రావిశాస్త్రి డైరీలో వ్యావహారిక పదాలు

గార సీత
ఏ నేలనైనా తవ్వి బెడ్డల్ని పెకలించడం ప్రారంభిస్తే.. ఆ మట్టి పరిమళాలు ముక్కు పుటాలకు తాకుతుంటాయి. అవి ఆ నేల అస్తిత్వ గుబాళింపులన్నమాట. ఇంకా లోతుకు పోయేకొద్దీ ఆ నేల స్వాభావికత బైట పడుతుంది. అలాగే ఒక వ్యక్తి రచించిన సాహిత్యాన్ని క్షుణ్ణంగా పరిశీలించగలిగితే అతని ఆత్మీయత, అస్తిత్వాలను వెదికి పట్టుకోవచ్చు. అతడి ప్రాంతపు మాండలిక పదాలను ఇట్టే పట్టేయవచ్చు. అతడు జీవించిన కాలంలో, అతడి ప్రాంతంలో, ఆ ప్రాంతీయులు వాడుతున్న పదాలు ఎలా అయినా అతడి రచనల్లో చొచ్చుకు పోతాయి. అలాంటివారికి దినచర్య రాసుకొనే అలవాటు ఉంటే, ఆయా మాండలిక పదాలు ఆ డైరీలలో మరింత స్వభావసిద్ధంగా దర్శనమిస్తాయి. అదే వ్యక్తి కవిగా, రచయితగా స్థిరపడక ముందు, తన విద్యాభ్యాసపు రోజుల్లోనే రాసి ఉంటే, అలాంటి దినచర్యలను విశ్లేషిస్తే, ఏ కాలుష్యమూ అంటని ఆయా ప్రాంతీయ సహజమైన పదాలు పచ్చి వాసనను వెద జల్లుతూ కళ్ళ పడతాయి. అదే ఉద్దేశంతో రాచకొండ విశ్వనాథశాస్త్రి దినచర్యలోని ఉత్తరాంధ్ర పదాలను, కొండొకచో ఆయన తన బ్రాహ్మణ భాషలో వాడిన పదాలను ఉత్తరాంధ్రలోని సామాన్యులు ఎలా వాడుతారో ఆయా వాడుక వివరాలను పరిశీలిద్దాము.
మనసు ఫౌండేషన్‌ వారు రావిశాస్త్రి మీద 'రాచకొండ విశ్వనాధ శాస్త్రి రచనా సాగరం' ముద్రించారు. మధ్య మధ్యలో కొంత అలభ్యమైనా 05 సెప్టెంబర్‌ 1935 నుంచి 09 జూలై 1941 వరకు ఆరేళ్ళ దినచర్యను ఆ గ్రంథం ప్రారంభంలోనే ముద్రించారు. రావిశాస్త్రి విశాఖలోని ఏ.వి.ఎన్‌ కళాశాల, ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయ కళాశాలల్లో బిఏ వరకు చదువుకొన్న రోజులవి. అతని తల్లి తరపు వారిది ఉత్తరాంధ్రలోని శ్రీకాకుళం కాగా, తండ్రి తరపు వారిది అనకాపల్లికి చెందిన తుమ్మపాల. ఆయన చదువు, పెరుగుదల విశాఖపట్నం. ఆ ప్రాంతానికి చెందిన రావిశాస్త్రి దినచర్యలోని ఉత్తరాంధ్ర మాండలిక పదాలను వెలికి తీసి విశ్లేషించి పెట్టగలిగితే అటు రావిశాస్త్రికి నివాళిగా ఉంటుంది. ఇటు భావి పరిశోధకులకు కొంత సహాయంగానూ ఉంటుంది. స్వతహాగా సాహిత్య కృషీవలుడనైనప్పటికీ సాహిత్య చరిత్ర, భాషాచరిత్ర అనగానే అసంకల్పితంగా అటుకొంత ఒరుగుతుంటాను. ఇది కూడా ఈ విషయాన్ని ఎంచుకోడానికి మరో కారణం.
రావిశాస్త్రి డైరీలో అత్యంతమూ నన్నాకర్షించిన రెండు పదాలు 'తాట్రాజు, చయనులు'. ఉత్తరాంధ్రలోనే అరుదుగా కనిపిస్తుంటాయి. చయనయాగం చేసినవాడు చయనులు అని బేతవోలు రామబ్రహ్మం చెప్పారు. సోమయాగం చేసినవాడు సోమయాజి అన్నట్టు. 'క్రికెట్‌లో చయన్లుకి ఒక మోస్తరు దెబ్బ తగిలింది'. (50) తాటి చెట్టును దేవుడిగా భావించి పెట్టుకొనే పేరు తాట్రాజు అని జనశ్రుతి. అలాగే మా గ్రామాల్లో థాట్రాజు అని పగటి వేషం వేసేవారు. ఒక బలశాలి తాగిన మత్తులో ఉంటే అతడిని బంధించి పోలీసులు పట్టుకెళుతున్నట్టు కొందరి చేత వేషాలు వేయిస్తారు. గతంలో ఎవడో తాటికల్లు తాగడం అలవాటు గల వ్యక్తి బ్రిటిషువారి మీద పితూరీ చేస్తే బంధించిన దృశ్యమది. మొత్తం మీద తాటికల్లు సంబంధం గల గిరిజన వీరుడే తాట్రాజు, థాట్రాజు అని చెప్పవచ్చు. 'తాట్రాజు కలరా వచ్చి చచ్చిపోయేడుట'. (42 పుట)
ఉత్తరాంధ్రకే ప్రత్యేకమైన కొన్ని పదాలను ఈ దినచర్యలో పరిశీలిద్దాం.
1. బక్కిరీశాడు : గోళ్ళతో రక్తం కారేటట్టు గీరేయడాన్ని బక్కరడం అంటాం. 'సింహానికీ నాకూ దెబ్బలాటొచ్చింది. ఓళ్ళంతా బక్కిరీసేడు. (16పుట)
2. మసాబు : మసాబు అన్నా మసుబు అన్నా మబ్బు. మబ్బేసి ఏక్షణమైనా చినుకులు రాలవచ్చునన్న అభిప్రాయం కలిగించే స్థితిని మసాబు అంటారు. 'ఇంకా మసాబుగా ఉంది' (49పుట)
3. డూడూ ఆట : కబడ్డీ ఆట. 'డూడూ ఆడడం, చింతచెట్లెక్కడం' (57పుట)
4.చచ్చడి పేట, చచ్చడివాడు : పాయఖానాలు శుభ్రం చేసేవారు. సాధారణ ప్రజానీకం వారిని చచ్చరోళ్ళు అంటారు. చచ్చరి, గాసీ, పాకీవారు. 'చచ్చడి పేటలో ఎవడో తాగేసి అల్లరి చేస్తూ ఉంటే అందరూ పట్టుకున్నారు'. (18పుట)
5. తీరా మోసి : పనంతా ఒకవిధంగా పూర్తి చేసి ఒకసారి వెనక్కి చూసుకుంటే ఫలితం వేరేలా వచ్చినప్పుడు ఈ 'తీరామోసి'ని వాడుతారు. 'బుల్లిపాపని చెవులు కుట్టిస్తానని తీసికెళ్ళింది. తీరామోసి అక్కడకెళ్ళేసరికి ఇప్పుడు ఎవడు కుట్టిస్తాడు. అనీసింది' (14పుట)
6.దొబ్బీసేం : వెళిపోయాం. ఎగదొబ్బీశాం = ఎగ్గొటీశాం అని కూడా అంటారు. అది క్లాసు కావచ్చు, డబ్బు కావచ్చు. 'మధ్యాహ్నం సేన్స్‌క్రీట్‌ క్లాసు, నేనూ పెండలీ, శివుడూ, దూర్వాసుల వాడూ కలసి దొబ్బీసేం. (17పుట)
7.నాను : స్త్రీ మెడ చుట్టూ రెండు సెంటీమీటర్ల వెడల్పుతో ఉత్త బంగారు తీగతో చేసిన నగ. దానికి మెడ కిందన ఒక బిళ్ళ ఉంటుంది. దానిని 'నాను మోరు' అంటారు. 'అక్కడ ఎవళదో నాను పది తులాలది ఎవళో దొంగిలించేరు.' (33పుట)
8. బరి : బడి, పాఠశాల. బడిలో అనడానికి బదులు ఉచ్ఛారణ సౌలభ్యం కోసం 'బర్లో' అని అంటారు. 'ఇవాళ బరికి వెళ్ళాను'. (16పుట)
9.గరువు : మెరకపొలం, గుడ్డి. వేరుశనగ గుడ్డి అని వాడుతారు. గరప నేలలు అందరికీ పరిచయమే! 'మేష్టరు గరువు పంచీసుకున్నాం'. (36 పుట)
విశాఖను ఆనుకొనే ఉన్న సింహాచలం దేవుడైన సింహాద్రి అప్పన్న పేర్లు ఈ ప్రాంతంలో అధికంగా నేటికీ వినిపిస్తుంటాయి. 'సింహానికీమధ్య పెంకితనం మహా లావయింది' (34 పుట), 'నేను అప్పలస్వామీ సైకిల్స్‌ మీద వెళ్ళేం'. (41). 'సుబ్బారావు వస్తాడని అప్పలకొండ స్టేషన్‌కి వెళ్ళాడు కాని వాడు రాలేదు. (35 పుట), 'అప్పయ్య చిన్న కొడుకుకి అప్పిలునిచ్చి ఇవాళ పెళ్ళి చేసేరు'. (57పుట). ఈ వాక్యాల్లో ఆ దేవుడికి సంబంధించిన సింహం, అప్పలస్వామి, అప్పలకొండ, అప్పయ్య, అప్పిలు అనే పేర్లను గమనించవచ్చు.
గ్రామదేవతల పేర్లు కొన్ని : ఎల్లమ్మ, గ్రామపు ఎల్లలో రక్షణగా ఉండే అమ్మ ఎల్లమ్మ. ఎల్లమ్మ జాతర- 'రేపు ఎల్లమ్మ జాతర', 'అందుచేత ఇవాళ రాత్రి ఎల్లమ్మ తోటలో భాగోతం ఉందని అప్పలస్వామి అన్నాడు. (69 పుట). నూకాలమ్మ- 'నూకాలమ్మ గుడిలోకి వెళ్ళాం' (33). అనకాపల్లిలో ప్రఖ్యాతమైన అమ్మవారు నూకాలమ్మ. అంకమ్మ (21పుట) మరో గ్రామ దేవత.
రావిశాస్త్రి వెలనాటి బ్రాహ్మణుడు. మధ్య తరగతికి చెందినవాడు. వారి ఇళ్ళల్లో వాడుకొనే పదాలు చాలవరకు ప్రత్యేకమైనవి, ఇతర ప్రాంతాల్లో లేనివీను.
1. గూభ్యం : గాలీ వెలుతురు తగలని గుహలాంటి గది. 'అది గూభ్యం లాగుంది. ఒక అరగంట కాని అలాగ అందులో ఉన్నామంటే ఊపిరాడక ఏదో తప్పకుండా అయిపోతుంది.' (33పుట)
2. తైరు పోయడం : పొగడడం. టైరు కొట్టాడు అనేది సామాన్యంగా ఈ ప్రాంతపు వాడుక. 'బేటామెన్‌ కనపడి తైరుకొట్టి నా దగ్గర నుండి బేడ పట్టుకు పోయాడు'. (58పుట)
3. చెత్కారీ : చెత్త. 'కానీ ఏదో చెత్కారీ హిందీ ఫిల్ము ఉండడం చేత వెళ్ళలేదు' (33 పుట)
4. సోదెమ్మత్త : సోమయాజి భార్య సోమిదమ్మ. సోమిదమ్మ పేరుగల అత్త సోదెమ్మత్త. 'శివుడి ఉత్తరం సోదెమ్మత్త ఇవాళ పడీసిందట'. (34 పుట)
5. డబ్బా కట్టడం : వెధవాయిని చేయడం. (63 పుట)
6. డబ్బా కొట్టు : తెలుసుకోదగ్గ విషయం లేనిది, డబడబా వాగుట. 'చిట్టి బాబొచ్చేడు. డబ్బా రాసేడు.' (24 పుట)
7. పమ్మించింది : పంపించింది. 'బాబ్జీకి పమ్మించడానికి మైసూర్‌ పాక్‌, జంతికలు చేసింది.' (22 పుట)
8. ఊష్ణం : ఉష్ణం - జ్వరం. 'సాయంత్రం నాకు ఊష్ణం వచ్చింది' (16 పుట) సాదా జనం అంతా ఉత్తరాంధ్రలో 'ఊష్టం' అనే అంటారు.
9. చించు బుడ్లు : 'ఓ చించు బుడ్డీ పాప బద్దలు కొట్టీసేడు'. (17 పుట) చిచ్చు వెదజల్లే బుడ్డీ. సాదా జనం 'సుంచీ బుడ్డీ 'అంటారు ఈ నేలలో.
10.కందా కొట్టీయడం : పీకలనిండా తినడం.' గురునాధం రాత్రి ఇక్కడే కందా కొట్టీసేడు'. (21 పుట)
ఉత్తరాంధ్రలో బ్రాహ్మణులతో పాటు అందరూ వాడుకొనే పదాలు. 1.తాట్రేక్కాయల కట్టలు' - తాటిరేేకు మడిచి కట్టిన కాయల కట్టలు. దీపావళి టపాకాయలు. (16పుట) 2. కాలిరుకట్టింది : కాలు ఇరుకు పట్టింది. బెణికింది అనే అర్థంలో. (14 పుట) 3. కోతి పిల్లని కఱ్ఱ : కోతి కొమ్మచ్చి. (20 పుట) 4. జెల్ల కొట్టడం : లెంపకాయ కొట్టడం, మోసగించడం. 'పాపగాడు వాణ్ణి జెల్ల కొడుతున్నాడు'. (22 పుట) 5. ఉడుకు బోత్తనం : ఎదుటివారు చేసే హేళనను భరించలేక పోవడం. 'పట్టాభికి వాళ్ళకి ఉడుకుబోత్తనంగా ఉంది'. (16 పుట)
తెలుగు నేలలో చాలా ప్రాంతాల్లో వాడే సాదా పదాలు. 1. కుచ్చి టప్పాలు : కాలక్షేపం మాటలు.(60 పుట)
2.అప్ప : అక్క (14 పుట) 3. భాగోతం : వీధిభాగవతాన్ని భాగోతంగా తెలుగునేలలో చాలా చోట్ల పలుకుతారు. భాగవతుల్ని భాగోతులు అంటారు. కోమటిపల్లి భాగోతం, బొద్దూరు భాగోతం అని ఆయా గ్రామాల బృందాలను బట్టి వ్యవహరిస్తారు. వీరు భామాకలాపాన్ని భాగోతంగా ప్రదర్శిస్తారు. (71 పుట) 4. జతకట్టడం : ఆవులు, గేదెలు మగవాటితో చేసే సంపర్కాన్ని జతకట్టడం అంటారు. మైధునం అన్నమాట. ఇతర ప్రాంతాల్లో ఎదకు రావడం అంటారు. 'అప్పయ్య ఆవు జత కట్టింది'. (65 పుట) 5. ఉరుస్తూంది : ఇల్లు కారిపోవడం. 'పాకంతా అక్కడక్కడా కాకుండా ఇల్లంతా ఉరుస్తూంది'. (49 పుట) 6. పాక : (47పుట) ఒంటి పెడకగాని, రెండు పెడకలుగాని కలిగి, గడ్డి లేదా తాటికమ్మలతో నేసిన చిన్నఇల్లు. 7. కులాసా : (44 పుట) కుశలం. 8. దొడ్డమ్మ : పెద్దమ్మ, దొడ్డ అని కూడ పిలుస్తారు. 'దంతం పెట్టె దొడ్డమ్మకి పట్టికెళ్ళి ఇచ్చీసేను'. (28 పుట) 9. పీనారి : పిసినారి. పీనాసి, పిసినాసి అని కూడ అంటారు. (60 పుట) 10. లావు : ఎక్కువ అనే అర్థంలో శాస్త్రి వాడారు. 'ఎండలు లావుగా ఉన్నాయి' (13 పుట) ఇతర ప్రాంతాలవారు లావుగా అనే మాటను మనుషుల, చెట్ల పరిమాణాన్ని చెప్పడానికే వాడుతారు. అలాంటి అర్థంలో ఉత్తరాంధ్రలో 'వలంగా' అని వాడుతారు. 11.లోలక్కులు : చెవికి వేలాడే ఆభరణాలు. (53 పుట) 12. వాటం : వ్యహరించే తీరు. ఇతర ప్రాంతాల్లో వాటమైనవాడు, చక్కనివాడు. ఉత్తరాంధ్రలో కూడ మంచివాటంగా ఉన్నాడు అంటే సౌష్టవంగా ఉన్నాడు అని. 'ఇతని వాటం ఒక మాదిరి'. (59 పుట) 13. గుంటడు (పుట 32 పుట) : ఉత్తరాంధ్ర పల్లెల్లో సామాన్యులు నేటికీ వాడుతున్న పదం. యౌవనం ఇంకా దరిచేరని చిన్నవాళ్ళను తిట్టేటప్పుడు గుంటడు, గుంట అని తిడతారు. ఓరె సెడుగొట్ల గుంటడా!.. ఇలా వాడుతారు. 14. హిందూస్థానీ పదం మాదర్చోద్‌ అంటే తల్లితో రమించేవాడా అనే తీవ్రమైన తిట్టు. 'చిన్ని సురేంద్రనాధ్‌తో అప్పలస్వామి మాదర్చోదని చెప్పేడుట'. (70 పుట) 15. అలాంటిదే బంచోత్‌. 16. జాగా అంటే స్థలం ఉర్దూ పదం.
ఈ విధంగా ఉత్తరాంధ్రకు చెందిన ప్రముఖ కథా, నవలా రచయిత రా.వి శాస్త్రి దినచర్యను తవ్వినకొద్దీ ఎన్నో ఆ ప్రాంత వాడుక పదాలు బైటపడుతూనే ఉంటాయి. ఈ దినచర్య ఆధారంగా 80 ఏళ్ళ కిందటి (ప్రభుత్వ) కళాశాల చదువులు, విద్యార్థుల ఆలోచన స్థాయి, నాటి సమాజం, సమాజాన్ని వారు అంచనా వేసే విధానం, నాటి స్వాతంత్య్రోద్యమంలో వారి పాత్ర, బ్రాహ్మణుల్లోని మధ్య తరగతి ఉమ్మడి కుటుంబ జీవనం, రావి శాస్త్రి రచయితగా ఎలా రూపుదిద్దుకున్నారో ఆ తీరు వగైరా ఎన్నో విషయాలను అంచనా వేయవచ్చు.