ఏక కాలంలోనే ఉభయులూ ఉపాధ్యాయులూ, విద్యార్థులూ అయ్యేట్టు చేయాలి

- పాలో ఫ్రెయిరె

విమోచనా విద్యలోని హేతుబద్ధత భేదాల్ని తొలగించే వైపు సాగే బోధనలో వుంది. విద్య ఉపాధ్యాయ - విద్యార్థి వైరుధ్యాల పరిష్కారంతో మొదలవ్వాలి. వైరుధ్యపూరిత ధ్రువాల్ని సమన్వయ పరచాలి. ఆ రకంగా ఏక కాలంలోనే ఉభయులూ ఉపాధ్యాయులూ, విద్యార్థులూ అయ్యేట్టు చేయాలి.
ఈ పరిష్కారం యీ (బ్యాంకింగ్‌) ''నిధి'' భావనలో దొరకదు, (దొరకలేదు కూడా). అందుకు విరుద్ధంగా యీ నిధి విద్య యీ వైరుధ్యాన్ని నిలబెట్టే వుంచుతుంది. యింకా చెప్పాలంటే ప్రోత్సహిస్తుంది కూడా. మొత్తంగా పీడక సమాజం ప్రతిబింబించే యీ కింది దృక్పథాలు, ఆచరణలు అందుకు కారణం.

- ఉపాధ్యాయుడు బోధిస్తాడు, విద్యార్థులకు బోధన అందుతుంది.

- ఉపాధ్యాయుడు సర్వజ్ఞుడు, విద్యార్థి పరమ అజ్ఞాని.

- ఉపాధ్యాయుడు ఆలోచన చేస్తాడు. విద్యార్థి తన గురించి

   యితరులు ఆలోచించేటట్టు వుంటాడు.

- ఉపాధ్యాయుడే మాట్లాడుతూ వుంటాడు, విద్యార్థి వింటూ వుంటాడు- అణుకువగా.

- ఉపాధ్యాయుడు క్రమశిక్షణ అమలుచేస్తాడు, విద్యార్థులు అందుకు బద్ధులవుతూ వుంటారు.

- ఉపాధ్యాయుడే తనకి నచ్చినదాన్ని ఎంచుకుని అమలు జరిపిస్తాడు. విద్యార్థులు దాన్నే నెత్తిన పెట్టుకుంటారు.

- ఉపాధ్యాయుడు ఆచరిస్తాడు. ఆ ఉపాధ్యాయుడి, ఆచరణ ద్వారా విద్యార్థులు ఆచరిస్తున్నామన్న భ్రమలో వుంటారు.

- కార్యక్రమ విషయం ఉపాధ్యాయుడు ఎంపిక చేస్తాడు, విద్యార్థులు (వాళ్ళని ఎవళ్ళేనా అడిగితే గదా) అనుసరిస్తారు.

- జ్ఞానంవల్ల వచ్చే అధికారాన్ని తన వృత్తిపరమైన అధికారాన్ని ఉపాధ్యాయుడు గజిబిజి చేసుకుంటాడు. దాన్ని విద్యార్థుల స్వేచ్ఛకు పోటీగా పెడతాడు.

- నేర్చుకునే పద్ధతిలో ఉపాధ్యాయుడు కర్త. విద్యార్థులు కేవలం దానికి బద్ధులు (కర్మ) మాత్రమే.

విద్యకు సంబంధించిన యీ నిధి భావన మనుషుల్ని సర్దుకుపోయేవాళ్ళుగా, ఎలాపడితే అలా లాక్కుపోగల

వాళ్ళుగా చూడ్డంలో వింత ఏమీ లేదు. విద్యార్థులు తమ ఖాతాలో ఎంత మొత్తం నిలవ చేసుకుంటే అంతటా విమర్శనాత్మక చైతన్యం నష్టపోతూ వుంటారు. కాని విమర్శనాత్మక చైతన్యం వాళ్ళకి అందితేనే ప్రపంచాన్ని పరివర్తన చేసేవాళ్ళుగా ప్రపంచంలో జోక్యం కలిగించుకోగలరు. అలాగాక వాళ్ళు తమ నెత్తిమీద రుద్దుతున్న నిష్క్రియాపర పాత్రని ఏ మేరకు భరిస్తే, ఆ మేరకు యీ ప్రపంచాన్ని వున్నదున్నట్టుగా భావించి సర్దుకుపోతారు. తమలో కుక్కిన యదార్థ పరిస్థితి ఖండిత శకలాలతో సర్దుకుపోతారు.

విద్యార్థుల సృజనాత్మక శక్తిని కనీస స్థాయికి తగ్గించడమో, రద్దు చేయడమో యీ 'నిధి' విద్య చేస్తుంది. ఆ సామర్థ్యం దానికి వుంది. దాంతోబాటు దేన్నయినా తేలిగ్గా నమ్మే స్వభావానికి నీళ్ళు పోసి పెంచుతుంది. ఆ విధంగా పీడకుల ప్రయోజనాలకే అది ఊడిగం చేస్తుంది. ఈ ప్రపంచాన్ని విశదం చేసుకోవాలనిగాని, అది మార్పు చెందాలని గాని, వాళ్ళు వీసమెత్తు చూడరు. తమ 'మానవతావాదాన్ని' పీడకులు లాభసాటి పరిస్థితిని నిలబెట్టేందుకు వాడతారు. దాంతో విద్యాబోధనలో విమర్శనాత్మక దృష్టిని పెంపొందించే ఏ చిన్న ప్రయోగాన్నీ భరించలేరు. విమర్శనాత్మక దృష్టి కలిగితే ప్రపంచం గురించిన ఏకపక్ష భావన బీటలు వారుతుంది కదా? ఈ దృష్టి వస్తే ఒక అంశానికీ మరో అంశానికీ మధ్య సంబంధం ఏమిటోనన్న శోధన కలుగుతుంది. అందుకనే పీడకులు స్వతహాగానే ఆ ప్రయోగాలకు వ్యతిరేకంగా వుంటారు.

('విముక్తి - విద్య 'పుస్తకం నుండి)