రాయలసీమ మట్టిపరిమళం

నచ్చిన రచన

- కొత్తపల్లి సురేష్‌ - 9493832470

రాయలసీమ కథా ప్రస్థానం 19వ శతాబ్ధంలో మొదలైందని ఇటీవల పరిశోధనలు తెలుపుతున్నాయి. రచయిత ఎవరో తెలియని స్పష్టతలేని కథలు మినహాయిస్తే 1926 నాటి మత భేధం తొలి రాయలసీమ కథగా నిర్ధారణ అయ్యింది. ఇంకాస్త ముందుకెళ్తే సంతోషం తర్వాత తొలిసీమ కథగా చెప్పబడుతున్న రామకృష్ణ 'చిరుజీవులు' కథ ఇప్పుడు పూర్వపక్షమైంది. ఆ తర్వాత అనేకులు రాయలసీమ వ్యాప్తంగా కథా రచనకు పూనుకొని కృతకృత్యులయ్యారు. రారా, సభా, సింగమనేని నారాయణ, మధురాంతకం రాజారాం లాంటి లబ్ధప్రతిష్ట కథకులు సీమవ్యాప్తంగా కథాపీఠాన్ని అధిరోహించి సీమ కథాకీర్తిని దశదిశలా చాటారు..ఇనుమడింపజేశారు.
అయితే ఇక్కడి కథాచైతన్యం సంకలనరూపం తీసుకోవడం అదికూడా సీమ అస్తిత్వ భూమికగా కథారచనకు శ్రీకారం చుట్టడం దాన్ని సంకలించి సీమగుండె ఘోషను స్పష్టంగా ప్రకటించడం మాత్రం 1992లో వచ్చిన సీమకథలు సంకలనం చేయగలిగింది. దీని సంపాదకులు సింగమనేని నారాయణ. ఇందులో 18 కథలున్నాయి. అనంతపురం, కడప, చిత్తూరు జిల్లాలకు 6 చొప్పున అందులో స్థానం సంపాదించుకున్నాయి. అయితే ఇందులో కర్నూలు జిల్లా కథకులకు స్థానం ఇవ్వలేదు. అప్పుడది విమర్శకు దారితీయగా సీమ అవసరాలు, యిక్కడి వాస్తవ జీవిత చిత్రణ, సీమ అస్తిత్వ గొంతుక కర్నూలు కథలో ధ్వనించలేదని, అందుకే స్థానం లేదని సంపాదకులు కుండబద్ధలు కొట్టారు. ఆ తర్వాత ఏ కారణం చేతోగాని సీమనాలుగు జిల్లాల్లో ఏ జిల్లాలోనూ రానన్ని కథలు కేవలం కర్నూలు నుంచే వచ్చాయి. కథాసమయం, హంద్రీకథ, కర్నూలు కథ, గుర్నూలుపూలు, విభజనరేఖలు సంకలనాలు ఒక శరపరంపరలా వచ్చాయి. యివన్నీ కేవలం ఆ జిల్లాకే చెందిన కవుల కథలే కావడం గమనార్హం. ఈ పరంపరలోనే ఇప్పుడు 'నీళ్ళింకని నేల' సంకలనం కర్నూలు నుంచే వచ్చింది. రాయలసీమ ప్రచురణలు పేరుతో తీసుకొచ్చిన ఈ సంకలనం సంపాదకులు సీనియర్‌ కథకులు ఇనాయతుల్లా-కెంగార మోహన్‌లు.
ఇందులో మొత్తం 13 కథలున్నాయి. ఒక్కోకథ ఒక్కోరుచిని, ఒక్కోదృక్కుని చూపెడతాయి. భిన్న దృక్పథాల కూడలిగా ఈ సంకలనం భాషిస్తూ వుంది. తలపండిన కథారచయితల నుండి అప్పుడే కథా కలం పట్టిన తొలి కథకులూ ఉన్నారు. కొన్ని కథలు పేలిపోతే కొన్ని కథలు తేలిపోతాయి. అయితే తొలిసారి కలంపట్టిన కథకుల కథలూ, వారి కథా విన్యాసాలు విస్మయ పరచడం, సీనియర్‌ కథలపై పెట్టుకున్న ఆశలు వమ్ముకావడం ఇక్కడ చూస్తాము. మొత్తానికిది అన్ని రకాల కూరలు వంటకాలతో విందుభోజనం చేసిన తృప్తిని మాత్రం కలిగించడం మాత్రం సత్యం.
రాయలసీమ మిగిలిన మూడు జిల్లాల్లోనూ కథారచన కుంటు పడింది. ఒకనాటి కథా గోపురం అనంతపురం, ఇప్పుడు కవిత్వ క్షేత్రమై వర్ధిల్లుతోంది. విమర్శానిలయం కడప పరిశోధనాగారమైంది. కథాయంత్రం మధురాంతకం నడియాడిన నేల నేడు నెమ్మదించింది. కర్నూలు కథా వాహిని మాత్రం నిత్య కథావసంతమవుతున్నది.
కరవు తరిమితే పొట్టచేత పట్టుకుని వలసపోయే బీదాబిక్కి ఇప్పుడు రోడ్ల మీద వేలమైళ్ళు కాలినడకన సాగిపోతుండడం మనం చూస్తూ వున్నాం. ఆకలితో అలమటిస్తూ, కాళ్ళు బొబ్బలెక్కుతున్నా ఊపిరిబిగపట్టి వారు చేస్తున్న ఎడతెగని యాత్ర. ఎంతటి వారికైనా కంటనీరు తెప్పిస్తుంది. ఈ వలసకూలీ జీవిత నేపథ్యంలోంచి ఒక కొత్త కోణాన్ని ఆవిష్కరించారు మారుతి పౌరుహితం. అదొక మానవీయకోణం కావడం చేత మనగుండెను కదిలిస్తుందా కథ! తొలికథగా ఇందులో పొందుపరచిన 'నీళ్ళింకని నేల' కథ. ఇదే సంకలనానికి పేరుగా తీసుకోవడం జరిగింది. వలసకూలీ పని ప్రదేశంలో జరిగిన ప్రమాదంలో మరణించిన భార్య అస్థికల్ని తన మట్టిలో కలపాలని తపన పడిన ఒక భర్త కన్నీటిగాథ ఈ కథ. చివరిదాకా పాఠకున్ని మామూలుగా నడుపుకుంటూ చివర్లో ఒక్కసారిగా విస్మయపరిచే మెరుపు ఆ విన్యాసం మారుతి చాలా చక్కగా చేశారు. ఆ కథా యాత్రలో కృతకృత్యులయ్యారు. వర్షాలు రాక, పనులు దొరక్క ఊర్లకు ఊర్లు ఖాళీ అయ్యే సీమ జిల్లాల గ్రామ దైన్యం కథలో జీవం పోసుకుంది.
సీమ అస్తిత్వమొకవైపు దేశాన్ని కబళిస్తున్న ఫాసిస్ట్‌ శక్తులపై వేసిన చురక ఒకవైపు బ్యాలెన్స్‌ చేస్తూ నేర్పుతో నడిపిన కథ నిమజ్జనం. దీన్ని అక్షరీకరించినది సీనియర్‌ కథకులు జి.వెంకటకృష్ణ. కాషాయీకరణ ఈ దేశాన్ని ఎంత వెనక్కి తీసుకుపోతుందో అర్థంకాని మూర్ఖపు యువతను మతం మత్తు ఎంత దిగజారుస్తుందో చెబుతూ ఇక్కడ తాగడానికి గుక్కెడు నీళ్ళు లేవని ప్రజలు గగ్గోలు పెడితే నీళ్ళివ్వరని, అయితే నిమజ్జనం పేరుతో జరిగే ప్రహసనానికి మాత్రం నీళ్ళు తరలిరావడమేంటనే గొప్ప సెటైర్‌ కథలో ధ్వనిస్తుంది. సంకలనానికి తూకం పెంచే కథ యిది. కాషాయాన్ని తెరమరుగుచేసే నీలం రంగు తెరపడటంతో కథ ముగుస్తుంది. ఈ కథా శిల్పం భిన్నమైంది.
పలె ్లలు స్వచ్ఛమైనవి. కాకపోతే కలుషితమై పోయాయి..కాదు కాదు..కలుషితం చేశారు. యిక్కడి రైతులకు కొత్త వ్యవసాయ పద్దతులు తెలీవు. పెద్దమొత్తంలో యాంత్రీకరణ చేతకాదు. పెట్టుబడులు పెట్టలేరు. ఒకే పద్దతి. వాన మీద నమ్మకంతో నేలను కౌగిలించుకోవడం, మట్టిలోకి కొన్ని గింజల్ని నాటుకోవడం, మొలకల కోసం చినుకుల కోసం, రెండుకళ్ళతో ఎదురుచూడటం, నిరాశతో ప్రాణాలు తీసుకోవడం లేదా ఇల్లు వదిలి సుగ్గికిపోవడం. ఆత్మాభిమానం ఉన్నవాళ్ళు మాత్రం నేలను నమ్ముకొని అక్కడే ఉండిపోవడం ఎలాగోలా అంతే! కానీ, ఊరిమీదుగా ఒక కాలువ వస్తేనో, డ్యామ్‌ కడితేనో ఎక్కడి వాడో వచ్చి ఇక్కడ భూమి కొంటాడు. పెద్ద పెద్ద యంత్రాలు వాడతాడు. నేలంతా రూకలు చల్లుతాడు. వీడి భూమిలో వీడినే కూలీ చేస్తాడు. ఇదో వైచిత్రి. మట్టిమనిషి కథలో కెంగార మోహన్‌ వీటిని సృష్టించాడు. భూమిని నమ్ముకోక సుగ్గికి పోతానని చెప్పే కొడుకొకవైపు బోర్ల మీద బోర్లు వేయిస్తూ అప్పుల మూటను మోస్తూ కూడా నేలపై మమకారం చావని తండ్రి మరొక వైపు కథను మోస్తారు. ముగింపు శీర్షికలో నవ్యత లోపించకుంటే ఈ సంకలనంలో మరో గొప్ప కథగా మిగిలేది. అయితే సీమ అస్తిత్వంతో సీమ వెనుకుబాటు తనాన్ని స్పష్టంగా చూపే కథ ఇది. తొలి కథే ఇంత బాగా రావడం కేవలం యాదృచ్చికం కాదు. రచయిత వాడిన కర్నూలు జిల్లాకు పశ్చిమ ప్రాంతమైన ఆదోని ఆలూరు మాండలికం నాగప్ప గారి సుందర్రాజ్‌ను గుర్తుకు తెస్తుంది. మళ్ళీ మళ్ళీ చదవాలనిపిస్తుంది.
సీమలో నిత్యం తాండవం చేసే కరవు కథ పోతన గారి బతుకుపటం. మరో గొప్ప కథ. చదువుతున్నంత సేపూ మనమూ అందులో పాత్రదారులమై పోయేలా చేసే ఉదాత్త ఉన్నత శైలి వారి సొంతం. కాడెడ్లు పేరుతో జంధ్యాల రఘుబాబు రచించిన కథ. గ్రామీణ రైతు జీవన చిత్రణే. పశువును సొంతమనుషుల్లా చూసుకున్న గ్రామీణ శ్రమైక జీవన దృశ్యం. ఆ కథ ట్రాక్టర్లు, ఎద్దుల పోటీలో నేడు ఎద్దులు ఓడి అదృశ్యమై పోయాయి. కేవలం ట్రాక్టర్లదే విజయం. ఇదొక మూగ ప్రేమ కథగా నిలిచిపోతుంది.
గ్రామ పెద్దల ముసుగులో, పెద్ద మనుషుల ముసుగులో స్త్రీలపై జరిగే దాష్టీకాలు మామూలివి కాదు. అయితే ఆమె తిరగబడితే తోకముడిచిన మగ మృగాలు ఎక్కడని ప్రవేశించే కథ దుర్గి. సీనియర్‌ కవి ఇనాయతుల్లా అసాంతం రక్తి గట్టించారు.
'మీటూ' ఉద్యమం పేరుతో ఇటీవల స్త్రీలు బయటికొచ్చి తమపై జరిగిన దాడులను బయటపెట్టడం అందులో పెద్ద పెద్ద పురుషపుంగవులు వుండటం చూస్తాం. ఈ నేపథ్యంలోంచి మరింత ముందుకు వెళ్ళి సమాజానికి భయపడి నోరు విప్పలేని మధ్య తరగతి మహిళల మనస్తత్వాన్ని, ఇబ్బందుల్ని 'ముసుగు' కథలో చెప్పారు. నాగమణి గారి తొలికథే అయినా ప్రభావవంతంగా కనిపిస్తుంది. భవిష్యత్తుకు బాసట కాగలిగే కథనం వీరిది.
సీమ ప్రతి గ్రామంలోనూ రాళ్ళపై చెక్కిన వీరుల చిత్రాలను వీరగల్లులంటారు. వాటిని ఆయా గ్రామాల చరిత్రకు, ఆ వీరులు, ఆ వీరగల్లులు ఆధారభూతాలు. అట్లాంటి ఒక వీరగల్లు కథే గౌరెడ్డి హరిశ్చంద్రారెడ్డి పొలిముద్ద కథ.
మరో చారిత్రక కథ యస్డీవి అజీజ్‌ అస్పష్ట రూపాలు. కర్నూలు నగర చారిత్రక దృశ్యమాలిక ఈ కథ. దళిత బహుజన స్పృహతో నాగమ్మపూలె రాసిన కథ చెదరంగం. ఒక సినిమాను తలపిస్తుంది. ఎన్నికల సందర్భంలో ఉన్నత వర్గాలు నిమ్న వర్గాలపై చేసే దాష్టీకం కథ నిండా అల్లుకుపోయారు. అదొక చెదరంగంగా అభివర్ణిస్తారు. భావితరానికొక ఆశారేఖను బహుజన వాదులకు అందించిన కథ ఇది.
కల్యాణదుర్గం స్వర్ణలత ఆశలపల్లకి ఒక నోస్టాల్జిక్‌ స్టోరీ. ఒక సరాదా కోరికను ప్రేమగా తీర్చే స్నేహబంధం నిజంగా ఆశల పల్లకినే కదా!
ప్రముఖ పరిశోధకులు వెల్ధండి శ్రీధర్‌ పుండు కథ కాల్‌మనీ నేపథ్యంలో సాగే కథ. అధిక వడ్డీలు మోపి ప్రజల్ని దోచుకునే జలగల కథ. అందులో ఆ చట్రంలో బంధీలై నలిగిపోయే అమాయక పేద ప్రజల కథ ఇది. కథ బాగా పండింది. మరో సీనియర్‌ కథకులు జి. ఉమామహేశ్వర్‌ కథ రహస్యం. ఆస్తి పంపకాలలో, ధన సంపాదనలో రహస్యంగా లుప్తమయిపోతున్న విలువలను పట్టి చూపుతారు. రచయిత చలం గారి కథల్లోలాగానే మెరుపు ముగింపు అందరినీ కుదుపుతుంది. అనుమానం వచ్చి ముగింపుని మరోసారి చదువుకుంటాం. మరోసారి అశ్చర్యపోతాం. ఈసారి తొలిసారంత కాదు.
ఈ కథలన్నీ యిక్కడి జీవితాన్ని అందులోని ఇక్కట్లని, ఇబ్బందుల్ని నమోదు చేసుకున్నాయి. రేపటికి అవి తొలిగిపోయే మార్గాలనీ, అలోచనలనీ పాఠకులకు అందజేస్తున్నాయి. సంపాదకుల కృషి సఫలమైంది. ముందుమాటలో ప్రముఖకవి కాశీభట్ల వేణుగోపాల్‌ అన్నట్లుగా ''కథలన్నీ వారి వారి జీవితాల్లో ఎప్పుడో ఎక్కడో సంభవించినవో, విన్నవో అయివుంటాయి. వాటికి కొద్దిగా వారి వారి వైయక్తిక అభిప్రాయాలు జోడించి మన ముందుంచారు'' సంపాదకులు అన్నట్లు ఈ కథల్లో కర్నూలు జీవితాన్ని పరోక్షంగా మొత్తంగా రాయలసీమ జీవితాన్ని చిత్రించారు. ఇది అక్షర సత్యమైన మాట.
అయితే ఇందులో కొన్ని కథలకి రీడబులిటీ లేదు. కొన్ని కథలు తొలగించి ఉండాల్సింది. కేవలం ప్రాంతీయ అస్తిత్వానికి పరిమితమై ఉంటే సంకలనం మరింత చిక్కనయ్యేది. ఏది ఏమైనప్పటికీ రాయలసీమ మిగిలిన మూడు జిల్లాల్లోనూ కథా రచన కుంటు పడిందని చెప్పవచ్చు. ఒకనాటి కథాగోపురం అనంతపురం ఇప్పుడు కవితా క్షేత్రమై అలరారుతోంది. కర్నూలు కథా బురుజు వాహిని మాత్రం నిత్య వసంతమాడుతోంది. అన్ని సీమ జిల్లాలను కలుపుకొని సీమసమస్యల నేపథ్యంగా మరో సీమ కథలకు త్వరలో శ్రీకారం చుట్టాలన్న ఆకాంక్ష మాత్రం బలంగా ఉంది.