'ఆమె' కోసం అతడి తాత్త్విక అన్వేషణ

విశ్లేషణ

- ఎమ్వీ రామిరెడ్డి - 9866777870

1. పనిమనిషి రాలేదు. సెలవు దొరకలేదు. తప్పనిసరై ఆమె ఆఫీసుకు వెళ్లింది. తిరుగు ప్రయాణంలో లేడీ కండక్టర్‌ను చూసి, ఆమె ఆలోచనలో వెలుగుధార మొదలైంది. అంతే. ఇదే కథ. శీర్షిక ''ఏమవుతుంది?''

2. భార్యాపిల్లలు ఊరెళ్లారు. ఆఫీసు పని ముగించుకుని తనూ రేపు వెళ్లాలి. సిలిగురి సెంటర్‌కు వెళ్లాడు. మనుషుల్ని చూస్తూ టీ తాగి ఇంటికి చేరుకున్నాడు. అంతే. కథాశీర్షిక ''ఇంట్లోపలికి వెళ్లేముందు''.

3. అతను ఆ రోజు సాయంత్రం త్వరగా ఇంటికి చేరాడు. ఇంట్లో ఆమె లేదు. అమ్మాయి కాలేజీ నుంచి రాలేదు. ఎదురు చూడటం విసుగనిపించింది. తాళం వేసి, బజాట్లోకి నడిచి, కూతురి కోసం చూస్తూ నిలబడ్డాడు. అంతే కథ. శీర్షిక ''ఒక సాయంత్రం త్వరగా ఇల్లు చేరినప్పుడు''.

4. సెలవులొచ్చినా అతను ఆమెతో మమేకం కాలేడు. ఇంతలో మరో జంట ఆ ఇంట కాలిడుతుంది. ఆ ఇద్దరూ ఆమె స్నేహితులు. కబుర్లు మొదలు. నవ్వుల వర్షం. అతను బయటికి నడుస్తాడు. అంతే. ''ఖాళీ కప్పులు'' కథ ముగుస్తుంది.

మరో 8 కథలూ అంతే ఉంటాయి. అంతేనా అంటే కచ్చితంగా 'అంతే'నని సరిపెట్టుకోలేం. ఎందుకంటే, అవి అంతటితో ముగియవు. వల విసిరి వెనక్కి లాగుతుంటాయి. లోతుల్లోకి విసురుతుంటాయి. మనుషులున్న తావుల్లో కట్టిపడేస్తుంటాయి. మానవజీవన పార్శ్వాల్లోని అతిసున్నితమైన పొరలను పరిచయం చేస్తుంటాయి. మనిషి అంతర్‌ బహిర్లోకాల గుట్టుమట్లు విప్పుతుంటాయి.

అక్షరాల వెంట వేగంగా పరుగెత్తబోయి, కాళ్లకు ఏదో అడ్డం పడ్డట్టుగా పదేపదే ఆగుతూ, అక్కడక్కడే తచ్చాడుతూ ఎక్కడో చిక్కుబడిపోతాం. బాగా పరిచయమున్న ముఖాలు, స్థలాలు, ప్రాంతాలు, వస్తువుల గురించి అసలేమీ తెలియదనే నిజం తెలుసుకుని విస్తుపోతాం.

''ఒక సాయంత్రం త్వరగా ఇల్లు చేరినప్పుడు'' కథాసంపుటి ద్వారా ఆ నిజాలు చెప్పిన ప్రముఖ రచయిత 'పలమనేరు బాలాజి'.

్జ్జ్జ

1. పనిమనిషి రాలేదు. సెలవు దొరకలేదు. ఫోన్‌జేసినా ప్రయోజనం లేదు. ఇల్లు సర్దుకుని, పని తెముల్చుకుని ఆఫీసుకు వెళ్లాలి. బాస్‌కు ఫోన్‌ చేసి, సెలవు కావాలని అడిగిందామె. కుదరదన్నాడు. బతిమాలితే, అరపూట తీసుకోమన్నాడు. లంచ్‌ కన్నా ముందే వెళ్లింది. అకారణంగా అమర్చిన సమావేశాలకు అన్యమనస్కంగానే హాజరై, బస్సులో ఇంటికి బయల్దేరింది. లేడీ కండక్టర్‌ తెగువను గమనించినప్పుడు, ఆమెలో సరికొత్త విశ్వాసం వికసించింది. 'ఏమవుతుంది?' అనే శీర్షికను మనవైపు విసిరి, ఈ కథ లోతులు కనుక్కోమంటాడు రచయిత.

''తను వస్తానని చెప్పటానికి, వస్తూవున్నానని చెప్పటానికి మాత్రమే ఫోన్‌లో దొరికి ఆమేరకు సమాచారాన్ని తెలియచేస్తుంది తప్ప రాలేనప్పుడు, రానప్పుడు ఫోన్‌ తియ్యని'' పనిమనిషి!

'ఈ సమయంలో ఫోన్‌ చేసానంటే ఆలస్యంగా వస్తాననో, అసలు రాలేనని చెప్పటానికేననో' అని తెలుసుకోగలిగిన తెలివైన బాస్‌!

కేవలం పనిమనిషి వస్తుందో రాదోనన్న మీమాంసలోంచి కథ ఆమె ఉద్యోగ జీవితంలోకి నడుస్తుంది. ''నెలలో రెండుసార్లా? ఎందుకలా?'' అంటూ ఆడవారి ప్రకృతిధర్మాన్ని వాట్సాప్‌ గ్రూపులో భ్రష్టు పట్టిస్తాడు మేనేజర్‌. మగబాసులు తమ ప్రతి కదలికలోనూ కనబరిచే కృత్రిమదర్పాన్ని అక్షరాల్లోకి తర్జుమా చేస్తాడు రచయిత. ఆ నాటకాలను మహిళా ఉద్యోగులు అసహ్యించుకుంటారన్న విషయాన్ని ప్రస్తావించటమూ మరచిపోడు.

''మా ఇంటాయన ఈ పనులన్నీ షేర్‌ చేసుకునేట్లయితే నాకు పర్మిషన్లూ, సెలవులూ, ఈ గాడిద దగ్గర మాటలూ అవసరమే ఉండదు కదా'' అంటుంది భ్రమరాంబ.

''మా ఇంటి రాష్ట్రపతి ఆమోదముద్ర పడనిదే చీపురుకట్టయినా కొనడానికి లేదే'' అని చెప్పే కొలీగ్‌ కోమల... 'స్త్రీకి ఆర్థిక స్వాతంత్య్రం వచ్చేసిందహో' అని అరిచేవారి చెంప చెళ్లుమనిపిస్తుంది.

విధి నిర్వహణ అనబడే తంతును ముగించుకుని, బస్సెక్కిన తర్వాతైనా గ్రీష్మ కుదుటపడుతుందా అంటే అదీ లేదు. ఇంకేవో అపరిష్కారాలను తామరతంపరగా తలపుల్లో చెరుగుతూ కూర్చుంటుంది. ఒక ఇల్లాలి జీవనయానం వెనక ఇన్ని ప్రశ్నార్థక ప్రపంచాలుంటాయా అని ఆశ్చర్యం కలుగుతుంది.

ఆఖరికి, కండక్టర్‌ స్ఫూర్తితో 'నేను కొత్తగా మాట్లాడితే, కొత్తగా పనులు పురమాయిస్తే ఏమవుతుంది?' అనే మెలకువను ఆమెలో రగిలించటం ద్వారా రచయిత కథను పరిపుష్టం చేశాడు.

ప్రతి ఇంట్లోనూ ప్రతిరోజూ జరిగే అ(తి)సాధారణ యుద్ధం అంత తేలిగ్గా అక్షరాలకు పట్టుబడదు. కానీ, నిస్సందేహంగా స్త్రీ పక్షపాతి అయిన బాలాజీ బుడుంగున ఆ ఇల్లాలి ఆత్మలోకి పరకాయ ప్రవేశం చేస్తాడు. పనిమనిషి వస్తుందో రాదో నిర్ధారణ కానివేళ, ఒక ఇల్లాలి యాతనను కళ్లకు కట్టేలా రాస్తాడు.

2. భార్యాపిల్లలు ఊరెళ్లారు. తనూ రేపు వెళ్లాలి. టీ తాగి, ఇంటికెళ్తాడు. ఈ మధ్యలో మనకో అద్భుత లోకాన్ని పరిచయం చేస్తాడు రచయిత. మనిషి నిత్యం ఎన్ని ముసుగులు ధరించి తిరుగుతున్నాడో చూపిస్తాడు. అబద్ధాలను సాధన చేస్తూ వాటిని అలవాటుగా మార్చుకుని, నటనను రక్తమాంసాల్లో జీర్ణించుకున్న విషయాన్ని బద్దలు చేస్తాడు.

అతను టీ తాగుతూ లోకాన్ని చూస్తూ ఉంటాడు. హఠాత్తుగా కుడివైపు రాంగ్‌రూట్లో నడుస్తున్న పెద్దాయన్ని స్కానింగ్‌ తీస్తాడు. టీ ఇచ్చే కుర్రాడి మనసులో మునకేసి; వాడి అసలు రూపం, ముసుగురూపం కనిపెడతాడు. తనను తాను ప్రక్షాళన చేసుకుని, నటన ముసుగు తొలగించిన క్షణంలో నిర్మొహమాటంగా, నిర్భయంగా, నిజాయితీగా మాట్లాడతాడు. నిజం మాట్లాడతాడు. ఆఖరికి టీ కుర్రాడు కూడా తన పాతముసుగును బట్టబయలు చేస్తూ మాట్లాడటంతో కంగు తింటాడు.

కొత్త వెలుగులో ఇంట్లోకి వెళ్లబోయేముందు అతని ఆలోచనల్లో వికసించే పరిమళాన్ని చదివి ఆస్వాదించాల్సిందే.

సరికొత్త కాంతి ప్రసరించిన నేపథ్యంలో... స్టాల్‌ కుర్రాడు 'ఈరోజు మాత్రం మీ టీకి డబ్బులొద్దు సార్‌' అంటాడు. దానికతడు ''నన్ను బానిసను చెయ్యకు మిత్రమా!'' అంటాడు. అద్భుతమైన ఈ ముగింపుతో రచయిత మనల్ని ఉధృత ప్రవాహంలోంచి బయటపడేస్తాడు.

3. మగాడికి ఇంటితో పని ఎంతవరకు? తన పని తాను తెముల్చుకునేవరకు! ఇంకేం పట్టదు. భార్య ఆ ఇంటిని ఎలా నిర్వహిస్తోంది? వంటగది, పడకగది, హాలు అంతందంగా ఉండటానికి ఆమె ఏ మంత్రాలు నేర్చుకుందో ఏనాడూ అక్కర్లేని విషయం. బీరువాలో బట్టలు ఎంత పొందిగ్గా సర్దిందో, ఆఖరికి అతనికిష్టమైన గదిని కూడా అలా అద్దంలా ఎలా ఉంచగలుగుతుందో తనకేనాడూ స్ఫురించదు.

ఎప్పుడో ఒక్కసారి సాయంత్రం ఆఫీసు నుంచి త్వరగా ఇంటికి చేరినప్పుడు... భార్య ఇంకా ఇంటికి చేరుకోనప్పుడు... అమ్మాయింకా కాలేజీ నుంచి రానప్పుడు... ఒంటరితనం విశ్వరూపం కనిపిస్తుంది. అప్పుడు ఆ ఇల్లే బోధివృక్షమై అతనికి జ్ఞానోపదేశం చేస్తుంది. పుస్తకానికి మకుటంగా ఉంచిన ''ఒక సాయంత్రం త్వరగా ఇల్లు చేరినప్పుడు'' కథలో అతడు ''ఎప్పటినుండి నేను నా ఇంటికి పరాయివాడ్ని అయ్యానో, నాకు ఇంటికి మధ్య ఇంత అగాథం ఎప్పుడు ఏర్పడిందో నేను గమనించనేలేదు'' అనుకుంటాడు. ఇంటికే కాదు, తనకు తాను పరాయి అవుతున్న విషయాన్ని భార్య, కూతురు గిల్లి చెప్పినా గమనించలేకపోవటం కూడా గమనంలోకి వస్తుంది. ఆమె విలువను తెలుసుకునే సందర్భాన్ని రచయిత అత్యుత్తమంగా చిత్రీకరించాడు.

4. ''ఖాళీ కప్పులు'' మరింత లోతైన కథ. భార్యాభర్తలకు మూడు రోజుల సెలవు. ఏకాంతంలోనూ అతను ఆమెలో విలీనం కాలేని వాతావరణం. అన్నిటికీ ఆమె వేలు తనవైపే! ఆమెతో ఎలా మాటలు కలబోసుకోవాలో, ఎలా నవ్వులు పంచుకోవాలో తెలియని ఏకాకితనం. ఆమెలోనూ ఊపిరాడనితనం.

అంతలోనే ఆమె స్నేహితురాలు వస్తుంది, భర్తతో సహా. ఆమె అమాంతం 'విచ్చుకుంటుంది'. ఆ జంట తమ వెంట సందడిని ప్యాక్‌ చేసుకుని తీసుకువచ్చిందా! లేకుంటే, వంటింట్లోంచి ఆ నవ్వుల ఘుమఘుమలేమిటి! చెవులప్పగించి, ఆ వాసనలు గ్రహిస్తూ, తను హాల్లో కూచోలేడు. వంటింట్లోకీ పోలేడు. ఇరుగ్గా మారిన గదిలో ముళ్లస్టూలు మీద కూచోలేక బయటికి నడుస్తాడు.

స్వచ్ఛమైన గాలి పలకరిస్తుంది. ఇంటిముందు ఖాళీస్థలంలో అందంగా పెరిగిన పూలమొక్కలు అతనికేదో రహస్యం చెబుతాయి. ఆకుకూర మొక్కలు, పాదులు, కూరగాయలు చిత్రంగా అతని కళ్లల్లో వెలుగులు నింపుతాయి. పరిసరాల అలంకరణ కట్టిపడేస్తుంది. అతని మనసు పరిమళిస్తుంది. ఎందుకు? రచయిత 'చిక్కడు-దొరకడు' టైపు. ఆ రహస్యం మనకు చెప్పడు. పోనీ, ఆ ముడుల తాలూకు సంకెళ్లు ఎలా తెగిపోయాయో వివరించడు. పరిశోధించి, పరవశించాల్సిన మరెన్నో అంశాలను పాఠకుల ముందు పరిచి, తెలివిగా తప్పించుకుంటాడు. అదిగో, అక్కడే బాలాజీ తన ప్రత్యేకతను చాటుకుంటాడు.

్జ్జ్జ

''ఏమైందో, ఏమిటో?'' కథలో అతను బస్టాండులోని క్యాంటీన్‌లో కూచొని, మిత్రుడి కోసం ఎదురు చూస్తుంటాడు. ఓ మహిళ బస్సెక్కబోతూ, కింద పడిపోతుంది. త్రుటిలో ప్రమాదం తప్పించుకుంది. జనం మూగుతారు. తలా ఒక వ్యాఖ్య విసురుతారు. 'వ్యాఖ్యా'తల్లో కచ్చితంగా రచయిత ఉంటాడు. పరమ స్త్రీ పక్షపాతి అయిన ఆయన  పనిగట్టుకుని మరీ ''ఇంట్లో మొగోడు బండ్లో డ్రాప్‌ చేసింటే ఆమెకీ అవస్థ తప్పేది కదా. టయానికి బస్సు అందుకోవాలని ఒకే పరుగుపైనే వచ్చిండాది పాపం'' అంటాడు.

వ్యాఖ్యల్ని గాలికొదిలేసి, ఆమె మౌనంగా బస్సెక్కి వెళ్లిపోతుంది. రెండోరోజు అతనికి ఆమె కనిపిస్తుంది. కొన్ని ప్రశ్నలు వేస్తాడు. వాటికి ఆమె చెప్పిన సమాధానాలు, వాటి లోతుపాతులు చదివి తీరాల్సిందే.

స్వార్థం మూర్తీభవించిన భర్త నీడన బతుకునీడ్చిన ఓ ఇల్లాలు కూతుళ్ల భద్రత గురించి వెర్రిగా ఆరాటపడే వైనం ''కొన్ని ప్రేమలు... కాసిన్ని దుఃఖాలు''లో కనిపిస్తుంది.

''మీరేమంటారు?'' కథలో పొదుపరిగా, లెక్కల మనిషిగా కనిపించే అతడి అత్తయ్య తీసుకున్న నిర్ణయం... ఆడవారిలో మొగ్గ తొడగాల్సిన చైతన్యానికి నిదర్శనం. ఊరిబయట చనిపోయిన మనిషిని ఊళ్లోకి రానివ్వని అర్థం పర్థంలేని కట్టుబాటుపై ఆమె తెలివిగా, తెగువగా దండెత్తిన తీరు అభినందనీయం.

కాలప్రవాహంలో ప్రేమ ఎలా పరిణామం చెందుతుందో చెప్పిన కథ ''సూపర్‌ మార్కెట్‌''. ప్రేమకు లోకం హారతి పట్టే కాలం, రోడ్లు విశాలమై మనసులు ఇరుకైన కాలం, టెక్నాలజీ దగ్గరై మనుషులు దూరమైన కాలం, డిజిటల్‌ భాషలూ సైగలే సమస్తమైన కాలం... ఇవీ కథలోని నాలుగు కాలాల 'ప్రేమలు'.

''ఏనుగుల్ని చూసినవాడు'' ఓ బాలుడు! గుండెలు పిండేసే ముగింపు. ఈ కథలో వాక్యాల మధ్య పొంచి ఉండే అంతరార్థాల్ని గ్రహించాలి. ఏనుగు- భారీ కోరికకు ప్రతిరూపం. ఆశ- మనిషి అస్తిత్వపోరాటం!

దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థను కుదిపేసిన నోట్లరద్దుపై సంధించిన ''మంచిరోజులు'', సామాజిక రాజకీయ శస్త్రం ''పెద్దోళ్లు'' రచయిత దృక్పథానికి అద్దం పడతాయి.

్జ్జ్జ

బాలాజీ కథనం పదునుగా ఉంటుంది. శైలి ప్రవాహంలా సాగుతుంది. కథల్లో అనేకచోట్ల పదాల వెంట పదాలు కొలువుదీరుతూ సంఘటన తాలూకు దృశ్యాల్ని కళ్లముందు ప్రత్యక్షం చేస్తాయి. వాక్యాలు పరుగులు తీస్తాయి. కొన్నిసార్లు మనకు ఊపిరి ఆడకుండా చేస్తాయి. రచయిత చెప్పదల్చుకున్న భావాల్ని సాంద్రతరం చేస్తాయి.

''మరచిపోయిన లేదా మరచిపోయానని నేను అనుకుంటున్న మనుషులు, సంఘటనలు, అనుభవాలు, బాధలు, సందర్భాలు, జ్ఞాపకాలు, ఒక్కొక్కటిగానూ, సమష్టిగానూ గుర్తుకొచ్చేస్తాయి'' (ఇంట్లోపలికి వెళ్లేముందు).

''ఇంట్లో కడగాల్సిన పాత్రలు, పళ్లాలు, చెయ్యాల్సిన పనులు గుర్తొచ్చేసరికి నీరసం ముంచుకొచ్చింది. టాయిలెట్‌ శుభ్రం చేసి చాలా రోజులవుతోంది. అదేందో ఆ పనిపైన నా పేరే రాసారేమో. ఎప్పుడూ నేను కడగాల్సిందే'' (ఏమవుతుంది?)

''నాలో నాతో ఉన్న మౌనమో, నిశ్శబ్దమో భగ్నమయ్యాక, రోడ్డుపైన సందడి, చప్పుళ్లు కలవరపెట్టాయి'' (ఒక సాయంత్రం త్వరగా ఇల్లు చేరినప్పుడు).

''అసలు మనిషి పోవటం మరణం కాదు. జీవితంలో మార్పు లేకపోవటమే, మనిషిలో మార్పు రాకపోవటమే మరణం'' టీ చప్పరిస్తూ, కళ్లు మిటకరిస్తూ అందావిడ. (ఏమైందో, ఏమిటో?)

''ఒక నేను ఆస్పత్రిలోపలే నిస్సహాయంగా ఒంటరిగా భయపడి, ఆగిపోయిన రాత్రి. నిస్పృహలో నుంచి బయటపడి, అమ్మకు ధైర్యం చెబుతూ, కొత్త జీవితాన్ని వెతుక్కుంటూ కొత్తగా ఒక నేను మొదలైన రాత్రి'' (మీరేమంటారు?)

బాలాజీ తన కథల్లో స్త్రీపురుష సంబంధాలను సున్నితంగా స్పృశిస్తాడు. ఆడవారికే అగ్రతాంబూలమిస్తాడు. వారి చాకిరీ మూలాలను పెళ్లగిస్తాడు. శ్రమజీవితం తాలూకు అదృశ్యకోణాలను వెలికితీస్తాడు. కళ్లెదుటే దర్జాగా తిరిగే శత్రువుల బండారం బయటపెడతాడు. అక్కడే మనిషిని కేంద్రంగా చేసుకుని, కథలు చెబుతాడు. మనిషిని అడ్డుకోత కోసి, నిలువునా ఆరేస్తాడు. ప్రేమ నటించే మనుషులు, మాటలు తినిపించే మనుషులు, పని (ఉన్నా) లేకుండా కాలం వెళ్లబుచ్చే మనుషులు, సాటివారి శ్రమలో భాగం తీసుకోకూడదని ఒట్టు పెట్టుకున్న మనుషులు ఆయన కథల నిండా కనిపిస్తారు.

ఉత్కంఠభరిత మలుపులు, నాటకఫక్కీ సంఘటనలు ఎక్కడా కనిపించవు. నిత్యజీవితంలో సర్వసాధారణంగా జరిగే సంఘటనల్ని జీవద్భాషలో చిత్రిస్తాడు. అక్కడ ఆగి, వాటి ముందువెనకలా బయటవెలుపలా దాగి ఉండే క్లిష్టమైన అంశాలను ప్రభావశీలంగా విశ్లేషిస్తాడు.

అస్తిత్వ వేదనకు అద్దం పట్టేలా చిత్రించిన రమణజీవి ముఖచిత్రం అదనపు ఆకర్షణ. ప్రముఖులు ఎ.కె.ప్రభాకర్‌, ఎన్‌.వేణుగోపాల్‌, డాక్టర్‌ ఎం.వినోదినిల ముందుమాటలతోపాటు చివర్లో బద్దూరి ధర్మారెడ్డి ఆత్మీయ స్పందన బాలాజీ కథల లోతుల్ని పట్టించే ఉత్తమ పరికరాలు.

''ఒక సాయంత్రం త్వరగా ఇల్లు చేరి'' తప్పనిసరిగా చదవాల్సిన కథలివి. మిత్రుడు పలమనేరు బాలాజీకి ఆత్మీయ అభినందన.