సంక్లిష్టత నుంచి... సరళత దిశగా... తెలుగు భాష

విశ్లేషణ

- భమిడిపాటి గౌరీశంకర్‌ - 9492858395

ప్రిరియతమా.. ప్రియతమా.. ఏ శబ్ధశాస్త్రం వారి చక్కని భాషలో పలుక నీయకుండా చేసిందో కాని.. దాని వలన లాభమేముంది. దేనిచేత అర్థం చాలా విశదంగానూ, దాపరికం లేని హృదయంతోనూ వెల్లడి అవుతుందో అదే చక్కని భాషా నియమం. అదే మీ పాలిటికి శబ్దం అని నా మతం. పరిశుద్ధంగా విప్పారిన హృదయం గల ఇంపైన కథలు విస్తారంగా దేశిమారగలో బప్పి ఉండేటట్లు చెప్పండి... ప్రాకృత భాషలో వున్న లీలావతి కథను తెలుగులో చెప్తూ పంచాగ్నుల ఆదినారాయణ శాస్త్రి గారు వ్యాఖ్యానించారు. ఈ కథ క్రీ.శ. 6-7 శతాబ్దాల మధ్యదని లాక్షణికుల, విశ్లేషకుల అంచనా.

కొంచెం ముందుకు కదులుదాం...

నన్నయ్యగారికి పూర్వం అసలు భాషే లేదని ఒకప్పుడు భావించారు. ఉందని తెలిసాకా అదంతా ద్రవస్థితిలో

ఉండేదని, దాన్ని ఆయన సంస్కరించి ప్రమాణీకరించారని భావించారు. శాసనభాష అంటే తెలుగే. శాసనమంతా గద్యంలో వున్నది. కొన్ని కొన్ని పదాలు మాత్రమే కాకుండా వాక్యరచన కూడా విలక్షణంగానే వున్నది. ఇది ఇప్పుడు మనము వాడు పద్ధతికి భిన్నం అని మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మ గారి వ్రాతలను బట్టి గ్రహించవచ్చు.

అనగా మార్పు... మారుతున్న కాలంతో పాటుగా భాష కూర్పు అనేవి కొంచెం కొంచెంగా ఈ నేపధ్యాల నుంచి తెలుసుకోవచ్చు. మరో మచ్చుతునక- చారిత్రక కాలంలో జరిగిన మార్పులను లెక్కలోనికి తీసుకొని బూదరాజు రాధాకృష్ణగారు తెలుగు భాషా చరిత్రను 3 దశలుగా విభజించారు. క్రీ.పూ. 200 నుండి క్రీ.శ. 600 మధ్యనున్న దశ ప్రాక్సాహిత్యదశ. ఈ దశలో నిరూపకమైన విలక్షణ నిర్మాణ క్రమం, ప్రత్యేక భాషాక్రమం ఏర్పడ్డాయి. సాహిత్యదశ రెండవది. క్రీ.శ. 7-9 శతాబ్దాల మధ్యకాలం. వ్యావహారిక సాహిమాండలికాలు ఏర్పడ్డాయి. మణిప్రవాహశైలి ఆచారంలోకి వచ్చింది. నాలుగో వంతు మాటలు ఎరువుగా వచ్చాయి. మూడవది కావ్య భాషాదశ. క్రీ.శ. 10-11 శతాబ్దుల మధ్యకాలం. ఈ దశలో ఎరువు మాటలు సంఖ్య సగానికి సగంగా ఉంది.

ఒక్కమాట...

అజ్ఞాతంగా ఉన్న వాటిని బయటకు తీయటం చరిత్రకారుల కర్తవ్యం. కనుమరుగైపోతున్న వాటిని కాలగర్భంలో కలిసిపోకుండా కాపాడటం సంస్కృతి సంరక్షకుల బాధ్యత. గతాన్ని అవగాహన చేసుకొని వర్తమానాన్ని వ్యాఖ్యానించడం, భావికి బాటలు వేయటం సాహితీపరుల విద్యుక్త ధర్మం. చరిత్రను అర్థం చేసుకొనేవారికి అభ్యుదయం తధ్యం.

అసలు విషయానికి వద్దాం...

మార్పు కాలానుగతం. సమాజ పరిభ్రమణంలో మార్పు అనివార్యం అనే మార్క్సు నిర్వచనం భాషకు అన్వయించుకోవచ్చు. తెలుగు భాషా వికాసం.. తెలుగు సాహిత్య చరిత్ర మహోజ్వల ఘట్టాలను మననం చేసుకొంటే ముందుగా గుర్తుకు వచ్చేది కృష్ణదేవరాయలు.. భువన విజయం.. అముక్త మాల్యద... గోదా రంగనాధుల కమనీయ వివాహ వేడుకలు.. తెలుగు భాషా ఔన్నత్యాలు. అయితే కృష్ణదేవరాయలను సాహితీ సమరాంగణ సార్వభౌమునిగా ఎందుకు పరిగణించాలి. ఎందుకు కీర్తించాలి. ప్రతి భాషాభిమాని వేసుకోవలసిన ప్రశ్నలివి. ఎందుకంటే దేశభాషలందు తెలుగు లెస్సని ఘనంగా చెప్పిన తుళువ వంశీయుడు శ్రీకృష్ణదేవరాయలు. నాటి దృక్కోణం నుంచి నేటి కోణాన్ని రేఖామాత్రంగా స్ఫుృశించి దర్శించటమే ఈ వ్యాస ఉద్దేశ్యం.

తెలుగు సీమలో 25 దశాబ్ధాలుగా అనేక సామ్రాజ్యాలు వెలసి కాలానుగతంగా రూపుమారి సోదిలోకి రాకుండా పోయాయి. శాతవాహనులు, విష్ణు కుండినులు, చాళుక్యులు, పల్లవులు, కాకతీయులు, రెడ్డిరాజులు, విజయనగర రాజులు తమ ప్రాభవంతో, పాలనా పటిమతో ప్రజల హృదయాల్లో మిగిలిపోయారు. అందులో 230 సంవత్సరాలు అవిచ్ఛన్నంగా తొలిరాజధానిలోనే జేగీయమానంగా వెలిగి మరో 130 సంవత్సరాలు పెనుగొండ, చంద్రగిరిల్లో పాలుపంచుకొన్న విజయనగర రాజ్యాన్ని, కృష్ణదేవరాయల కీర్తీ మరువలేనిది. కృష్ణదేవరాయల చరిత్ర మనకు అమూలాగ్రంగా నేటికీ లభించనే లేదు. ఆనాడు సామ్రాజ్యానికి వ్యాపారులుగా, రాయబారులుగా వచ్చిన పోర్చుగీసు వారి వ్రాతల నుంచి.. ఆయన అనుయాయులు వేయించిన శాసనాలు, తెలుగు సాహిత్యంలో రత్నదీపాల్లాంటి ప్రబంధయుగ సాహిత్యం, అముక్తమాల్యద వంటి వాటి నుంచి సేకరించిన విషయాలలో తగుమాత్రం చరిత్రకు రూపకల్పన చేసారు చరిత్రకారులు, పరిశోధకులు. ఆయన వంశ, భాష, జన్మ, గ్రంథ రచనా మూలాల గురించి అనేక వాదోపవాదాలు జరిగాయి. స్థూలంగా తెలిసిన విషయాల నుంచి సాహితీ పరంగా మాత్రమే వివరాలు తీసుకోవడం జరిగింది.

రాయలు కాలంనాటి సామాజిక స్వరూపాన్ని గమనిస్తే కొన్ని వైవిధ్యాలు గోచరమవుతాయి. ఆయన రాజ్యానికి వచ్చిన నాటికి బల్లాళులు, ఇక్కేరి నాయకులు తిరుగుబాట్లు లేవదీశారు. గజపతుల చేతిలోనున్న ఉదయగిరి దుర్గం (నెల్లూరు జిల్లా) ను వశపరుచుకొన్నాడు. ఆ తరువాత కొండవీడు, కొండపల్లి, తంగేడు, కేతవరం వంటి దుర్గాలను స్వాధీన పరుచుకొన్నాడు. రాయచూరు ముద్గల్లులు, కల్పరిగి (నేటి గుల్బర్గా) బహుమనీ సుల్తానుల ఆధీనంలోనివి. పోర్చుగీసు వారితో ఒడంబడిక చేసుకొని 1100 ఏనుగులు, 1 లక్ష 25 వేల గుర్రాలు, 7 లక్షల కాల్బలంతో రాయచూరుపై సునాయాసంగా విజయలక్ష్మిని చేజిక్కించుకొన్నాడు. రాజమండ్రి, పిఠాపురం, సింహాచలం వంటి వాటిని జయించి పొట్నూరు (విశాఖ జిల్లా) విజయస్తూపం నిర్మించాడు. మరోవైపు రాయచూరు ముట్టడి అవమానకరమని, అందుకు తాము అంగీకరించమని రొమ్మువిరుచుకొన్న గోల్కొండ కుతుబ్షా, అహ్మద్‌ నగర్‌ నిజాంషా, బరాల్‌ అహ్మద్‌షాలు రాయల మీదకు రాబోయారు. రాయలే వారికి ఎదురేగి వారిని గెలిచాడు.

విజయనగర చరిత్రను ప్రధానంగా మూడు దశలుగా విభజించవచ్చు.

1. 1336 - 1480 - కన్నడ, తమిళ ప్రాంతాలను, రాయలసీమను ఆక్రమించుకొన్నారు.

2. 1480 - 1550 - తెలంగాణ మినహా ఆంధ్రదేశమంతా కృష్ణరాయల పాలనలోనే ఉంది.

3. 1550 - 1650 - పతనావస్థ - 1565లో కళ్ళికోట యుద్ధంలో ఓడిపోయిన మీదట క్రమంగా రాజ్యం శిథిలమై 1650కి పూర్తిగా అంతరించింది.

ఎందుకివన్నీ వివరిస్తున్నానంటే భాష వినియోగం... సాహితీసృజనలకు చారిత్రక, సామాజిక, రాజకీయ నేపధ్యాలు సహితం భావవాహికలుగా ఉపకరిస్తాయి. కనుక ఈ కోణం నుంచి కూడా వివిధ భాషలకు, ఆయా భాషల చలామణికి ఎక్కువగా అవకాశం ఉందని చెప్పటం కోసం. ఆనాటి భాషను వర్తమానంలోని భాషను తులనాత్మకంగా వివరించుకోవాలంటే ఈ నేపధ్యం అవసరం.

ఒక ఉదాహరణ..

దక్కన్‌ నవాబుల కాలంలోని సాహిత్యం పెచ్చుభాగం పర్షియన్‌, అరబిక్‌ భాషలో వుండేది. మార్మిక కవిత్వం లేక ప్రేమ కవిత్వం.. మరాఠీ, కన్నడ, తెలుగు సాహిత్యంలో కూడా ఈ కాలం ప్రభావం స్పష్టంగా గమనించవచ్చు. సంస్క ృత గ్రంథ రచన కూడా సాగింది.

అనగా భాష పదాలు వివిధ సాహితీ ప్రక్రియలుగా రూపాంతరం చెందటం వెనుక మతం, రాజ్యం, ప్రజల మనోభావాలు.. మారే కాల గమనాలు ఉన్నాయనే స్ఫురిస్తుంది. గ్రంధస్తం కాకుండా ఆనోట, ఈనోట ప్రచారమైన ప్రాణాహిత్యం కూడా ఈ రోజుల్లోనే పెరిగింది. బాలనాగమ్మ కథ, కాంభోజరాజు కథ, పాముపాట, లక్ష్మణ దేవర నవ్వులాట వంటి గేయ సాహిత్యం కూడా ఈనాటిదే!

రాయలు కాలంనాటి తెలుగు భాషా వైభవాన్ని పైనుదహరించిన అన్ని అంశాల సారాంశాల నుంచి సాదృక్కులను సారించినా కొన్ని విషయాలు తెలుసుకోగలం.

ఆయన చిన్నతనంలో సంస్క ృతం, కన్నడ, తెలుగు, తమిళం నేర్చుకొన్నాడు.

ఆయన మదాలస చరిత్ర, సత్యవధూప్రణవం, సకల కధాసార సంగ్రహం, జ్ఞాన చింతామణి, అలంకార శాస్త్రమైన రసమంజరి వంటి కావ్యాలు, జాంబవతి పరిణయం అనే నాటకాలను సంస్క ృతంలో రచించారు. అముక్తమాల్యద ఒక్కటే తెలుగు రచన. (పై కావ్యాల్లో జాంబవతీ పరిణయం ఒక్కటే లభ్యం)

అముక్తమాల్యదలో ఆయన చేతిలో తెలుగు భాష ఎన్నెన్నో హోయలు పోయింది. వన్నెలద్దుకుంది. భక్తి, శృంగార, ఆధ్యాత్మిక, జ్ఞానభక్తి, అనన్య నిష్టాభక్తులతో పాటు నగర, గ్రామీణ జీవితాలు, ప్రకృతి వైచిత్రి, రాజసభలు, రాజుల విలాసాలు, విద్యాగోష్టులు వంటి వర్ణనలతో ఆనాటి సమాజంలో ఉన్న భాష, పదచిత్రాలను చిత్రించిన వైనం విశిష్టంగా ఉంటుంది.

కృష్ణదేవరాయలు ప్రేరణతో అష్టదిగ్గజాలు ఎన్నో గ్రంథాలు రచించారు. వాటిలో భాషా గుభాళింపు అనుభవించగలమే గాని చెప్పలేము.

ఆయన కేవలం తెలుగు భాషా కవులనే కాక

సంస్కృత, కన్నడ, తమిళ, మళయాళ కవులను ప్రోత్సహించారు. (తిమ్మణ్ణ కవి అష్టోత్తర భారత పర్వాలు కన్నడంలోకి అనువదింపబడ్డాయి. ) తమిళం, మంజిరప్పా, ఇరుసమయ విళక్కం, రాయలు కుమార్తె మోహనాంగి (తిరుమలాంబ) తెలుగులో మరీచీ పరిణయం అనే గ్రంథం రచించింది.

మనుచరిత్ర, పారిజాతాపహరణం, కాళహస్తి మహత్యం, కళాపూర్ణోదయం, పాండురంగ మహత్యం, వసుచరిత్ర వంటి ఉత్తమోత్తమ గ్రంథాలు తెలుగు భాషను పరిపుష్టం చేసాయి. తెలుగు భాషకు రాయలు కాలం పునురుక్తిగానే అయినా అది స్వర్ణయుగం.

వర్తమానంలోకి వస్తే...

సమాజాభివృద్ధికి భాషాభివృద్ధికి విడదీయరాని అనుబంధం ఉంది. సమాజంలో మార్పులు ఒకదశలో అతిత్వరంగా వస్తాయి. ఆధునిక యుగంగా పిలుచుకొనే 20వ శతాబ్దంలో మానవ జీవితంలో అన్ని రంగాలలోనూ వచ్చిన మార్పులను అంతకు ముందటి శతాబ్దుల్లో వచ్చిన మార్పులతో పోల్చి చూస్తే తేడాను గ్రహించవచ్చు. ఇప్పటి సంఘ జీవితం అత్యంత క్లిష్టంగా మారింది. మార్పుల వలన వివిధ రంగాల్లో భాషా ప్రయోగం అవసరమయింది. ఎన్నో రకాల జ్ఞాన విశేషాలను, భాషను ప్రయోగించవలసిన ఆవశ్యకత ఏర్పడింది. కనుక అతిపరిమిత ప్రయోజనం కలిగిన ప్రాచీన రచనా భాష, సమాజంలో కొద్దిమందికి మాత్రమే అందుబాటులో ఉన్న ప్రాచీన సాహిత్య భాష ఈనాటి సామాజిక అవసరాలకు సరిపోవు. ఆయా భాషల్లో రాసే వారి నియమాలు, ఆలోచనలకు స్వేచ్ఛకు సంకెళ్ళుగా తయారయ్యాయి. ఆ భాషలో నియమాలను కొన్నింటిని సడలించి వర్తమానంలో ఎక్కువమంది చక్కగా భాష వలన ప్రయోజనం పొందాలని ఆ దిశగా కృషి జరగాలని ఎందరెందరో ఆశించారు.

కందుకూరి, చిలకమర్తి, కట్టమంచి, రాళ్ళపల్లి వంటివారు ఆచరించారు. ఆ దిశగా కృషిచేశారు. అయితే అతి విస్త ృతమైన ఆధునిక ప్రయోజనాలకు పైపెద్దల ప్రయత్నం కూడా సరిపోలేదు. ఈనాటి సామాజిక అవసరాలకు అనుగుణంగా ఈనాటి రచనా భాష నేటి కాలపు మాట్లాడే భాషనుంచి తయారు కావాలని మరికొందరు భావించారు. గురజాడ, గిడుగు వంటివారు క్రియకు శ్రీకారం చుట్టారు. ఆ విధంగా.. ఈనాటి రచనా భాష లేదా సమాజంలో చలామణి అవుతున్న భాష మాట్లాడే భాషనుంచే తయారవుతున్నది. కనుకనే ఎన్నెన్నో అన్యభాషా పదాలు విచ్చలవిడిగా విరివిగా తెలుగు భాషలో కలిసిపోయాయి. కలిసిపోతున్నాయి. ఔచిత్యాన్ని మరిచిపోకుండా ఏ సందర్భంలో అయినా భాషను కళాత్మకంగా ప్రయోగించవచ్చు. పదప్రయోగం, సమాసఘటన, వాక్యవిన్యాసం, విషయ సంయోజనం ఇలా ఎన్నో అంశాల్లో భాషను కళాత్మకంగా ప్రయోగించవచ్చు. ఇందుకు అనేకమైన ఇతర భాషాపదాలు ఉపకరిస్తాయి. వర్తమానంలో జరుగుతున్నదదే..

కాని.. విచారించదగ్గ అంశం ఏమిటంటే... వినియోగించుకొనేందుకు ఎన్నెన్నో పదాలు అందుబాటులో ఉన్నా.. గ్రామీణులు స్వచ్ఛంగా వినియోగిస్తున్న పదాలను నాగరికులనబడేవారు వినియోగించకపోవటం. తవ్వోడ అనే పదం ఇందుకు ఉదాహరణ. మాండలీక పదాలు పల్లెల్లో గ్రామీణులు చక్కగా వినియోగిస్తున్నారు.

ప్రస్తుతం... తెలుగు భాషా పదాలను వెలికితీసి, వాటిని వినియోగంలోనికి తెచ్చే ప్రయత్నాలు... సాంకేతిక శాస్త్ర విజ్ఞానం సహితం తెలుగులోకి తర్జుమా కార్యక్రమం ముమ్మరంగా జరుగుతున్నది. కంప్యూటర్‌లో కూడా తెలుగు లిపి కోసం పలు ఫాంట్‌లను కనుగొంటున్నారు. అమలు చేస్తున్నారు. భాష మరల జవసత్వాలను పుంజుకుంటున్నది. మంచిరోజులు వస్తాయనే ఆశ...