సలీం కథల్లో ముస్లిం జీవన చిత్రణ

డా. వి. గీతానాగరాణి   
తనని తాను మైనారిటీగానో ముస్లింగానో భావించుకోలేని రచయిత సలీం. వాటి పరిధుల్నీ, పరిమితుల్నీ అధిగమించిన సృజనాత్మక వ్యక్తిత్వం అతనిది. అతని కథల ఇతివృత్తాల్లో సింహభాగం సార్వజనీనమైన అంశాలే చోటుచేసుకున్నాయి. అయినప్పటికీ ముస్లిం జీవితాల్లోని వైరుధ్యాలను,  సాంప్రదాయాల పేరిట జరుగుతున్న స్త్రీల అణచివేతను, మతాచారాల ముసుగులో మగవాళ్ళ దాష్టికాల్ని కథాంశాలుగా తీసుకుని డజనుకి పైగా కథలు రాశారు.
    తెలుగు సాహిత్యంలో రచయితగా సలీంకి ప్రత్యేకస్థానం ఉంది. నవలా రచయితగా, కథా రచయితగా ఆయన సాహిత్యప్రయాణం విలక్షణమైనది. ఇప్పటివరకు పదిహేడు నవలలు రాశారు. రెండువందలకు పైగా కథలు రాశారు. తొమ్మిది కథాసంపుటాలు వెలువరించారు. తనని తాను మైనారిటీగానో ముస్లింగానో భావించుకోలేని రచయిత సలీం. వాటి పరిధుల్నీ, పరిమితుల్నీ అధిగమించిన సృజనాత్మక వ్యక్తిత్వం అతనిది. అతని కథల ఇతివృత్తాల్లో సింహభాగం సార్వజనీనమైన అంశాలే చోటుచేసుకున్నాయి. అయినప్పటికీ ముస్లిం జీవితాల్లోని వైరుధ్యాలను,  సాంప్రదాయాల పేరిట జరుగుతున్న స్త్రీల అణచివేతను, మతాచారాల ముసుగులో మగవాళ్ళ దాష్టికాల్ని కథాంశాలుగా తీసుకుని డజనుకి పైగా కథలు రాశారు. అవి తలాక్‌, ఆరో అల్లుడు, మెహర్‌, ఖులా, బురఖా, మంద, పుట్ట, రెండో భార్య, ఆకుపచ్చని కన్నీరు, నిశ్శబ్ద సంగీతం, దూరపు కొండలు, ఆలియాబేగం, నిఖా, కళ తప్పుతోంది, లోహ ముద్ర. వీటిల్లోంచి కొన్ని ముఖ్యమైన కథల గురించి చర్చించాల్సిన అవసరం ఉంది.
    ముస్లింల సంస్కృతీ సాంప్రదాయాల్ని, అణచివేతకు లోనవుతున్న ఆడవాళ్ళ బతుకుల్లోని దైన్యాన్ని చిత్రించిన కథలివి. మతంలోని మంచిని మన్నిస్తూనే అనాచారాల్ని తిరస్కరించే ధోరణి ఈ కథల్లో ఉంది.  మతపెద్దలు చెప్పిందే శిరోధార్యమని భావించడాన్ని, హదీజ్‌లో పొందుపరచిన విషయాల్ని తమకనుూలంగా వ్యాఖ్యానించుకోడాన్ని నిరసించడం 'తలాక్‌' కథలో కన్పిస్తుంది. తమకు ఇష్టం లేని భార్యని వదిలించు కోడానికి మూడు సార్లు తలాక్‌ చెప్పి విడాకులు తీసుకునే మగవాళ్ళ అనౌచిత్యాన్ని విమర్శించే కథ ఇది.  ముస్లిం యువకులు ఈ మధ్య కాలంలో టెలిగ్రాములద్వారా, టెలిఫోన్లద్వారా, మెసేజ్‌లద్వారా, ఈ మెయిళ్ళద్వారా తలాక్‌ చెప్పి భార్యల్ని వదిలించుకుంటున్న సాంప్రదాయం అమానుషమని నమ్ముతాడు ఇబ్రహీం. స్త్రీలకు అన్యాయం చేసే ఈ ధోరణి మారాలని, ఇస్లాంలో సంస్కరణలు తేవాల్సిన అవసరం ఉందని భావించి ట్రిపుల్‌ తలాక్‌ని దుయ్యబడ్తూ 'తలాక్‌' అనే నాటకం రాస్తాడు.

    నాటక ప్రదర్శన రోజు వూళ్లోని ముస్లిం పెద్దలందర్నీ ఆహ్వానిస్తాడు. నాటకంలో హమీద్‌ అనే భర్త పాత్ర భార్య పాత్ర అయిన అక్తరున్నిసాకు మూడు సార్లు తలాక్‌ చెప్తుంది. ఈ రెండు పాత్రల్ని ఇబ్రహీం, అతని భార్య జమీలున్నిసా పోషిస్తారు. ఇంతమంది సాక్షుల ఎదుట ఇబ్రహీం తన భార్యకు మూడు సార్లు తలాక్‌ చెప్పాడు కాబట్టి ఆ క్షణం నుండి వాళ్ళిద్దరూ భార్యాభర్తలు కారని మత పెద్దలు తీర్మానిస్తారు. తనకు తన భార్యంటే చాలా ఇష్టమని, తనకు విడిపోవాలన్న ఉద్దేశం ఏ కోశానా లేదని, తలాక్‌ చెప్పింది నాటకంలోని పాత్ర మరో పాత్రతో మాత్రమేనని ఇబ్రహీం ఎంత మొరపెట్టుకున్నా

వాళ్ళు వినరు. తిరిగి తాము కలిసి జీవించే మార్గం సూచించమని అడిగినప్పుడు 'దీనికి పరిష్కారం ఒక్కటే. జమీలున్నిసా మరొకర్ని నిఖా చేసుకుని, అతనితో కాపురం చేశాక, అతను విడాకులిస్తే, అప్పుడు భర్త వదిలేసిన ఆమెను నువ్వు మరలా నిఖా చేసుకోవచ్చు' అంటారు.

తలాక్‌ చెప్పి విడాకులిచ్చే సమయంలో స్త్రీ మనోభావాల గురించి, ఇష్టాఇష్టాల గురించి మతం పట్టించుకోదు. జమీలున్నిసా మరలా తన భర్తను చేరుకోవాలంటే తన ఇష్టంతో సంబంధం లేకుండా మరో వ్యక్తిని నిఖా చేసుకోవాలనడం ఎంత అన్యాయం? ఒకవేళ ఆ వ్యక్తి విడాకులివ్వకపోతే తన పరిస్థితి ఏమిటి? తలాక్‌ అనే పదం మూడు సార్లు పలికినంత మాత్రాన విడాకులిచ్చినట్టా? ఏ పరిస్థితుల్లో ఆ పదాలు వెలువడ్డాయో ఎవ్వరికీ అక్కరలేదా? మనసుతో ప్రమేయమే లేదా? పొరపాటు జరిగితే వెనక్కి తీసుకునే వెసులుబాటు లేకపోతే ఎలా? ఆచారాలు, సాంప్రదాయాలు మనుషుల మనోభావాలకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి. అలా లేనప్పుడు మనుషుల్లో సంస్కరణాభిలాష మొలత్తుెతుంది. లేదా మతాన్ని, మత పెద్దల్ని ధిక్కరించి వ్యక్తులు స్వయంగా నిర్ణయాలు తీసుకుంటారు. ఈ కథలో జమీలున్నిసా అదే చేస్తుంది. ధిక్కారం ప్రకటిస్తూ తన భర్తను చేరుకోడానికి వెళ్తుంది. సలీం ఈ కథను 2002లో రాశారు. ప్రస్తుతం ంద్ర ప్రభుత్వం ట్రిపుల్‌ తలాక్‌ చెప్పి విడాకులు తీసుకునే పద్ధతికి స్వస్తి పలి దిశగా చట్టాన్ని తెచ్చే ప్రయత్నం చేస్తుంది.

మతాచారాల్ని, కట్టుబాట్లని తు.చ తప్పక పాటిస్తున్నామనుకునేవారు ూడా తమ స్వప్రయోజనాల కోసం వాటిని ఉల్లంఘించడానికి వెనుకాడరు. సంప్రదాయాన్ని

ఉల్లంఘించడం ూడా కొన్ని ప్రాంతాల్లో సంప్రదాయంగా మారడాన్ని 'మెహర్‌' కథలో కళ్ళకు కట్టిస్తారు రచయిత. కరీమున్‌ తండ్రికి చిన్న వెల్డింగ్‌ షాపుంది. కరీమున్తో కలిపి ఎనిమిది మంది సంతానం. కిరాణా కొట్టు మస్తాన్‌ కొడుక్కిచ్చి కరీమున్‌కి నిఖా చేద్దామని సంకల్పిస్తాడు. 'మస్తాన్‌ సంప్రదాయాలకు విలువిచ్చే మనిషి. క్రమం తప్పకుండా ఐదు పూటలా నమాజ్‌ చేస్తాడు. రెండు సార్లు హజ్‌ యాత్ర చేసి వచ్చాడు. కొడుకుని ూడా పక్కా నమాజీ చేశాడు. ఇంట్లో ప్రతిదీ ఖురాన్‌లోని వాక్యాలకు అనుగుణంగా జరగాలి. ముస్లిం కట్టుబాట్లు, నియమ నిబంధనలు ఖచ్చితంగా పాటించే కుటుంబం'. కానీ ఇరవై వేలు కట్నం ఇస్తే తప్ప నిఖా జరగదని పట్టుబడ్తాడు. కరీమున్‌ తండ్రి తన ఇంటిని తనఖా పెట్టి ఇరవై వేలు అతనికి సమర్పించుకుంటాడు. నిఖానామాలో దీని గురించి ప్రస్తావించకుండా మెహర్‌ గురించి పొందుపర్చడాన్ని తప్పు పడ్తుంది కరీమున్‌.

మస్తాన్‌ మెహర్ని రెండు వేలుగా నిర్ణయిస్తే దాన్ని పట్టుబట్టి ఐదు వేలకు ఒప్పించానని తండ్రి చెబితే అతని అమాయకత్వానికి కరీమున్‌ బాధగా నవ్వుతుంది.  మెహర్‌

ఉద్దేశం ఏమిటని అడిగితే ఆమె తండ్రి ఇలా చెప్తాడు. 'మన మతంలో ఆడదానికి గొప్ప రక్షణ మెహర్‌. ఖచ్చితంగా ఆ అర్థంలో కాకున్నా ఓ రకంగా మగవాడు తన భార్యకు ఇచ్చే కట్నం అనుకోవచ్చు. పెళ్ళయిన స్త్రీ  విధివశాన ఒంటరిదయితే మెహర్‌ రూపేణా ఆమెకు అందే డబ్బు కష్టకాలంలో అక్కరకు వస్తుంది. మెహర్‌ పైన పూర్తి హక్కులు స్త్రీ ఉంటాయి. ఇంతటి గొప్ప ఆచారం ఏ మతంలోనూ లేదు.' దానికి కరీమున్‌ 'మెహర్‌ నాకు నా భర్త ఇచ్చే కట్నమయితే మరి మనం కట్నం కింద ఇచ్చిన ఇరవై వేలని ఏమంటారు? మతాచారాల్ని నిక్కచ్చిగా పాటిస్తాననే  మా  మామగారు ఏ మతాచారం ప్రకారం మన దగ్గర ఇరవై వేలు తీసుకున్నారు? నిఖానామాలో దీని గురించి ఎందుకు ప్రస్తావించలేదో వెళ్ళి మా మామగార్ని అడిగి రండి' అంటుంది. తనలా అడగలేనని, ఆడపిల్లల్ని కన్న తండ్రిగా తను అసహాయుడినని అతను అనుకోవడంతో కథ ముగుస్తుంది.

సదాచారసంపన్నులమని చెప్పుకునే మస్తాన్‌ లాంటివారు డబ్బుకోసం అవసరమైతే ఆచారాలకు విరుద్ధంగా వ్యవహరిస్తారు. కోస్తాంధ్ర, రాయలసీమ ముస్లిం కుటుంబాలలో ఈ కట్నమనే దురాచారం ప్రబలంగా కన్పిస్తుంది. దీనిక్కారణం బహుశా మెజారిటీ హిందువుల ప్రాబల్యం ఉన్న ప్రాంతాల్లో నివసించే ముస్లింలు వాళ్ళని అనుకరించే ప్రయత్నం చేయడమే కావచ్చు.

అరబ్‌ షేకుల వలలో పడి మోసపోతున్న ముస్లిం అమ్మాయిల జీవితాల్లోని పెను విషాదాన్ని చిత్రించిన కథ 'ఆరో అల్లుడు'. మోసాలు జరుగుతాయనీ, ఇక్కణ్ణించి నిఖా చేసుకును తీసుళ్ళిెన  అమ్మాయిల్ని అక్కడ పనిమనుషులుగా, తమ కోర్కెలు తీర్చే యంత్రాలుగా వాడుకుంటారనీ, తమ కోర్కెలు తీరాక వేరేవాళ్ళకు అమ్మేస్తారని తెలిసినా ఆడపిల్లల్ని ముసలి అరబ్‌ షేకులకిచ్చి ఎందుకు నిఖా జరిపిస్తున్నారనేది ప్రశ్న. 'దారిద్య్రం.. ఆకలి.. శక్తికి మించిన సంతానం.. డబ్బు ఖర్చుపెట్టి ఆడపిల్లల నిఖా చేయలేని దీనస్థితి.. షేక్‌లు ఇస్తామనే డబ్బుకి ఆశపడి నిఖాలు చేస్తున్నారు. ఓ రకంగా చెప్పాలంటే వేరే దారిలేక ఆడపిల్లల్ని అమ్ముకుంటున్నారు' అనేది కథలో కన్పించే జవాబు.

ఖాన్‌ చాచాకు ఐదుగురు ఆడపిల్లలు, ముగ్గురు మగపిల్లలు. అతని ూతురు యాస్మిన్‌కి దుబాయ్‌  షేకు సంబంధం తెస్తాడు బ్రోకర్‌. మెహర్‌ కింద పాతిక వేలు, పెళ్ళి ఖర్చుల కోసం మరో పాతిక వేలు ఇస్తాడనగానే వయసులో తనకంటే పెద్దవాడన్న విషయాన్ని ూడా విస్మరించి ముక్కుపచ్చలారని యాస్మిన్‌ తో నిఖా జరిపిస్తాడు. దుబాయ్‌ వెళ్ళి నెలలు గడిచినా యాస్మిన్‌ దగ్గరనుంచి ఉత్తరం రాదు. చివరకు పదినెలల తర్వాత వచ్చిన ఉత్తరంలో ఒ ఒక వాక్యం ఉంటుంది. 'అబ్బాజాన్‌.. మీకు ఆరో అల్లుడు ముబారక్‌' అని. ఇదొక గుండెల్ని చీల్చే వ్యంగ్య బాణం. ఈ పది నెలల కాలంలో ఆరుగురు మగవాళ్ళ చేతుల్లోకి మారిందని అర్థం. యాస్మిన్‌ ని ప్రేమించిన అమీర్‌ ఈ ఉత్తరం చదివి మ్రాన్పడిపోతాడు. వెల్డింగ్‌ షాపులో పనిచేసే అతనికి యాస్మిన్‌ని ఇచ్చి పెళ్ళి చేయడానికి ఖాన్‌ చాచాకు ఇష్టం ఉండదు. తండ్రికన్నా ఐదారేళ్ళు పెద్ద వయసున్న దుబాయ్‌ షేక్‌ ని పెళ్ళి చేసుకోక తప్పలేదు యాస్మిన్‌కి. ఆమె జీవితంలో ఒలికిన విషాదానికి ఖాన్‌ చాచాలాంటి వ్యక్తులు మాత్రమే కారణం కాదు. మతం, సంప్రదాయాలు, అధిక సంతానం, నిరక్షరాస్యత, అర్థంలేని ఆచారాలు... ఇవన్నీ కలిసి ముస్లిం ఆడపిల్లల బతుకుల్ని విషాదమయం చేస్తున్నాయి.

పేదరికం, అత్యాశ, దుబాయ్‌ సంబంధం అన్న ఫాల్స్‌ ప్రిస్టేజి సైతం ఈ దురవస్థకి కారణం. ఈ కథని సలీం 2000 సంవత్సరంలో రాశారు. ఇటువంటి సంఘటనే 2015లో వెలుగు చూసింది. పద్దెనిమిదేళ్ళ రెహనా బేగం కతార్‌ నుంచి వాళ్ళమ్మ మొయిన్‌ బేగంకు 'అమ్మీ.. ముబారక్‌ ¬.. ఆప్‌ కో సత్రహ్‌ దామాద్‌ మిలా హై' అంటూ మెసేజ్‌ పంపింది. ఆమెను హైద్రాబాద్‌లో నిఖా చేసుకుని కతార్‌ తీసుళ్ళిెన 70 యేళ్ళ అరబ్‌ షేక్‌ తన మోజు తీరాక ఆమెను  వేరేవాళ్ళకు అమ్మకానికి పెట్టాడు.

ముస్లిం మగవాళ్ళు విడాకులివ్వడం కోసం మూడు సార్లు తలాక్‌ చెప్పే పద్ధతి ఉన్నట్టే ముస్లిం స్త్రీ  ఖులా చెప్పి తన భర్తకు విడాకులివ్వవచ్చు. సలీం రాసిన 'ఖులా' కథలో  ఫాతిమాకి నాలుగో సంతానం   ఆరేళ్ళ నాజియా . భర్త ఫకీర్‌ పేరుకు తగ్గట్టు ఫకీరే. దానికి తోడు పచ్చి తాగుబోతు. మొదటి సంతానంగా ూతుర్ని కన్నందుకు పచ్చి బాలింతరాలని ూడా చూడకుండా ఫాతిమాని కాళ్ళతో తన్ని ఇంట్లోంచి గెంటేసిన కిరాతకుడు. వూళ్లోని పెద్దవాళ్ళు సర్దిచెప్పడంతో ఇంట్లోకి రానిస్తాడు. ఇద్దరు మగపిల్లల తర్వాత నాజియా పుడ్తుంది. నాజియా ఆడపిల్ల కాబట్టి దాన్ని గొంతు పిసికి చంపేస్తే తనకు భారం తగ్గుతుందని యోచిస్తుంటాడు. ఓ రోజు ఆడుకోడానికి బైటిళ్ళిెన నాజియాని ఇంటర్నెట్లో బూతు సైట్లు చూసే అలవాటున్న పధ్నాలుగేళ్ళ కుర్రవాడు రేప్‌ చేసి, కాలువలో ముంచి చంపేస్తాడు. వాడు ఆ వూరి సర్పంచ్‌కి బంధువు. మోతుబరి కొడుకు.

సర్పంచ్‌ ఫకీర్ని పిలిచి బేరం పెడ్తాడు. పోలీసులకు చెప్పటం వల్ల అతనికి ఒనగూడే ప్రయోజనం ఏమీ  లేదని, నష్టపరిహారం కింద మూడు వేలు ఇప్పిస్తానని ప్రలోభ పెడ్తాడు. ూతురు చచ్చిపోయినందుకు ఖర్చు తగ్గడంతో పాటు మూడు వేలు వస్తున్నందుకు ఫకీర్‌ సంతోషపడ్తాడు. ఫాతిమా ఒప్పుకోదు. వాడికి ఉరిశిక్ష పడాల్సిందేనంటుంది. 'నోర్మూసుకుని పడుండు. లేకపోతే గొంతు పిసికి చంపేస్తాను' అంటాడు ఫకీర్‌. పోలీసులు ఎంక్వయిరీకి వస్తే డెంగ్యూ జ్వరమొచ్చి పిల్ల చచ్చిపోయిందని చెప్తాడు. ఫాతిమాని బైటికి రాకుండా అడ్డుకుంటాడు. 'నోరెత్తావా తలాక్‌ ఇచ్చేస్తాను. పో లోపలికి' అని బెదిరిస్తాడు.

'నువ్వేంట్రా తలాక్‌ ఇచ్చేది. నేనే నీకు ఖులా చెప్తున్నా. నువ్వు నా కాళ్ళు పట్టుకున్నా నీలాంటి నీచుడితో కాపురం చేయడానికి తయారుగా లేను' అంటుా పోలీసుల్తో నిజాలు చెప్పడానికి సమాయత్తమౌతుంది ఫాతిమా. ఒకానొక సమయంలో తన పిల్లల కోసం ఫకీర్‌ దాష్టికాల్ని సహిస్తుా ' ఛీ  ఆడజన్మ.. కుక్కకన్నా హీనమైన బతుకు.. అదైనా నయం.. కోపమొస్తే మొరగడానికైనా స్వేచ్ఛ ఉంది. ఆడదానికి, అందునా ముస్లిం ఆడదానికి ఆపాటి స్వేచ్ఛ ూడాలేదు' అనుకున్న ఫాతిమా తన ఆరేళ్ళ ూతురి ప్రాణానికి ఇంత నష్టపరిహారమైతే గిట్టుబాటవుతుందంటూ బేరాలు చేస్తుంటే తట్టుకోలేక ఆడపులిలా గర్జించి, భర్తపైన తిరగబడ్తుంది. ఖులా చెప్పి బంధనాల్ని తెంపుకుని స్వేచ్ఛా ప్రపంచంలోకి అడుగు పెడ్తుంది.

ఇస్లామిక్‌ ఉగ్రవాదం గురించి రాసిన కథ 'పుట్ట'. ఈ కథ చివర్లో 'ఆమె పుట్టగా మారి.. ఆమెలో కదుల్తూ బుస కొడుతూ ప్రశ్నలు...' అంటూ ముగించినా రచయిత ఉద్దేశం ఇస్లామిక్‌ ఉగ్రవాదులు పుట్టల్లోంచి పాముల్లా పుట్టుకొస్తున్నారని. ఆమెకు ఇంటర్‌ చదువుతున్న కొడుకున్నాడు. భర్త అమీర్‌ పొట్ట చేత బట్టుకుని దుబాయ్‌కి వెళ్ళి కాయకష్టం చేస్తుంటాడు. వాళ్ళింటికి దగ్గర్లో ఓ గదిలో అద్దెకు దిగుతాడు అబ్దుల్‌ ఖాదర్‌. సెల్‌ ఫోన్లు రిపేరు చేసే షాప్‌లో పని చేస్తుంటాడు. తన కొడుకుకన్నా రెండు మూడేళ్ళు పెద్దయిన   ఖాదర్ని స్వంత తమ్ముడిలా ఆదరిస్తుందామె. అమీర్‌ దుబాయ్‌ నుంచి శెలవ మీద వస్తాడు. అబిడ్స్‌లో ఉగ్రవాదులు బాంబులు పెడ్తారు. చాలామంది చనిపోతారు. వాళ్ళలో అమీర్‌ ూడా ఉంటాడు.

మూడు రోజుల తర్వాత పోలీసులు అబ్దుల్‌ ఖాదర్ని అరెష్ట్‌ చేస్తారు. 'ఇంత అమాయకమైన మొహంతో, ఇంత సిగ్గరితనంతో ఉండే ఖాదర్‌ అంతటి ఘాెరమైన తప్పు చేయగలడా? బాంబులు పెట్టి అమాయకుల ప్రాణాలు తీయగలడా? అతను ఉగ్రవాది అంటే నమ్మలేను. పోలీసులకు అలవాటేగా... ఎక్కడ ఏ దురంతం జరిగినా అమాయక ముస్లిం యువకుల్ని ఇరికించి బాధించడం...' అనుకుంటుంది. కానీ నుస్రత్‌ ఖాలా కొడుకు మునీర్‌ చెప్పిన విషయాలు గుర్తొస్తాయి. 'ఉగ్రవాదులు మనకు అనుమానం రాకుండా మన మధ్యలోనే ఉంటారని చెప్పాడుగా.. ఖాదర్‌ అలాంటివాడేమో.. అదే నిజమైతే ఖాదర్ని చొక్కా పట్టుకుని అడగాలని ఉంది.. నీకు నా అమీర్‌ ఏం అపకారం చేశాడని.. నువు చంపింది సాటి హిందూ ముస్లిం సోదరుల్నే అని.. అది జిహాద్‌ కాదు దేశ ద్రోహమని.. యింత రక్తం యిన్ని కన్నీళ్ళు పారించి ఏం సాధించావని..' అని అనుకుంటుంది.

ఈ కథని రచయిత ఓపెన్‌ ఎండెడ్‌ గా ముగించారు. అబ్దుల్‌ ఖాదర్‌ నిజంగా ఉగ్రవాదా లేక అమాయకుడ్ని పోలీసులు ఇరికించారా అనేది చెప్పకుండా పాఠకుల వూహ వదిలేశారు. ఓ ఇంటర్యూలో ఈ కథ గురించి చెప్తూ రచయిత ఇలా అన్నారు. 'ఇస్లాం ఉగ్రవాదమనేది నిజం. ఈ కథని ప్రచురించడానికి ఏ పత్రికా ఒప్పుకోలేదు. ఒకరిద్దరు సంపాదకులు ఫోన్‌ చేసి ఈ కథను ప్రచురిస్తే ముస్లింలనుంచి వాళ్ళకు సమస్యలొచ్చే ప్రమాదముందని చెప్పారు. నిజాల్ని నిర్భయంగా తెలియచేయాల్సిన పత్రికలు ఇలా జంకి వెనకడుగు వేస్తే సాహిత్యంలో కల్పనలు తప్ప ఇటువంటి ఘాెరమైన నిజాల నగ్న స్వరూపమేదో ప్రజలకు ఎలా తెలుస్తుంది' అంటూ ప్రశ్నించారు. రచయిత కథని ఓపెన్‌ ఎండెడ్‌ గా ముగించడానికి కారణం ూడా ఈ జం కావచ్చేమో.    

ముస్లింలలో షియా వర్గానికి చెందిన మగవాళ్ళకి ఓ వెసులుబాటుంది. దూరప్రాంతాలకు వెళ్ళి ఎక్కువ కాలం అక్కడ గడపాల్సి వస్తే అక్కడి ముస్లిం అమ్మాయిని ముతా పెళ్ళి చేసుకోవచ్చు. ఇస్లాం ప్రకారం పెళ్ళనేది ఇద్దరు వ్యక్తుల మధ్య కాంట్రాక్ట్‌ లాంటిది. ముతా పెళ్ళిలో ఒక నిర్దిష్టకాల పరిమితికి లోబడి ఈ కాంట్రాక్ట్‌ అమల్లో ఉంటుంది. అంటే ఫలానా రోజు నుంచి ఫలానా రోజువరకు మాత్రమే వాళ్ళిద్దరూ భార్యాభర్తలు. ఆ గడువు ముగియగానే విడాకులు ఇచ్చేసినట్టే లెక్క. దీన్ని కథాంశంగా తీసుకుని రాసిన కథ   'ఆకుపచ్చని కన్నీరు'.

సాజిద్‌కి పెళ్ళయింది. ఇద్దరు పిల్లలు. రెండేళ్ళ డెప్యుటేషన్‌ మీద కొట్టాయం వెళ్ళినపుడు ఇంటి ఓనర్‌  ూతురు ఖాతూన్‌ మీద కన్నుపడ్తుంది. ఆమె తండ్రికి డబ్బాశ చూపి, మసీదులో పరిచయమైన మౌల్వీ సాయంతో నిఖా చేసుకుంటాడు. రెండేళ్ళ కాలపరిమితి పూర్తి కాగానే తలాక్‌ చెప్పి విడాకుల్విడానికి

ఉద్యుక్తుడవుతాడు. అతనికి పెళ్ళయి ఇద్దరు పిల్లలున్నారన్న విషయం తెల్సుకుని ఖాతూన్‌ హతాశురాలవుతుంది. తండ్రి ఈ విషయం దాచిపెట్టి నిఖా చేసినందుకు ఎవర్ని నిందించాలో అర్థం కాదు. చివరికి తనని రెండో భార్యగా అయినా స్వీకరించమని వేడుకుంటుంది. ఈ రెండేళ్ళు శారీరిక సుఖం అవసరం కాబట్టి ముతా పెళ్ళి చేసుకున్నాను తప్ప ఇద్దరు భార్యల్ని పోషించే ఉద్దేశం నాకు లేదంటాడతను. 'ఇదంతా మీ నాన్న నీకు చెప్పకుండా దాస్తే అందులో నా తప్పేముంది' అంటాడు.

'సరే. మీ తప్పేమీ లేదు. మీకిది రెండో వివాహమని చెప్పకుండా దాచిన అబ్బాదీ తప్పు కాదు. పాపం ఆడపిల్ల పెళ్ళి చేయలేని అశక్తుడు. అంతకన్నా చాతకాని అసమర్థుడు. తప్పంతా నాదే. పేద ముస్లిం కడుపున ఆడపిల్లగా పుట్టడం' అంటూ ఖాతూన్‌ ఏడుస్తుంది.

'ముస్లిం స్త్రీ బజార్లో దొరి వస్తువా? అవసరమైనన్ని రోజులు వాడుకుని తర్వాత విసిరేసి పోవడానికి.. ఆమెూ మనసుంటుంది. ఆమెూ ఆశలూ కోరికలు ఇష్టాఇష్టాలు

ఉంటాయి. గుండెనిండా గాఢమైన అనుబంధాలూ ఆప్యాయతలు ఉంటాయి.... నాందుకీ శిక్ష? నేను మీ భార్యనా ఉంపుడుగత్తెనా? భార్యనే అయితే ఎందుకు వదిలేయాలనుకుంటున్నారు? పెళ్ళంటే రెండు శరీరాల కలయిక మాత్రమేనా? రెండు మనసులు, రెండు హృదయాలు కలిస్తేనే కదా ఆ అనుబంధం' అని నిలదీస్తుంది.

'అది న్యాయమో కాదో వెళ్ళి మత పెద్దల్ని అడుగు. నన్ను కాదు... నేను మన మతానుసారమే ప్రవర్తిస్తున్నాను' అంటాడతను.

గత కొన్నేళ్ళుగా దేశంలో హిందూత్వ భావజాలం, మతతత్వం పెచ్చుమీరిపోయాయి. ముస్లింలు పరాయీకరణకు లోనవుతున్నారు. మత విద్వేషాలు, వైషమ్యాలు రాజ్యమేలుతున్నాయి. స్వల్ప కారణాలతో మైనారిటీ మతస్థుల మీద దాడులు పెరిగాయి. ఒకప్పుడు సఖ్యతగా ఉన్నవాళ్ళే ఇప్పుడు దూరం జరుగుతున్న పరిస్థితిని చిత్రించిన కథ 'కళ తప్పుతోంది'. నాటక కళకు పూర్వ వైభవం తీసుకురావాలనే ఉద్దేశంతో  పాతిళ్ళే క్రితం సత్య కళా నితేన్‌ అనే సంస్థను స్థాపించి నాటకాలు వేస్తుంటారు సత్యమూర్తి, రఫీ. ఇద్దరికీ చిన్నప్పటినుండీ స్నేహం. 'సాయిబుల కుర్రాడితో నీకు స్నేహం ఏంట్రా అప్రాచ్యుడా? ఆ నీచు ూరలు తినేవాడితో కలిసి తిరిగావంటే కాళ్ళు విరగ్గొడ్తా' అంటూ సత్యమూర్తి వాళ్ళ నాన్న తీవ్రంగా మందలించినా 'వాడి తిండి వాడిష్టం నాన్నా. అది మా స్నేహానికి అడ్డురాదు' అంటూ సమాధానమిస్తాడు.

వాళ్ళు ఏ నాటకం వేసినా అందులో ముఖ్య పాత్ర పోషించేది రఫీనే. పౌరాణిక పాత్రలైన రాముడు, కృష్ణుడు వేషాల్లో రఫీ చక్కగా ఒదిగిపోయే వాడు. కాలేజీ రోజుల్లో శ్రీరామ వనవాసం అనే నాటకం చాలాసార్లు వేశారు. అందులో రఫీ రాముడిగా సత్యమూర్తి లక్ష్మణుడిగా వేషాలు వేశారు. అదే నాటకాన్ని ఇప్పుడు వేద్దామంటాడు రఫీ. 'నేను లక్ష్మణుడి వేషం వేస్తాను సరే. రాముడి వేషం వేసేదెవరు?' అంటాడు సత్యమూర్తి. అతని ఆంతర్యం ఏమిటో అర్థం కా 'ఆ రోజుల్లో రాముడి వేషం వేసింది నేనేగా. ఇప్పుడూ నేనే వేస్తాను' అంటాడు రఫీ.

'ఆ రోజులు వేరు. ఇప్పుడు పరిస్థితులు చాలా మారాయి రఫీ. నువ్వు రాముడిగా వేషం కడితే మా వాళ్ళు ఒప్పుోరు. గొడవలు జరుగుతాయి' అంటాడు సత్యమూర్తి. సూటిగా చెప్పమని అడిగితే 'ఒక ముస్లిం రాముడి వేషం వేయడాన్ని మా హిందువులు ఒప్పుోరు' అంటాడు. 'వేషం వేయడానికి కావాల్సింది మంచి ఆహార్యం, చక్కని నటన, వాక్పటిమ.. ఇవేగా.. నటించేవాడి మతంతో ఏం పని? ఇంతూ ఒప్పుోనిది హిందువులా లేక నువ్వా?' అని నిలదీస్తాడు రఫీ.

'సమాజంలో ఎంత మార్పొచ్చిందో గమనించటం లేదా? ఏ మతానికా మతం దుర్బేధ్యమైన కంచు ోటలా మారుతున్న కాలమిది. జవసత్వాలు ూడగట్టుకుని తనవాళ్ళని సమీకరించుకుని తన ప్రత్యేకమైన ఉనికిని చాటుకునే ప్రయత్నం ప్రతి మతమూ చేస్తోందిపుడు. రాముని వేషం కట్టడానికి మన హిందువుల్లో నీకు నటులే దొరకలేదా అని నన్ను నిలదీస్తే నేనేం సమాధానం చెప్పమంటావు?' అంటాడు సత్యమూర్తి.

'ఇన్నాళ్ళూ కళాకారులకు కులం మతం ప్రాంతం అంటూ ఉండవనీ వాళ్ళు సమస్త లోకహితం ోసం కళల్ని సాధన చేసేవాళ్ళనీ నమ్మేవాడిని. నిజమే. రోజులు మారిపోయాయి. కళలకు కులం బూజు అంటుకుంటోంది. ప్రాంతీయ చీడ పట్టుకుంటోంది. మతం చెదపురుగులా మారి అడ్డుపడటంలో ఆశ్చర్యం ఏముంది?' అంటూ బాధపడ్తాడు మరో నటుడు. 'కళలకు తుప్పు పట్టింది' అని బాధపడ్తున్న రఫీతో ముక్తా యింపుగా 'తుప్పు పట్టింది కళలకు కాదు.. ొంతమంది కళాకారులకు..' అంటూ కథని ముగిస్తాడు.

ముస్లింలని దేశద్రోహులుగా చూడటం ఆనవాయితీగా మారిపోయింది. ఎక్కడ ఏ బాంబులు పేలినా ఎక్కడ ఏ విద్రోహక చర్య జరిగినా మొదటి అనుమానితులు ముస్లింలే. ప్రతి  క్షణం ముస్లింలు తమ దేశభక్తిని నిరూపించుకోవాల్సిన అగత్యం ఏర్పడింది. మన దేశంలోని ముస్లింలు పాకిస్తాన్‌కి కొమ్ముకాసే ధోఖేబాజ్‌లన్న శాశ్వత ముద్ర వాళ్ళ నుదుటిమీద వేయబడిందన్న విషయాన్ని తన 'లోహముద్ర' కథలో తెలియచేస్తారు సలీం.

అబ్దుల్‌ సత్తార్‌కి అరవై యేళ్ళు. కొడుకులు దుబాయ్‌, కువైట్‌ దేశాలకు పని వెతుక్కుంటూ వలస వెళ్ళారు. ఇంటి కిటికీ రెక్కల మీద నివాసం ఏర్పరచుకున్న పావురాళ్ళకు గింజలు వేయడం, ఐదు పూటలా నమాజ్‌ చదవడం, మనవళ్ళతో మనవరాళ్ళతో ఆడుకోవడంతో రోజులు హాయిగా గడిచిపోతుంటాయి. ఓ రోజు ఓ పావురం కాలికి ఏదో కాగితం కట్టి ఉండటం గమనిస్తాడు పోలీస్‌ ఇన్‌స్పెక్టర్‌. అదేదో కోడ్‌లో రాసిన రహస్య సమాచారమని సత్తార్‌ని అరెస్ట్‌ చేసి అందులో ఏం రాసి ఉందో, ఎవరికి పంపుతున్నావో చెప్పమని రకరకాలుగా హింస పెడ్తారు. చివరికి మిలటరీవాళ్ళకు అప్పగిస్తారు. ఆ తర్వాత సత్తార్‌ ఏమైనాడో ఎవ్వరికీ తెలియదు. ఆ కాగితాన్ని అతని మనవడు పసితనపు అమాయకత్వంతో పావురం కాలికి కట్టి ఉంటాడు. కానీ పోలీసులు తనని ూడా పట్టుళ్ళిెపోతారేమోనన్న భయంతో నిజం చెప్పడు. సత్తార్‌ భార్య అతని కోసం ఎదురుచూసి చూసి పిచ్చిదైపోతుంది.

 'కాసింబీ తనలో తను గొణుక్కుంటోంది. ఎవ్వరితో మాట్లాడదు. ఎవ్వర్నీ గుర్తుపట్టటం లేదు. ఆమెకు మతిస్థిమితం తప్పింది. పావురాల్ని ఎక్కడ చూసిినా ''సైతాన్‌ సైతాన్‌'' అంటూ వాటి వెంటపడి పరుగెత్తుతుంది. రాళ్ళతో వాటిని తరిమి తరిమి ొడ్తుంది. పోలీసులు రోడ్డుమీద కన్పిస్తేచాలు ''సైతాన్‌ సైతాన్‌'' అంటూ భయంతో వణికిపోతూ వాళ్ళ నుంచి దూరంగా పారిపోతుంది. ఆ యింటి కిటికీల మీద ఇప్పుడు ఒక్క పావురం ూడా వాలటం లేదు. పావురాల కువకువల్తో ఒకప్పుడు సందడిగా ఉండిన ఆ యిల్లు ప్రస్తుతం గోరీల దిబ్బలా కన్పిస్తోంది.' అంటూ ముగిస్తాడు రచయిత.

సలీం రాసిన ముస్లిం కథల్లో  మతాన్ని అడ్డుపెట్టుకుని ముస్లిం మగవాళ్ళు స్త్రీలమీద జరుపుతున్న అకృత్యాల మీద, అణచివేత మీద తీవ్రమైన నిరసన కన్పిస్తుంది. ముస్లింల పేదరికం, అవిద్య మీద సానుభూతి వ్యక్తమవుతుంది. ఈ కథల్లో ముఖ్యంగా స్త్రీల తరఫున నిలబడి పోరాడే రచయిత దృక్పథం ద్యోతక మౌతుంది.  ముస్లిం సమాజంలో రావాల్సిన సంస్కరణల గురించి ధైర్యంగా తన కథలద్వారా చెప్పడంలో, వాళ్ళ జీవితాల్లోని దైన్యాన్ని, వాళ్ళు ఎదుర్కొంటున్న పరాయీకరణను మనసుకు హత్తుకునేలా చిత్రించడంలో, ముస్లింల జీవితాల్లోని పలుపార్శ్వాల్ని విశ్లేషించడంలో సలీం సఫలీకృతులయ్యారని పై కథల్ని చదివితే అర్థమవుతుంది.