స్నేహ సాహితీ సాగర తీర్థుడు రామతీర్థ

నివాళి

 - తెలకపల్లి రవి

నిరంతర ఉత్సాహం నిశిత  విమర్శనం, నిర్మాణాత్మక భాగస్వామ్యం, నిబద్దత నిండిన నిపుణత ఇవన్నీ కలిస్తే కలబోస్తే రామతీర్థ కేరాప్‌ సాహిత్య విశాఖ. ఆయన హఠాన్మరణం సాహితీ మిత్రులందరినీ  కలతపెట్టిన విషాదం. నిరంతర స్నేహశీలిగాక్రియాశీలిగా సంచరించే రామతీర్థ కందుకూరి వీరేశలింగం శత వర్ధంతి సభల సన్నాహాలలోనే కన్నుమూయడం  యాదృచ్చికమేమీ కాదు. ఆయన సంస్థ పేరు మొజాయిక్‌ గాని ఆయన పూర్తిగా ప్రొజాయిక్‌. ఏదో ఒక విమర్శ విశ్లేషణ విస్మయం వివరణ లేకుండా ఒక్క సారైనా రామతీర్థ మాట్టాడ్డం నేనెరుగను. ఒకటిన్నర దశాబ్దం పైబడిన మా  సాహితీ సాన్నిహిత్యంలో రామతీర్థ ఎన్ని కార్యక్రమాల్లో పాల్గొన్నారో మరెన్నిటికి రప్పించారో  ఎన్నిరాశారో మరెన్ని రాయించారో చెప్పడం కష్టం. విశాఖ సాగర కెరటాల్లాగే ఆయన ఆలోచనా తరంగాలు  కూడా అవిరామంగా ఎగిసిపడుతూనే వుండేవి.

2000 ప్రథమార్ధంలో    తెలుగు సాహిత్యలోకంలో విశాల పునస్సమీకరణ కోసం సాహితీ స్రవంతి సాహిత్యశాలలు జన కవనాలు కార్యశాలలు నిర్వహిస్తున్న దశ  అది.  రామతీర్థ గురించి మొదట ఇతరుల ద్వారా విని మాట్లాడాలనుకునేంతలో ఆయనే ఫోన్‌ చేశారు. ఏదో కార్యక్రమానికి కూడా రప్పించారు. అప్పుడప్పుడే జగద్ధాత్రి ఆయన ఎల్‌ఆర్‌ స్వామి వంటి వారు  మొజాయిక్‌ సంస్థ స్థాపిస్తున్నారు.విశాఖ ద్వారకా నగర్‌లో పౌర గ్రంధాలయం వారం వారం సభలకు నిలయమై పోయింది.అక్కడ అప్పట్లో ఎంఎల్‌సిగా వున్న ఎంవిఎస్‌శర్మ కూడా హాజరవుతుండేవారు. చందుసుబ్బారావు వంటి స్థానిక విద్వాంసులు సరేసరి. చాలాసార్లు హైదరాబాద్‌ విజయవాడ తదితర చోట్ల నుంచీ రప్పించేవారు. చాలా  సార్లు పిలిచే వారు. రెండు మూడేళ్లకు వెళ్లేవాణ్ని. ఈ లోగా విశాఖలోని స్రవంతి కార్యకర్తలతో ఆయన సంబంధాలు కలిగివుండేవారు. వారి అవగాహనకు వుండే పరిమితులు వాస్తవ సమస్యలు చెబుతూనే కలుపుకొని పోవడానికి ప్రయత్నిస్తుండేవారు. వారూ ఆయనను ఆహ్వానించే వారు. 2009లో శ్రీశ్రీ శతజయంతి మా మధ్య దృఢమైన సేతువు కట్టింది. చాలా సభలకు మాతోపాటు వస్తుండేవారు. పాబ్లో నెరూడా నుంచి  సాహిత్యంపై మార్క్స్‌ భావాల వరకూ చెప్పగలిగే వారు, శ్రీశ్రీ సాహిత్యానికి పాశ్చాత్య దేశాలలో అధునిక ప్రయోగాలకు మధ్య సంబంధం శక్తివంతంగా వివరించేవారు. అప్పుడే నాకు రామతీర్థ బాగా  గుర్తుండిపోయారు. ఆయనకు ఇంగ్లీషు తెలుగు సంసృతం  హిందీ వంటి సాహిత్యాలతో మంచి పరిచయం వుంది. చరిత్ర చదువుకున్నారు.  అన్వయించగలరు. ఉన్నత విద్యావంతునిగా ప్రజా సంబంధాలు పాటించడంలోనూ ప్రజ్థావంతులైనారు. ఆధునిక మేనేజిమెంటు సాంకేతిక ప్రక్రియలు ఆకళింపు చేసుకున్నారు. శ్రీశ్రీ పైన ఒక పవర్‌ పాయింట్‌ కోసం శ్రమపడిన తీరు బాగా నచ్చింది. అయితే వనరుల కొరత వారిద్దరే చేయవలసి రావడం ఇబ్బంది కరమైంది.  స్వతహాగా ముక్కు సూటిదనం, పరిపూర్ణత తపన వుండే రామతీర్థ ఒక పట్టాన సంతృప్తి చెందరు కూడా. ఈ కారణంగా చాలా పనులు మీద వేసుకునే వారు.

      చాలా మంది సాహిత్య కారుల్లో లేనిది ఆయనలో చూసింది ఉద్యమ కారులను గౌరవించడం.తన ఫోన్లకు వెంటనే స్పందించకపోయినా సూచనలు స్వీకరించకపోయినా చెబుతూనే వుండేవారు. ఎలాగో మాలాటివారికి ఎక్కిస్తే  మార్పు వస్తుందని ఆయన ఆశ అని నాకు అర్థమైంది. మొదట్లో నియో క్లాసిస్టు అనిపించిన రామతీర్థకు మార్క్సిస్టు అవగాహన చారిత్రిక సృహ వున్నాయని కొద్ది కాలంలోనే అర్థమైంది.

ఉత్తరాంధ్రలో జరిగే సభల్లో గాని లేక వివిధ పత్రికల సాహిత్య శీర్షికల్లో గాని వచ్చే పొరబాటు భావాలు డొల్ల కల్ల సూత్రీకరణలు ఆయన అసలు భరించలేకపోయేవారు. గురజాడ ఆధునిక భావాలను ఆంగ్లేయ ప్రేరితంగా చిత్రించే అఘాయిత్యంపై ఎంతగా ఆగ్రహించేవారో చెప్పలేను. అలాటివి చూడగానే ఫోన్‌ చేసి వాటిపై విరుచుకుపడేవారు. వాటిపై రాయాలనేవారు. అయితే  సాహిత్యంలోనూ చారిత్రిక పరిణామంలోనూ లోతైన అవగాహన లేకపోతే ఆ అంశాలు గ్రహించడమే చాలా కష్టం. కనుక వాటిపై మరీ ఎక్కువ శ్రమ పడటం పాఠకులను శ్రమ పెట్టడం ఎందుకని చెబితే ఆయనకు తృప్తి వుండేది కాదు.

తమిళ మళయాల కన్నడ భాషల వలె  ఆధునిక తెలుగు సాహిత్యం గురించి బయిట ప్రపంచం మాట అటుంచి దేశంలో ఇతర రాష్ట్రాల వారికే తెలియదని మనకు తెలుసు.   ఇంగ్లీషు భాషపై మంచి పట్టున్న రామతీర్థ ఆ బాధ్యత తనపై వేసుకోవాలనుకున్నారు. కొంత చేశారు కూడా. అయితే ఆయనకు సమయం వనరులు సరిపోలేదు. ప్రోత్సాహం కూడా తగినంత రాలేదు.  పైగా స్థానిక కార్యకలాపాలు సభలూ ప్రసంగాలూ వుండనే వుండేవి. తను కోరుకున్నంతగా  ఆ పని చేయలేకపోయారు గాని చేసేందేమీ తక్కువ కాదు. పైగా తామే మొదటి సారి చేశామంటూ తెలుగు క్లాసిక్స్‌ను అరకొరగా అనువదిస్తే  ఈ మిత్రుడు అసలు భరించలేకపోయేవారు. అలాటి వాటిని చీల్చి చెండాడేవారు. ఇంగ్లీషులో రాయాలని సూచించిన నన్ను ఎవరు వేసుకుంటారని ఎదురు ప్రశ్న వేశారు. అప్పట్లొ హన్స్‌ ఇండియా సంపాదకుడుగా వున్న మిత్రుడు కె.రామచంద్రమూర్తికి తనను పరిచయం చేస్తే ఎప్పటికప్పుడు రాస్తూ వచ్చారు. తర్వాత కాలంలో సాక్షిలో వాటిని కొనసాగించారు.

ఇంతటి బహుముఖ జ్ఞానం నిశిత పరిశీలన గల రామతీర్థ పిల్లలతో కూడా నాటకాలు వేయించేంత  సరళ హృదయుడు.ప్రతిదానికి ఆనందించేవారు. పండితులతో ప్రభుత్వ ప్రతినిధులతో మాలాటి వారితో ఏక కాలంలో సంబంధాలు నెరుపుతూ ఎక్కడ ఏది ఎంత సాధ్యమైతే అంత కృషి చేసేవారు. పూర్వ కుటుంబాల గురించి నాకు తెలియదు గాని రామతీర్థ జగద్ధాత్రి సహజీవనం సాహిత్య లోకంలో సత్పలితాలే ఇచ్చింది. శ్రీకాకుళం విజయనగరం పట్టణాలలో గురజాడ జయంతి సభ నా పుస్తకాల ఆవిష్కరణ తర్వాత మేము వచ్చేప్పుడు  ఆంధ్ర ప్రదేశ్‌లో ద్రవ్య పెట్టుబడికి ఒక కేంద్రంగా వున్న విశాఖ పట్టణం భూమికగా ఇంగ్లీషలో నవల రాయాలని గట్టిగా కోరాను. చాలాసేపు దానిరూపురేఖల గురించి మాట్లాడాము.  ఆయనకు రాజకీయాంశాలపై మంచి అవగాహన వుంది. అయినా సరే మరో ప్రత్యేక తరహా కథాంశంతో నవల రాస్తానన్నారు. మొదలు పెట్టారో లేదో జగతమ్మకే తెలియాలి. ఈ విచార సమయంలో ఆమెకు కుటుంబ సభ్యులకు ప్రగాఢ సంతాప సానుభూతులు చెప్పడం తప్ప చేయగలిగింది లేదు. అయితే  సాహిత్య అకాడమీ  సభ్యురాలుగా వున్న ఆమె తన సాహిత్య కృషిని కొనసాగిస్తుందనే భావిస్తున్నాను.

దేశంలో పెరిగిపోతున్న మతతత్వం, భావ ప్రకటనా స్వేచ్చపై దాడి రామతీర్థ తీవ్రంగా ఖండించేవారు. దేశ దేశాల ఉదాహరణలతో తూర్పార పట్టేవారు. మేము కలుసుకున్న చివరి సభ  ఏప్రిల్‌ 29న శ్రీశ్రీ జయంతి శ్రామిక జనకవనం. ఉత్తరాంధ్రలో చాలా మంది సాహిత్య ప్రముఖులు అక్కడకు విచ్చేశారు. సభలో ఆయన ప్రసంగం ప్రవాహ సదృశంగా సాగింది. ప్రత్యక్షంగా కలుసుకోవడంఅదే చివరి సారి అవుతుందని అనుకోలేదు. తర్వాత ఈ మధ్య వీరేశలింగంపై ఒక మిత్రుడు లేవనెత్తిన దుమారం ఆయనను చాలా కలతపెట్టింది. తనేదో రాయాలనుకుంటుండగా ప్రజాశక్లిలో కందుకూరి లేఖ రూపంలో  నా వ్యాసం రాగానే చూసి ఎంతో సంతోషించారు. మెసేజ్‌లు పెట్టి ఆ పైన ఫోన్‌ కూడా చేశారు. తనూ రాజ్యలక్ష మ్మ రాసినట్టు లేఖ రాశారు. ప్రజాశక్తిలో ప్రచురితమైన ఆ రచనే బహుశా ఆయన ఆఖరి ముద్రిత రచనేమో మరి. ఆ కందుకూరి శత వర్ధంతి సభ ఆంధ్ర యూనివర్సిటీలో కలసి నిర్వహించే సన్నాహాలలోనే ఆయన కన్నుమూశారు. జయప్రదంగా ముగిసిన ఈ శతవర్ధంతి సంస్మరణ సభలు రామతీర్థకు అంకితమవుతాయి. రామతీర్థ తరహాలో క్రియాశీలత అధ్యయన తత్పరత అన్వయ సామర్థ్యం పెంచుకోవడం ఈ దశలో ఎంతైనా అవసరం. ఆయనకివే జోహార్లు.

2015లో విశాఖపట్నంలో జరిగిన వైజాగ్‌ ఫెస్ట్‌లో

చిత్రకళా ప్రదర్శనలో తెలకపల్లిరవితో రామతీర్థ