మానవత్వం పరిమళించే మౌని కథలు

డాక్టర్‌ పి.సి. వెంకటేశ్వర్లు
సినారె, ఆరుద్ర వంటి ఉద్ధండులైన తెలుగు సాహిత్య కర్తల చేత 'శభాష్‌' అనిపించుకున్న త్యాగదుర్గం మునిస్వామి వృత్తిరీత్యా తితిదేలో ఉద్యోగి. 'మౌని' అనే కలం పేరుతో ఎన్నో రచనలు చేశారు. ఏడు పదుల వయసులో ఇప్పుడూ రాస్తున్నారు. వివిధ పత్రికల్లో అచ్చయిన 41 కథల్ని 'కొత్తపొద్దు' పేరుతో పుస్తకరూపంలో తెచ్చారు. తాను చూసిన సమాజంలోని సంఘటనల్ని నలుగురికి చెప్పాలనే ఆత్రుత ఆయనిది. సింగమనేని నారాయణ జీవితం తెలిసిన కథకుడిగా, జీవితానుభవం పండిన కథకుడిగా డా||మౌనిని అభినందించారు. 'సంఘ జీవితంలో మానవీయ సంబంధాలను మహౌన్నతంగా ప్రశ్నించడమే గాకుండా సాహిత్యం యొక్క పరమార్థం. సామాజిక, సామూహిక శ్రేయస్సు అని తన కథల ద్వారా నిరూపించిన కథకుడు' అని మెచ్చుకున్నారు.మనిషిని, మానవత్వాన్ని కేంద్రబిందువుగా చేసుకున్న ఏ రచనైనా సమాజంలో నాలుగు కాలాలపాటు జీవిస్తుంది. గ్రామీణ జీవితాల్ని చిత్రించే కథల్లో, కుటుంబ సంబంధాల్ని పటిష్టపరిచే ఇతివృత్తాల్లో, ప్రపంచీకరణ చెడుప్రభావాన్ని చూపించే వస్తువుల్లో, ప్రేమ సన్నివేశాల్ని రూపుకట్టించే సందర్భంలో మానవీయతలోని పొరల్ని మనకు స్పష్టంగా చూపిస్తాడు మౌని. సన్నపురెడ్డి వెంకటరామి రెడ్డి 'సర్వసాక్షిగా ఉండి సంఘటనల్ని కథలుగా మలచి చేతులు దులుపుకునే రకం కాదు మౌని గారు. సమస్య మూలాల్లోకి వెళ్ళిపోతారు' అని అనడంలో ఆ మూలబిందువు మానవత్వం అని అర్థం చేసుకుంటే కథల తత్త్వం అర్థమైపోతుంది.
మౌని తొలి కథలు చిత్తూరు జిల్లాలోని పాకాల, దామల చెరువు, తిరుపతి చుట్టుపక్కల ప్రాంతాల్లోని పల్లెవాసుల సహజత్వాన్ని వివరిస్తాయి. తర్వాతి కథలు పల్లెల్లో వస్తున్న మార్పులపై అవగాహన కలిగిస్తాయి. ఇటీవలి కాలంలో వచ్చిన కథలు గ్రామాలు, పట్టణాలపై పరుగులు తీస్తున్న తీరును చూపిస్తాయి. అంటే మౌని రాసిన గ్రామీణ సంబంధ కథల్లో మనిషి గమనంలో మార్పును కథల గ్రాఫ్‌ ద్వారా చూపిస్తాయి. ఎర్రమట్టి ఇటుకల ఇల్లు, అకారణం, చీకటిముల్లు, బోరుబండ, చిట్లాకువ్వ, కొలిమి, రెక్క తొడిగిన హృదయం, ఎలుగెత్తిన కృతజ్ఞత, కొత్తపొద్దు వంటి కథల్లో గ్రామీణ నేపథ్యం వస్తువు. పేద, మధ్య తరగతి మనుషుల హృదయాలు ఈ కథల్లో కనిపిస్తాయి. పల్లెలో స్త్రీ పక్షాన నిలబడి రచయిత న్యాయం చెప్తాడు. పల్లెల్లో వృత్తికారుల మనస్సులు, పెత్తందారుల పరుషపు మాటలతో ఎలా గాయపడుతున్నామో వివరించే ప్రయత్నం చేస్తాడు. కరుణకుమార, గోపీచంద్‌ కథల్లో కనిపించే గ్రామాలు, మనుషుల మనస్తత్వాలు ఈయన కథల్లో కూడా కన్పిస్తుంటాయి.
'బోరుబండ' కథ కె.సభా రాసిన 'పాతాళ గంగ'కు కొన సాగింపుగా కనిపించినా, మౌని కథనం ప్రత్యేకంగా సాగుతుంది. చిత్తూరు జిల్లాలో రైతు నీటికోసం బోరుబావుల, జూదం ఆడుతున్న తీరును వివరించిన కథ ఇది. రెండెకరాల పొలాన్నే నమ్ముకున్న సన్నకారు రైతు రాజన్న, చాలీచాలని నీటితో సేద్యం చెయ్యలేక, పొలాన్ని అమ్మలేక పడుతున్న ఆందోళనాత్మక మనసును చూపిస్తుంది. నీటికోసం అరవై వేలు అప్పు చేసి వేయించిన బోరు, బండ అడ్డం పడిందని ఆగిపోయినపుడు, ఆ రైతు గుండె పగిలి నేలపై కుప్ప కూలిన సన్నివేశం మనసున్న ప్రతి ఒక్కరినీ కదిలిస్తుంది. 'ఎర్రమట్టి ఇటుకల ఇల్లు' కథలో వెంకటముని వర్షానికి కారుతున్న పూరిల్లు బదులు కొత్త ఇల్లు కట్టుకోవా లనుకుంటాడు. తనపొలంలోని ఎర్రమట్టిపై ఊరి కామందు కన్ను పడిందని గ్రహించలేక దాన్ని అమ్మేది లేదని తేల్చి చెబుతాడు. పొలంలో మట్టితో ఇటుకలు కోయించి, చెట్లకలపతో ఇల్లు కట్టుకోవడానికి సిద్ధమౌతాడు. ప్రమాదవశాత్తు బావిలో పడి అనారోగ్యం పాలవ్వడం వల్ల, వైద్యంకోసం చేసిన అప్పు తీర్చడానికి ఆ కామందుకు ఇటుకలు, కలప అమ్మాల్సి వస్తుంది. అయితే, సగటుమనిషి ఇల్లు కట్టుకోవడం కలగానే మిగిలిపోవడం, ప్రాణం మిగిలింది చాలు అని తృప్తిపడటం, బడుగుజీవుల మనస్తత్వాన్ని ప్రతిఫలిస్తుంది. ఊరి మనిషి ఆపదల్లో, అప్పుల్లో ఉన్నాడని తెలిసి మానవత్వాన్ని మట్టిలో కలిపేసి, ఎదుటివారిని వీలైనంతమేర దోచుకుందామనే బూర్జువా వర్గపు ఆలోచనల్ని కామందు అమానవీయ పాత్ర ద్వారా చూపించాడు మౌని.
రూపం, సంపద, చదువు, తెలివివంటి వాటిలో సంబంధం లేకుండా ప్రతి వ్యక్తికీ ఒక మనసుంటుంది. తోటి మనిషిని తనలాంటి వాడే అని గుర్తించలేనివాడు నిజమైన దివ్యాంగుడు. 'అకారణం' కథలో దొరస్వామి సన్నని రూపంవల్ల ఇంట్లో, బయటా అవహేళనకు గురవుతాడు. తనకు తానే ఆత్మన్యూనతకు గురికావడానికి కారణం తన చుట్టూవున్న మనుషుల ప్రవర్తనే. తల్లిదండ్రుల్ని పోగొట్టుకోవడం, తోటి విద్యార్థుల ఎగతాళి భరించలేక చదువు మానేయడం, అన్నలు అసమర్థుడిగా ముద్రవేసి పెళ్ళి చేయకపోవడం, చివరికి అతణ్ణి ఆత్మహత్య చేసుకునేలా చేశాయి. తనని మనిషిగా గుర్తించని సమాజాన్ని చీదరించుకున్న దొరస్వామి, తన చావు ద్వారా లోకానికి బుద్ధి చెప్పనున్నాడనేది రచయిత వ్యాఖ్య. ఈ కథలో తమకు తాము మనిషితనాన్ని చంపేసుకున్నవారు, మానవత్వంగల మనుషుల చావుకు ఎలా కారణమవుతున్నారో చూపించాడు మౌని. అదే విధంగా 'చీకటిముల్లు' కథలో గ్రామాల్లోని కట్టుబాట్లు స్త్రీల విషయంలో ఎంత దారుణంగా, మానవత్వం లేకుండా ఉన్నాయో వివరించాడు. సీతమ్మ భర్తను నమ్ముకొని వేరే ప్రాంతం నుంచి సంజీవరాయ పట్టెడ గ్రామానికి వస్తుంది. ఆమెను ఒంటరిగా వదిలేసిన తాగుబోతు భర్త, వేరే ఆడమనిషితో వెళ్ళిపోయినా ధైర్యంగా పనిబాటలు చేసుకుంటూ బతకడం నేర్చుకుంటుంది. తప్పని పరిస్థితుల్లో ఒక ఇంటి యజమానితో కలిసి జీవిస్తుంది. ఆ సహజీవనాన్ని ఊరిపెద్దలు ఒప్పుకోరు. వారిని ఊరినుంచి వెలివేయాల్సి వచ్చినపుడు స్త్రీ (సీతమ్మ) పై చర్య తీసుకోవడం మానవీయత లోపించిన ఘటనగా రచయిత నిర్ధారించాడు. ఒంటరిదాన్ని చేసిన భర్తకు, తనను లోబరుచు కున్న యజమానికి ఎలాంటి శిక్ష వేయని గ్రామం, స్త్రీకి మాత్రం ఎందుకు శిక్ష వేస్తుందని రచయిత సంధించిన ప్రశ్న. చివరికి ఆ ఇంటికోసం ఎంతో శ్రమించిన సీతమ్మ ఊరికి దూరంగా బతకడం, అక్కడే ప్రాణం విడవడం, యజమాని సమాధి పక్కన సమాధి కావడం తప్ప ఇంకేమీ పొందలేకపోతుంది. చని పోయాక సమాధి విషయంలో ఉదాసీనత చూపిన ఊరు, బతికున్నప్పుడు మానవత్వంతో ప్రవర్తించి ఉంటే ఆమె జీవితం ఆనందంగా ఉండేది కదా! అనే సందేశాన్ని అందించాడు రచయిత.
మనిషి జీవితంలోని పొరల్ని, వృత్తికారుల బతుకుల్లోని వ్యథల్ని మౌని దగ్గరగా చూశాడు. తన చుట్టూ ఉన్న వివిధ శ్రామిక కులాల వాళ్ళు పిడికెడు స్వేచ్ఛకోసం పడుతున్న ఆరాటాన్ని గమనించాడు. వృత్తిపనులు చేసి, గ్రామ ప్రజలకు సహాయం చేసే తమను కూడా మనుషులుగా చూడమని మూగగా రోదించే మనుషుల్ని చూశాడు. వాటిని కథలుగా మలిచాడు. అయితే, ఈ కథల్లో ఎదురుతిరిగి ప్రశ్నించే పాత్రలు కనిపించవు. నచ్చని పని నుంచి మౌనంగా వైదొలగి ఆ సమాజాన్ని ఈసడింపు తో తామే వెలివేసి, తాము ఎంచుకున్న ప్రత్యామ్నాయ మార్గంవైపు పయనం సాగించే బడుగులు కనిపిస్తారు. 'చిట్లాకువ్వ' కథలో గిరిజన తాండాల్లోని సుగాలీల ధన, మానాలపై ఆధిపత్యం చెలాయించే బూర్జువా పతనం కథా వస్తువు. పెళ్ళికి ముందు రోజు చాందినీని గ్రామపెద్ద కొడుకు మత్తుమందు చల్లి తీసుకుపోవడం, అది తెలిసి కూడా ఊరిపెద్ద బెదిరించడం, అందరికీ ఏమి జరిగిందో తెలిసినా, ప్రశ్నించే ధైర్యంలేక మౌనంగా ఉండిపోవడం, తర్వాత పట్టణంలో గ్రామపెద్ద కొడుకు లాడ్జిపై నుండి పడి మరణించడం వంటి సన్నివేశాలతో కథ సాగుతుంది. చాందినిపై అత్యాచారం చేసిన వ్యక్తి మదాన్ని అణచి, ఆమెను గౌరవంగా పెళ్ళి చేసుకున్న లక్ష్మణా నాయక్‌లోని ఉన్నత మానవీయ విలువల్ని ఆవిష్కరించాడు మౌని. 'చిట్లాకువ్వ' వెలుగు దుర్మార్గుని అంతానికి సూచకంగా కాకుండా, లక్షా నాయక్‌ ఆదర్శాలకు సంకేతకంగా చెప్పివుంటే బాగుండేది.
'రెక్క తొడిగిన హృదయం' తమకింద పనిచేసే పనివాళ్ళను మనుషులుగా చూడని బూర్జువా మనస్తత్వం గల వ్యక్తి తత్వాన్ని వివరించే కథ. రాయుడు తన కూతురు పెళ్ళికోసం ముందే నిర్ణయించుకున్న దళిత గోవిందు కూతురు పెళ్ళిని వాయిదా వేయించేంత అహంకారి. చివరకు తన కూతురు దళిత యువకుణ్ణి పెళ్ళి చేసుకుందని తెలిసి రాయుడు కుప్ప కూలడంతో రచయిత నుంచి సందేశాన్నిచ్చాడు. దుర్మార్గం, తోటివారిని మనుషులుగా గుర్తించకపోవడం వంటి అవలక్షణాలు మనిషిని పతనం చేస్తాయనే తత్వాన్ని తెలిపాడు. అలాగే, 'కొలిమి' కథలో కూడా ఊర్లో నిజాయితీగా కమ్మరి పనిచేసే పెద్దన్నను రైల్వే ఇనుముతో వస్తువులు చేయడానికి పురమాయించిన గ్రామపెద్ద రాజశేఖరం, చివరికి పోలీసు కేసు కావడంతో దొంగతనం నేరం వృత్తికారుడిపైకి నెట్టేసి, తాను తప్పుకోవడం వ్యక్తి స్వార్థానికి నిలువెత్తు నిదర్శనం. కఠినమైన ఇనుమును అతి చాకచక్యంగా వంచగలిగాడేగానీ, కరుడుగట్టిన ఊరిపెద్దల దుర్మార్గపు ఆలోచన లనే కొలిమి మంటల నుంచి తప్పించుకోలేకపోయాడు పెద్దన్న. వృత్తికారుడి చేత తప్పు చేయించి అది బయటపడుతుందనే కుట్రతో పెద్దన్నకు బెయిల్‌ రాకుండా చేసిన ఊరిపెద్ద ఒకవైపు, కొన్నేళ్ళుగా తనచేత రకరకాల పనిముట్లు చేయించుకొని కష్టసమయంలో మౌనంగా ఉండిపోయిన ఊరిజనం ఇంకోవైపు, అతని మనసును పిండేశాయి. అందుకే జైలు నుంచి వచ్చాక కొలిమి వృత్తిని వదిలేసి పట్టణంలో ఏదోఒక పని చేసుకోవడానికి పయనమైనాడని ముగింపునిచ్చాడు రచయిత.
పల్లెల్లో పెత్తందార్ల ఆధిపత్యాలతో సర్దుకుపోలేక పట్టణాలకు వలస వెళ్ళిన వృత్తికారుల మనసును అద్దంలో చూపే కథ 'ఎలుగెత్తిన కృతజ్ఞత'. చిత్తూరు జిల్లాలో డప్పులు, టపాసులు లేనిదే పేదింట్లో కూడా శవయాత్ర జరగదు. ఒక గ్రామంలో దళితులంతా కలసి గ్రామపెద్దల అరాచకాలకు చరమగీతం పాడ టానికి చావు సమయంలో డప్పు మోగించడం ఆపేస్తారు. తమ వృత్తుల్ని తామే నిషేధించుకునే పరిస్థితులు గ్రామాల్లోని రాజ కీయాలు నిర్దేశిస్తున్నాయని చెప్పడం రచయిత ఉద్దేశం.
తమ మనసుకు తగిలిన గాయాన్ని ఊరిపెద్దలు మాన్పే ప్రయత్నం చేసి ఉంటే, సహృదయతతో తమ వృత్తి ఆచారాన్ని కొనసాగించి ఉండేవారని మౌని నర్మగర్భంగా సూచించాడు. అదే ఊరిలో ఉంటూ పేద, దళిత వర్గాలకు స్థలాలు ఇచ్చి, ఇళ్ళు కట్టించిన ఒకనాటి గ్రామపెద్ద మరణించినప్పుడు, ఊరు విడిచి వెళ్ళిన దళితులంతా ఏకమై వచ్చి డప్పులు కొట్టడం ఈ కథలో ముగింపు.
'కొత్తపొద్దు' కథ గ్రామంలోని మంగలి, మేదరి, కుమ్మరి మొదలైనవారు తమ అస్థిత్వాన్ని కోల్పోయి ఆర్థికంగా, సాంఘి కంగా నలిగిపోతున్న సంఘటనలకు నిరసనగా ఊరు విడచి వెళ్ళిపోవడం కనిపిస్తుంది. ఒకప్పుడు గ్రామంలోని వృత్తికారు లంతా కామందుల ఇళ్ళలో వృత్తిపనులు నిర్వర్తిస్తూ, సంవత్స రానికి ఒకసారి ఇచ్చే 'మేర'పైన జీవించేవారు. వారి కుటుంబాల్లో అనుకోని ఖర్చుపడినప్పుడు వడ్డీకి అప్పు తెచ్చుకునేవారు. అది తీర్చడానికి వేరే సంపాదన ఉండేదికాదు. ఇలా రోజురోజుకీ వృత్తికారుల కుటుంబాలు దరిద్రంలోకి, భూస్వాముల కుటుం బాలు సంపదలోకి వెళ్ళిపోతున్న తీరును రచయిత ఈ కథలో చాలా జాగ్రత్తగా చూపించాడు. మార్క్‌ ్స చెప్పిన కొందరి శ్రమ విలువ భూస్వాములకు సంపద మిగులుగా మారిపోయిందనే వాస్తవాన్ని ఈ కథలో ప్రతిపాదించాడు. చివరకు ఊరిపెద్దలు గ్రామంలో జాతర చేయాలని చెప్పినప్పుడు అప్పటికే పీకల్లోతు అప్పుల్లో కూరుకుపోయిన గ్రామంలోని వృత్తికారులు జాతరకు సహకరించక, తాము బతుకుతెరువు కోసం పట్టణాలకు వెళ్ళిపోతున్నామని తేల్చి చెబుతారు. ఊరిపెద్దలకు తీర్చాల్సిన అప్పులు సంవత్సరం గడువుతో తీరుస్తామని హామీ పత్రాన్ని, కలెక్టర్‌ ద్వారా అందించి తమ జీవితాల్లోకి 'కొత్తపొద్దు'ను ఆహ్వానించారని సరికొత్త ముగింపునిచ్చాడు రచయిత.
మౌని చెప్పిన వృత్తి సంబంధ జీవిత ఇతివృత్తాల్లో గ్రామాల్లో భూస్వామ్య వర్గాల అణచివేత ధోరణులు అడుగడుగునా కనిపిస్తాయి. అయితే, అలాంటి కామందుల తత్వాన్ని ప్రశ్నించాలనే ఆలోచన కూడా మౌని సృష్టించిన పాత్రలు చేయవు. తమ పని తాము చేసుకుంటూ అందులో అవరోధాలు ఏర్పడినపుడు మెల్లగా ఆ పని నుంచి విరమించుకొని, పరోక్ష నిరసనను వ్యక్తం చేయడం కనిపిస్తుంది. ప్రతి వృత్తికారుడి పాత్రలోని మనిషితనాన్ని, మానవత్వం గుబాళిస్తున్న తీరును చూపిస్తూ, అదే ఎప్పటికైనా గెలుస్తుందని నిర్ధారిస్తూ ముగింపునిస్తాడు.
మనిషి నిత్యజీవితంలో దయాగుణంతో, సేవానిరతితో, మానవత్వంతో జీవించాలనేది మౌని తపన. దైవం, 'మానుష్య రూపేణ' కథ గురు శిష్య సంబంధాలను ముఖ్యంగా మాన వీయతను వ్యాఖ్యానించిన కథ. మధురాంతకం రాజారాం రాసిన 'తాను వెలిగించిన దీపాలు' కథలాగా అనిపించినా, మధ్యలో మరో విధంగా నడుస్తుంది. రాతిని శిల్పంలా మలిచే కళాకారుడి వంటివాడే విద్య నేర్పే గురువని మౌని నమ్ముతాడు. చిన్నతనంలో బడికి రాకుండా అల్లరి చిల్లరగా తిరిగే రజకుడైన రామకృష్ణను నారాయణ శర్మ సామదానదండోపాయాల ద్వారా విద్యావంతుణ్ణి చేయడం, ఆ తర్వాత ఆ మాష్టారు బదిలీపై వెళ్లిపోవడం, రామకృష్ణ గొప్ప గుండె వైద్యుడిగా తయారుకావడం, ఒకరోజు తానుంటున్న ఆసుపత్రికి వచ్చిన గురువును చూసి ఆశ్చర్యపడటం, గురువు చేసిన సహాయం వల్లనే తాను ఎదిగాడు కాబట్టి కృతజ్ఞతను మరచిపోకుండా గురువును సంపూర్ణ ఆరోగ్యవంతునిగా తయారుచేయడం ఈ కథలో ఇతివృత్తం.
'సొంతలాభం కొంత మానుకో, పొరుగువాడికి తోడు పడవోరు' అంటాడు గురజాడ. మౌని రాసిన 'జర్నీ' కథలో దశరథరామయ్య తన దగ్గరున్న మంచినీళ్లను పసిబిడ్డకు ఇచ్చి ఆదుకొని తన ప్రాణాలను పోగొట్టుకుంటాడు. శ్రీశైలంలో బస్సులో వెళుతూ ముందు సీటులో ఉన్న పసిబిడ్డ నీళ్లు లేక గుక్కపట్టి ఏడ్చి ఏడ్చి సొమ్మసిల్లి పోతున్న సందర్భంలో, బస్సులో ఎవరి దగ్గర నీళ్లు లేకపోవడంతో తన దగ్గరున్న కొద్దిపాటి నీళ్లను ఆ పసిబిడ్డకు అందిస్తాడు. తెల్లవారు జామున అనుకోకుండా ఆయనకు గుండెనొప్పి వచ్చినప్పుడు మాత్ర నోట్లో వేసుకొని నీళ్లు లేకపోవడంతో, అది లోపలికి దిగక అలాగే ప్రాణాలు కోల్పోతాడు. హృదయాన్ని కదలించే ఇలాంటి సన్నివేశాలు ఈ కథల్లో చాలా చోట్ల కనిపిస్తాయి.
ప్రపంచీకరణ నేపథ్యంలో మనిషి డబ్బుకు విలువిచ్చి మానవత్వాన్ని ఎలా నాశనం చేసుకుంటున్నాడో 'చిగురించిన మోడు', 'గుండె తడి'. 'నేల విడిచిన సాము', 'నిర్ణయం', 'మట్టి మనసు' వంటి కథల ద్వారా రూపు కట్టించాడు. విద్యా బోధన చేసి, నైతిక విలువలు నిరూపించాల్సిన గురువులు కొందరు ప్రపంచీకరణలో చిక్కుకుపోతున్న వాస్తవాన్ని 'చిగురించిన మోడు' కథ ద్వారా వివరించాడు. ప్రభుత్వ ఉపాధ్యాయ ఉద్యోగం సాధించిన వెంకటరమణ పట్టణంలో ఉంటూ రియల్‌ ఎస్టేట్‌లో, షేర్లలో డబ్బులు పెట్టి అప్పుల పాలైపోతాడు. చివరకు ఉద్యోగంపోయే పరిస్థితి రావడంతో వారసత్వంగా వస్తున్న రెండెకరాల పొలాన్ని తండ్రిచేత అమ్మించి సమస్యల నుంచి బయటపడతాడు. కొంతమంది తమ వృత్తి ధర్మాన్ని సరిగా నిర్వర్తించకుండా, అత్యాశతో వ్యాపారాలు చేసి చేతులు కాల్చు కుంటున్న యదార్థ సంఘటనలను రచయిత కళ్ల ముందుంచాడు.
'గుండెతడి' కథ కుటుంబ జీవితంలో ప్రపంచీకరణ చూపిస్తున్న మానవీయత విధ్వంసాన్ని కళ్లముందుంచుతుంది. రామినాయుడు, రత్తమ్మ దంపతులు ఇద్దరు కొడుకుల్ని రెక్కలు ముక్కలు చేసుకొని చదివిస్తారు. ఉద్యోగాలు వచ్చిన కొడుకులు పట్టణంలో స్థిరపడిపోతారు. తల్లిదండ్రులకు డబ్బులు పంపడం రుణం తీర్చుకున్నట్లుగా భావిస్తుంటారు. కొంత కాలంగా అనారోగ్యంతో నలిగిపోతున్న భర్తను చూడలేక పట్నం వెళ్లి కొడుకులకు విషయం చెప్పిన రత్తమ్మకు, వారి సమాధానంతో తల తిరిగిపోతుంది. ప్రపంచీకరణ కబందహస్తాల్లో పడి మధ్యతరగతి కుటుంబాలు ఎలా గిలగిలా కొట్టుకుంటున్నాయో మౌని ఈ కధలో చూపించాడు. ఇలాంటిదే 'నిర్ణయం' కథ కూడా. ఎందరో పిల్లల భవిష్యత్తును తీర్చిదిద్దిన రాఘవయ్య మాష్టారు మరణించినప్పుడు, ఆయన కొడుకు అంత్యక్రియలకు రాకపోవడం ప్రపంచీకరణ దుష్ప్రభావ ఫలితమేనని వ్యాఖ్యానిస్తాడు. 'మట్టి మనసు' కథ ప్రపంచీకరణ పల్లెల్ని, పల్లెవాసుల్ని పరోక్షంగా ఎలాంటి మానసిక క్షోభకు గురిచేస్తుందో వివరిస్తుంది.
గడ్డపెరుగు, అతడు-ఆమె, చెన్నపట్నం కదంబపూల పరిమళం, నిజానికి నమ్మకానికి మధ్య, సుమిత్ర, లోవెలుగు, బతుకు ముంగిట్లో భాగ్యాలపంట కథలు కుటుంబ సంబంధాలను వివరిస్తాయి. ఈ కథల్లో మానవ సంబంధాల్ని వివరించేటప్పుడు ప్రాంతీయమైన సామెతలను కలిపి సహజత్వాన్ని తీసుకొస్తాడు రచయిత. ఎన్నో తాత్విక వాక్యాలు మనల్ని ఆలోచింపజేస్తాయి. మౌని కథలన్నింటిలో స్త్రీకి అపారమైన విలువను, ప్రాధాన్యతను ఇచ్చాడు. ''ఈ దేశంలో ప్రతి ఆడమనిషికి మొగుడంటే అమాయకుడని, తను లేకపోతే ఒకక్షణం కూడా బతకలేడని వెర్రి నమ్మకం. అందుకే అదృష్టం పట్టిన ఈ మగజాతి ఆడజాతిని అప్పటికీ ఇప్పటికీ ఇలా ఏమార్చి ఆడుకుంటూనే ఉంది'' (గడ్డ పెరుగు). ''మామూలుగా మొగుడు అనేవాడు ఒక వింతప్రాణి తాను మొగుడు కావడం వల్లనే భార్యమీద, ఆమె మనస్సుమీద అధికారం ఉందని భావిస్తాడు'' (అతడు-ఆమె). ఇలాంటి వంటి వాక్యాలు మౌని కథల్లో కనిపిస్తాయి. మౌని కథలు శిల్పవిన్యాసాలు లేకుండా సూటిగా పాఠకుడిని ముందుకు తీసుకెళతాయని డా||మధురాంతకం నరేంద్ర అన్నప్పటికీ, కొన్ని కథల్లో అద్భుతమైన శిల్పనిర్మాణం కనిపిస్తుంది. నిషేధించబడ్డ 'హరిజన' పదాన్ని ఒకటిరెండు కథల్లో రచయిత ఉపయో గించాడు. ముద్రించేటప్పుడు దాన్ని దళితపదంగా మార్చి ఉంటే బాగుండేది. కొన్ని కథల్లో కర్మ సిద్ధాంతపు ముగింపులు, మరికొన్ని కథల్లో అభ్యుదయ ఆలోచనలు గల మలుపులు ఉన్నాయి. అయినా మార్పును కోరుకునే సంఘర్షణ ఈ కథల నిండా కనిపిస్తుంది.