స్త్రీగా నా చైతన్యం, నా రచనలూ

నివాళి

- అబ్బూరి ఛాయాదేవి

అబ్బూరి ఛాయాదేవి రచించిన 'తనమార్గం' కథా సంపుటికి 2005 సంవత్సరానికి గాను కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ పురస్కారం లభించింది. ఓ సంప్రదాయ మధ్యతరగతి బ్రాహ్మణ కుటుంబంలో జన్మించిన ఛాయాదేవి ఉన్నత విద్యనభ్యసించారు. కాలక్రమంలో తన ఆలోచనలకు పదును పెట్టుకున్నారు. స్త్రీల కోణంలోంచి రచనలు చేయడంలో పరిణతి సాధించారు. ఆమె రచించిన పలు కథలూ, వ్యాసాలూ, కాలమ్స్‌ .. మొదలైనవన్నీ వర్తమాన సమాజంలో స్త్రీల స్థితిగతులకు దర్పణం పడతాయి. స్త్రీల పట్ల ఆమె నిబద్ధతను వ్యక్తం చేస్తాయి. ''స్త్రీగా నా చైతన్యం, నా రచనలూ'' పేరిట 2000వ సంవత్సరంలో కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయాన ఆమె చేసిన ప్రసంగంలోని కొన్ని భాగాలనిప్పుడు చదువుదాం.

నా పుట్టుకలోనే ఒక వైరుధ్యం ఉంది. రెండవ కొడుకు పుట్టాలనే కోరికతో దీక్షగా సూర్య నమస్కారాలు చేసేవారట. తీరా చూస్తే నేను పుట్టాను! అయినా, ఓటమిని అంగీకరించడం ఇష్టం లేక కావచ్చు, మా నాన్నగారు నన్ను మగపిల్లవాడిలా- మగపిల్లవాడి దుస్తులు వేసి, జుట్టు కత్తిరించి - పెంచారు.

స్కూల్‌ ఫైనల్లో ఉండగానే నాకు పెళ్లి చెయ్యాలనే ఆలోచన వచ్చింది మా నాన్నగారికి. కానీ ఆ సమయంలో మా అన్నయ్య ఇంగ్లాండులో పిహెచ్‌డి చేస్తున్నాడు. వాడు లేకుండా నా పెళ్లి చేయడం ఇష్టం లేక, నన్ను ఇంటర్‌మీడియట్‌లో చేర్పించారు. నేను ఏ సబ్జెక్టు తీసుకోవాలో ఆయనే నిర్ణయించారు. అప్లికేషన్‌ ఆయనే పూర్తి చేసి నన్ను సంతకం పెట్టమనేవారు. పైన ఏముందో చూడాలంటే భయం. తల వంచుకుని సంతకం పెట్టేదాన్ని. తరువాత కాలంలో మా అన్నయ్య చెప్పాడు ఏదీ చదవకుండా సంతకం పెట్టకూడదని. మా అన్నయ్య నా చేత కనీసం గ్రాడ్యుయేషన్‌ చేయించమని పట్టుపట్టాడు. మానాన్నగారు కాదనలేకపోయారు. బిఏ పూర్తయ్యే ముందు ఒక సంబంధం చూశారు. అది  కుదిరినట్టే కుదిరి చెడిపోయింది. నన్ను ఇంట్లో ఊరికే కూర్చోబెట్టడమెందుని, రాజమండ్రి నుంచి హైదరాబాద్‌కి రప్పించి ఎం.ఏ.లో నిజాం కాలేజిలో చేర్చించాడు మా అన్నయ్య. నాలో అణగి ఉన్న స్వేచ్ఛాభావాలకు మా అన్నయ్య చాలావరకు దోహదం చేశాడు.

మా వదిన రుక్మిణీ గోపాల్‌ అప్పట్లో కథలు రాసేది. తను రాసిన కథలు చూశాక నాకూ కథలు రాయాలన్న స్ఫూర్తి కలిగింది. అంతకు ముందు నాటకాల మీద అభిరుచి ఉండేది. రాజమండ్రి ఆర్ట్స్‌కాలేజీలో రెండు నాటకాల్లో చిన్న పాత్రలు ధరించాను. రేడియో నాటకాల్లో పాల్గొనేదాన్ని. బి.ఏ.లో నాన్‌డిటేయిల్డ్‌గా చదివిన 'బే రేట్స్‌ ఆఫ్‌ విమ్‌పోల్‌ స్ట్రీట్‌' అనే  నాటకాన్ని తెలుగులోకి అనువదించి అనుసరణ చేశాను ''పెంపకం'' పేరుతో. అది రేడియోలో ప్రసారం అయింది - ఎం.ఏ. చదువుతుండగానే.  అది తండ్రి నియంతృత్వం గురించి.. ప్రఖ్యాత ఆంగ్ల కవయిత్రి ఎలిజబెత్‌ బేరెట్‌ బ్రౌనింగ్‌ ప్రేమకథ అధారంగా రాసిన నాటకం. ఆ తండ్రి క్రమశిక్షణ, అధికారం మా నాన్నగారిని గుర్తుకు తెచ్చాయి. అందుకే ఆ నాటకం నన్ను ఆకట్టుకుంది. మా నాన్నగారు ఆ తెలుగు నాటకం స్క్రిప్టు పంపించమన్నారు. స్రిప్టు చదివి ఆర్ద్రంగా నాకు ఉత్తరం రాశారు- తనని చూసి ఎప్పుడూ భయపడవద్దనీ, తనకి పిల్లలపైన ప్రేమ తప్ప మరొకటి లేదనీ రాశారు. నా రచన వల్ల మాకు పరస్పర అవగాహన కలిగింది. ఆయన నా వ్యక్తిత్వాన్ని గుర్తించారనిపించింది. రచనకి ప్రయోజనం

ఉంటుందని తెలుసుకున్నాను. 'భర్తని ఎన్నుకోవడం ఎలా?' అనే విషయంపైన రేడియోలో ప్రసంగించమన్నారు - రేడియోస్టేషన్‌లో తెలుగు ప్రోగ్రామ్స్‌ అప్పట్లో నిర్వహిస్తున్న ప్రముఖ కథకులు భాస్కరభట్ల కృష్టారావుగారు. ఆ ప్రసంగం తరవాతే ఆయన నాకు అబ్బూరి వరద రాజేశ్వరరావుగారి సంబంధాన్ని సూచించారు. కట్నం తీసుకోలేదు. పెళ్లి తంతు సంప్రదాయబద్ధంగా జరిగినా, క్లుప్తంగా జరిగింది. సత్యనారాయణ వ్రతం వంటివి పాటించలేదు. మా మామగారూ మా వారూ ఎంఎన్‌ రాయ్‌ అంతేవాసులు. మా అన్నయ్యకి మార్క్సిస్టు భావాలు ఉండేవి. వీరందరి ప్రభావంతో నాలో కూడా హేతువాద దృక్పథం ఏర్పడింది.

వివాహం తరువాత, సాహిత్యరంగంలో నాకు ఎక్కువ ప్రోత్సాహం లభించింది. పాశ్చాత్య సాహిత్యం చదివే అవకాశం లభించింది. వ్యాపారపత్రికలో ప్రచురించబడిన నా మొదటి కథ 'విమర్శకులు'. 'తెలుగు స్వతంత్ర'లో 1955లో అచ్చయ్యింది. ఆంధ్ర యువతీ మండలి (హైదరాబాద్‌)లో సభ్యురాలినయ్యాక, మండలి తరఫున 'వనిత' అనే మాసపత్రికను ఒక సంవత్సరం పాటు నడిపాను. స్త్రీల సమస్యల గురించీ, కుటుంబ వ్యవస్థ గురించీ, సమాజం గురించీ ఆలోచించి, ఆలోచింపజేసే అవకాశం కలిగింది నాకు.

లెక్చరర్‌గా ఉద్యోగం చేస్తుండగా వివాహం అయిన మా చిన్న ఆడపడుచు ఉద్యోగం మానేసి భర్త మీద ఆధారపడుతూ అసంతృప్తికి లోనవడం చూశాక 'ఉపగ్రహం - 1' అనే కథ రాశాను. ఓసారి సెలవులకి ఢిల్లీ నుండి హైదరాబాద్‌ వచ్చినప్పుడు, మా మరిది వాళ్లింట్లో రకరకాల బోన్‌సాయ్‌ చెట్లని పెంచడం చూశాను. మహావృక్షాలుగా రూపొందవలసిన వాటిని కళ పేరుతో చిన్న తొట్లలో మరగుజ్జు చెట్లలా కష్టపడి పెంచడాన్ని  చూస్తే అనాదిగా స్త్రీని ఏ విధంగా సహజంగా ఎదగనివ్వకుండా ఇంటికి పరిమితం చేసి ఆమెను 'గృహలక్ష్మి' అంటూ పొగుడుతూ వచ్చారో స్ఫురించింది. స్త్రీని ఆధారపడేలా, నిస్సహాయురాలిగా ఎలా చేశారో చూపిస్తూ 'బోన్‌సాయ్‌ బ్రతుకు' అనే కథ రాశాను. ఆ కథ రాసినది 1974లో, ఒక సామాన్య పత్రికలో. అయినా ఆ కథ 1988లో కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ ప్రచురించిన కథా సంకలనంలో వచ్చాక అందరి దృష్టినీ ఆకర్షించింది. అందులోని మౌలిక సత్యం అందరినీ ఆకట్టుకుంది. ఆ కథ పదవ తరగతి తెలుగు వాచకం (రెండోభాష)లో చేర్చబడింది.

1975వ సంవత్సరం 'అంతర్జాతీయ మహిళా సంవత్సరం' ప్రకటించబడింది. ఆ సందర్భంగా 'కర్త, కర్మ, క్రియ' అనే కథ రాసి ఆ సంవత్సరానికి అంకితం చేశాను. ఆఫీసుల్లో అధికారులు కొందరు పురుషాధిపత్యంతో

ఉద్యోగినులను లైంగిక హింసకు గురి చేయడాన్ని చిత్రించాను ఆ కథలో. ఒక ఉద్యోగిని తన పై అధికారిని ఎలా ప్రతిఘటించడానికి ప్రయత్నించిందో చూపించాను. 'పురుషులందు పుణ్యపురుషులు వేరయా' అన్నట్టు అక్కడక్కడ అధికారంలో ఉన్న మంచిపురుషులూ ఉంటారని కూడా స్పష్టం చేశాను.

'ధైర్యవాణి' అనే కథ నేపథ్యం కొంత చెప్పాలి. 1988లో అబ్బూరి రామకృష్ణారావు గారి సంస్మరణ సభ సందర్భంగా 'కన్యాశుల్కం'లోని ఒక దృశ్యాన్ని కొందరు రచయితలూ, నాటకరంగ మిత్రులూ కలిసి, ప్రదర్శించాలనుకున్నారు. మధురవాణి పాత్ర వెయ్యడానికి ఎవరూ సరియైన వాళ్లు దొరకడం లేదని సతమతమవుతున్నారు. నేను మా వారితో, మా ఆడపడచు సుజాత మధురవాణిగా వేస్తే బావుంటుందని సూచించాను. ''ఛీ'' అన్నారు తక్షణం. ఒక మర్యాదస్థురాలైన గృహిణి మధురవాణి వేషం వేయడం ఏమిటన్న ఛీత్కారం అది. నటనలో అనుభవం లేదన్న అంశం కాదు. మర్యాదస్థుడు, బహు కుటుంబీకుడూ అయిన ఎ.ఆర్‌.కృష్ణ రామప్పంతులు వేషం వేస్తే లేని తప్పు ఒక గృహిణి మధురవాణిగా నటిస్తే ఏమిటి తప్పు- అని మనసులోనే గింజుకున్నాను. ఎనిమిదేళ్ల తరువాత, ఆ అనుభవాన్ని ఆధారంగా చేసుకుని 'ధైర్యవాణి' అనే కథ రాశాను. భర్త 'ఛీ' అని పడకగదిలో అన్నా వినిపించుకోకుండా మిత్రబృందం ముందు ధైర్యం చేసి తను మధురవాణి పాత్రని వేస్తానంటుంది కథానాయిక. నలుగురూ ఏమనుకుంటారు అని సమాజానికి భయపడతాం కాని, ''ఆ సమాజం ఎక్కడుంది, ముందు మనలోనేగా'' అనుకుంటుంది కథానాయిక కథ ముగింపులో.

''మొత్తం సమాజంలో మార్పు వచ్చి సర్వమానవ సమానత్వం ఏర్పడినప్పుడు స్త్రీలకు కూడా సమానత్వం సిద్ధిస్తుంది. స్త్రీలు ప్రత్యేకంగా పోరాటం సాగించడం మంచిది కాదు'' అనే వాదనతో ఏకీభవించను. స్త్రీలు తమ పరిస్థితుల పట్ల చైతన్యవంతులు కావడానికీ, పురుషుల్ని చైతన్యవంతులు చేయడానికి తమంతట తాము కృషిచేయవలసి ఉంది. ఎవరో సమాజం అంతటినీ సరిదిద్దిన తరవాత తమ పరిస్థితి కూడా మెరుగవుతుందని ఆశిస్తూ కూర్చోవడంలో అర్థం లేదు, ప్రయోజనం ఉండదు.

(కాత్యాయని విద్మహే సంపాదకత్వంలో వెలువడిన 'తెలుగులో స్త్రీల సాహిత్యం' గ్రంథంలోంచి సంక్తిప్తంగా)