పురుషాధిక్య సమాజంపై ధిక్కార స్వరం

- వొరప్రసాద్‌


మందరపు హైమవతి కొత్త కవితా సంపుటి 'నీలిగోరింట'. ఆమె మునపటి కవితా సంపుటి 'నిషిద్ధాక్షరి' ద్వారా స్త్రీవాద కవయిత్రిగా పేరు పొందారు. స్త్రీని కేంద్రంగా చేసుకుని సామాజిక నిబద్ధతతో కవిత్వం రాస్తున్న సీరియస్‌ కవయిత్రి మందరపు హైమవతి. ఎంపిక చేసిన 57 కవితలతో ఈ 'నీలిగోరింట' ను వెలువరించారు. సమాజం రోజు రోజుకీ ఆధునికంగా మారటం చూస్తున్నాం. మనదేశంలో 1990 నుండి అమలు జరిగిన ప్రపంచీకరణ విధానాలు ప్రజల జీవనప్రమాణాల్లో తీవ్రమార్పులకు కారణమయ్యాయి. మధ్యతరగతి ప్రజల్లో కొంతభాగం అభివృద్ధి ఫలాలను, అమెరికా డాలర్లను అందుకోగలిగారు. అదేసమయంలో దేశంలోని మెజారిటీ ప్రజానీకం అభద్రతతో కూడిన జీవితాలవైపు నెట్టబడ్డారు. పెరిగిన జీవనప్రమాణాల మెరుపులు పైకి బాగానే కనపడుతున్నాయి. ఇదంతా పైకి పటాటోపంగా కనబడుతున్న కోణం. ప్రచారానికి నోచుకున్న కోణం మాత్రమే. అయితే ఈ మెరుపుల వెనుక ఉన్న మనుషుల అంతరంగాల కల్లోలాలను, అమానవీయ పరిస్థితులను, మానవ సంబంధాల్లో పేరుకుపోతున్న అమానుషత్వాన్ని సామాజిక నిబద్ధత కలిగిన కవులూ, రచయితలూ రికార్డు చేస్తున్నారు.
మెట్రో సిటీలో సాఫ్ట్‌వేర్‌ ఉద్యోగం చేస్తూ లక్షలు సంపాదించే యువతి పదంతస్తుల తన ఆఫీసు భవనం మీద నుండి దూకి ఆత్మహత్యకు పాల్పడటం వెనుక కారణాలను ఈ రచయితలు వెలికితీస్తున్నారు. ఈ ప్రపంచీకరణ ఆర్భాటాల హౌరులో బతుకుతెరువు కోసం వందల, వేల కిలోమీటర్ల దూరానికి వలసబాట పట్టిన రోజూ కూలీల వెతల వెనుక నిజాలను ఈ రచయితలు పట్టుకుంటున్నారు. ఈ ప్రపంచీకరణ ప్రచార ఘంటికల మధ్య పండిన పంటకు గిట్టుబాటు ధర రాని రైతు పురుగుల మందు తాగి ప్రాణాలు తీసుకోవడం వెనుక ఉన్న రహస్యాల్ని ఈ రచయితలు వెలికితీస్తున్నారు. ప్రపంచీకరణ మోసుకొచ్చిన కార్పొరేట్‌ చదువుల కార్ఖానాల్లో 'చదువు' ఆత్మహత్య చేసుకోవడాన్ని ఈ కవులు పట్టుకుంటారు.
పసిపిల్లల నుండి పండు ముదుసలి వరకూ పవిత్ర భారతదేశంలో దుర్మార్గంగా హత్యాచారానికి గురవ్వడానికి కారణమైన ప్రపంచీకరణ విషఫలాలను ఈ రచయితలు సాహిత్యానికెక్కిస్తారు. ఇదే ఈ రోజు కవులూ, రచయితలూ నిర్వర్తించాల్సిన చారిత్రక బాధ్యత. ఆ మార్గంలో నడుస్తున్న కవయిత్రి మందరపు హైమవతి. తన పదునైన అక్షరాలను తూటాలుగా మార్చి తుప్పుపడుతున్న వ్యవస్థపై నిప్పులు కురిపిస్తున్నారు.
'ఎవడ్రా! కూసిన మగవెధవ/ 'ఆడ జన్మ మధురమ'ని/ ఒక్కసారి కనిపిస్తే/ మొహం మీద/ ఎడమకాలి చెప్పుతో/ ఎడాపెడా కొడితే గానీ/ నా కసి తీరదు' అంటారు- 'అద్దెకో గర్భం' కవితలో. ప్రపంచీకరణ తీసుకొచ్చిన 'అద్దె గర్భం' సంస్క ృతిని ఈ కవితలో చీల్చి చెండాడతారు. 'అద్దెకో గృహంలా/ అద్దెకో గర్భం/ అమ్మకం కొనుగోళ్ళ వ్యవస్థలో/ ఏ వస్తువైనా అద్దెకివ్వడం/ అద్దెకు తీసుకోవడం/ మామూలైన మార్కెట్‌ యుగంలో/ కలిగినమ్మల సంతానేచ్ఛను తీర్చడానికి..' అంటూ తీవ్ర ఆగ్రహాన్ని ప్రకటిస్తారు. మార్కెట్‌ వ్యవస్థలో గర్భాన్ని కూడా సరుకుగా మార్చి వ్యాపారం చేయడం ప్రపంచీకరణ అమానవీయతకు పరాకాష్టగా మనకు ఈ కవితలో చూపిస్తారు మందరపు హైమవతి. 'గర్భాన్ని' అద్దెకు తీసుకున్న 'కలిగనమ్మ', 'గర్భాన్ని' అద్దెకిచ్చిన 'నలిగినమ్మ' ఇద్దరూ ప్రపంచీకరణలో ప్రత్యక్షమైన రెండు ముఖాలుగా మనకు ఈ కవితలో కళ్ళకు కట్టిస్తారు కవయిత్రి. ప్రపంచీకరణ తీసుకొచ్చిన తీవ్ర ఆర్థిక వ్యత్యాసాలు ఎంతటి అమానవీయ పరిణామాలకు దారితీసాయో అర్థం చేసుకోవటానికి ఈ కవిత నిదర్శనంగా నిలుస్తుంది.
మనదేశంలోని వైవాహిక వ్యవస్థ స్త్రీలకు ఆత్మగౌరవం లేకుండా చేసింది. వాళ్ళ ఆత్మవిశ్వాసాలను అణిచివేసింది. స్వీయ కులంలోనే వివాహం చేసుకోవాలన్న ఆచారం కులవ్యవస్థ కొనసాగింపుకు కారణమవుతూనే వుంది. తద్వారా స్త్రీ కులవ్యవస్థ పునరుత్పత్తికి ప్రధాన వాహికగా మారింది. అన్ని రకాలుగా స్త్రీని బంధించివేసి పరిహాసమాడుతున్న వ్యవస్థను 'మాటలు లేని ఎడారిలో...' కవితలో చిత్రించిన తీరు ఆలోచనలు రేపుతుంది- 'ఒకే చూరుకింద వున్నా/ ఎడమొహం పెడమొహం గీతాల్లా/ ఎప్పటికీ కలవని విభిన్న ధృవాలం/.../ సంప్రదాయ పంజరం ఊచలు విరిచి/ రెక్కలు విప్పి స్వేచ్ఛా గగనంలో/ ఎగిరిపోతాయనుకొంటా కానీ/ కాళ్ళకు చుట్టుకొన్న అల్లిబిల్లి తీగల్లా/ అల్లుకున్న పిల్లల్ని తప్పించుకోలేక/ మాటల్లేని ఎడారిలా ఒంటరి ఒంటెను'' అంటారు. వేల సంవత్సరాల భారతీయ పవిత్ర పురుషాధిక్య సంస్క ృతి 21వ శతాబ్ది స్త్రీని కూడా ఎలా నియంత్రిస్తుందో కళ్ళకు కట్టినట్టు ఈ కవితలో చిత్రించారు. కరడు కట్టిన పురుషాధిక్య భావజాలాన్ని తన పదునైన కవితల ద్వారా బద్దలు కొడుతుంది మందవరపు హైమవతి. స్త్రీలలోనూ పురుషులలోనూ పేరుకుపోయిన పితృస్వామ్య భావజాల తుప్పుని వదిలిస్తాయి హైమవతి కవితలు.
'ఎ.టి.ఎం. కార్డు శాశ్వత చిరునామా/ ఎప్పుడూ మా ఆయన జేబే/ ..../ నిత్యావసరాల కోసం భర్త ముందు/ చేతులు చాచే ఆధునిక మహిళను'' అంటారు 'నెలకోసారి'' కవితలో. ఉన్నత చదువులు చదువుకొని, ఉన్నతోద్యోగం చేస్తూ కూడా ఎ.టి.ఎం. కార్డులు మాత్రం భర్తల జేబుల్లో ఉండటాన్ని కవిత్వీకరిస్తారు. ఈ కవితలో స్త్రీ చదువుకోవడం, ఉద్యోగం చేయడం ఆధునికత... ఆర్థికంగా, సామాజికంగా భర్త నియంత్రణలో ఉండటం పురుషాధిక్య వ్యవస్థకు ప్రతీక. సంప్రదాయాలు, సంస్క ృతి పేరుతో వివాహ వ్యవస్థలో, కుటుంబ వ్యవస్థలో అసమానతలతో కూడిన పురుషాధిక్యత కొనసాగుతున్న తీరును ఈ కవిత ఎత్తిచూపుతుంది. మనదేశంలో ప్రపంచీకరణ పేరుతో జరిగిందని చెబుతున్న ఏ అభివృద్ధీ కూడా ఈ పితృస్వామిక భావజాలాన్ని బద్దలు కొట్టలేకపోయింది. నిజానికి పెట్టుబడిదారీ ప్రపంచీకరణ అసమానతల వ్యవస్థని మరింత బలోపేతం చేసుకుంటుంది. ఆర్థిక వ్యత్యాసాలు సామాజిక అసమానతలకు దారితీస్తాయి. మానవ సంబంధాల్లోని ఆర్థిక సంబంధాలను రచయితలు అర్థం చేసుకోవడం చాలా అవసరం. అప్పుడే మనుషుల ప్రవర్తన, స్వభావాలను తమ రచనల్లో గాఢంగా చిత్రించగలుగుతారు.
''ఔను/ నేనెప్పుడూ/ రెండవ పుటనే!/ అప్రాముఖ్య అక్షరాన్నే!/ ..../ జనన మాదిగా మరణపర్యంతం/ నియమాల ముళ్ళతీగల మధ్య/ నిషేధాల వలయాల నడుమ/ చిక్కుకొన్న స్వేచ్ఛా విహంగం/ కొట్టుకొంటూనే వుంది/ అటు ఇటు ఎగరలేక/ రెక్కలు విప్పలేక'' అంటారు. వర్తమాన సమాజంలోని మహిళల అంతరంగానికి ఈ కవిత అద్దం పడుతుంది. 'రెండవ పుట'గా ఉన్న తన స్థితిని గమనించే స్థితికి వచ్చినా నిషేధాల వలయాల నడుమ చిక్కుకొని ఎగరలేకపోతున్న స్థితిలో పెనుగులాడుతున్న మహిళలందరూ ఈ కవితలో ప్రత్యక్షమవుతారు.
''మార్కెట్‌ యవనిక మీద/ మోహ ప్రవాహాల దేహాల వేలాల్లో/ నానావిధ వస్తు విక్రయాల్లో/ తానూ ఒక వస్తువైన విషాద సందర్భంలో'' అన్న 'వేదనా వేణువు' కవితలోని చరణాలు మనల్ని వెంటాడతాయి. మార్కెట్‌లో మహిళను వస్తువును చేసిన ఆధునిక సమాజం నిజంగా ఆధునికం అనిపించుకుంటుందా ఆలోచించాలి.
''అడిగిన వెంటనే/ అంగీకార ప్రేమలేఖనందించలేదని/ చూపుల వలలో/ దేహ విహాంగం చిక్కుకోలేదని/ అగ్ని వర్షమో ఆమ్ల వర్షమో కురిపించి/ శరీరకావ్యాన్ని దగ్ధం చేస్తారా' అంటూ ప్రశ్నించిన హైమవతికి సమాధానం చెప్పాల్సిన బాధ్యత ప్రతీ పురుషుడిదీ.
ఈ కవితా సంపుటిలో స్త్రీవాద కవితలు సింహభాగమే అయినా మానవీయ కోణంలో రాసిన కవితలూ మనల్ని ఆకట్టుకుంటాయి. ఆలోచింపచేస్తాయి. మానవ సంబంధాలన్నీ మార్కెట్‌ సంబంధాలైనప్పుడు నిస్సహాయులైన వృద్ధులకు గౌరవం ఎలా ఉంటుంది. వాళ్ళు చనిపోయిన తర్వాత మాత్రం తమ ఆర్భాటాలన్నీ ప్రదర్శిస్తూ అపరకర్మలు చేయడాన్ని 'ఎవరేం చేసినా' కవితలో ఆక్షేపిస్తారు - ''అమ్మా!/ నీవలా కన్నుమూయగానే/ అపరకర్మ నిర్వహించి/ పున్నామ నరకం నుంచి రక్షించే/ పుత్ర పదాన్ని సార్థకం/ చేసాడు - కుమారుడు/ తల్లి జీవించినపుడు/ పట్టెడన్నం పెట్టనివారు/ మరణించాక తద్దినం పెడతారు/ బ్రతికున్నపుడు/ కొండంత అండగా
ఉండని వారు/ కన్ను మూశాక/ సమాధి మీద నామ ఫలకం చెక్కిస్తారు'' అంటూ వ్యంగ్యంగా కవిత్వీకరిస్తారు. ఆడంబరాల చుట్టూ, అమ్మకాల కొనుగోళ్ళ చుట్టూ తిరిగే సమాజం మానవత్వం పోగొట్టుకుంటుందనడానికి వర్తమాన కాలంలోని వృద్ధుల పరిస్థితి నిదర్శనంగా మనకు చూపెడతారు కవయిత్రి. బతుకు తెరువు కోసం, ఆ తర్వాత డబ్బు సంపాదన కోసం చేసే పరుగుపందెంలో కుటుంబ నిరాదరణకు గురయ్యే వృద్ధులు మనకు నిత్యం తారసపడతారు. ఆందోళన కలిగించే ఇటువంటి అంశాలను కవిత్వం చేసి నలుగురిలో ఆలోచన నింపేపని చేయడం నిజంగా అభినందనీయం.
సీనియర్‌ కవయిత్రిగా మందరపు హైమవతికి కవిత్వం ఎలా రాయాలో తెలుసు? ఏం రాయాలో కూడా బాగానే తెలుసు అనడానికి ఈ సంపుటిలోని ప్రతీ కవితా మనకు సాక్ష్యంగా నిలబడుతుంది. ఈ పుస్తకానికి ప్రముఖ కవి శివారెడ్డి రాసిన ముందుమాట కవయిత్రి కవితా ప్రయాణం గురించిన అవగాహనను మనకు అందిస్తుంది.
స్త్రీలకు సంబంధించిన సమస్యలను తనదైన శైలిలో కవిత్వీకరించి కవితా పాఠకులను ఆకట్టుకుంటారు హైమవతి. ప్రతీ కవితా ఏదో ఒక సమకాలీన సామాజిక సమస్యను వ్యక్తీకరిస్తుంది. ఆ కవితా వాక్యాలు పాఠకుల్ని కదిలిస్తాయి. చదివిన పాఠకుల ఆలోచనలను ఎంతోకొంత ప్రభావితం చేయకుండా ఉండవు ఈ సంపుటిలోని కవితలు.
శక్తివంతమైన కవిత్వం మానవ సంస్కారాన్ని
ఉన్నతీకరిస్తుంది. అలాంటి కవిత్వం పుష్కలంగా వున్న కవితా సంపుటి ఈ 'నీలిగోరింట'. ఈ పుస్తకం చదవాలనిపిస్తే 9441062732 కు ఫోన్‌ చేయండి.