రాయలసీమ కథాయానంలో మరో మైలురాయి

పాలగిరి విశ్వప్రసాద్‌
93815 06650

దూదరగూళ్ళంటే దుమ్ము ధూళి పట్టిపోయిన బూజుగూళ్ళు. రాయలసీమ నూటక్క రచయితల నూటక్క కథలకు 'మా... దూదరగూళ్ళు' అనే పేరు పెట్టడం కొంత సంశయాన్నీ, కొంత అయోమయాన్నీ పుట్టిస్తుంది. అదే సమయంలో ఆలోచననూ రేకెత్తిస్తుంది. ఇక్కడ దూదరగూళ్ళు అంటే- రాయలసీమ కథలు కాదు; కథల్లోని రాయలసీమ సమస్యలు. ఇక్కడి సామాజిక సమస్యలు. స్వాతంత్య్రం వచ్చిన తరువాత, రాకముందు నుంచి ఇక్కడి సమస్యలు ఇప్పటికీ సమస్యలుగానే ఉన్నాయి. బూజు పట్టిపోయి ఉన్నాయి.
నీళ్ళే నాగరికత అంటారు. ఆ నీళ్ళనే ఇతర తెలుగు ప్రాంతాల రాజకీయ నేతలు, సంఖ్యా బలంతోనో, పలుకు బడితోనో రాయలసీమ నోట్లో దుమ్ముకొట్టి తమ ప్రాంతాలకు తరలించుకుపోయారు. దాంతోనే ఇక్కడి కథల్లోని కడగళ్ళు, దూదరగూళ్ళుగానే మిగిలిపోయాయి. ఇప్పటికీ ఆ సామాజిక సమస్యలు, విషాదాలు, వెనుకబడినతనం, దానివల్ల రూపుకట్టిన మోటుస్వభావాలూ అలాగే సజీవంగా ఉన్నాయి. అందుకే నూటొక్క సీమ రచయితల కథలను సంపాదకురాలు వత్సల 'మా... దూదరగూళ్ళు' అన్నారు. ''ఈ సంకలనానికి మా... దూదరగూళ్ళు అనే పేరు నూటికి నూరు పాళ్ళు 'నా ఊరు, నా సీమ' అనడంలో ఉన్న భావనంతా రంగరించి పెట్టబడింది'' అని అంటారామె. అయితే ఎంచుకున్న కథలన్నీ రాయలసీమ ప్రాంతీయతనూ, ఉనికిని చాటినవి కాదు. రాయలసీమలో పుట్టి పెరిగిన, ఎక్కడో పుట్టి ఇక్కడ స్థిరపడిన రచయితలందరి కథలూ ప్రచురించాలనే లక్ష్యంతో తెచ్చినదే ఈ సంకలనం.
మా... దూదరగూళ్ళలో ఉన్న ప్రతి కథనూ విశ్లేషించే చోటు కాదిది. కొన్ని అంశాల ప్రాతిపదికన స్థూలంగా చెప్పాల్సి వస్తే, మనోవైజ్ఞానిక తత్వాలను విశ్వసించే ఆర్‌.ఎస్‌. సుదర్శనం (ఎరుపు) కథ ఉంది. కారల్‌ మార్క్‌ ్స భౌతికవాద తత్వాన్ని విశ్వసిస్తూనే, కథానిక హృదయ వ్యాపారమనీ, పాఠకుడిని ఆలోచింపజేస్తూనే అనుభూతింపజేయాలనీ చెప్పిన రా.రా. (దేశంలో దేవకన్యలు) కథా ఉంది. ఆయన బాటలోనే నడిచి మనోవైజ్ఞానిక తత్వాన్నీ సానుకూలంగా పరిశీలించే కేతు విశ్వనాథరెడ్డి (విశ్వరూపం) కథా ఉంది. మార్కి ్సజాన్ని బలంగా విశ్వసించిన వల్లంపాటి వెంకట సుబ్బయ్య (బండి కదిలింది), పి.రామకృష్ణారెడ్డి (ఆస్తి), సింగమనేని నారాయణ (హింస), సొదుం జయరాం (తాకట్టు) కథలూ ఉన్నాయి. రాయలసీమలో దళితవాదాన్ని బలంగా చెప్పిన ఆతరం చిలుకూరి దేవపుత్ర (మన్నుతిన్న మనిషి), తర్వాతి తరం నాగప్పగారి సుందర్రాజు (నడిమింటి బోడెక్క బసివిరాలయ్యేద!) కథలూ ఉన్నాయి. మానవతా ఆదర్శాలను కథల్లో నింపే మధురాంతకం రాజారాం (గాలివీడు నుండి న్యూయార్క్‌ దాకా) కథా ఉంది. తమ మతంలోని అనాచారాలనూ దురాచారాలనూ ఖండించిన సత్యాగ్ని కథ (ముతా), ఆయన బాటలోనే రాస్తున్న వేంపల్లి షరీఫ్‌ (పరా) వంటి యువ రచయితల కథలూ ఉన్నాయి. సవర్ణ (సొంత కులంలోని) దుర్మార్గాలనూ, రుగ్మతలనూ, అనైతికాలనూ నిస్సంకోచంగా రాసిన పి.రామకృష్ణారెడ్డి, కేతు విశ్వనాథరెడ్డిల బాటలో నడుస్తున్న సన్నపురెడ్డి (సుడిగాలి), పాలగిరి (చెప్పు కింది పూలు) వంటి రచయితల కథలూ ఉన్నాయి.
రాయలసీమలోనే కాకుండా తెలుగులోనే మాంత్రిక వాస్తవికత (మేజిక్‌ రియలిజం), అధి భౌతిక వాస్తవికత, మార్మిక వాస్తవికత (మిస్టిక్‌ రియలిజం), తాంత్రిక వాస్తవికతలతో వచ్చిన కథలు చాలా తక్కువ. రచయితలను ఈ దారివైపు మరలించే దెసగా అవగాహననిచ్చే విమర్శకులు కూడా తెలుగులో కరువే. మాంత్రిక వాస్తవికత కథగా బండి నారాయణస్వామి రాసిన 'తెల్లదయ్యం - అను గ్రామ వివక్ష' కథకూ, ఇదే
ధోరణిలో సామాన్య రాసిన 'మహిత' కథకు సంకలనంలో స్థానం వచ్చింది. 'మహిత' కథను మాంత్రిక వాస్తవికత కథ అనాలో, తాంత్రిక వాస్తవికత కథ అనాలో విమర్శకులు చెప్పాలి.
రాయలసీమలో హాస్య వ్యంగ్య రచయితలు అరుదుగానే కనిపిస్తున్నారు. దీనిపై పరిశోధన జరగాల్సి ఉంది. ముందటి తరంలో కుప్పిరెడ్డి పద్మనాభరెడ్డి, ఇప్పటి తరంలో జి.ఆర్‌.మహర్షి వంటి వారు హాస్యం పండించడంలో సమర్థులే అయినా, మా... దూదరగూళ్ళులో వారి అటువంటి కథలకు స్థానం లభించలేదు. వారి సామాజికాంశపు కథలే (వోబిగాడు, మావూరి మహావైద్యగాడు) ఇక్కడ నిర్ణయమయ్యాయి. నాయిని కృష్ణమూర్తి రాసిన 'తెలుగోడు' ఒక్కటే హాస్య కథగా కనిపిస్తోంది. ఎం.వి.రమణారెడ్డి వ్యంగ్యాన్ని బలంగా రాసినవారే అయినా, ఆ ధోరణి కథ కాకుండా మరొకటి (జుట్టు మామ) ఇక్కడ తావు చేసుకుంది.
గత శతాబ్దంనాటి వరకూ తొలి రాయలసీమ కథగా భావించిన 'గంజి కోసరం' (గుత్తి రామకృష్ణ) రాయలసీమ స్థానికతను తెలిపే కథ కావడం, ఈ సంకలనంలో మొదటి కథగా నిర్ణయింపబడడం సముచితం. గుత్తి రామకృష్ణ వాడుక భాషలో రాసిన ఈ కథ తర్వాత కూడా కొందరు రచయితల కథల్లో గ్రాంథిక వాసన రావడం ఒకింత విచారమే. విద్వాన్‌ వెంకటరమణ శాస్త్రి 'పరాజిత', నైనారి చిన్నప్ప 'నమ్మలేని నిజం' కథల్లో ఈ వాసన ఉంది.
రాయలసీమలోని కథకుల్లో భౌతికవాదంపై సైద్ధాంతిక అధ్యయనం ఉన్నా లేకున్నా, సామాజిక స్ప ృహతో అభ్యుదయ దృక్పథంతో సామాజింకాశాలనే కథలుగా రాశారు. దాదా హయాత్‌, ఆర్‌.ఎం.ఉమామహేశ్వరరావు, జి.ఉమామహేశ్వర్‌, సుభాషిణి... ఇలా చెప్పుకుంటూపోతే పుస్తకంలోని దాదాపు 90 మంది రచయితలు ఇటువంటి కథలు రాసినవారే కని పిస్తున్నారు. రాయలసీమ రచయితల్లో కాల్పనికత లోపించిం దన్నది సంపాదకురాలి వ్యాఖ్య. కనీసం ముగింపులోనైనా పరిష్కారం (కల్పనతో) ఉండాలని అభిప్రాయపడ్డారు. సీమ రచయితల కథల్లో వాస్తవిక జీవితమే ఉంటుంది. వాస్తవ జీవితం కథగా రూపొందడానికి కాల్పనికత తప్పక అవసరమవుతుంది. రచనా వ్యాసంగాన్ని ఒక బాధ్యతగా తీసుకున్న రచయితల కథలకు ముగింపులుండవు. వారి కథల్లో వ్యవస్థ లేదా సమాజం ఒక కనిపించని పాత్రగా ఉంటుంది. వ్యవస్థ సృష్టించే దుర్మార్గాలకు దురాగతాలకు వ్యక్తులు ముగింపునివ్వలేరు. ఇస్తే, అది కృతకంగా ఉంటుంది. జీవితంతో సంబంధంలేని కల్పనలూ ఊహాజనితాలూ కాలక్షేప కథలే అవుతాయి గానీ సాహిత్య ప్రయోజనమేమీ ఉండదు. దిగ్భ్రమ కలిగించే ముగింపు (షాకింగ్‌ ఎండ్‌) కోసం రాసిన ఊహాజనిత కథలు ఇందులో ఉన్నాయి. పాతతరం రచయితలు నైనారి చిన్నప్ప (నమ్మలేని నిజం), సి.వేణు (మారెమ్మ గుడి) రాసినవి ఈ కోవలోవే. ఒక దశాబ్దం, రెండు దశాబ్దాలుగా రాస్తున్న యువ రచయితలవి కూడా ఇటువంటి 'షాకింగ్‌ ఎండ్‌' ఊహా జనిత కథలు సంకలనంలో ఉన్నాయి.
కథల ఎంపికలో సంపాదకురాలు వత్సల నిర్దేశించుకున్న లక్ష్యం, పడిన అగచాట్లు, ఎదురైన అనుభవాలన్నీ కథలకు ముందు రాసిన 'సీమ సావిట్లో...!'లో చెప్పుకొన్నారు. ఒక ప్రాంతానికి చెందిన నూటక్క రచయితల నూటక్క కథలను ఎంపిక చేయడం ఏ సంపాదకుడికైనా కత్తి మీద సామే. ఆ రచయితల నుంచి వారికి నచ్చిన మూడు కథలు తీసుకొని, అవన్నీ ఆమె ఒక్కరే చదివి ఎంపిక చేయడం ఒక సవాలైతే, పంపనివారి కథలు సేకరించి నిర్ణయం తీసుకోవడం మరో సవాలు. ఒక ప్రముఖ రచయిత తన కథలనివ్వడానికి నిరాకరిస్తే, కథ బయటకు వచ్చిన తర్వాత అది సమాజగత మౌతుందన్న భరోసాతో ఆయన కథనూ వేశానన్నారు. ఈ అంశం చర్చించదగినదే. నామిని గారిని అడిగినప్పుడు ఆయన తనవి కథలు కాదని చెప్పినట్లూ - అదే నిజమైతే 'మిట్టూరోడి కథలు' అని పేరు పెట్టిన పుస్తకాన్ని కొంటున్న పాఠకుల పరిస్థితి ఏమిటనే ధర్మసందేహాన్ని సంపాదకురాలు వెలిబుచ్చారు. పీఠికలో ఆమె పుస్తక లక్ష్యానికి విరుద్ధంగా కొన్ని అభిప్రాయాలు వ్యక్తపరిచారు. శుద్ధ వచనంతో చెప్పిన నాలుగు వాక్యాల పేరాను, వాక్యం కింద వాక్యం చేర్చి కవిత అంటున్నారని వ్యంగ్యంగా విమర్శించారు. దీనికి ఉదాహరణగా వరవరరావు రాసిన ఒక వ్యక్తీకరణ'ను చూపడం కొందరికి రుచించక పోవచ్చు. ఒక పాఠకురాలిగా చదివి, పాఠకులకు అనిపించే - 'ఏం కవితిదీ...!' అనే నిరసన భావనను, అసహనాన్నీ చదువరుల తరఫున వ్యక్తం చేశారామె. కొందరు ప్రముఖ రచయితలు రాసిన సాహిత్యాన్ని విభాగాలుగా ప్రచురించిన సందర్భాల్లో వారి పేర్లతో కవిత్వం- 1, 2, 3 అని వేసుకోవ డాన్ని వత్సల వ్యంగ్యంగా విమర్శించారు. ఇది కూడా ఒక పాఠకురాలిగా ఆమె వ్యక్తం చేసిన అసహనమే. అలా 1,2,3... క్రమంలో వేస్తే, ఫలానా కవిత దేంట్లో వుందో తెలియని అయోమయమే. వీటిని విడిగా చదివితే చర్చింపదగినవిగానే ఉన్నాయి. ఈ అభిప్రాయాలు వ్యక్తం చేసే స్వేచ్ఛ ఆమెకు లేదని కాదు గానీ, 'నూటొక్క సీమ కథల' పుస్తక పీఠికలో ఇమడలేదు. అసందర్భంగా తోచాయి. వీటిని వత్సల ప్రత్యేక వ్యాసంగా రాసుకొని, ఈ కథల వెనుక వేసుకొని ఉండవచ్చు.
ఈ పుస్తకానికి పాపినేని శివశంకర్‌తో ముందుమాట రాయించేందుకు ఇచ్చి, కొన్ని నెలల తర్వాత 'ఆ ప్రాంత రచయితలతోనే రాయించుకోండి' అనే మాటతో వెనక్కు తీసుకున్న ఉదంతాన్ని ఆమె పీఠికలో పంచుకున్నారు. రాష్ట్రంలో ఒక భాగంగా ఉన్న ఒక ప్రాంతం గురించి తెలియకపోవడం నేరం కాదు గానీ, తెలుసుకునే ప్రయత్నం చేయకపోవడం విచారించాల్సిందే.
రాయలసీమ వాసుల స్వభావాలపై సంపాదకురాలు వ్యక్తపరిచిన అంచనాలూ సంశయాత్మకమే! వాస్తవ జీవితంలో ప్రశ్నించేతనం, ధిక్కరించేతనం, పోరాట పటిమ, క్షణక్షణం సీమవాసుల ప్రవర్తనలో ప్రస్ఫుటంగా కనబడుతుందనడం ఒక పొరపాటే. అనాదిగా వెనుకబడిన ఈ ప్రాంత జనుల్లో వాళ్ళకే తెలియని ఒక న్యూనతా సంక్లిష్టత (ఇన్ఫీరియారిటీ కాంప్లెక్స్‌)తో పాటు మరికొన్ని మానసిక సంక్లిష్టతలు ఉన్నాయి. అర్థం పర్థం లేని పౌరుషం ఈ సంక్లిష్టతల్లో ఒక భాగమే. సామాజిక వెనుకబాటుతనం, చదువులేమి వీటికి కారణాలు. ఈ రుగ్మతల వల్లే రాయలసీమలో ప్రజా ఉద్యమాలు రూపుదిద్దుకోలేదు.
పుస్తకానికి ముందుమాట లేకపోయినా, కథల వెనుక అనుబంధంగా అచ్చేసిన కేతు విశ్వనాథరెడ్డి, నాగప్పగారి సుందర రాజు, సింగమనేని నారాయణ, వల్లంపాటి వెంకట సుబ్బయ్యల వ్యాసాలు ఆ లోటును తీరుస్తాయి. ఇందులో 'రాయలసీమ రాజకీయార్థిక విశ్లేషణ' శీర్షికతో బాలగోపాల్‌ విరసం సాహిత్య పాఠశాలలో (జనవరి 2007) చేసిన ప్రసంగాన్ని వేశారు. వాస్తవానికి ఇది రాయలసీమ రాజకీయార్థిక విశ్లేషణ కాదు. తెలంగాణా సాగునీటి సిద్ధాంతవేత్త విద్యాసాగర్‌ రావును బలంగా సమర్థిస్తూ రాయలసీమ నేతలు చేసిన వాదాన్ని వ్యతిరేకిస్తాడీయన (బ్రిజేష్‌ కుమార్‌ ట్రిబ్యునల్‌ ఏర్పాటు కాక ముందు అమలులో ఉన్న బచావత్‌ ట్రిబ్యునల్‌ అవార్డు ప్రకారం, కృష్ణా మిగులు జలాలు వెనుకబడిన రాయలసీమకే - అనే వాదనను). ఇప్పుడు రాయలసీమను ద్వేషించే తెలంగాణ రాజకీయ నాయకుల మాటలకు స్వభావాలకూ, బాలగోపాల్‌ మాటలకూ స్వభావానికీ ఏమాత్రం తేడా కనిపించదు ఈ వ్యాసం చదివితే. రాయలసీమ రచయితల కథలు ఒక సంకలనంగా వెలువడుంతుదనే ఆశ ఏ రచయితకూ లేదు. గతంలో విశాలాంధ్ర పబ్లిషర్స్‌ కోసం సింగమనేని 'సీమ కథలు' సంకలీకరించినా, వారు నియమించుకున్న పరిధుల వల్ల పాత తరం రచయితలకూ అందులో స్థానం దొరకలేదు. పబ్లికేషన్స్‌ సంస్థలు చేయాల్సిన పనిని వ్యక్తిగా చేపట్టి, సీమ రచయితల ఊహకందని విధంగా 'మా... దూదరగూళ్ళు' రూపొందించారు వత్సల. రాయలసీమ సాహిత్యంలో ఇది ఒక మైలురాయే!