సామాజిక చైతన్య కవితా గొంతుక

- డా|| రాచపాళెం చంద్రశేఖర రెడ్డి  - 9440222117

ఆమె అనుగ్రహిస్తే
ప్రేమను పంచే అమృతభాండం
ఆగ్రహిస్తే
శిరస్సును తుత్తినియలు చేసే కోదండం
ఇటీవల వాట్సప్‌లో చదువుతున్నాను కొండసాని రజిత కవితలు. ఎవరీమె? కవితలు చాలాబాగా రాస్తున్నారు అనుకున్నాను. తర్వాత తెలిసింది ఆమె అనంతపురం వాసి అని. ఇంతలోనే ఆమె కవితలు పుస్తకంగా రావడం, ఆవిష్కరించడం జరిగిపోయాయి. ఏప్రిల్‌నెల 28న వరంగల్లు నుంచి రైలు దిగి నేరుగా రాధేయ పురస్కార ప్రదాన సభకు వెళ్ళాను. లోపలికి వెళ్ళగానే రజిత వచ్చి పుస్తకం చేతిలోపెట్టారు. ఆమెను చూడడం అప్పుడే. అంతకుముందు కొన్నిసార్లు ఆమెకవితలు చదివినప్పుడు వాట్సప్‌లో అభిప్రాయం చెప్పడమే. ఆమె కవితల్ని ఒక్కసారిగా చదివినప్పుడు రజిత చాలాప్రామిసింగ్‌ కవి అనిపించింది. కొంత భావజాల పరిపక్వత, మరికొంత లోకానుభవం వస్తే ఆమె తనను తాను ఉన్నతీకరించుకోగలరు.
అందరు మహిళలలాగే రజితకూడా కళాకారిణి కావడానికి పెద్ద సంఘర్షణే పడవలసివచ్చింది. పదేళ్ళ వయసులోనే తాతకు పురాణాలు చదివిపెట్టడంతో ఆమెకు సాహిత్యంతో పరిచయమేర్పడినా, వెంటనే ఆమె రచనారంగంలోకి ప్రవేశించలేక పోయారు. చిన్నవయసులోనే పెళ్ళి, సంసారం, అంగన్వాడిఉద్యోగం వంటివి ఆమె రచనాజీవితాన్ని కొంతకాలం నివారించాయి. మంచిభర్త, అతని ప్రోత్సాహం ఆమెలోదాగి ఉన్న కవిని పంజరం నుండి బయటికి తీసుకొచ్చింది. ఫలితంగా ''ఒకకల రెండుకళ్ళు'' కవిత్వసంపుటి బయటికి వచ్చింది. ఈ సందర్భంగా రజితకు అభినందనలు.
రజిత కవితలన్నీ ఇటీవలి ఏడాదిలోపలివే. చాలా తాజాకవితలు. రజిత కవితలలో గట్టి రాజకీయ స్వరముంది. ఆమె కవితలను సీమకవితలని, రాజకీయ కవితలని, స్త్రీ పురుష సంబంధాల కవితలని విభజించి అధ్యయనం చేయవచ్చు, ఇతరాలు ఏవైనా ఒకటీ అరా ఉండవచ్చు.
రజిత వ్యవసాయకుటుంబంలో పుట్టారు. ''కారుమేఘంతో పోరుసలిపే కరువుకు నిలువెత్తు రూపమైన రాయలసీమలో ఓసాధారణ రైతు'' కుటుంబంలో పుట్టారు. జిల్లారాజకీయాలతోను కొంతసంబంధం ఉన్నట్లుంది. వర్తమాన భారతీయ రాజకీయాలమీద ఆమెకు తీవ్రమైన విమర్శనాత్మకదృష్టే ఉంది. పెట్టుబడిదారీ రాజకీయాలమీద గట్టి విమర్శ పెట్టారు. అంతాబాగుంది, దేశం వెలిగిపోతోంది వంటి భ్రమలు ఆమెకులేవు.
భారతదేశం వ్యవసాయ దేశమని, రైతు దేశానికి వెన్నెముక అని ప్రచారం జరుగుతుంది. ప్రణాళికలు, బడ్జెట్టులు రైతుపేరుమీద అపారమైనడబ్బు ఖర్చవుతూ ఉంటుంది. కేంద్రరాష్ట్ర ప్రభుత్వాలలో వ్యవసాయశాఖ మంత్రులుంటారు. అన్నీఉన్నా, రైతులు గిట్టుబాటు ధరకోసం ఎన్నికలలో నామినేషన్లు వెయ్యాల్సి వస్తున్నది. ఉద్యమాలు నడిపి లాఠీచార్జీలకు, కాల్పులకు, అరెస్టులకు గురవ్వాల్సివస్తున్నది.
రజిత 'నాదేశపువెన్నెముకా'కవితలో దళారీవ్యవస్థ, ఎన్నికల రాజకీయం రైతును ఎలా నాశనంచేస్తున్నాయో అధిక్షేపగొంతుకతో చెప్పారు. పాలకులు రైతును ఓట్లుపెట్టే బంగారుబాతుగా చూసే దుర్మార్గాన్ని ఎత్తిచూపారు. రైతు అప్పులఊబిలో దిగబడి పోవడాన్ని ప్రస్తావించారు. రాజకీయ వైఫల్యాన్ని నిలదీశారు.
ఐదేళ్ళనాడు జరిగే/ పోలింగ్‌ పండుగనాడు/ గద్దెనెక్కే ఖద్దరుపెద్దలకోసం/ ఫలం రాకున్నా పొలందున్నే/ నీహలం వర్ధిల్లాలి కలకాలం
పాలకులు ఎన్నిరకాలుగా ప్రజల్ని వంచించినా,
వాళ్ళు అవసరమైనప్పుడల్లా ఓట్లరూపంలోనే తమ సత్తా చూపుతున్నారు. రాజకీయవాదుల అంచనాలను తలక్రిందులు చేస్తూనే ఉన్నారు. 'నిజం గ్రహిస్తే' కవితలో ఈ నిజాన్నే ఎన్నికలముందు పాలకులకు గుర్తుచేశారు.
అధికారంలోకి రాకముందు/ సుపరిపాలనను జపించి/ అవకాశం దక్కి, కుర్చీఎక్కి/ 'స్వ'పరిపాలనతో తపిస్తే/నిజాన్ని నీ రాజకీయ ఇజాన్ని/ గుర్తించిన జనం/ మళ్ళీ తమఓటు /పోటుగో/ నిన్ను ఉరితీస్తారు.
అని హెచ్చరించారు. ఇంత ఖచ్చితమైన ప్రజాపక్షం వహించడం ఇతర కవులకు అనుసరణీయం, కవుల కంఠాలలో ఈ నిర్దిష్టత నేటి అవసరం.
చదువురాని వాళ్ళు మన రాజకీయాలలోకి వచ్చి పాలకులై విధానాలు రూపొందిస్తున్నారని రజిత చిన్నప్పుడు వినినట్టున్నారు. ఇది ఒకప్పుడు నిజం. ఇప్పుడు కాదు. నిన్న, మొన్న మాధ్యమాలలో ప్రకటించారు 60% నుండి 88% దాకా అన్నీ పార్టీలూ విద్యావంతులకే, కనీసం డిగ్రీ చదివినవాళ్ళకే సీట్లు ఇస్తున్నారు. అయితే 'మినహాయింపు' కవితలో రజిత లేవనెత్తిన ప్రశ్న ప్రతి చిన్న ఉద్యోగికీ అనేక రకాల వడపోత ఉంటుంది, కానీ, అధినేతలై విధానాలను రూపొందించే వాళ్ళకు ఏ వడపోతలూ లేవు ఎందుకు? అన్నది. రాజకీయ రంగంలో గిరీశంల ప్రాధాన్యం పెరగడంపట్ల 'మహానటులు' అంటూ రజిత ఆగ్రహపడ్డారు. డబ్బుతో ఓట్లు కొనుక్కునే దుష్టసంప్రదాయాన్ని రజిత 'పోలింగ్‌పండుగ' ఏటేటా వస్తే బాగుండునని అధిక్షేపించారు. ఎటూ ఓట్లను కొంటున్నారు గనక, ప్రతిఏడాదీ కొంటే ప్రజలు పాలకులకు జ్ఞాపకం ఉంటారంటారామె. ఈ అధిక్షేపమంతా ఎందుకంటే, రాజకీయం ప్రజారాజకీయం, రాజకీయం ప్రజాస్వామ్య రాజకీయం కాకపోవడం వల్లనే.
కరువు అనంతపురం జిల్లాకు రోజూ వచ్చే చుట్టం. 'అనంత' జీవితం కరువుపట్టాల మీదనే సాగుతుంది. కరువు మీద కవితరాయని సీమకవులు లేరు. రజిత 'కరువుపూలు' రాశారు. కరువును గురించి ప్రచారం జరగడమేగాని, కరువునిర్మూలనా ప్రయత్నాలు అంతగా జరగడంలేదు. రజిత కరువు కరువుగానే మిగిలిపోయి, కరువుపేరుమీద జరిగే హడావిడిని ఎత్తిచూపారు.
వల్లకాడయిన పల్లెతనం
రంగుల ఫోటోలుగా రూపాంతరం చెంది
పత్రికల పతాకశీర్షిక అవుతుంది
రజిత భవిష్యత్తులో కరువు, కరువును ఆవరించిన రాజకీయ క్రీడను, కరవు సృష్టిస్తున్న ముఠాకక్షలను గురించి విస్తృతంగా కవితలు రాయవలసి ఉంటుంది. అలాగే ఫాక్షనిజం వల్ల, కరువుల వల్ల స్త్రీలు పడే బాధల్ని కూడా ఆమె చిత్రించడం అవసరం. అదే సమయంలో కోస్తా సినిమా రాయలసీమ ఫాక్షనిజంమీద చేప్పే అబద్ధాలనుకూడా రజిత తన కవితలలో విమర్శించడం అవసరం.
చెట్టును ప్రేమించని మనిషి ఉండడు. అనేక రకాల సంస్కృతి ప్రపంచమంతా చెట్టును ఆవరించి ఉంది. అదేచెట్టు వ్యాపారుల సరుకైపోయి పర్యావరణసమస్య ఏర్పడుతున్నది. చెట్లు అదృశ్యమౌతున్నాయి. బడావ్యాపారుల ప్రయోజనాల కోసం, కలపదొంగల కోసం చెట్లు, అడవులు అదృశ్యమౌతున్నాయి. కవులు ప్రకృతిప్రేమికులు. మానవత్వం మనుషులపట్లనే కాదు, ప్రకృతిపట్ల కూడా ప్రదర్శిస్తారు కవులు. రజిత 'చెట్టు' కవితరాశారు. చెట్టు మనిషికి పుట్టుక నుండి చావుదాకా ఏయే దశలలో ఎలా ఉపయోగ పడుతుందో వర్ణించారు.
నీపుట్టుక నుండి తోడైవచ్చి
గిట్టాక నీ దేహంపై కప్పినమట్టిపై
మళ్ళీ చిగురించి చెట్టవుతుంది
ప్రపంచీకరణయుగంలో కార్పొరేట్‌ విద్యావ్యవస్థలో జరిగే దుర్మార్గాలు అన్నీ ఇన్నీ కావు. విద్యావ్యాపారులుగా ఉన్న
వాళ్ళు ఇవాళ రాజకీయ నాయకులై చదువును అంగడి సరుకుగా చేసి మానవ విలువల్ని ధ్వంసం చేస్తున్నారు. ఈ దుర్మార్గాన్ని మానవత్వం ఉన్న కవులు, విద్యపట్ల గౌరవం
ఉన్న కవులుఎవరూ సహించరు. రజితకూడా ''కార్పొ' రేట్‌' చదువు'' కవిత రాశారు.
చదువుకునే వారికంటే /చదువు'కొనే' వాళ్ళు/ఎక్కువ
అని అధిక్షేపించారు. మందపుచర్మాలకు ఈ అధిక్షేపం అంటుతుందా! చదువును లక్షలు, కోట్లు పెట్టి కొనేవర్గం బలపడుతున్న సమాజంలో పేదరికం కూడా బలపడుతుంది. చిన్న చేపను పెద్దచేప మింగే వ్యవస్థలో ఆర్థికఅంతరాలు ఇంకా పెరుగుతాయి. రజితకు ఈ స్పృహ ఉంది. 'ఆకలిఅలారం' రాశారు. చెత్తకుండీలలో కుక్కలతో పోటీపడి అన్నం మెతుకులను ఏరుకునే భారతీయ పౌరుణ్ణి రజిత ఈకవితలో దయనీయంగా వర్ణించారు. ఈ కవిత ఏడుదశాబ్దాల స్వతంత్రభారత రాజకీయ వైఫల్యానికి నిదర్శనం. దేశంలో ఇంకా ఆకలి మనుషులుండడం ఒక 'అలారం' ప్రమాద హెచ్చరిక అంటున్నారు కవి.
వాడిదేహం
డ్యూటీచేసే కార్పొరేషన్‌ కార్మికుల కర్రదెబ్బలను
పోటీకి దిగే వీధి కుక్కల పంటిగాట్లను
మౌనంగా భరించి నెత్తుటి గాయాలను పూస్తుంది
స్త్రీ పురుష సంబంధాలు వస్తువుగా, రజిత, వైవిధ్యభరితమైన కవితలు రాశారు. స్త్రీగా తనంటే ఏమిటో రజిత నిర్వచించుకున్నారు, 'కీర్తిపతాకను' కవితలో. స్త్రీలోని రెండురకాల శక్తులను గుర్తు చేశారు 'రెండోకోణం'లో. ఇది స్త్రీగా, కవయిత్రిగా తననుతాను నిర్వచించుకోవడం, అస్సర్టైన్‌ చేసుకోవడం. 'కీర్తిపతాకను' కవితలో స్త్రీ అబలకాదు, సబల అని పురుషసమాజానికి గుర్తుచేశారు. ఉల్లేఖాలంకారం లాగా స్త్రీ అంటే ఏమిటో అనేక పోలికలు చెప్పారు. స్త్రీ శక్తిసామర్థ్యాలను నొక్కిచెప్పారు.
నేను నారిని/ మ్రోగించిన సమరభేరిని అని మొదలైన కవిత నేను నారిని/ విజయం సాధించే సమరభేరిని అని ముగిసింది.
స్త్రీశక్తిని చాటడంలో కొన్ని అతిశయోక్తుల్ని
ఉపయోగించుకున్నా, స్త్రీని చులకనగా చూస్తే పరిణామాలు తీవ్రంగా ఉంటాయి అని హెచ్చరించడానికి వాటిని వినియోగించుకున్నారు. 'రెండోకోణం'లో కవి, స్త్రీలోని ద్విముఖశక్తిని వర్ణించారు. ఇదికూడా ఆకతాయి పురుషప్రపంచానికి హెచ్చరికే.
అమ్మఒడి
త్రిమూర్తులనే జోకొట్టి నిద్రపుచ్చిన ఊయల
మదాంధులైన అసురులను
తుదముట్టించిన మృత్యుహేల
ఈ రెండు కవితలూ స్త్రీలలో ఆత్మవిశ్వాసాన్ని పెంచుతాయి, స్త్రీలు తాము అబలలు కాదు అని గ్రహించడానికి ఉపయోగపడతాయి. అయితే ఈ పౌరాణిక పదజాలం నుండి ఆధునిక కవులు బయట పడవలసి ఉంది. అభ్యుదయ కవిత్వంలో పురాణపదాలను ఆధునికార్థంలో
ఉపయోగించడం మొదలైంది. అది ఇంకా కొనసాగవలసిన అవసరంలేదు.
'స (రి)తిగమలు' కవితలో రజిత నేరుగా మొగవాడిమీద యుద్ధమే ప్రకటించారు. కుటుంబ స్త్రీ వేదనను చెప్పారు. మొగవాడైన సృష్టికర్తనే ప్రశ్నించారు. ఇది మూడు కవితల క్లుప్తరూప కవిత.
వంటింట్లో కత్తిపీట/కూరలు తరిగేందుకే కాక/ మొగుడికి మొలిచిన/ 'మగాడి'ననే కోరలు తరిగేందుకూ/
ఉపయోగపడితే ఎంతబాగుండో
పురుటిబాధలు మొగాడికెందుకు కల్పించలేదని మొగాడైన సృష్టికర్తను రజిత నిలదీయడం గమనించవలసిన అంశం. అదే సమయంలో రజిత తన జీవితసహచరుని, అతని ప్రేమను కొనియాడారు.
అడుగడుగునా నువ్వుచూపిన ఓర్పు
నీ ఓదార్పు, నీ సహనం, నీ సాహచర్యం
నన్ను నానుండి వేరు చేసి నీలో కలిపేస్తున్నాయి
నిజమైన జీవనసహచరుడికి అర్థం చెబుతున్నాయి
స్త్రీవాదమంటే పురుషులను ద్వేషించేది అనే మూఢనమ్మకంగల వారికి రజిత కవితలు, ఇదివరకే చాలా మంది రాసినట్లు, చెప్పినట్లు, స్త్రీవాదం పురుషాధిపత్యాన్నే తప్ప, పురుషులను ద్వేషించదని తెలియచేస్తున్నాయి. ఇదే శాస్త్రీయమైన పద్ధతి. ఆధునిక వైజ్ఞానిక శాస్త్రఫలితమైన, వైద్యవిజ్ఞానంలో విప్లవఫలితమైన 'స్కానింగ్‌' స్త్రీలకెలా నష్టం చేస్తున్నదో ఇదివరకే చాలామంది కవితలు రాశారు. రజితకూడా 'ఆదిపరాశక్తివై' కవిత రాశారు.
అష్టలక్ష్మీ వినవే అంటూ/ పదేపదే అదేపనిగా పొగుడుతూనే/ అసమానత్వాన్ని ప్రదర్శించే/ ఆటవికతత్వాన్ని/ ఆదిపరాశక్తివై సంహరించు అని పిలుపునిచ్చారు. అష్టలక్ష్మిని, ఆదిపరాశక్తిని అలా ఉంచి, మన సమాజంలో స్త్రీపేరుమీద స్త్రీకే అన్యాయం చేస్తున్న దుర్మార్గాన్ని ప్రతిఘటించమని కవి పిలుస్తున్నారు.
స్త్రీశక్తిని గురించి, స్త్రీ స్థితినిగురించి, స్త్రీ చైతన్యం గురించి చైతన్యవంతమైన కవితలు రాసిన రజిత స్త్రీపురుష సంబంధాలను గురించి మరికొన్ని కవితలు రాశారు. ఋతువులసాక్షిగా, అద్దానికిసైతం, నువ్వేనేనుగా, కలనిజం చేసేందుకైనా, నిరంతరయత్నం, నీ చెలిమితో, నేను పల్లవించిన పాటగా మొదలైనవి. ఈ కవితలలో పురుషునికోసం స్త్రీనిరీక్షణ, పురుషుని పట్ల స్త్రీ తన్మయభావన, తాదాత్మ్యభావన, శరణాగతి వంటి ఢోరణులు కనిపిస్తున్నా, అందమైన ప్రేమభావనలు రజిత వ్యక్తం చేయగలిగారు. స్త్రీని సినిమాలు భోగవస్తువుగా, కామవస్తువుగా ప్రదర్శిస్తున్నాయి. సీరియళ్ళు ఆడవాళ్ళజుట్లు ముడేస్తున్నాయి. సమాజంలో ప్రేమ పేరుతో పైశాచిక దాడులు స్త్రీలమీద జరుగుతున్నాయి. ప్రజాసంఘాలు స్త్రీలమీద దాడులకు వ్యతిరేకంగా
ఉద్యమిస్తున్నారు. ఈ నేపథ్యంలో రజిత రాసిన కవితలలోని నాగరికలక్షణాన్ని అభినందిస్తూనే, మరీ మొగవాళ్ళ పట్ల అంత తన్మయ, తాదాత్మ్యభావన అవసరం లేదని చెప్పవలసివస్తున్నది. అది స్త్రీలకు నష్టం చేస్తుందేమోననిపిస్తుంది. ప్రేమభావాభివ్యక్తిలో నిగ్రహం, సహనం లోపించకూడదు.
నాకు నేనెవరో గుర్తే ఉండదు
నాలోని ప్రతిఅణువూ నీపేరే కలవరిస్తుంటే
ఇది చెడ్డభావన అని ఎవరూ అనరు. స్త్రీపురుషులిద్దరూ తమతమ విడివిడి తనాలను వదులుకొని ఒక్కటవ్వడం అనేది చాలా ఉదాత్తమైన భావన. స్త్రీ నుంచి ఈ ప్రతిపాదన రావడంతో బాలు మొగవాడి కోర్టులోపడింది.
ఇంతకూ నాకు అర్థంకానిది ఒక్కటే/ మనిద్దరం ఒకటేనని అద్దానికి ఎలా తెలుసో మరి/ తనలోకి తొంగిచూస్తే / ప్రతిబింబంగా నిన్ను చూపిస్తోంది
స్త్రీ పురుష సమానత్వాన్ని కాదు, స్త్రీ పురుషసమైక్యతను చెప్పేతీరు రజితకు బాగా చేతనైంది. 'అద్దానికిసైతం' అనే కవితలో, కవి తనవైపు నుంచే కాకుండా, పురుషుడివైపు నుంచి కూడా ఆలోచించారు. అతనూ తనలాగే ఉండాలని కోరుకున్నారు.
అంతర్ముఖుడైన అతడి ఆలోచనలన్నీ
కుసుమం చుట్టూ పరిభ్రమించే తుమ్మెదలా
నా గురించే పరితపిస్తుంటాయి
ప్రేమ అనేది నిజమైన ప్రేమ అయితే అది ఒక స్త్రీ ఒకపురుషుని మధ్యనే సంపూర్ణరూపం తీసుకుంటుందనే భావన శాస్త్రీయమైనదే కాదు, అర్థవంతమైనది కూడా.
సంతోషమంటే ఏంటో అనుకున్నా
నీసమక్షంలో వుండడమేనని తెలిసింది
స్త్రీపురుషులు ఎదురెదురుగా కూర్చొని సంతోషంచడమనేది మధ్య తరగతి భావన. శ్రామిక స్త్రీపురుషులు శ్రమలో పాల్గొంటూ ఆనందిస్తారు. రజిత తన కవిత్వంలో మధ్యతరగతి స్త్రీపురుష సంబంధాలే చిత్రించారు.
స్త్రీ పురుషుని సాన్నిహిత్యం కోసమే తపన పడటం, అలాగే పురుషుడు స్త్రీసాన్నిహిత్యం కోసం తపన పడటం - ఈ ప్రక్రియ వైయక్తికంగా ఉండరాదు. అది శ్రమలో భాగంగా ఉన్నప్పుడే శ్రమైక జీవనసౌందర్యం అవుతుంది. స్త్రీని పువ్వుగా, పురుషుని తుమ్మెదగా పోల్చడం అయితే ప్రబంధ కవిత్వమో, కాకపోతే భావకవిత్వమో అవుతుందని యువకవులు గ్రహించాలి. నిజమే స్త్రీ స్త్రీగా, పురుషుడు పురుషుడుగా
ఉండిపోవడం సజీవవ్యవస్థ అనిపించుకోడు. స్త్రీపురుషుల సమన్వయమే సమాజంలో సూర్యోదయం. అదే సమయంలో అది ఎవరో ఒక్కరే లాభం పొందడానికి దారి తీయకూడదు.
నీ చూపుసోకి/ రమణీయ శిల్పాన్నయ్యాను/ నీ స్పర్శ తాకి
ఉరికే జలపాతాన్నయ్యాను
వంటి అభివ్యక్తులు ముగ్ధమనోహరంగా ఉంటాయి. అదేసమయంలో, అనేక అసౌకర్యాలవల్ల ఒంటరిజీవితాలు గడిపే వాళ్ళమీద ఈ అభిప్రాయాలు ఎలాంటి ముద్ర వేస్తాయో కూడా ఆలోచించాలి. ఒంటరి జీవితం నిష్ఫలమైందా? అనే అభిప్రాయం కవిత్వం కలిగించకూడదు.
కొండసాని రజిత చిన్నప్రాయంలోనే అందమైన కవిత్వరచనా శక్తిని కూడగట్టుకోవడం అభినందనీయం. సంప్రదాయ కుటుంబస్త్రీ పడవలసినదంతా పడి, ఆమె తనలోని కవిని కాపాడుకొన్నారు. సంసార లంపటంలో పడినా తనలోని కవిని కాపాడుకొని మళ్ళీ బయటికి తీసుకొచ్చి కావ్యం రాయగలిగారు. కోడికి ఎగరడం తెలసినట్లు, కోయిలకు పాడడం తెలిసినట్లు రజితకు కవిత రాయడం తెలిసింది. దృక్పథం, తాత్వికతలను స్పష్టంగా ఏర్పరచుకుంటే తన కవిత్వాన్ని తానే సాపుచేసుకోగలరు. ఇందుకు సామాజిక శాస్త్రాల, పూర్వకవిత్వ అధ్యయనం సహకరిస్తుంది. సమాజంలో కొనసాగుతున్న ఉద్యమాలను అర్థంచేసుకున్నా చాలు.