కవితా యాత్రా కథనం

విశ్లేషణ

- డా|| యస్‌. జతిన్‌ కుమార్‌ -9849806281

''మానవాళిని కలిపేది కవులే''

                      - జీదీ మాజియం చైనాకవి.

ప్రఖ్యాత కవి, కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ అవార్టు గ్రహీత ఎన్‌.గోపీ 2018 అక్టోబరులో చైనాలో కవితాయాత్ర చేసి వచ్చారు. బీజింగ్‌ నార్మల్‌ యూనివర్సిటీలో అంతర్జాతీయ రచనా కేంద్రం వారు అక్టోబరు 21-29 మధ్య నిర్వహించిన కవిత్వం, అనువాద కార్యక్రమాలలో భారతదేశ ప్రతినిధిగా ఆయన పాల్గొన్నారు. ఆ అనుభవాలను, పరిశీలనలను 'చైనాలో కవితాయాత్ర' 'చైనా పద్యాలు' అనే రెండు పుస్తకాలుగా ప్రచురించారు 18.3.2019న వాటిని ఆవిష్కరించి సారస్వత మనస్యుడు, వ్యక్తిత్వశోభితుడు డా|| కె.వి.రమణాచారి గారికి అంకితమిచ్చారు.

ఈ యాత్రా కథనంలో చాలా విలువైన అనుభవాలున్నాయి, చైనా సాహిత్యం గురించి, వర్తమానపోకడల గురించి, అక్కడి కవుల గురించి చాలా ఆసక్తికరమయిన వివరాలు, వ్యాఖ్యానాలు వున్నాయి. ఆ సమాజం గురించిన పరిశీలనలు, వున్నాయి. సౌహర్దా ప్రకటనలు వున్నాయి. స్నేహ సుగంధాలు వున్నాయి. 'చైనా పద్యాల' లోనే కాదు, 'యాత్రా కథనం' లో కూడా సూటిదనం, చక్కని వచనంతోపాటు గాఢమైన కవితాభినివేశం వుంది. భావోద్వేగాల కవితాప్రదర్శన వుంది.

చైనా పట్ల మనదేశంలో గల మిశ్రమ స్పందనల అలజడి వుంది. మనదేశంలో చైనా గురించి ప్రచారంలో వున్న అంశాలవల్ల ఏర్పడిన సంశయం, సంకోచం, విముఖత కొండొక్‌చో శతృభావనల ప్రభావం వుంది. అదే సమయంలో గత 70 సంవత్సరాలలో ఆ వ్యవస్థ సాగించిన ప్రయాణం, సాధించిన విజయం పట్ల ఆసక్తి, ప్రశంస, వారి అభివృద్ధి పట్ల ఆశ్చర్యం, ఆనందం.. వారిని గురించి మరింత లోతుగా తెలుసుకునే ప్రయత్నం, ఉత్సుకత ఇన్ని భావాల కలగలపుతో ఆయన యాత్ర సాగింది. ఈ భావావేశాలను కలిసి 116 పేజీల యాత్రాకథనంగా, 100 నానీలుగా వెలువడ్డాయి.

గోపీ తండ్రిగారు, రోజూ బయటకు వెళ్ళి తిరిగివచ్చిన తర్వాత కుటుంబ సభ్యులను కూర్చోపెట్టుకుని ఆనాటి సంగతులు'' పూలుగుచ్చినట్లు వివరించేవారట, ఆ ప్రభావంతో, ఆ శైలిలోనే గోపీగారి ఈ యాత్రాకథనం సాగింది. విమానంలోను, ట్రైనులోను కిటికీ ప్రక్క సీటు దొరికినందుకు చిన్న పిల్లవాడిలా సంబరపడే లక్షణం. ''చలనశీల దృశ్యకావ్యం'' లా సాగిపోయే ఈ కథనానికి ఆలంబన అయ్యింది. అంతేకాదు ''ఆలోచననాలోచలనాలను'' పసిగట్టే పరిణతి ఒక అలంకారమయ్యింది.

''60 సంవత్సరాలుగా చైనా అంటే కోపం. పదిరోజులలోనే ప్రేమించటం నేర్చుకున్నాను'' అన్నారు. ''చైనా యానం ఒక విలక్షణ గానం'' గా భావించారు. తిరుగు ప్రయాణంలో విమానంలో కూర్చుని, గుర్తుచేసుకుంటూ'' పెన్సిలులోంచి తక్షణం రాలిన అక్షరం సుమాలు ఎత్తిపట్టి నానీలుగా మార్చారు. అలవోకగా అప్పటికప్పుడు రాసే (ూజూశీఅ్‌aఅవశీబర) కవిత్వానికి, జ్ఞప్తికి తెచ్చుకు రాసినప్పుడు (=వషశీశ్రీశ్రీవష్‌ఱశీఅ) పెద్ద తేడా వుండదనే భావన వెలిబుచ్చారు. రెండు సందర్భాలలోను కవితగా వురికేది అనుభవ ముద్రలే కదా!

అక్కడ చదివిన తన కవితలు, చేసిన ప్రసంగాలు, విన్న ఇతర అంతర్జాతీయ, చైనా కవుల కవితలు, భాషానాద సౌందర్యాల కోసం మూల భాషలోనూ, అర్థంకోసం ఇంగ్లీషు అనువాదాలతోను గడిపిన ఆరురోజుల కార్యశీల కార్యక్రమాలను వివరంగా చెబుతూ వాటి గురించి చిన్న చిన్న వ్యాఖ్యానాలతో చాలా ఆసక్తికరంగా ఈ రచన సాగుతుంది. కవితలనే కాదు, ఆయా కవుల విలక్షణ లక్షణాలను సైతం మనకు పరిచయం చేసి మనమూ గోపీ గారితో ఆ సభలో పాల్గొన్న అనుభూతిని కలిగించారు. అదే సందర్భంలో చైనాలో కవులకు, కళాకారులకు ఇస్తున్న గౌరవమర్యాదలు సాహిత్యరంగానికి గల ఆదరణకు ఈయన పొంగిపోతారు. కార్యశాలలో పాల్గొన్న కవుల కవితల ఇంగ్లీషు, చైనా అనువాదాల పుస్తకం ఆ సభలలోనే అందటంచూసి వారి కార్యనిర్వహణ రీతికి అచ్చెరువు చెందుతారు. విద్యార్థులు, యువజనులు ఈ సాహిత్య సమావేశాలలో అధిక సంఖ్యలో పాల్గొనడం చూసి సంబరపడుతారు'' సముద్రాలు దాటివచ్చిన కవితా పుష్పాలకు స్వాగతం'' (ఔవశ్రీషశీఎవ ్‌శీ =శీరవర ూషతీశీరర ్‌ష్ట్రవ శీషవaఅర) అంటూ ఆహ్వానించిన కున్‌షాన్‌ సమ్మేళన నిర్వాహకుల కవితా హృదయానికి పరవశించిపోతారు. అమెరికా, డేనిష్‌, దక్షిణాఫ్రికా, జర్మనీ, ఇండియా దేశాల నుంచి వచ్చిన ఒక్కొక్క ప్రతినిధితోనూ, ఆరుగురు చైనా కవులతోను కవితాచాలనం చేసి, చైనా కవితారంగం గురించి చెబుతూ ''భావుకతలో మనకు వీళ్ళే సాటి'' ఎక్కడో పశ్చిమంలో వెతుకుతున్నాం'' అని తప్పిపోయిన భారతదృష్టికి ఒక దిశను చూపించారు గోపి. చైనాతో మనకున్న వేల సంవత్సరాల సాంస్కృతిక అనుబంధాన్ని, బౌద్ధం ద్వారా ఏర్పడ్డ అనుసంధానాన్ని గుర్తుచేసుకుంటారు. ఠాగూర్‌, గాంధీలకు వాళ్ళు ఇస్తున్న గౌరవాన్ని గమనించి ఆనందిస్తారు. బ్రహ్మపుత్ర మనల్ని కలిపి పుట్టింది అంటారు. రెండు సంస్కృతుల మధ్యవున్న సారూప్యం ఎంతో ఆశ్చర్యం కలిగిస్తుంది. అక్కడి ఆర్ట్‌ గ్యాలరీలను చూస్తే ఏలెలక్ష్మణ్‌, యాదగిరి గుర్తుకొస్తారు. అక్కడి కవులు పాడిన జానపదగీతాలు వింటే గోరటి ఎంకన్న స్ఫురిస్తాడు. ''చైనా సంగీతాన్ని శ్రద్ధగా వినండి. ఎస్‌.డి. బర్మన్‌ గుర్తుకొస్తున్నాడు'' ఇలా అడుగడుగునా చైనాతో మనకు గల సామీప్యాన్ని, సాంస్కృతిక బంధుత్వాన్ని ఎత్తి చూపుతారు ''అది ఏర్పరచిన సమాజం కాదు ఏర్పడివున్న సమాజం'' అందుకే ఘనమైన, సాంస్కృతిక వారసత్వ పునాదిగల వ్యవస్థ ఆ సంస్కృతి అంత తొందరగా మారదు. వాళ్ళు ఎంత అభివృద్ధిని సాధించినా, యాంత్రిక, పాదార్థిక ఉన్నతిని పొందిన వాళ్ళ ప్రవర్తనలో విప్లవకాలంనాటి కఠోర శ్రమల స్ఫూర్తి, కన్ఫూషియనిజం, బుద్ధిజంల మత చేతనా తాత్వికత అంతర్లీనంగా ప్రవహిస్తూ, శాంతియుత, సామరస్య పూరిత వ్యవస్థగా వారిని తీర్చిదిద్దిన వైనం వివరిస్తారు.

నేటి ప్రపంచీకరణ నేపథ్యంలో చైనాలో జరుగుతున్న మార్పులను రేఖామాత్రంగా స్పర్శిస్తారు. అణురణ నాదాలకు, యుద్ధాలకు యువతరంలో చోటులేదనీ, ఏవైనా వినిపించినా అవి వ్యాపార ప్రయోజనాలకే తప్ప శాంతికి విఘాతం కాబోదని గోపి విశ్వాసం. అక్కడి నిత్యవ్యవహారాలు, పాలనా వ్యవహారాలు, శిక్షణా మొత్తం చైనా భాషలో (మాండరిన్‌ మాండలీకం) లో జరుగుతున్న విషయాన్ని, వాళ్ళ భాషాభిమానాన్ని చిత్రిస్తూ ''ఇంగ్లీషు నేర్చుకోకపోవటం వల్ల మాకేం లోటు? అవసరమయితే మీరే చైనీస్‌ నేర్చుకోండి'' అనేంత భాషాభిమానం, ఇంగ్లీషు ధిక్కారం అక్కడ వుంది. మనం ఇప్పటికీ పశ్చిమ దేశాల భావ దాస్యానికి అలవాటుపడ్డం. కానీ చైనా వారి అభివృద్ధికి ఇంగ్లీషు రాకపోవటం ఏమీ ఆటంకం కలగలేదు కానీ వ్యాపార వాణిజ్యాల అవసరాల రీత్యా మాత్రం అక్కడ ఇంగ్లీషు నేర్చుకుంటున్నారు అని చైనాలో మాతృభాషలో విద్యాబోధన జరగటం, ఆ ప్రజల జీవనానికి, జీవికకు వారి స్వంత భాష ఎలా తోడ్పడుతున్నదో వివరించారు. మనం ఇక్కడ భాషాభిమానాల్ని ఒక ఉద్వేగంగా చూస్తుంటే అక్కడ వారి స్వంత భాష పాలనాభాషగా బోధనా భాషగా నీరాజనాలు అందుకుంటూ జాతి అభివృద్ధికి ఎలా దోహదం చేసిందీ ఎత్తి చూపుతారు. ''చైనా విశ్వవిద్యాలయాలు అమెరికా వాటికంటే క్వాలిటీలో ఏమాత్రం తీసిపోవు. పైగా విద్యారంగంలో వాళ్ళు ఎన్నో కొత్త పుంతలు తొక్కుతున్నారు'' అనే అంశాన్ని ఒక మాజీ వైస్‌ ఛాన్స్‌లర్‌గా నిశితంగా పరిశీలించి గోపీ అభిప్రాయపడ్డారు. ''పిల్లలంటే ఎంత శ్రద్ధ - రేకులు రాలకుండా పువ్వుల్ని సవరించినట్లుగా'' వారిని పెంచుతున్నారని భావిపౌరుల శిక్షణ, ఆలనా పాలనల గురించి చెబుతారు, కళ్ళ బడ్డ భారీనిర్మాణాలను, ఆధునిక కట్టడాలను ఆహ్వానిస్తూనే, వారు తమ సంప్రదాయికతను, కాపాడు కుంటున్నారని అభినందిస్తారు. ''చైనాలో ఏ భవనాన్ని చూసినా దానికి ఎక్కడో అక్కడ ఒక చైనీయ సాంస్కృతిక స్పర్శ వుంటుంది. గోడ మీదో, గోపురం మీదో ఇది చైనా కట్టడమనే ముద్ర వుంటుంది.'' ఇది చైనా వారి విశిష్టతనం కూడా గుర్తించాలి! నిజానికి చాల మంది వారిది పెట్టుబడిదారీ అభివృద్ధి అని వ్యాఖ్యానిస్తున్నా (గోపీ గారు కూడా ఫ్యూడలిజం పోయి కమ్యూనిజం, ఇప్పుడు కాపిటలిజం, భూమి గుందంగా వుందని నానీ రాశారు) ''చైనా విశిష్టతలతో కూడిన సోషలిస్టు నిర్మాణం'' అని వారు ప్రకటించారు. వాస్తవం చూస్తే చైనాచాయ్‌ చేదుగా వుంది అయినా తాగాలనిపిస్తుంది.' అన్నట్టు వారి విధానం, వ్యవస్థా నిర్మాణం అకుంఠిత దీక్షతో, అపూర్వమైన త్యాగశీలత, కష్ట సహిష్ణుత గల జాతి జనులు 70 సంవత్సరాలుగా సాగించిన కఠోర దీక్షాఫలం. అందుకే వారి చాయ్‌లాగ ప్రపంచ దేశాలకు పసందుగా, తాము అందుకోవలసిన మార్గంగా ఆదరణ పొందుతోంది.

ప్రఖ్యాత చైనాగోడను చూసి ఆయన గొప్ప కవితను రాశారు, ''భద్రతాభ్రమలకు తిరుగులేని సరిహద్దురేఖ'' అంతులేని మానవ యాతనల అంతరాల గోడలు పగులగొట్టిన మొనగాడొచ్చాడు. గోడలు లేని దేశంలో ఇప్పుడీగోడ వొట్టి మ్యూజియం గోడే''. అంటూ ఆ గోడను ''ప్రతిఘటనా ప్రతిక'' గా గౌరవిస్తారు. ''ఒకప్పటి మానవ ప్రయత్నానికి బృహత్ప్రతీక' అని ఆ గోడనుంచి ఒక రాయిని తొలుచుకు తెచ్చుకున్నారు చరిత్రకు ఆనవాలుగా. ''కాలాన్ని చీలుస్తూ సాగుతున్న బుల్లెట్‌ ట్రైన్‌'' లా రన్నింగ్‌ నేషన్‌ అయ్యింది చైనా. ''దేశి సరుకులు నాపమన్నాడు గురజాడ. నేడు చైనా ఆ పని చేస్తున్నది'' అని దేశాభిమానం నాకు కద్దని వొట్టి గొప్పలు చెప్పుకునే మనకు పరోక్షంగా గోపీగారు అభివృద్ధిమంత్రాన్ని చెప్పారు. ''మనం మాటల మాంత్రికులం వాళ్ళు చేతల మాంత్రికులు'' అన్న నిర్ధారణకు వచ్చారు. అంతేకాదు ''గతంలో జోకర్లని వెక్కిరించారు.. ఎంత హుందాగా వుంటారు వాళ్ళు'' అని గుర్తించారు. పరిచయం లేనప్పుడు ''చింగ్‌ చాంగ్‌ అంటూ ఎగతాళి (గా చూసిన భాష నేడు) చెవుల్లో కోకిలలు దూరిన స్వరకేళిగా'' వినిపించింది. అందుకే ''దూరం అంధకారం'' అంటారాయన. ఈ యాత్రతో అవగాహన పెరిగింది. ఇలా తను విన్న దానికి, కన్న దానికి గల వ్యత్యాసాలపై ఆయన మనసు పంచుకుంటారు. అంతేకాదు ఈ చిన్న పుస్తకం నిండా అనేక మానవ స్పందనలు. తన ఈ యాత్రకు కారణమైన కవయిత్రి జామీ గురించి, తోటి కవుల గురించి, యాత్రలో సహకరించిన వాలంటీరు యువతీయుకుల గురించి ఎంత ప్రేమగా స్నేహంగా మాట్లాడుతారో! అలాగే ఇంటి వద్ద అనారోగ్యంతో బాధపడుతున్న భార్యా (అరుణగారిని) గురించి ఎంత బెంగ, ఎంత అప్యాయతగా తలచుకుంటారో, ఆ వ్యక్తిత్వ శోభ పాఠకుణ్ణి ఇట్టే ఆకట్టుకుంటుంది. ''హిమాలయాలు నా కిరీటం, గంగా, యమునా, గోదావరులు నా కళ్ళలోంచి రాలే భాష్పాలు'' అని యావత్‌ భారత దేశాలు తనలోనికి ఆవాహన చేసుకుని సాగించిన సాహితీ యాత్రను ముగించుకుని హైదరాబాద్‌ చేరగానే వినిపించిన స్పర్శా సంగీతం మనలోని తీయని భావాన్ని నింపుతాయి.

''సర్వసంస్కృతులూ ప్రపంచ సంస్కృతిలో భాగమే. ప్రపంచశాంతి అభ్యుదయాల పథంలో ఉమ్మడి భాగస్వామ్యంతో నూతన తీరాలకు మానవాళి'' చేరాలనే సత్సంకల్పంతో జనచైనా సాగిస్తున్న ప్రగతి ప్రస్థానాన్ని ఆ వ్యవస్థ అనేక ముఖాలుగా ఎదుగుతున్న తీరును, తనదైన భారతీయ దృష్టితో వీక్షించి చైనా(తో) ఇక నుంచైనా కలిసి మెలిసి వుందాం. ఇరుగు పొరుగులం కదా మనం అని సౌహార్థంగా, స్నేహ పూర్వకంగా సాహితీ పతాకనెత్తి పట్టుకున్నారు గోపీ. ఆయనే అన్నట్లు

దేశమేదయినా మట్టివొకటే.. ఆకాశం వొక్కటే మానవ సంస్పందనలు వొక్కటే కాకపోతే వాటి విశిష్టత మనల్ని ఆకట్టుకుంటుంది. ముఖ్య పరిశీలనల వల్ల మానవీయ మౌలికాంశాలు బోధపడతాయి.

చైనా దేశం గురించి ఇంత స్నేహ పూర్వకంగా, ఆలోచనాస్ఫూరకంగా రెండు చిన్ని పుస్తకాలు తెచ్చిన డా|| గోపీగారికి అభినందనలు.

(18.3.2019న చైనాలో కవితా యాత్ర ఆవిష్కరణ సభలో చేసి ప్రసంగానికి ఇది విస్తరణ)