హైకూల సమ్మోహనం పూలరేకులు

చిత్తలూరి సత్యనారాయణ
82474 32521

Listen, real poetry doesn’t say anything; it just ticks off the possibilities. Opens all doors. You can walk through any one that suits you అంటాడు జిమ్‌ మోరిసన్‌. అట్లాంటి ద్వారం కోసం వెతుకులాడుతూ వెళ్లే క్రమంలో, హైకూ ఏమిటి? ఆ కవిత్వమేమిటి? బషో ఎవరు? తెలుగునాట ఒక గాలి నాసర రెడ్డి ఎవరు? ఆ కవెవరు? ఈ కవెవరు? ఇంకో కవెవరు? అంటూ తెలుగు సాహిత్యంలో ప్రశ్నలు వేసుకుంటూ బయల్దేరిన నాలాంటి ఒక సాహితీ పిపాసికి హైకూ కవితల తేటనీటి చెలిమెలా ఎదురై గుండెలతో తోడుకోమంటుంది ఒక నిఖార్సయిన కవితా హృదయం.ప్రకృతిని ప్రేమించగలవాడు మాత్రమే ఆ ప్రకృతిలోని మనిషిని ప్రేమించగలడు. మనిషి చుట్టూ లతలా అల్లుకున్న పరిమాళాన్ని ప్రేమించగలడు. పరిమళాన్ని పంచిపెట్టే మృదువైన పసిపిల్లల చర్మంలాంటి మృదువైన పూలరేకులను మెచ్చుకోలుగా శిరస్సుపై చల్లుతూ పచ్చదనాన్ని నిర్మిస్తూ పోతూ కొత్త లోకాలను పరిచయం చేయగలడు. అతడే కవి. కవితా హృదయమున్న ఒక విమర్శకుడిగా ఎదురుపడ్డ నాకు గుండెదోసిలి నిండా కొన్ని పూలరేకులు పట్టుకునొచ్చి, ఒకసారి ఆస్వాదించి చూడరూ! అన్నవాడు ఈ మోహన సమ్మోహనుడు, మోహన్‌ రాం ప్రసాద్‌. కొంతమంది వ్యక్తులను చూసినపుడు, నాలుగు క్షణాల సంభాషణయినపుడు, మాటనచ్చో, పాట నచ్చో, మనిషిరూపం నచ్చో, మనసు చూపిన కాసింత ప్రేమనచ్చో ఇష్టపడతాం. కానీ మోహన్‌ రాం ప్రసాద్‌ అనే కవిని మాత్రం నేను అతని హైకూని చూసి ఇష్టపడ్డాను. రసప్లావితమైన మా ఊరి లేలేత తాటి ముంజల్లాంటి మధురమైన రుచుల హైకూలు కావాలంటే విజయవాడ నగరంలోని ఈ హైకూ సమ్మోహనుడిని కలవాల్సిందే. అతని హైకూలను వినటానికే పని కల్పించుకుని మరీ వెళ్లి అతని ఎదురుగా అతని చాంబరులో, హైకూ అనగానే తప్పక యాదిలోకొచ్చే మరో ఆత్మీయ కవి మిత్రుడు శిఖా ఆకాశ్‌.. ఏరూ ఎన్నెలను వెంటేసుకుని నాతో కలిసి వచ్చి, మరికొంత మంది ప్రజా సాహితీ మిత్రులతో కలిసి ప్రసాద్‌ చాంబర్‌లో కూర్చుని హైకూ కవిత్వమై పురి విప్పుకున్న సందర్భాలు అనేకం. కాసేపు అతని ఎదురుగా కూర్చుంటే మనమూ హైకూ కవుల్లా మారిపోయిన క్షణాలు మనల్ని పక్షి ఈకల్లా గిలిగింతలు పెడతాయి. చిత్తలూరి అనే కవి హైకూలు సృజించటం వెనుక మోహన్‌ ప్రేరేపించిన హైకూ కవితపై ఇష్టం మరచిపోలేనిది. 'మా ఊరి హైకూ'లంటూ అబద్ధమాడి నా ఊరిని నాకు పరిచయం చేసిన హైపవర్‌ హైకూ కవి ఈ మోహనుడు. 'ఆమెలు' అంటూ హైకూలు వినిపించి ఆమె మృదుత్వాన్ని ఈ పూలరేకుల్లో మరింత వెతుక్కోమని హైకూల పూలతోటనే తెచ్చి దోసిలి నింపిన హైకూ ప్రేమికుడు. బహుశా అట్లాంటి ఒక కవితాస్వాదనా సమయం, అట్లాంటి ఒక హైకూ కరస్పర్శ నా హృదయ కాసారంలో ఇంకా చేపపిల్లయి ఈదులాడటమే కావచ్చు. ఒక కవిని పరిచయం చేయటం కన్నా ఒక నిలువెత్తు హైకూ కవితను పరిచయం చేయటం ఎంత గొప్పగా వుంటుంది మరి. గాలికి పూల రేకులను ఒకచోట చేర్చి కవితా పుష్పంగా మలిచి తాత్వికతా అంతస్సారాన్ని మన కనురెప్పలకు గంధంలా పూయగలిగిన ఒక నేర్పరితో సంభాషించినట్టుగా వుంటుంది. అట్లాంటి హైకూ సమయాలను అలవోకగా కల్పించి ఇన్నాళ్లకు పుస్తక పుష్పంలో పేజీల రేకులుగా వికసింపచేసి సమాజంలోకి స్వాగత ద్వారాలు తెరుచుకుని మధ్యలో తటాలున ఒక కిటికీ రెక్క తెరిచి అతని పూల రేకులకు పరిచయ సింహద్వారాన్ని తెరిచే అవకాశం నాకు కల్పించటం.. వెతకబోయిన హైకూ పూలతీగ గుండెలకు తాకినట్టయింది.
దారి చేసుకుంటూ పూలరేకుల్లోకి విమర్శ చొక్కాను తొడుక్కుని అనుభూతించే హృదయాన్ని రెక్కల మీద పుప్పొడి నూగులా పులుముకుని ప్రవేశించిన అనేక రంగుల్లో, అందమైన సౌష్టవక్రమంలో పూలరేకులు దర్శనమిచ్చాయి. ఒక్కొక్క రేకు గురించి రాస్తూ పోతే వాటి పరిమళాన్ని అంచనా వేయటానికి మరిన్ని పూలరేకుల పుస్తకాల పుష్పగుచ్ఛాలు కావాల్సొ స్తుందేమో. అయితే ఒక్కో రేకును స్పర్శిస్తూ పోతే ఒక్కో రసానుభూతి కలుగుతుంది. ఒక రేకును ముట్టుకుంటే జీవితం పుప్పొడిలా అంటుకుంటుంది. మరో రేకును ముట్టుకుంటే మట్టి గంధంలా మునివేళ్లకు చుట్టుకుంటుంది. ఇంకో రేకును తాకితే పరిమళం గుప్పుమని గుండెలను తాకి మనసు శుద్ధి చేయబడుతుంది. కాకపోతే పూలరేకుల్లోకి తుమ్మెదలా మెత్తగా, విశాలంగా దూరగలిగే ఓర్పూ, నేర్పూ, అంతకుమించిన హృదయ వైశాల్యం అవసరమవుతుంది. అందుకే M.H Abrams అంటాడు : If you read quickly to get through a poem to what it means, you have missed the body of the poem అని. పూలరేకుల్లోకి ప్రవేశించాక ఉక్కిరిబిక్కిరవుతూ పరిమళాల్లో ఈదులాడుతూ, కొమ్మలని, రెమ్మలని కొమ్మలకూ రెమ్మలకూ మధ్య శూన్యాన్ని భర్తీ చేస్తూ తిరిగే రంగు రెక్కల నేస్తాలకు, పిల్లల పూల నవ్వుల్లా విహరించే పిల్లగాలి తెమ్మెరలకూ మధ్య వున్న అనుబంధాన్ని మనిషిగా కొలవగలిగే అద్భుత కవి సమయాలు ఎదురొచ్చి కౌగిలిస్తాయి. అనేక రంగుల్లో, జీవన పార్శ్వాల్లో ఒదిగి మృదు మధురంగా ఒక కవితా జలపాతంగా మనసు తలారా స్నానించినట్టే అవుతుంది. ఒక రేకు మన హృదయాల్ని ఎలా తాకుతుందో చూడండి.
'మోదుగు పూలు/ పచ్చని వసంతాన్ని/ మోసుకొచ్చాయి'... చూశారా కవి చమత్కార దృశ్యరూపం. మోదుగుపూలు ఎర్రగా కణకణమండే నిప్పుకణికల్లా ఎర్రని ఎండల్లో దర్శనమిస్తాయి. అట్లాంటి మోదుగుపూలు పచ్చని వసంతాన్ని మోసుకొచ్చాయని చెప్పటమే కవి చమత్కారమిక్కడ. ప్రక ృతి పచ్చగా వుంటేనే ఏ రంగు పూలైనా ప్రాకృతిక సౌందర్యమై మనల్ని చుట్టుముట్టేది. ఇంకాస్త తాత్విక లోతుల్లోకి వెళ్లగలిగితే మోదుగుపూల చుట్టే కాదు, పచ్చని మోదుగాకుల చుట్టూ పరుచుకున్న జీవితంలో ప్రవహించినవాడిగా నాకనిపిస్తుందేమిటంటే, విప్లవ చైతన్యానికి, పోరాట భావస్ఫూర్తికి తెలంగాణ పురిటిగడ్డ మీద ప్రతీకలుగా శిరసెత్తిన మోదుగుపూలు నియంతృత్వంపై పోరాటానికి ప్రతీకగా అనుకుంటే తద్వారా లభించే స్వేచ్ఛా స్వాతంత్య్రాల జీవితమే పచ్చదనంగా చెప్పిన భావన కలుగుతుంది.
మరో రేకు చెపుతుందీ... 'నల్ల చామంతి/ దేవుడు ఎదురైతే/ వేయి ప్రశ్నలు'... అవును చామంతులన్నాక తెల్లగానో, లేత ముదురు పసుపు వర్ణంలోనూ వుంటాయి కదా! ఈ నల్ల చామంతులేమిటి? అనే ప్రశ్న గుండెల్ని తొలుస్తుంది. అవును ఒక కవి హృదయాన్ని మరో కవి మాత్రమే తాకి మరో కవితా వాక్యంగానో, మేటియైన హైకూ పూలరేకుగానో వికసింప చేయగలడు. చిత్తలూరి అనే కవి నలుపు ధిక్కారానికి, నిరసనకీ, శ్రమల జీవితానికి, పోరాట స్ఫూర్తికి ప్రతీకగా తీసుకుని మొత్తంగా శ్రమల పల్లెతల్లులు స్త్రీలు నల్లచామంతులు, ఉద్యమబాటలో విరబూసిన తన తెలంగాణ నల్లచామంతి అనే అర్థంలో అచ్చేసిన కవితల పుస్తకం పేరు నల్లచామంతిని గుర్తుకు తెచ్చి హైకూ గౌరవం కల్పించటం విశాల హృదయం కలిగిన మోహన్‌ రాం ప్రసాద్‌కే సాధ్యం. ఎక్కడి కవితా వాక్యాన్నయినా గుండెలకత్తుకోగలిగే కవే మరింత విశాలం కాగలడు. అందరు మెచ్చిన హైకూ పూలరేకై పరిమళించగలడు.
ఇంకో రేకు మనసు చెవిలో ఏదో ఊదుతోంది... 'పువ్వు రాలింది/ వేల జాపకాలను/ తుమ్మెదకిచ్చి' ..... ఎంతటి రసార్ద్ర హృదయముండాలి ఇంత కవిత్వం కావటానికి. ఈ హైకూ చదవగానే మెరుపులాంటి ఒక భావపరంపర పువ్వు త్యాగ రుణాన్ని ఎప్పటికీ తీర్చుకోలేని తుమ్మెద సావాసం గుర్తుకొచ్చి గుండెల్లో ఎక్కడో చిన్న పూల రేకు గుచ్చుకున్న భావన కలుగుతుంది. రాలిపోయేలోపు పువ్వు తుమ్మెదకు ఎన్ని జాపకాలను మిగిల్చి వెళుతుంది. వేల జ్ఞాపకాలను పంచి ఇచ్చి నిశ్శబ్దంగా వెళ్లిపోయే పువ్వుల్లాంటి మనుషులూ ఉంటారు. ఇక్కడ తాత్విక కోణాన్ని స్పృశిస్తే, పువ్వుల త్యాగగుణానికి, అవి జీవితానికి సరిపడే పరిమళాలను పంచి మనల్ని వెలిగించే మన మహత్తర జీవన సమయాలకి స్త్రీలు ప్రతీకగానూ క్షణంపాటు మనసులో పూలరేకుల్లా కదులుతారు. ఈ పూలరేకులు చదివి పూల జలపాతంకింద తడిసి ముద్దయ్యే అవకాశం మీదే. పూలరేకుల వానలో తన్మయంగా చిందులేసే ఈ కవి సమయమూ మీకే సొంతం. ఈ అద్భుతమైన రసాస్వాదనలో ఓలలాడుతూ ముందుకు సాగిపోయే హైకూ కవితా ప్రియులకు పువ్వును కానుక ఇవ్వమంటే ఈ కవి ఏకంగా పూలతోటనే బహుమతిగా ప్రకటించిన ఆనందం కలుగుతుంది. రంగూ రుచీ వాసన ఆస్వాదించదగినంత పరిమాణంలో అడుగడుగునా కనిపిస్తుంది. మనల్ని మురిపిస్తుంది. లోలోపలికి తీగసాగుతాం. ఊహించని భావ పరిమళాలతో ఉద్వేగానికి లోనవుతాం.
అయితే కవితా నిర్మాణం పట్ల పూలరేకుల సౌష్టవాన్ని ఆదర్శంగా తీసుకుని అల్లికలో ఒక క్రమ పద్ధతి నిర్మాణం కోసం కొన్ని పదాలను అక్షరాలుగా కుదించి నిర్మించిన తీరు కనిపిస్తుంది. తెలుగు హైకూకు ఇమడని విదేశీ కొలతల చొక్కా (అక్కడి మాత్రలను ఇక్కడ అక్షరాలుగా కత్తిరించుకుని) తొడిగి విఫలమవుతున్న అనేకమంది హైకూ కవులను ఆశ్చర్యచకితుల్ని చేసే నిర్మాణ ప్రతిభా పాటవం మోహనుడిలో పుష్కలంగా గమనిస్తాం. అయితే కొన్నిచోట్ల రూప శ్రద్ధ అంతస్సారాన్ని పక్కకు నెట్టేస్తున్న భావనా కలుగుతుంది. నిర్మాణ కొలతలు ముఖ్యమా? నిజమైన భావ సంపత్తి ప్రధానమా? అని బేరీజు వేసుకునే క్రమంలో కొలతలతో కూడిన రూపం కోసం సారాన్ని కుదించుకునే స్థితికి వెళ్లకూడదనేది కవుల గమనంలో ఉండాలి. అయితే మోహన్‌ రాం ప్రసాద్‌ లాంటి బలమైన హైకూ కవులు కొందరు నిర్మాణం విషయంలోనూ నిక్కచ్చిగా వ్యవహరిస్తూ కవితా సృజన చేస్తున్న విషయాన్నీ గమనించాలి. అట్లాంటి ప్రయత్నపూర్వక ప్రయత్నమే ఈ పూలరేకులు అనిపిస్తుంది. పూల నిర్మాణ సౌష్టవం ఒక క్రమపద్ధతిలో వుంటుంది అనే భావనకు కట్టుబడి ఈ కవితా రేకులను కూడా ఒక క్రమపద్ధతిలో కూర్చి నిర్మించిన తీరు ప్రశంసనీయమే. అయితే నిర్మాణం కోసం కవితాత్మ చెదిరిపోయే సందర్భాలు కూడా తప్పక వుంటాయి. అట్లాంటి స్థితిని చాలావరకు అధిగమించగలిగిన కవి మోహన్‌ రాం ప్రసాద్‌. అందుకే అంటాను : ఇతడు హైకూ సమ్మోహనుడని. రూపమే కాదు, అంతస్సారమూ అంతే బలంగా పరిమళీకరించబడి అందంగా కూర్చబడిన ఈ పూలరేకుల్లోకి పాఠక తుమ్మెదలారా, ప్రవేశించండి. ఒకానొక రంగులమయ ప్రపంచం, మెత్తని పూలపొత్తిలా తాకి మీ హఅదయాల్ని పరిమళభరితం చేస్తుంది.