వర్తమాన సామాజిక కవితా చిత్రం

Error message

  • Warning: Cannot modify header information - headers already sent by (output started at /home/prasthan/public_html/index.php:3) in drupal_send_headers() (line 1243 of /home/prasthan/public_html/includes/bootstrap.inc).
  • Warning: Cannot modify header information - headers already sent by (output started at /home/prasthan/public_html/index.php:3) in drupal_send_headers() (line 1243 of /home/prasthan/public_html/includes/bootstrap.inc).
  • Warning: Cannot modify header information - headers already sent by (output started at /home/prasthan/public_html/index.php:3) in drupal_send_headers() (line 1243 of /home/prasthan/public_html/includes/bootstrap.inc).
  • Warning: Cannot modify header information - headers already sent by (output started at /home/prasthan/public_html/index.php:3) in drupal_send_headers() (line 1243 of /home/prasthan/public_html/includes/bootstrap.inc).
  • Warning: Cannot modify header information - headers already sent by (output started at /home/prasthan/public_html/index.php:3) in drupal_send_headers() (line 1243 of /home/prasthan/public_html/includes/bootstrap.inc).
  • Warning: Cannot modify header information - headers already sent by (output started at /home/prasthan/public_html/index.php:3) in drupal_send_headers() (line 1243 of /home/prasthan/public_html/includes/bootstrap.inc).

రాచపాళెం చంద్రశేఖర రెడ్డి
9440222117


జీవితానికీ కాగితానికీ మధ్య
రాకపోకలు సాగిస్తున్న కవిత్వం
మానవత్వాన్ని ఊపిరిగా చేసుకొని
అడుగులు వేస్తుంది (రాతి నిశ్శబ్దం : పు 87)

'రాత్రి సూర్యుడు' కవిగా కెెరె జగదీశ్‌ ప్రసిద్ధుడు. ఆయన అనంతపురం జిల్లాలో ఒక చివరన ఉన్న రాయదుర్గం నుండి వచన కవిత్వాన్ని పండిస్తున్నాడు. ఆరు దశాబ్దాలు నిండిన జగదీశ్‌, కవిత్వరంగంలోకి ఇంత ఆలస్యంగా ప్రవేశించినా, రెండున్నర దశాబ్దాలుగా నిలకడగా కవిత్వం రాస్తున్నాడు. జగదీశ్‌ 21వ శతాబ్దంలో తొలి తరం కవి 'సముద్రమంతగాయం' 'రాత్రి సూర్యుడు' తర్వాత ఇప్పుడు ఈ 'రాతి నిశ్శబ్దం' కావ్యాన్ని ప్రచురించాడు. ఇందులోని కవితలన్నీ ఇటీవలి ఆరేడు ఏళ్ళలో రాసినవే.
సమాజానికీ సాహిత్యానికీ ఉండే సంబంధం, సాహిత్యం నిర్వహించవలసిన కర్తవ్యం పైన పేర్కొన్న ఖండికలో కవి పేర్కొన్నాడు. ఈ సంపుటిలోని 61 కవితలనూ జాగ్రత్తగా చదివితే, జగదీశ్‌ కవిత్వంలో కేంద్రవస్తువు మానవత్వమేనని అర్థమౌతుంది. ఈ కావ్యంనిండా కవి మానవత్వాన్ని అన్వేషించాడు. మానవత్వాన్ని కలవరించాడు, పలవరించాడు. ఈ అన్వేషణ ఎందుకు? ఈ కలవరింత, ఈ పలవరింత ఎందుకు? అది నేటి సమాజంలో  లేదు గనక. మానవ సమాజంలో మానవత లోపించడం అంటే సమాజం తలకిందులుగా వ్రేలాడడమే. తలకిందులుగా ఉన్న సమాజాన్ని నిలువుగా నిలబెట్టడమే రచయితలూ, కళాకారులూ చేయవలసిన పని.  కెరె జగదీష్‌ 'రాతినిశ్శబ్దం' కావ్యంలో ఈ పనే చేశాడు.
మానవత్వం అంటే నానాగడ్డీ కరచి కోట్లు కూడబెట్టి, అందులోంచి అర్థశాతమో, ఒకశాతమో పుణ్యకార్యాల పేరుతో విరాళాలివ్వడం, దానధర్మాలు చేయడం కాదు. మానవత్వం అంటే మనిషి మనిషితనాన్ని నిలుపుకోవడం. ఒక మనిషి సాటి మనుషుల పట్ల సహజ మానవసంబంధాన్ని కొనసాగించడం. ఒక మనిషి సాటి మనిషి పట్ల బాధ్యతగా వ్యవహరించడం. మానవత్వానికి మనిషిలోని  మనిషితోనే సంబంధముండాలి. కులం, మతం, పదవి, ¬దాలతో కాదు. భారతీయ సమాజం ''మీరేవుట్లు?'' సమాజం. మనిషి మనిషితనాన్ని కోల్పోయి కులమతాలవంటి కృత్రిమ చట్రాల్లో ఇరుక్కుపోయిన సమాజం. సాంకేతిక వైజ్ఞానిక విప్లవాలు సాధిస్తున్న కొలదీ, ఇనుమడించవలసిన మానవత్వం, అదృశ్యమౌతూ ఉండడం విషాదం. వస్తువులకు, యంత్రాలకు, సొంత లాభాలకు బానిసై మనిషి మనిషిని విస్మరించడం మానవత్వం అదృశ్యం కావడమే. అదృశ్యమైన మానవతను కెరె జగదీశ్‌ అన్వేషిస్తూ ఈ కావ్యం రాశాడు. 'మానవత' అనే మాట ఉపయోగించిగానీ, ఉపయోగించకుండాగానీ, జగదీశ్‌ ఈ ప్రతి కవితలోనూ మానవత్వ అన్వేషణ చేశాడు. అనేక జీవిత సందర్భాలను, సన్నివేశాలను, సంఘటలను చిత్రిస్తూ వాటిలో లుప్తమైన మానవతను గుర్తు చేశాడు.
మనిషి వాసనకు దూరమై
నీలోని మానవత్వాన్ని
నీవే పాతిపెట్టుకోవడం
నిన్ను నీవే కోల్పోవడం కాదా? (పు.79)
ఒక కన్నీటిచుక్కను
తన ఒడిలో అక్కున చేర్చుకోవడమే
మానవీయత (పు. 80)
వంటి వాక్యాలు ఈ కావ్యం నిండా తారసపడతాయి. మానవత్వ అన్వేషణలో, మానవత్వ స్థాపనలో కవి

ఉపాధ్యాయునిగా, ప్రవచనకారునిగా, తాత్వికుడుగా అనేక రూపాలలో కనిపిస్తాడు. గుర్రం జాషువ ఏ వస్తువు మీద కవిత్వం రాస్తున్నా అంతర్లీనంగా అస్పృశ్యవేదన తొంగి చూస్తూ ఉంటుంది. జగదీశ్‌ ఏ వస్తువుమీద కవిత రాసినా అంతర్లీనంగా మానవత్వాన్వేషణ  తొంగిచూస్తూ ఉంటుంది.  

సోవియట్‌ రష్యా, తూర్పు యూరప్‌ పరిణామాల తర్వాత అమెరికా ఏకైక అగ్రరాజ్యంగా నిలబడి (?) ప్రవేశపెట్టిన ఎల్‌పిజి వ్యవస్థను అనేక దేశాలు తమ ప్రాదేశిక వాస్తవికతతో సంబంధం లేకుండా, ఆమోదించవలసిన, ఆహ్వానించవలసిన భయంకర పరిస్థితి దాపురించింది. ప్రపంచీకరణతో ప్రపంచమంతా ఒక కుగ్రామంగా మారిపోతుందని ప్రచారం జరిగింది. కాని వాస్తవంలో ప్రతి మనిషినీ ఒక ప్రత్యేక ప్రపంచంగా మార్చివేసింది ప్రపంచీకరణ. పెట్టుబడిదారీ వ్యవస్థ పరిపక్వదశ ప్రపంచీకరణ. అది మనిషికీ మనిషికీ మధ్య ఉండే సంబంధాన్ని తుంచి వేస్తున్నది. మానవ సంబంధాలలోంచి రక్త సంబంధాలలోంచి మానవత్వం అనే గింజను చంపేసి, మానవ సమాజాన్ని వంజెగా మార్చివేస్తున్నది. ప్రపంచీకరణ అనే మొరటు ఆయుధంతో రెండు దశాబ్దాలు భారతీయుల్ని చావమోదిన పాలకులు, ఆ తర్వాత సంస్కరణలకు మానవముఖం (హ్యుమన్‌ ఫేస్‌)

ఉండాలని గుర్తించారు. అధికారానికి గండం ఏర్పడే సరికి మానవముఖం గుర్తుకు వచ్చింది. ఈ లోపల జాతికి జరగవలసిన నష్టం జరిగిపోయింది. ఈ దుర్మార్గం మీద యుద్ధమే ''రాతి నిశ్శబ్దం''.

ప్రపంచీకరణ ప్రవేశించిన తర్వాత కంప్యూటర్‌ విద్యకు ప్రాముఖ్యం పెరిగింది. చదివితే కంప్యూటర్‌ చదువే చదవాలి. ఉద్యోగం చేస్తే అమెరికాలోనే చేయాలి అని రూఢి అయిపోయింది. విదేశీ

ఉద్యోగం కుటుంబానికే కాదు, దేశానికే గౌరవం అనే అభిప్రాయం కలిగించగలిగారు పాలకులు. ఫలితంగా కన్నవాళ్ళకు పుట్టిన వాళ్ళకు దూరం పెరిగింది. అంతేకాదు, ధన సంపాదనే జీవిత పరమార్థంగా  స్థిరపడింది. మనిషి మనిషిగా కాకుండా, మారకపు వస్తువయ్యాడు. భూమి అంగడి సరుకైంది. వృత్తులు నాశనమయ్యాయి. వృత్తికారులు నాశనమయ్యారు. కొందరు సంపన్నులయ్యారు. అనేకులు దరిద్రులయ్యారు. వ్యాపారం సహజ నీతిని కోల్పోయింది. ఫలితంగా సమాజంలో అమానవీయత తాండవం చేస్తున్నది. కెరె జగదీశ్‌ తన కావ్యం నిండా మానవతను అదృశ్యం చేస్తున్న అనేక దుష్పరిణామాలను విమర్శనాత్మకంగా ప్రతిబింబించాడు.

స్వదేశంలో ఉన్నా, విదేశంలో ఉన్నా తల్లిదండ్రులను సంతానం నిరాదరించడం ఇటీవల ఎక్కువైంది. తల్లిదండ్రులను పట్టించుకుంటే తమ అభివృద్ధి సాధ్యం కాదని పిల్లలు భావించే స్థితిని కల్పించింది. ప్రపంచీకరణ ఈ అన్యాయాన్ని జగదీశ్‌ 'క్షమించు తల్లీ'! 'మరణానికి ముందే' వంటి కవితల్లో ఆత్మ విమర్శనాత్మకంగాను, ప్రబోధాత్మకంగాను ప్రతిబింబించాడు.

అమ్మా......

నీవెచ్చని ఒడిలో / గోరుముద్దలు తినిపిస్తూ

మా అంతరంగాలలో / వయొలిన్‌ రాగాలను వినిపించావు.....

కాని మేము / మానవత్వాన్ని విస్మరించి

నీ భారాన్ని మోయలేక... నిన్ను

అనాధను చేశాం...... మాలోని స్వార్ధం

మాతృరుణాన్ని గుర్తించలేకపోయింది. (పు.31, 32) అని తల్లికి తాము చేసిన ద్రోహాన్ని కన్నబిడ్డలే గుర్తించి పశ్చాత్తాప పడినట్లు జగదీశ్‌ చిత్రించారు. ఇది తల్లిదండ్రులను నిరాదరించే నేటి తరం వారికి కనువిప్పు కలిగించే కవిత. ప్రపంచీకరణ మత్తులో జోగుతూ తమ మూలాలను మరచిపోయేవారిని ఈ కవిత తట్టి లేపుతుంది. 'మరణానికి ముందే' కవిత కన్నతండ్రిని పట్టించుకోనివాళ్ళ మీద కవితాగ్రహం వ్యక్తం చేస్తుంది.

కొనవూపిరితో వున్న కన్నతండ్రినే

కాటిలోదించి చేతులు దులుపుకున్న నీవు

మనిషెలా అవుతావు?

కవి కంఠం ఎంత తీవ్రంగా ఉందో ఈ కవితలు ధ్వనిస్తాయి.

త్యాగానికీ, అనురాగానికీ ప్రతిరూపమైన మాతృత్వం కూడా ఇవాళ ఒక వ్యాపారమైపోయింది. సహజ తల్లులు అద్దె తల్లులౌతున్నారు. తమకోసం కనవలసిన బిడ్డలను, పేదరికం వల్ల కావచ్చు, మరో కారణం వల్ల కావచ్చు, ఇతరుల కోసం కని అమ్మే వ్యవస్థ వచ్చేసింది.  ఇది అవసరాలకు మించిన వ్యాపార రూపం కూడా తీసుకుంటున్నది. పేదరికం, ఆర్థిక అవసరాలు బహుశా మాతృత్వాన్ని అంగట్లో సరుకును చేస్తున్నాయి. ఒక తల్లి తాను కన్నబిడ్డను అమ్ముకోవలసి రావడం, ఇతరుల కోసమే కనవలసి రావడం మానవతలోపించిన సమాజ వ్యవస్థకు సంకేతం. మానవత్వం లేనిది తల్లులకు కాదు, వ్యవస్థకు. జగదీశ్‌ ఈ అద్దె తల్లుల వ్యవస్థ మానవతారాహిత్యం మీద విమర్శపెట్టాడు. తల్లి గర్భంలోని శిశువే బిడ్డల వ్యాపారానికి చరమగీతం పాడమని తండ్రిని బోధిస్తున్నట్లుగా ''చరిత్ర క్షమించదు'' కవిత రాశారు. అలాగే ''మనిషితనం ఎక్కడ?'' అనే కవితతో ఈ ప్రసక్తిని తెచ్చి అధిక్షేపించారు.

అమ్మతనానికి పాదాభివందనం చేసిన

మానవత్వం సిగ్గుతో ఉరేసుకుంది....

అమ్మతనాన్ని

అద్దెగదిలోకి మార్చిన మగతనమా ఇక

నీ వీర్యకణాల్ని విపణివీధిలో

అమ్మకానికి పెట్టి

నీ మగతనాన్నీ నోట్ల కట్టకింద

సమాధిచేసుకో

మానవీయతను విస్మరించిన నీకు

మనుగడ ఈ ప్రశ్నార్థకమైన వేళ

దగ్ధమౌతున్న మానవత్వపు విలువలు

అస్తమించకముందే

మానవత్వపు జెండాను ఎగురవేయమని

అద్దెగర్భంలోని శిశువు తలెత్తి అర్ధించింది (రాతినిశ్శబ్దం. పు.44, 45)

భ్రూణహత్యల దుర్మార్గం భారతదేశంలో అవిచ్ఛిన్నంగా కొనసాగుతున్నది. సైన్సు అభివృద్ధి అనేక విప్లవాలు తెస్తున్నా, అది స్త్రీలకు అన్యాయం చేస్తున్నది. కాదు సైన్సును పురుషస్వామ్య వ్యవస్థ దుర్వినియోగం చేస్తున్నది. పుట్టబోయేది ఆడబిడ్డ అని ముందే స్కానింగ్‌ ద్వారా తెలుసుకొని చంపేయడం మానవత్వం గల మనుషులు చేసే పని కాదు. ఈ దుర్మార్గం మీద తెలుగు కవులు ప్రారంభం నుంచీ

ఉద్యమిస్తున్నారు. జగదీశ్‌ అందులో భాగస్వామి అయ్యారు. ''ఇట్లు నీ మానసపుత్రి'' కవిత చదివిన వాళ్ళ ఉద్విగ్నతకు లోనుకాకపోరు.

అమ్మా !... ఎందుకిలా చేశారు?

నేను ఆడపిల్లననేగా

ఇంత ఘాతుకానికి ఒడిగట్టారు..

నీ ప్రేమ పొరల్లో

మొలకగా వూపిరి పోసుకున్న

నన్ను

చిదిమివేయడానికి మనసెలా వచ్చిందమ్మా ! (రాతినిశ్శబ్దం : పు.25) అని ఈ కవితలో గర్భస్థ శిశువు ప్రశ్నిస్తుంది. ఈ ప్రశ్న అనేకమంది తల్లిగర్భంలోనే గొంతునులిమి వేయబడుతున్న అమ్మాయిల ప్రశ్నలకు ప్రతినిధి. ఈ ప్రశ్నకు పురుషస్వామ్య వ్యవస్థే సమాధాన చెప్పాలి. వైజ్ఞానిక శాస్త్రాన్ని దుర్వినియోగం చేస్తున్న వాళ్ళు సమాధానం చెప్పాలి.

శాస్త్ర సాంకేతిక రంగాలలో మనం ఎంత అభివృద్ధి సాధిస్తున్నా, భారత దేశంలోని మౌలికాంశాల పట్ల పాత ఆలోచనల నుండి పాత ఆచరణల నుండి  బయటపడలేకపోతున్నాం. అలాంటి మౌలికాంశాలలో స్త్రీలపై దౌర్జన్యం కాండ ఒకటి.

స్త్రీలు చదువుకొని అనేక రంగాలలోకి ప్రవేశిస్తున్నారు. ''ఎక్కడమ్మా నీవు లేనిది!'' అనిపించుకుంటున్నారు. వంట ఇంటి నుంచి విశాల ప్రపంచంలోకి అడుగుపెడుతున్నారు. ఆధునిక పరిజ్ఞానం, ఆధునిక  చింతన పెరిగేకొలదీ సమాజంలో ప్రజాస్వామ్య విలువలు పెరగాలి. స్త్రీ విషయంలో భారతదేశం ఇంకా ప్రజాస్వామికం కావలసే ఉంది. స్త్రీలపైన నిత్యం జరిగే దాడులను నిరసిస్తూ జగదీశ్‌ ''ఒక దీర్ఘ నిశ్శబ్దం'' కవిత రాశారు.

వేదికలు మారినా/ వేదనల తీరు ఒక్కటే కదా!/ ఆడతనం ఆవేదనకు అంతం లేదు కదా..../ దాహం తీర్చుకొనేందుకు/ మానవత్వాన్ని దగ్ధం చేస్తూ/ ఎక్కడబడితే అక్కడ కక్కుర్తిపడి/ పశుత్వాన్ని ప్రదర్శిస్తున్నాయి (రాతి నిశ్శబ్దం : పు. 55,56)

అనే విమర్శ పాఠకులకు స్త్రీ వేదనల పట్ల ఆలోచనలను రేకెత్తిస్తుంది. ఆకతాయితనం యువకుల సహజ లక్షణంగా మారిపోవడానికి యువజన విధానం అన్నది జాతీయ స్థాయిలో గాని, రాష్ట్ర స్థాయిలోగాని లేకపోవడమే కారణం. యువతను రాజకీయ  ప్రయోజనాలకు ఉపయోగించు కున్నంతగా, దేశ పునర్నిర్మాణంలో ఉపయోగించుకొనే ప్రణాళిక లేదు. యువతను గాలికొదిలేసిన సమాజంలో నష్టపోతుంది స్త్రీలే. బయటి సమాజంలో భారతీయ, మహిళలు అనుభవిస్తున్న బాధలు వర్ణనాతీతం. 'వీక్షణా వేదికలు' కవితలో ఈ వాస్తవికతనే జగదీశ్‌ చిత్రించారు. నిజానికి ఈ కవిత పెళ్ళిచూపుల తతంగం మీద రాసినది.

''ఓ... ఆడపిల్లకు జన్మనివ్వడమే నేరమా'' అని ప్రశ్నించారు ఈ ప్రశ్నకు బదులేదీ? చిన్న బిడ్డల్ని ఒళ్ళోనో, భుజానో వేసుకుని అడుక్కునే స్త్రీలు భారతదేశంలో ఏ ఊరికి వెళ్ళినా కనిపిస్తారు.

శిలువను మోస్తున్న యేసులా/ శిశువును భుజానికేసుకున్న పేదరికం (రాతినిశ్శబ్దం : పు.72) అని 'కన్నీటి కడలిలో' జగదీశ్‌ చేసిన ఊహ వాస్తవాన్నే ధ్వనిస్తున్నది. జగదీశ్‌ స్త్రీ ప్రపంచాన్ని అనేక పార్శ్వాల నుంచి పరిశీలించారు. భారతీయ మహిళల బాధామయ గాధల్ని కవిత్వీకరించారు.

భారతదేశాన్నేగాక, మొత్తం ప్రపంచాన్నే ప్రమాదం అంచుకునెట్టి వేస్తున్నది ఉగ్రవాదం. పెట్టుబడిదారీ దేశాలకు అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలకు మధ్య అంతరాలు పెరగడంలో ఉగ్రవాదం విజృంభిస్తున్నది. మతపరమైన ఉగ్రవాదం అంతర్జాతీయ రూపం తీసుకుంటున్నది. మానవ సంచారం ఉన్నచోట  ప్రేలుళ్ళు, దాడులు పెరిగి విధ్వంసం జరుగుతున్నది. హైదరాబాదులోని దిల్‌షుక్‌నగర్‌, లుంబినీ పార్కు, గోకుల్‌చాట్‌, చార్‌మినార్‌ వంటి ప్రదేశాలలో జరిగిన బాంబుదాడులు, పేలుళ్ళు మానవ నాగరికతను, నవ్వులపాలు చేశాయి. మతమౌఢ్యంలోని మానవత్వరాహిత్యాన్ని అవి చాటి చెప్పాయి. ''మతం మత్తు మందు.'' అన్న కార్ల్‌మార్క్స్‌ ప్రవచనం ఎంత నిజమో రుజువుచేశాయి. ప్రజాతంత్ర దృక్పథం గల కళాకారులెవరూ ఈ మౌఢ్యం చేసే మృత్యునృత్యాన్ని సహించరు. కెరె జగదీశ్‌ సామాజిక స్పృహ ఉన్న కవి. విశ్వ జనీన మానవసంబంధాల పట్ల విశ్వాసం గల కవి. ఉగ్రవాదం ఉక్కుపాదాల కింద నలిగిపోయే మానవీయతను ఆయన గుర్తించారు. ''ప్రతిమరణం కన్నీటి ప్రవాహమ్‌'' కవితలో

అకస్మాత్తుగా/ ఆకాశం నుండి రాలిన విధ్వంసం/ శవాల జాతరను సృష్టించింది.... / శిథిల బీభత్సాలుగా నగ్నశరీరాలతో/ ఆవరించిన చీకట్లో/ చల్లారని దుఃఖాగ్నితో మానవత్వం చచ్చిపోయింది. (రాతినిశ్శబ్దం : పు. 65,66)

అని దిల్‌షుక్‌నగర్‌ పేలుళ్ళను విమర్శించారు. ఈ మారణకాండతో దద్దరిల్లుతున్న నేలను ''విలక్షణమరుభూమి'' అనడం విలక్షణ అభివ్యక్తి. ఈ దుర్మార్గాలకు అడ్డుకట్ట వేసేది ఎవరు? అని ప్రశ్నించిన కవే

కన్నీటి కళ్ళాపి జల్లిన హృదయాలపై/ శాంతిగీతాలు ఆలపిద్దాం (పైది)

అని పిలుపునిచ్చారు. లుంబినీపార్కు, గోకుల్‌చాట్‌ కవి 'శవాలజాతరగా' ఉపమిస్తూ

అంతా క్షణాలలోనే/ దిక్కుతోచని మానవత్వం/ గుండెలు పగిలి ఉలిక్కిపడింది/ జడలువిప్పిన ఉగ్రవాదం/ మానవత్వపు గుండెలపై/ మాంసపు ముద్దలను పేర్చింది (రాతినిశ్శబ్దం : పు. 99) అనడం గుండెలను పిండే అభివ్యక్తి.

భారతీయ సమాజం గురించి ఎవరెన్ని గొప్పలు చెప్పుకున్నా, వాటిని మరపింపజేసే సిగ్గుపడే విషయాలు కూడా చాలా ఉన్నాయి. ఒక దేశంగాని, ఒక సమాజంగాని అందులో లాభపడినవాళ్ళకు గొప్పవనిపిస్తాయి. నష్టపోయిన వాళ్ళకు అవి గొప్పవనిపించవు. భారతీయ సమాజంలోని దళితవ్యవస్థ మనదేశ మానవత్వం ముందు, లౌకికత ముందు పెద్ద ప్రశ్న. వర్ణ/కులవ్యవస్థలోని అమానుషత్వానికి నిలువెత్తు నిదర్శనం దళిత వ్యవస్థ. ఈ దుర్మార్గం మీద భారతదేశచరిత్ర పొడవునా ప్రతిఘటనలు జరగుతూనే ఉన్నాయి. హైటెక్‌ యుగంలోనూ ఈ వ్యవస్థ సజీవంగా ఉండడం పెద్ద వైరుధ్యం. దీనిమీద ప్రాచీన కవి పాల్కురి సోమన నుండి నేటిదాకా అనేకులు కవిత్వ యుద్ధం చేస్తూనే ఉన్నారు. కెరె జగదీశ్‌ 'కొల్లాడిగారు', 'మట్టి అద్దం' కవితలలో దళిత వ్యవస్థలోని మానవత్వ రాహిత్యాన్ని ప్రశ్నించారు. మొదటి కవితలో శంభూకుని ప్రస్తావన, రెండవ కవితలో ఏకలవ్యుని ప్రస్తావన తెచ్చారు. ఈ ప్రస్తావన కవి సామాజిక దృక్పధానికి చిహ్నం. కొల్లాడిగారు చెప్పులు కుట్టి బతికే వ్యక్తి.

తపస్సు చేసిన నేరానికి/ శంభూకుని తలను తెగనరికిన నేలపై/ పంచముడిగా పుట్టి/ చెప్పులు కుట్టినంత మాత్రాన/ అంటరానితనాన్ని ఒళ్ళంతాపూసి/ చీదరించుకున్న సమాజం (రాత్రి నిశ్శబ్దం: పు.107) అని వృత్తి గౌరవం లేని సమాజం అమానవీయతను ఎత్తిచూపిన కవి జీవితాన్ని వెతుక్కుంటూ వెళుతున్న కొలాడిగారు ''కుల సమాజంలో అందరివాడు కావాలి'' అని ఆకాంక్షించాడు. అంతేకాదు

ఆ ఇంటి ముంగిట్లోని/ నిశ్శబ్ద నాదాలలో వేదఘోషలు వినిపించాలి/ జీవన ప్రస్థానంలో/ తొలకరి చినుకులు పరిమళాలు/ స్వాగతం పలకాలి (పైది)

అని కూడా కవి కోరుకున్నాడు.

దళితులను ఊరి అవతలికి నెట్టివేసిన దుర్మార్గాన్ని ఎత్తిచూపిన కవి

గురుదక్షిణ పరదాచాటున/ తెగిన బొటనవేలు కారుస్తున్న/ నెత్తురు రొచ్చులో దొర్లుతూ/ మోడుకొమ్మలకు వేలాడుతున్న/ గబ్బిలాల బతుకులు  (రాతి నిశ్శబ్దం : పు. 148)

అని ఒక మోసానికున్న చారిత్రక నేపథ్యాన్ని గుర్తు చేశారు కవి. వస్తువుగా తీసుకున్న వస్తువు మూలం మాత్రమేగాక, దాని చరిత్ర కూడా తెలియాలి. ఆ చరిత్రను కవితలో కరిగించేయాలి. వస్తువు నినాదం కాకుండా జాగ్రత్తపడాలి. జగదీశ్‌ ఇవన్నీ తెలిసిన కవి.

తెల్లని సమాజంలో/ నల్లబడ్డ నేను (పైది)

అనడం చాలు భారతదేశంలోని కులవ్యవస్థ ఏమిటో అర్థం కావడానికి ఇవాళ చానెళ్ళ ముందు కూర్చుని ప్రవచనాలు చేసే వర్గం కులవ్యవస్థను రకరకాల డొంక తిరుగుడు వ్యాఖ్యానాలు చేస్తున్నది. అవన్నీ ఈ కవి మాట ముందు సిగ్గుతో తలదించుకుంటాయి. జగదీశ్‌ సమస్యను ఆవిష్కరించి పాఠకునిలో ఉద్రేకం కలిగించారు. సమస్యకు కారణమైన వాళ్ళకు బుద్ధి చెప్పే ప్రయత్నం చేస్తారు.  పీడితులను చైతన్యపరిచే ప్రయత్నమూ చేస్తారు.

మబ్బులు కమ్మిన జీవితంలో/ ఉషస్సు సొంతం చేసుకొనేందుకు/ మూకుమ్మడి శక్తిని కూడగట్టుకోవాలి (పైది).

అని దళిత జాతికి ప్రబోధించారు.

చిన్న పిల్లలు పేదరికం వల్లగానీ, కులం వల్లగానీ, మరో కారణం చేత గానీ బాల్యాన్ని కోల్పోవడం దేశానికి గర్వకారణం కాదు. పైగా తలవంపులు, పేదరికాన్ని నిర్మూలించకుండా పైపై  సంస్కరణలతో ఈ సమస్య పరిష్కారం కాదు. ఆర్థిక అసమానతల్ని నిర్మూలించే ప్రణాళిక మన పాలకుల దగ్గర లేదు, ఉండదు.

పేదరికపు శిలువను మోస్తూ/ బాలయేసులా సాగుతున్న

ఆకలి ప్రస్థానంలో/ సంధ్యా కిరణం కన్నీరు కార్చింది (రాతి శిరస్సు : పు 129) అని 'పగిలిన మేఘం' లో కవి ఆర్ధ్రంగా అన్నాడు. ఈ ఆర్ధ్రత చర్మం మందమెక్కిన రాజకీయ వ్యవస్థను తాకాలి కదా! జగదీశ్‌ జాలరుల మీద 'నీటి బతుకులు' ప్రమాదాల మీద  'తగలబడిపోతున్న సంధ్యా కిరణాలు', ప్రకృతి బీభత్సం మీద 'విలయతాండవం', కారుణ్యమరణం మీద 'దుఃఖ సమిధిలో! యువత అరాచకాల మీద 'ఎవరికి ఎవరు?' రాజకీయాల మీద 'దుఃఖనది ఒడ్డున' వంటి కవితలు రాసి వస్తు వైవిధ్యాన్ని తన కవిత్వానికి అలంకారంగా చేసుకున్నారు.

ఎంత విశ్వజనీన భావాలు గల కవి అయినా తన సొంత నేలను విస్మరించడం సాధ్యం కాదు. అనంతపురం జిల్లా వాసిగా జగదీశ్‌ రాయలసీమ కరువును విస్మరించలేదు. 'కన్నీటి చినుకులా రాలిపోతే', 'కాలం అంచున నడుస్తూ.... సీమా రైతన్న'  'విసిరి వేయబడ్డ జీవితాలు' వంటి కవితలలో కరువు సీమ జీవిత వాస్తవికతను ఆవిష్కరించారు.

''ఆకుపచ్చని సంతకానికి నోచుకోని నేల

చిరిగిపోయిన పేజీలా బీడుపడింది'' (రాతి నిశ్శబ్దం : పు. 20)

భుజంపై భారమైన నాగలితో

శిలువ మోస్తున్న ఏసులా

ఆకలిదేహంతో దుఃఖిస్తూ   (పై ది : పు. 28)

రైతన్న అడుగులు

వంటి వర్ణనలు సీమ నిర్జల జీవిత చిత్రానికి అక్షర రూపాలు.

వచన కవిత్వం వచనమై తేలిపోకుండా ఉండడానికి జగదీశ్‌ అన్ని జాగ్రత్తలూ తీసుకున్నాడు. కవిత్వాభి వ్యక్తి పాఠకున్ని ఆత్మీయంగా పలకరిస్తుంది. కదిలిస్తుంది. ఆలోచింపజేస్తుంది. కవిత్వానికి దీనికి మంచి ప్రయోజనమేముంది? ూఅ్‌ బఅశ్రీఱసవశ్రీవ, ఱర పశీతీఅ ఎaఅవ ్‌ఱఎవర అన్నాడు యూరిబోరెల్‌ అనే సోవియట్‌ సౌందర్య శాస్త్రవేత్త, జగదీశ్‌ ప్రతి కవితలోనూ కవిగా పుట్టడానికి ప్రయత్నించాడు.

మానవీయతను కబళిస్తున్న అవినీతి నేలపై

మనిషితనం నిలువెత్తు ఖడ్గమై నిలవాలి

        (రాతి నిశ్శబ్దం : పు. 140)