది. ముస్లింజీవితం నుండి తీసుకున్న పదాలు, ప్రతీకలు ఎక్కువగా కనబడుతాయి.
''వందేమాతరంలో నా తరం లేదు
జనగణమనలో నా జనం లేరు'' (వలస-180)
''తురకల ఇంట్ల పుట్టడం గొప్పకాదులే
అవునూ నువ్వు యెన్నో నంబరూ?
యెవరో వెటకారంగా నవ్వుతున్నారు గాలిలో''
(ఊరిచివర-351)
ఈ వాక్యాలలో అస్తిత్వం కోసం పడుతున్న వేదన కనబడుతుంది. బయట ఏ విధంగా అవమానానికి గురౌతున్నారో తెలుస్తుంది.
పౌరసత్వాన్ని నిరూపించుకోవలసిన ఇప్పటి కాలంలో ఎడారి నుంచి కాస్త తడి, యింకో ద్వేషభక్తి గీతం లాంటిఅఫ్సర్‌ కవితలు గుర్తుకురావడం సహజం. అప్పటి వరకు ఉన్న కవితలాగ కాకుండా ఇవి నినాదాలస్థాయినందుకోవడం అఫ్సర్‌ కవిత్వంలో గొప్ప పరిణామం.
వలసలో కేవలం ముస్లిం జీవితాల్లోని విషాదాన్నేగాక ఊరవతలి దళితుల దుఃఖాన్ని తలకెత్తుకున్నాడు.
''క్షమించు దొరా
కవిత్వం నీ బాంచ కాదు
అది శిరసెత్తిన నాగలి
కవిత్వం నీ వెన్నెల్లో ఆడపిల్ల కాదు
అది చీకట్లో నల్లపులి'' (వలస-251)
1985జూలై 17రోజున ప్రకాశం జిల్లాలో కారంచేడు దళితుల హత్య తరువాత రాసిన కవిత ''ఊరవతలి దుఃఖం''. దళితుల పక్షాన నిలబడి మాట్లాడడం ఈ కవితలలో చూస్తాము. కారంచేడు, చుండూరు ఘటనలను గుర్తుకుతెస్తాయి. దళితులపై దాడిని నిరసిస్తూ, వాళ్ళలో చైతన్యం కలిగించే దిశగా దళితవాదఉద్యమానికి సంబంధించి కవితలు రాశాడు. తెలంగాణ 2002, ఊరవతలి దుఃఖం మొదలైనవి ఇటువంటివే. మలేరియా జ్వరాలతో, కలరా రోగాలతో ఊరిచివర ఎన్ని ఇబ్బందులో పడుతున్నరో తన కవితల్లో చూపిస్తాడు.
''అన్ని పల్లెటూళ్ళు అందంగా ఉండవని'' ఎరుకగల కవి అఫ్సర్‌. ఊర్లలో ఉండే అంటరానితనం, కులహత్యలు, అగ్రవర్ణ కులస్తుల పెత్తనం మొదలగునవి చూసిన వాడిగా అఫ్సర్‌ ఈ మాటంటాడు.
్జ
అఫ్సర్‌ కవిత్వంలో మొదటినుంచి సూఫీతత్వం అంతర్లీనంగా ప్రవహిస్తుంటుంది. వాడ్రేవు చినవీరభద్రుడు గారు అఫ్సర్‌ని ''మనకాలపు సూఫీ'' అన్నాడు. ఇంతకూ సూఫీతత్వం ఏం చెబుతుంది? ఇస్లాం మతంలోని ఒక ఆధ్యాత్మికమార్గం సూఫీతత్వం. దేవుడిని ప్రేమించినట్టుగానే ఈ సమస్త లోకాన్ని ప్రేమించడం, నిరాడంబరంగా జీవించడం, సత్యాన్వేషణ చేస్తూ ఆత్మసాక్ష్యాత్కారం వైపుగా అడుగులు వేయడం సూఫీతత్వంలోని భాగం.
అఫ్సర్‌ ''దుఃఖమే మనిషి చిరునామా'' అంటాడు. ''ఒక దుఃఖమే/మనల్ని కలిపి కుట్టె దారం'' అంటాడు. జీవితాన్ని ఇంత సమగ్రంగ అర్థం చేసుకున్న వాడిగా, వెంటాడే దుఃఖాన్ని కవితావాక్యాల నడుమ పొదిగిన ఒక సూఫీకవిగా ఈ మాటంటాడు. ఎం.నారాయణ శర్మ గారు అఫ్సర్‌ కవితను విశ్లేషిస్తు ''భౌతికంగా భావించే అంశాలన్నింటినీ ఆత్మకాంతితో కవితామయం చేశాయి'' అంటారు.
ఇంటివైపులోని చాలా కవితలు ఇలాంటివే. లోలోపలి చీకట్లను పరిచయం చేస్తుంది. బయటకు కనిపించే వస్తువులను అనుభూతితో, ఆత్మకాంతితో వ్యక్తీకరించడం ఇంటివైపులో చూస్తాము.
మిగతాకవితల్లో ఇక్కడినేలతో తనకున్న అపారప్రేమను తెలిపేవి.వానలో తడుస్తున్నట్టుగా ఉంటాయి గానీ అది కేవలం వాన కాదు జ్ఞాపకాల వాన.
''ఏ అన్నాల వేళో
మిమ్మల్నందరినీ విడిచేసి వచ్చాను
అది మధ్యాహ్నమో, రాత్రో గుర్తు లేదిప్పుడు
నేను సగంలోనే వచ్చాక
మిగిలిన అన్నం మీరు తిన్నారా?
పళ్ళెంలోనే చేతులు కడుక్కుని దిగ్గున లేచారా?''
ఏ అన్నాల వేళనో చింతకాని (ఖమ్మం) నుంచి నడక మొదలై విజయవాడ మీదుగా అటునుంచి అనంతపురం వైపుగా వెళ్ళి అమెరికా నేల మీద నిలబడ్డాడు అఫ్సర్‌. నిజానికి తాను అక్కడున్నా తన మనసంతా పుట్టిన ఇక్కడి నేల మీద. ఇల్లు, దేశం గుర్తొచ్చినపుడు ఎంతలా కరిగిపోతాడో ప్రతీ కవితలో కనబడుతుంది.
ఊరిని పలువరిస్తూ, ఊరితో, ఇక్కడి మనుషులతో వున్న జ్ఞాపకాలను గుర్తుచేసుకుంటూ సజీవంగ బ్రతుకుతున్నాడు. కొండపల్లి ఖిల్లాను, ఈతగొట్టిన చెరువును, రేగుపళ్ళిచ్చిన పొలాన్ని, ఎన్నో జ్ఞాపకాలు తడితడిగా నడిపిస్తాయి. ఎంతో మార్మికత గల వాక్యం అఫ్సర్‌ ది. ఏదో తెలియని ఒంటరితనాన్ని మోస్తున్న వేదన, ఇంటివైపు వచ్చి మనుషులతో మమేకం కావాలనుకునే మనిషితనం ప్రతీవాక్యంలోనూ కనిపిస్తుంది.
అఫ్సర్‌ ఓ ముస్లిం కవిగానో, ఓ సూఫీకవిగానో, ఓ మార్మికుడిగానో, ఓ కాందీశీకుడిగానో ఇలా ఎన్ని రకాలుగా కనబడ్డా నిజానికి తానొక రేగుపళ్ళ వాసనగల్గిన వాక్యం.