అమ్మ

కథ
- ఎ. అన్నపూర్ణ9440386328


''అమ్మా! మా మాట ఇనుకో. నాయన లేని ఈ ఇంట్ల ఎంతకాలం ఒంటిగా వుంటావ్‌. ఇల్లు బేరం పెట్టిన. మాతోబాటు వుందుగాని..'' అన్నాడు సూర్యం.
''నా కాలూచెయ్యీ బాగున్నాయి. ఇక్కడ బాగానే వుంది. మరికొంత కాలం పోనిరు నాన్నా...'' అంది అంజమ్మ.
''ఇప్పటికి అయిదు సంవత్సరాలుగా ఇదే మాట చెబుతూ వచ్చావు. నలుగురూ ఏమంటారు... తల్లిని కొడుకు పట్టించుకోడు అంటారు. ఏ రోజు ఎట్టా వుంటావో.. ఈ ఇల్లు 100 ఏళ్ళనాటిది. పాడైపోయింది. పడగొట్టి కట్టించాలి. సిటీలో జాగా కొనుక్కోవచ్చు. నా మాటిను ఈ సారి నేనిక వూరుకునేది లేదు. బయల్దేరు.'' అంటూ గట్టిగా చెప్పాడు.
''అత్తమ్మా నీ మనవలతో ఊసులాడాలని లేదా? నువ్విలా దూరంగా వుంటే బంధుత్వాలు తెలీవు. అభిమానాలుండవు. నువ్వెవరో ఆళ్ళెవరో అన్నట్టుంటారు. మంచి డాక్టర్లుంటారు. ఎన్నో వింతలు, విశేషాలు చూద్దువుగాని. నీ కొడుకు చీటికీ మాటికీ రాలేడు కానీ నీ మీదనే ధ్యాసతో దిగులుపడుతుంటాడు...'' అంటూ ఆప్యాయంగా చెప్పింది నాగమణి. ఇక అంజమ్మ తప్పించుకోలేక సరేనంది.
గ్రామం నుంచి బస్‌లో 12 గంటలు ప్రయాణం చేసి విజయవాడ సిటీకి చేరుకుంది అంజమ్మ. పుట్టి బుద్ధి ఎరిగి ఇంత దూరం రావడం ఇదే మొదటిసారి. కాస్త బడలిక తీరాక దుర్గమ్మకొండ, కృష్ణా బ్యారేజీ, మంగళగరి పానకాల స్వామి గుడీ ఒకటొకటే వారం వారం తీసికెళ్ళి చూపించారు మణీ సూర్యం. కానీ అంజమ్మకి ఎలాటి సంతోషమూ లేదు. ఏదో మరబొమ్మలా వచ్చిందంతే. నాన్నమ్మా కథలు చెప్పవా అని మనవలు అడిగితే నాకు సదువురాదు ఏం చెప్పను? అంటూ తప్పించుకుంది. వాళ్ళు దిగులు పడ్డారు. చిన్నబుచ్చుకున్నారు.
మణికి ఏంచేయాలో అత్తమ్మను ఎలా సంతోష పెట్టాలో తెలీలేదు. అత్తమ్మ సామాన్లు సర్దుతావుంటే పాతకాలం నాటి ఆట వస్తువులూ పూసల దండలూ కనిపించారు.
''ఇవన్నీ ఏమిటీ ఇంత భద్రంగా దాచుకున్నావు అత్తమ్మా ఎవరిచ్చారు కొన్నావా? ఆరా అడిగింది. అంతే అంజమ్మలో ఎక్కడాలేని ఉత్సాహం వచ్చింది. వాటి గురించి చెప్పింది.
''మణీ ఇదిగో ఈ పల్లకీ నేనూ నా స్నేహితురాలు గంగా తయారు చేశాం. గంగ ఈ కాలిపట్టా నా పెళ్ళికి బహుమానం ఇచ్చింది. రెండోది పోయింది. ఇది మిగిలింది. ఈ పూసల దండ సూర్యం కొన్నాడు. చూశావా ఇంకా కొత్తగా లేవూ...ఈ చేతిసంచీ మీ మామ చేత్తో మిసన్‌ మీద కుట్టాడు. ఒక్కరోజూ వాడలేదని అలిగేవోడు. వాడితే ఇలా కొత్తగా గుర్తుగా మిగిలేదా చెప్పు.. అంటూ పాత విషయాలు కోడలితో పంచుకుంది.
''అవును అత్తమ్మా నువ్వు చెప్పింది నిజం. మరి నీ గంగ ఏమైందీ ఎక్కడ వుంటుందో తెల్సా?''
''ఆ.. అది పెళ్ళయి వెళ్ళిపోయిందా అంతే మళ్ళీ మా వూరికి రాలేదు. తల్లీ తండ్రీ వరదల్లో కొట్టుకుపోయారు. అన్నతమ్ములేమో బతుకు తెరువుకి దూరదేశాలకి పోయారు. ఇంకెవరి కోసం వస్తుంది పాపం. రెండో పెళ్ళి చేశారు. సవతి పిల్లలు. పిల్లలూ చాకిరీతోనే గడిచిపోయేదంటూ ఉత్తరాలు ఒకటో రెండో రాసింది. చూడు ఆ సంచిలో వుంటాయి. నా కంటే ఓ తరగతి చదివింది.''
మణి ఆ సంచిలో చూసింది. వున్నాయి. ఆత్రంగా తెరిచి చదివింది. అడ్రస్‌ కూడా వుంది.
''అత్తమ్మా నువ్వు జవాబు రాశావా అడ్రస్‌ వుంది కదా!''
''రాశాను. ఎక్కువ రాయడానికి చదువులేదుగా.. ఒక్కటి బదులు రాశాను.''
మణి అడ్రస్‌ వేరే పేపర్‌ మీద రాసుకుంది. ఆ ఉత్తరాలు చిరిగిపోయి శిథిలమైపోయాయి. వాటిని మళ్ళీ పెట్టెలో సర్దేసింది. అందులోని అడ్రస్‌కి ఉత్తరం రాయగా నెలరోజులకి ఎవరో ఫోన్‌ చేశారు. అనాధ వితంతు ఆశ్రమంలో వుందని అడ్రస్‌ కూడా ఇచ్చారు.
''అత్తమ్మా పద! నీ దోస్త్‌ కనబడింది. అదేలే ఎక్కడ వుందో తెలిసింది. చూసి వద్దాం'' అనగానే అంజమ్మ బైలుదేరింది ఆత్రంగా.
అదెక్కడో ఊరి చివర వుంది. ఆ భవనం కూడా శిధిలావస్థలో వుంది. దాన్ని బాగుచేసే దాతలు లేరు. కనీసం తెల్ల సున్నం రంగు కూడా లేదు. దేవాలయాలకూ, పూజలకూ, రాబోయే స్వర్గప్రాప్తికి ఎంతైనా ఖర్చు చేసే భక్తులు తోటి మనిషి తలదాచుకునే చోటు కూడా కల్పించనంత స్వార్థఫరులు ఎందరో! అని బాధపడింది మణి ఆ ఇంటిని చూసి.
అందులో బాగున్న గదులు చాలా తక్కువ. పదిమంది మాత్రం వున్నారు. అదీ కాస్త నయం ఈ గది అంతే. గంగతో బాటు మరో ఇద్దరుంటారు ఆ గదిలో.
చింపిరి జుట్టుతో నీరసంగా వున్నారు. పరిశుభ్రత అంటే ఎరుగరు. చీరలు చిరిగి పోయి కనబడకుండా మాసిన దుప్పట్లు కప్పుకుని దాచుకుంటున్నారు కొందరు. కొందరికి తెలివేలేదు ఒంటిమీద.
''గంగా ఇదేమి దురవస్థ వచ్చిందే నీకు నాకు ఒక్కసారి ఉత్తరంలో రాయలేకపోయావా...'' అంటూ గంగను చుట్టుకుపోయి ఏడ్చింది అంజమ్మ.
''నీకు ఉత్తరం రాసి నిన్నేడిపించలేక రాయలేదు. ఈ అమ్మాయెవరు ఇక్కడికెలా వచ్చావ్‌.. ఎన్నాళ్ళకు నిన్ను చూశానే. మన చిన్నతనంలో ఎంతో సంతోషంగా గడిపాము. ఇప్పుడు.. నువ్వు బాగున్నావా. నీ కొడుకు సూర్యం పెద్దవాడయ్యాడా..'' అంటూ ఆత్రంగా ఎన్నో అడిగింది గంగ ఆనందంతో.
''ఆ..సూర్యం విజీవాడలో వుంటున్నాడు. ఈ పిల్ల మణి కోడలు. ఇద్దరు పిల్లలు. సూర్యం దగ్గరకి వచ్చేశాను. ఇక్కడే వుంటున్నాను 2 నెల్లుగా. నా భర్త పోయి ఆరు సంవత్సరాలైంది..'' అంటూ వివరాలు చెప్పింది అంజమ్మ.
''చాలా సంబరంగా వుందే...'' అంటూ వాళ్ళు రెండుగంటలు చాలా విషయాలు మాట్లాడుకున్నారు.
''ఇక వెడదామా అత్తమ్మా. నెలకోసారి మీ స్నేహితురాల్ని చూడటానికి వద్దువులే..'' అంటూ రెండు చీరలు అయిదు వందల రూపాయలూ అత్తమ్మ చేత గంగకిప్పించింది మణి. తీసుకోడానికి అభిమానపడింది గంగమ్మ.
''మనం ప్రాణ స్నేహితులం. నేను నీ ఇంటికి వస్తే ఏదో ఒకటి ఇవ్వలా. అలాగే ఇచ్చాను. నా దగ్గిర మొగమాటం వద్దు. నేను వచ్చి పోతూంటాలే. దిగులు పడమాకు'' అంటూ ధైర్యం చెప్పింది అంజమ్మ.
దారిలో అడిగింది మణి - గంగమ్మ పిల్లలు ఏమయ్యారు? ఇంత అనాధగా ఎందుకు వుండాల్సి వచ్చింది?''
''సవితి పిల్లలు ఎలాగా పట్టించుకోరంటే. అది మామూలే. గంగకి కొడుకూ, కూతురున్నా అంతేట. తండ్రి ఇచ్చిన ఆస్తిని ఇద్దరూ తీసుకుని గంగను ఇలా దిక్కులేని దానిగా వదిలేశారు. రెండో భార్య కదా ఆస్థి బాగానే వుంది. దీనికి ప్రాప్తం లేదంతే. నా సూర్యం మణిలా ఎందరున్నారు ఈ రోజుల్లో.. నేనేమి ఆస్తి ఇచ్చాను మీకు. మనసుండాలి కానీ.. ఏదేదో చెబుతోంది అంజమ్మ.
మణి జరిగినందంతా సూర్యానికి చెప్పింది ఇంటికి వచ్చాక. మర్నాడు ఇంటి ముందు లారీ నిండుగా పూల మొక్కలూ, మట్టి కుండీలు, నిమ్మ, జామ, కొబ్బరి, మామిడి మొక్కలూ, ఎరువు మట్టీ వచ్చి చేరాయి.
మణి ఆశ్చర్యంగా అడిగింది భర్తని.
''ఇదేమిటీ ఇవన్నీ ఎక్కడ వేస్తావ్‌ జాగా ఏది?''
''ఆ పక్క స్థలం కొని చుట్టూ కంచె వేయించింది ఎవరనుకున్నావ్‌? అది మనదే. మనం అక్కడ ఇవన్నీ వేస్తాం. అర్థమైందా?'' అన్నాడు సూర్యం.
''నువ్వు చెప్పందే ఎలా తెలుస్తుంది... ఆ స్థలం ఎవరో కొన్నారు చుట్టూ కంచె వేశారు అనుకున్నా. అది నీ పనే అని ఇప్పుడు తెలిసింది.... రండిరా పిల్లలూ మొక్కలు నాటుదాం..'' అంటూ పిల్చింది.
''అమ్మని కూడా పిలు. ఇదంతా ముఖ్యంగా ఆవిడ కోసమే...'' అన్నాడు. లారీలో మొక్కలూ మట్టీ కుండీలు కిందకి దించి లారీని పంపేశాడు. ఈ సందడికి అంజమ్మ కూడా వచ్చేసింది.
''అమ్మా మనం ఈ స్థలంలో మొక్కలు వేద్దాం. మామిడి, కొబ్బరి, అరటి మొక్కలు, కాయగూరల మొక్కలు కుండీల్లో వేయండి. సరేనా! ఎవరి మొక్క మొదలు కాపు కాస్తుందో వాళ్ళకి బహుమతి ఇస్తాను'' అన్నాడు సూర్యం. పిల్లల్ని
ఉత్సాహపరుస్తూ.
''నాన్నా నాయనమ్మకి కూడా ఇస్తావా? బహుమానం?'' అడిగాడు బాబు.
''అందరికీ వరుసగా బహుమానం వుంటుంది.'' అన్నాడు సూర్యం. అందర్నీ ఉత్సాహపరుస్తూ. అందరూ మర్నాటి నుంచీ తోటపని ప్రారంభించారు. పోటీ పడి మరీ పని చేయసాగారు. పిల్లలతో బాటు పెద్దలు కూడా. ఇప్పుడు అంజమ్మకి క్షణం తీరికలేదు. ఆరునెల్లకే కాయగూరలు, పూలమొక్కలు కాపుకాసాయి. సంవత్సరం అయ్యేసరికి మామిడి, కొబ్బరి, నిమ్మ, జామ ఏపుగా పెరిగి కనువిందు చేస్తున్నాయి. పిల్లలు ఒకటే సంబరపడ్డారు. స్కూలు నుంచి రాగానే మొక్కల్లోకి వెళ్ళిపోతారు. ''నాన్నమ్మా నీ కంటే ముందు నా మొక్క వంకాయలు కాసింది' అని బాబు.. 'నా మొక్క గులాబీ పూసింది చూసుకో నాన్నమ్మా నాకే డాడీ బహుమతి ఇస్తాడు' అని పాపా .. ఒకటే అల్లరి చేస్తుంటే వాళ్ళతో బాటు.. ''నా మొక్కలు ఆలస్యంగా కాయలు కాస్తాయి. అయితే ఏం నాకూ మీ డాడీ బహుమతి ఇస్తాడు చూస్తూండండి..'' అంటూ మురిసిపోతుంది అంజమ్మ. అంత వ్యాపకంలోనూ తన స్నేహితురాలు గంగను మర్చిపోదు. వెళ్ళి చూసి వస్తూంటుంది.
ఒకరోజు సూర్యం కూడా అమ్మతోబాటు గంగమ్మను చూడాలని వెళ్ళాడు. అనాధాశ్రమంలో ఎలాంటి సదుపాయాలూ లేక పోవడం జబ్బుతో వారిలో కొందరు బాధపడటం తెలుసుకుని గంగమ్మకి తోటలో ఒక గది కట్టించి ఇస్తే అందులో వుంటుంది. అమ్మ ఇంతదూరం ఈ అనారోగ్య వాతావరణంలోకి రావడమూ అంత మంచిది కాదని అనుకున్నాడు. వెంటనే పనివాళ్ళను పిలిపించి గది కట్టించి ''అమ్మా ఇక నుంచి గంగ పెద్ది నీతో బాటు నీకు దగ్గరగా వుంటుంది. ఇద్దరూ తోటపని చూసుకోవచ్చు. మంచీ మాటా చెప్పుకోవచ్చు. ఏమంటావ్‌ నీకు ఇష్టమేగా..'' అని అడిగాడు.
అంజమ్మకి ఆనందంతో మాట రాలేదు. కానీ ఓ మనిషిని అదనంగా పోషించడం ఆరోగ్యం పట్ల శ్రద్ధ వహించడం కష్టం. కనుక ఏమో నాయనా నువ్వు మణెమ్మా ఆలోచించుకోండి. పిల్లల చదువులు ఖర్చు వుంటాయి. మరో మనిషి భారం అవుతుందేమో నాకిప్పుడు సంతోషంగా వుంది. నాతోడు వుంటుందని భారం తలకెత్తుకోవద్దు'' అంది.
''అమ్మా! ఈ స్థలం నీది. గ్రామంలో ఇల్లు అమ్మిన డబ్బుతో కొన్నది. నా పిల్లల చదువు, కుటుంబ పోషణకు నా సంపాదన చాలు. మనకు వున్న దాంట్లోనే మరో మనిషిని ఆదుకోవాలి. అందులోనూ గంగ పెద్ది నీ చిన్ననాటి దోస్తు. నీకు సరిపడా తోడు. కష్టంలో వుంది. మనతో బాటు తింటుంది. ప్రభుత్వ సహాయం కూడా లభిస్తుంది హాస్పటల్‌కి వెళ్ళాల్సి వస్తే. గంగమ్మకి సంతోషమే సగం బలం. నేను వెళ్ళి తీసుకువస్తాను'' అన్నాడు సూర్యం.
అలాగే ఆశ్రమం రూల్స్‌ ప్రకారం కొంత డబ్బు కట్టి ''గంగ పెద్దీ ఇక నుంచీ అమ్మా నువ్వూ కలిసి ఒకే చోట వుండవచ్చు అమ్మ నీకోసం ఎదురు చూస్తూంటుంది పద'' అంటున్న సూర్యాన్ని చూసి గంగ కళ్ళు చెమర్చాయి. నా బిడ్డ కంటే ఎక్కువ ఆదరం చూపిస్తున్నావ్‌.. ఎంత మంచివాడివయ్యా..'' అంటూ చలించి పోయింది.
''నువ్వయినా సుకంగా వుండు గంగమ్మా. నువ్వు అదృష్టవంతురాలివి'' అంటూ సాగనంపారు గంగతో బాటు వున్న తోటివారంతా.
'పాపం వీరిని కూడా ఎవరైనా సూర్యం లాంటి దయామయులు ఆదుకుంటే బాగుండును..' అనుకుంది మంచి మనసుతో గంగమ్మ. రాగానే స్నానం చేయమని నాలుగు చీరలిచ్చింది అంజమ్మ. భోజనం చేసి కూర్చున్నారు.
''మళ్ళీ మనం ఇలా ఒకచోటుకి చేరుకున్నాం. సూర్యం తోటపని అప్పగించాడు. మన ఊళ్ళో మనం చిన్నతనంలో గడిపిన రోజులు గుర్తు వస్తున్నాయి గంగా. చూడు ఈ తోటలో పని చేస్తుంటే కాలమే తెలియడం లేదు నాకు. ఈ మొక్కలు చిగురు వేస్తే ముచ్చటపడతాం. కాయలు కాస్తే మురిసిపోతాం. అనుబంధాలు పెంచుకుంటాం కదూ గంగా'' అంది అంజమ్మ.
''అవును. నీ బిడ్డ దేవుడే. రేపటి నుంచీ నేను కూడా నీతోబాటు పనిచేస్తాను. పనీ పాటలు చేసుకునే శరీరాలు మనవి. మళ్ళీ ఈ శరీరాన్ని దారిలోకి తీసుకురావాలి. ఆశ్రమంలో కూడా పని చేయిస్తారు. అయితే అది వేరు. తోటపనిలో ఆనందం వుంటుంది. ఇంటిపనిలో శ్రమవుంటుందేమో కానీ... '' అంది.
''మరేం తొందర్లేదు. అలవాటు పడటానికి సమయం కావాలి. మెల్లమెల్లగా చేద్దుగానిలే. రెండు రోజులు హాయిగా తిని నిద్రపో.'' అంటూ సేదదీర్చింది స్నేహితురాల్ని అంజమ్మ.
ఆ తర్వాత తోటపనిలో గంగ సులువుగా చేయగల పనిని అప్పగించింది. శ్రమలేకుండా ఒకచోట కూర్చుని చేయగల పని చెప్తూ అంజమ్మ మెల్లగా అలవాటు చేసింది. సూర్యం, మణి ఆ వయసులో వారిద్దరి ఉత్సాహం చూసి ఆశ్చర్యపోయారు. అరవైఏళ్ళు వచ్చేసరికి పెద్ద వయసు వచ్చేసింది నువ్వాపని చేయకు అలా కూర్చో అని ఏ వ్యాయామమూ లేకుండా చేస్తే కీళ్ళన్నీ బిగుసుకుపోతాయి తప్ప అది వృద్ధాప్యలక్షణం కాదు. శారీరకంగా కొంత మార్పు రావచ్చు కానీ ఏ పనీ చేయలేరన్నది నిజం కాదు. అందుకే ఈ రోజుల్లో వయసుతో సంబంధం లేకుండా వృద్ధాప్యం అనే ఆలోచన రాకుండా యోగా, ఎక్స్‌ర్‌సైజులు, నడక చేయాలని వైద్యులు కూడా సూచిస్తున్నారు. ఇందువలన అనారోగ్యం అనేది రాదు. అని వీళ్ళిద్దరూ నిరూపిస్తున్నారు'' అంది మణి.
''అవును మణీ నువ్వు చెప్పేది నిజం. అమ్మకి గ్రామంలో ఏదో ఒక పని సరిపోయేది. పెద్ద ఇల్లు, పొలం పన్లూ రోజులు ఇట్టే గడిచిపోయేవి. అందుకే అక్కడే వుంటాను అనేది. ఈ తోట తరతరాలకూ ఇలాగే పచ్చగా ఉండాలని మనమే కాదు మన పిల్లలు కూడా తెలుసుకుంటారు. అందుకు కృషి చేస్తారు. మన చిన్నతనంలో ఒక కథ విన్నాం. ఒక తాత మొక్కనాటి నీరు పోసి చుట్టూ కంచె వేసి శ్రద్ధగా సంరక్షిస్తూ వుండేవాడు. అతడిని చూసి అందరూ హేళన చేశారు. ''అబ్బో ఈ తాతకి ఎంత ఆశా.. ఈ చెట్టు కాయలు కాసి పళ్ళు పండితే తినాలని.. ఎదురు చూస్తున్నాడు. అది జరిగే పనా.. అని! ఆ రోజుల్లో మొక్క పెరిగి వృక్షమై కాయలు కాయడానికి చాలా సంవత్సరాలు పట్టేది. అప్పుడా తాత ''నాయనలారా ఈ మొక్క చెట్టై కాయలు కాసినపుడు నేను చూడకపోవచ్చు. కానీ మీరు మీ పిల్లలూ తప్పకుండా తినగలరు అని భావితరానికి జరగబోయే మేలుకే తానీ మొక్కను పెంచుతున్నట్టు చెప్పాడు. అందులో ఎంత నీతి వుందో!
కాలం మారింది. కాలంతోపాటు మానవ మేధా పెరిగి కొత్త ఆలోచన్లు, అవసరాలూ పుట్టుకు వచ్చాయి. ఇప్పుడు హైబ్రిడ్‌ విత్తనాలు వేసినా మొక్కలు నాటినా అమ్మ, గంగ పెద్ది చూడగలరు. తినగలరు. మన చేత్తో నాటిన మొక్క ఫలపుష్పాలు, కాయగూరలు ఇస్తుంటే.. వాటిని చూసినపుడు కలిగే ఆనందం, తృప్తి వేటికీ సాటిరావు'' అన్నాడు సూర్యం.
''అవును సూర్యం. ఇంట్లో వుండే కుటుంబ పెద్దలను గౌరవిస్తూ వారికి తగిన పని కల్పిస్తే అనారోగ్యం వుండదు సరికదా వారి దీవెనలే పిల్లలకు రక్ష'' అంది నాగమణి.