సామాజిక, భావుకత్వ పరిమళం భగ్వాన్‌ కవిత్వం !

డా|| రాధేయ
8247523474


కవి ఒంటిరి కాదు, సమూహ స్వాప్నికుడు.
ప్రాపంచిక సుఖాల  ప్రవాహంలో కొట్టుకుపోకుండా స్థిరంగా నిలబడగల ఆశావాది
అనేకానేక జీవన  వైరుధ్యాల మధ్య పోరాటం సాగిస్తూ ప్రశ్నించే సందర్భాల్లో మౌనంగా ఉండలేని హేతువాది.
పతన విలువల ముందు మోకరిల్లనివాడు. స్వేచ్ఛగా మాట్లాడగల్గిన చలనశీలి కవి మాత్రమే.
సామాజికుల బతుకుకోణాల్లోకి నిర్భయంగా, నడిచిపోగలిగినవాడు. పల్లెసీమల శ్రమజీవనంలోని మట్టివాసనలకు, మట్టి మనుషుల గుండెలకు కరిగిపోయే స్వభావం కవిది మాత్రమే.
మానవ సంబంధాల విచ్ఛిన్నతలో, ప్రాపంచిక పరిణామాలు వేగంగా మారిపోతున్న కాలంలో తనేమిటో? తన గమ్యమేమిటో నిర్దేశించుకోగలిగినవాడు కవి మాత్రమే. కవి తన కవిత్వంతో పాఠకుల మానసిక పరిధిని విశాలం చేస్తాడు. జీవితంపట్ల గొప్ప ఆశను, విశ్వాసాన్ని కల్గిస్తాడు. ఈ నేపథ్యంలోంచి తెలుగు కవితాక్షేత్రంలో ఆరోగ్యవంతమైన ఫలాల్ని పండిస్తున్న అరుదైన అపురూపకవి భగ్వాన్‌.
భగ్వాన్‌ నాకు ఇష్టమైన కవి.

చక్కనైన సామాజిక కవిత్వానికి ఆయన రోల్‌మాడల్‌. మంచి పదునైన అభివ్యక్తి, ఆర్ధ్రత, శిల్పంతో మేళవించిన కవిత్వం భగ్వాన్‌ది.

సమకాలీన తెలుగు కవుల్లో భగ్వాన్‌శైలి విశిష్టమైనది. పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా తణుకు మండలంలోని మండపాకవారి నివాసం, వృత్తిరీత్యా ఉపాధ్యాయులు. ప్రవృత్తి రీత్యా తెలుగువారు మర్చిపోలేని నిండైన కవి. భగ్వాన్‌ వ్యక్తిగా అత్యంత సౌమ్యులు. మృదుభాషి, వారి కవిత్వం కుసుమ సౌందర్య కోమలం, కొమ్మల్లో కోయిల కవితాసోయగం.

అనుభూతుల పునాదిగా 'శబ్దాల్ని ప్రేమిస్తూ' :

భగ్వాన్‌ మొదటి కవితా సంపుటి శబ్దాల్ని ప్రేమిస్తూ 1991లో వెలువడింది. వారి కవితా ప్రస్థానానికి తొలి అడుగు ఈ కవిత్వం. అనుభూతిని అందంగా, ఆకర్షణీయంగా చెప్పడం వీరి ప్రత్యేక కవితా లక్షణం.

ఈయన తన పుస్తకాల బీరువాను ప్రవహించే నదుల సంగమ సంద్రంలా భావిస్తారు. మనిషెలా బతకాలో కవిత్వమే నేర్పాలంటారు. కవిత్వం గుండెలకు చూపునిస్తుందంటారు.

ఉదయం, మధ్యాహ్నం, సాయంత్రం రాత్రి వేళల్లో తన  ఇంటి నిజస్వరూపాన్ని ఎంతో అందంగా వర్ణిస్తారు. కలల దోసిళ్ళతో స్వప్న విహారం చేస్తారు. తన ఇంటి పనిమనిషి తొలిపిలుపు తన ఇంటి చీకటికి మేలుకొలుపుగా భావిస్తారు. మరో కవితలో 'పాలిష్‌వాలా'ను గురించి ఇలా రాస్తారు-

తన పిలుపును చిరుఆశతో కాళ్లకు అడ్డంపడే వాళ్ళకు

నిరాశను మోసుకెళ్ళేవారు/ బూట్లకు రంగుపులుముకున్న చేతులతోనే/ కట్టుకున్న దాని పెదాలపె/ నిట్టూర్పుల లిప్‌ స్టిక్‌ను అతికించేవాడు (కవిత - పాలిష్‌వాలా : పుట : 27)

దుఃఖం ఓ సెర్చిటైల్‌, దుఃఖం ఓ డైనమైట్‌ అనీ, మనిషనేవాడెప్పుడూ దుఃఖించాలంటారు.

దుఃఖించే మనిషి భుజాల్ని తట్టొద్దు/ దుఃఖించే మనిషి వెన్నెముకని జాలితో నిమరొద్దు/ దుఃఖించే మనిషిని అక్కున జేర్చుకొని ఓదార్చొద్దు/ దుఃఖం లోనే మనిషి కళ్ళు తెరవాలి/ దుఃఖం లోనే మనిషి విరవాలి (కవిత : దుఃఖం తర్వాత, పుట : 29)

మనసుని గతానికీ వర్తమానాన్ని వంటికీ ఇవ్వడమే వృద్ధాప్యమని, అది ఒక నిషిద్ధ సామ్రాజ్యం. మానవ సంబంధాలకు మసిపూస్తుందనీ, మమతానుబంధాలను మసిచేస్తుందనీ భావిస్తారుకవి.

''గాయలకు చిక్కిన హృదయాన్నీ/ రోగాలకు దక్కిన శరీరాన్ని/ జోలెగా చేసుకొని/ మృత్యుదేవతను భిక్ష అడగడమే వృద్ధాప్యం'' (కవిత : వృద్ధాప్యం, పుట : 34)

అంటూ వృద్ధాప్య జీవితాన్ని గురించి ఎంతో ఆర్ధ్రంగా చెబుతారు. ఇలా వివరిస్తూపోతే ఈ సంపుటిలో ప్రతి కవితా ఆర్ధ్రంగా తడివడిగా మన హృదయాల్ని స్పర్శిస్తుంది. దాటుకొని వెళ్ళడమే కష్టం.

కోనసీమ దృశ్యాలమోత

 'వడ్లబండి' (1997) :

వెంటాడే  వాక్యాలతో, ఎదురుచూస్తున్న దృశ్యాలతో, గోదావరి జ్ఞాపకాలతో, పల్లెసీమల సౌందర్యంతో పరవశించిన కవిత్వమే భగ్వాన్‌ వడ్లబండి. ఇది 1997లో ప్రచురింపబడింది.

మొదటి కవితలోనే 'అమ్మంటే అంతేనేమో' అంటూ -

ఇల్లూ వాకిలీ మంచమూ కంచమూ అన్నీ అరుగే ఐన/ ముసలితల్లి మీకెక్కడైనా కనిపించిందా?/ ఆమె గుండెకోత చప్పుడు మీకెప్పుడైనా వినిపించిందా?

అంటూ ఓ కన్నతల్లి తన కన్నకొడుకు ముందు దోషిగా, దీనంగా, అనాథగా నిలబడ్డ సన్నివేశాన్ని వర్షిస్తాడు కవి. చీలిన దారులన్నీ విధ్వంసం కూడలిలోనే ఏకమవుతున్నాయని, ఇప్పుడు మనిషంటేనే మృత్యువనీ, ఈ ఆధునిక భగవద్గీతలో చంపేవాడూ, చచ్చేవాడూ మనిషేనని ప్రకటిస్తాడు.

అంతేకాదు బ్రెజిల్‌లో అనాధ పిల్లల్ని క్రూరంగా హత్యచేయడాన్ని నిరసిస్తూ మీ దేశం సుందరమైందని, మీ కళాత్మక  కొయ్యగుండెలతో సగర్వంగా ప్రకటించుకోండి అని ఆవేదనగా పల్కుతాడు. ఇవాల్టి డ్రగ్‌ కల్చర్‌కు యువత బానిస కారాదని, అవశేషం, ఆవిరీ కారాదని హితవు పల్కుతారు.

సూదీదారమే జీవనాధారంగా, దర్జీపనిలో వాడి గుండె మూలుగుల్ని పట్టించుకొన్న కవి. పల్లె తనకు పంచప్రాణాలు చెలికాడుగా భావించారు. దేశం వెన్నెముక విరిగిపోకూడదని ఆశిస్తారు. వరిరైతు మరో పత్తిరైతు కాకూడదని భావిస్తారు.

''గోదావరి జ్ఞాపకం వస్తే

తెలుగు జనజీవన కళల కాంతులన్నీ జ్ఞాపకం వస్తాయి

గోదావరి అలల కదలికల్లో నాకెప్పుడూ మూడు రంగుల సరధనుస్సు కనిపిస్తుంది'' (కవిత : గోదావరి జ్ఞాపకం వస్తే, పుట : 61)

ఈనాడు కన్నీటితో గొంతు తడుపుకుంటోన్న కోనసీమను చూసి ఆవేదన చెందుతారు. ఇలా భగ్వాన్‌ 'వడ్లబండి'లో సమస్త సామాజిక జీవన దృశ్యాలను ఆవిష్కరిస్తారు.

నీటి అద్దంలో ఏటిఒడ్డున ప్రయాణం హైకూలు (2000) :

సున్నిత  మనస్కుడైన కవి అవసరమైచోట్ల తీవ్రంగా ప్రతిస్పందించడం ఇతరుల అనుభవాల్ని తన  అనుభవాలుగా అనుభూతించడం కవి భగ్వాన్‌ విషయంలో అంతే జరుగుతుంది. 2000 సం||లో 'ఏటి ఒడ్డున ప్రయాణం' పేరుతో హైకూలుగా రాశారు. ఇందులో అనుభవాలున్నాయి. అనుభూతులన్నాయి. ఆహ్లాదకరమైన భావపరంపరలున్నాయి. ముఖ్యంగా చిన్నపిల్లల దృష్టిలో రాసిన హైకూల్లో సరికొత్త ప్రపంచం దర్శనమిస్తుంది.

అమ్మా/ తెల్లారగట్ల నన్ను లేపొద్దు/ ఇంచక్కని కలలొస్తాయి

సెలవులైపోయాయి (పుట : 23)

విషాదభావనలు కూడా హైకూల్లో వొదిగించడం భగ్వాన్‌ ప్రత్యేకత.

తెగిన గాలిపటాన్ని/ వెతుక్కుంటూ కుర్రాడు/ ఇంటికి ఇంకా చేరలేదు (పుట : 31)

ఇవి చదువుతూ వుంటే అల్పాక్షరాలతో అనల్పార్థారచన అన్నట్లుగా ఈ కవి అద్భుతమైన ఊహా, భావన మనల్ని ట్రాన్స్‌లోకి నడిపిస్తాయి.

ఎక్కడ్నుంచో పిట్ట/ అద్భుతంగా పాడుతోంది/ ఇవాల్టికి కవిత్వం చదవక్కర్లేదు (పుట : 20)

ముఖం కడుక్కుందామని/ చెరువులోంచి/ దోసెడు ఆకాశాన్ని తీసాను (పుట: 09)

పిల్లలు పడుకున్నాకా/ ఆమె నవ్వింది/ గది ఓ సౌందర్య ప్రపంచం (పుట : 5)

ఆమె బిందె ముంచుతోంది/ చెరువు పులకించి/ మృదంగం వాయించింది (పుట : 4)

ఇలాంటి అద్భుతమైన, ఆహ్లాదకరమైన దృశ్యాలు, సన్నివేశాలు భగ్వాన్‌కే ఎందుకు కన్పిస్తాయి? నాకెందుకు కన్పించవు అన్న అసూయ కూడా అప్పుడప్పుడూ 'తళుక్‌'మంటూ మెరిసి నవ్వుతుంది. హైకూ కవిత్వంలో భగ్వాన్‌కూ ఓ ప్రత్యేకత ఉందంటాను.

మానవ కవితల కవితావిహారం 'బల్లకట్టు' కవిత్వం(2002)-

భగ్వాన్‌ 'బల్లకట్టు' చదివినవారెవరైనా వారి కవిత్వానికి వీరాభిమానులు కావడం తథ్యం. బల్లకట్టు కవితాసంపుటి 2002లో విడుదలైంది. భగ్వాన్‌ కవిత్వ జీవితంలో ఈ బల్లకట్టు ఒక మైలురాయి. ఒక అణిముత్యం అని చెప్పవచ్చు. 38 కవితలతో 94 పుటలున్న ఈ కవిత్వం సమస్త మానవీయ అంశాలకు ప్రతిస్పందించింది. ప్రకృతిలో అన్ని ప్రాణులూ, వస్తువులూ, ఇందులో కవితావస్తువులే. అది పిట్టకావచ్చు, ఇల్లు కావచ్చు, చెట్టుకావచ్చు, అమ్మపాటో కావచ్చు, ప్లాస్టిక్‌కవరు కావచ్చు ఒకటేమిటి సమస్తం కవిత్వమే.

మన సౌఖ్యాలకు ఏ కంప్యూటర్‌ భరోసా ఇవ్వదంటారు. చెట్లే వన గొడుగులు నీకు కావల్సింది బ్యాంక్‌ బ్యాలెన్స్‌ కాదు. నాకిన్ని చెట్లున్నాయని చెప్పమంటారు కవి.

ఈ ఎలక్ట్రానిక్స్‌ దృశ్య తరంగ మాయాజాలంలో చిక్కి ఇంటిని పోగొట్టుకున్న మనిషీ, మనిషిని పోగొట్టుకున్న ఇల్లూ సమాజం మెడలో పుర్రెల దంతాలు కాక మరేమవుతాయని ప్రశ్నిస్తారు కవి. తల్లిదండ్రుల ప్రేమానురాగాల బలంలో పెరిగి, విద్యావంతుడై ఎదిగి గోల్డ్‌మెడల్‌ సాధించిన కుమారుడు కనిపెంచిన వారిని రోడ్డుమీద వదిలేస్తే వారి పుత్రోత్సాహమెలా వుంటుంది?

మేడలో నువ్వు - రోడ్డున మేము/ ఏ నేరానికి మాకీ శిక్షో సెలవిస్తావా కొడుకా?/ కనడాన్నీ, పెంచడాన్నీ, ప్రేమించడాన్నీ/ నేరాల్ని చేసిన/ దయగల పుత్రుడా/ చాలు చాలు/ ఈ జన్మకీ శిక్షచాలు/ క్షణక్షణ మరణం/ మా నుదుట రాసిన కొడుకా/ నిన్ను శపించాలనుందిరా/ కానీ తండ్రినైపోయాను (కవిత : పుత్రోత్సాహం, పుట : 12)

అమ్మ చనిపోవడం ఎవరికైనా పెద్ద శిక్షేనంటారు. పత్తిని పేనితే ఉరితాడయ్యిందని నల్లరేగడి నేలే సాక్ష్యం చెబుతుంది అంటారు. పత్తి పండించే రైతులకు ఆ గుప్పెడు పత్తిగింజలే అతడి శవంమీద అక్షింతయ్యాయని పత్తి రైతులు దుఃఖాన్ని తానూ పంచుకుంటాడు కవి. నిజంగా కవిత్వంలో చెట్టు కవిగా ముద్రపడిన 'ఇస్మాయిల్‌' తర్వాత 'భగ్వానే' అని చెప్పుకోవచ్చు. వీరికి చెట్టంటే ఎంతప్రేమో -

ఇంట్లో అమ్మ ఎంతో/ ఇంటి ముందు చెట్టూ అంతే/ వాస్తవంగా చెట్టుపాతుకున్నది/ మా ఇంటిముందు మట్టిలోకాదు/ మాగుండె నేలలో/ చెప్పాలంటే ఇది చెట్టుకాదు/ మా కుటుంబంలో ఒక మనిషే/ గొంతు చింపుకొని మరీ అడుగుతున్నా/ మళ్ళీ నా చెట్టు నాక్కావాలి/ నాచెట్టుమీద హక్కు అధికారమూ/ నాకే ఉండాలి (కవిత : ఇంటిముందు వేపచెట్టు, పుట : 30)

ఈ కవికి పిట్టమీద ఎంతటి మమకారమో, మొత్తం ఇంద్రధనువుని గుప్పెడు ముద్దగా చేస్తే అది పిట్టేనేమోనంటారు. పిట్ట లేని ప్రకృతిని ఊహించలేరు.

రైతుకు ద్రోహం చేస్తున్న టెర్మినేటర్‌ టెక్నాలజీని తీవ్రంగా నిరసిస్తారు. బహుళజాతి కంపెనీల మోసాన్ని బట్టబయలు చేస్తారు. దేశానికి తల్లి వేరు పల్లేనని పల్లెల్ని రక్షించుకోవాలని పిలుపునిస్తారు. అంతేకాదు. వానచినుకులు సోయగాన్ని అద్భుతంగా కవిత్వీకరిస్తారు. తెగులుపడి మీసకట్టు గోదావరేనంటారు. అసలు నన్ను కవిని చేసింది గోదావరేనని సగర్వంగా చెబుతారు కవి.

గోదావరేనమ్మా ఎక్కుడుందీ అంటే/ తన తలపాపిడి చూపించింది మా అమ్మాయి/ రేవురేవునీ కడుగుతూపోయే గోదావరి/ అప్పుడే పుట్టిన పసికందుల్ని కడుగుతున్న/ ఆసుపత్రి నర్స్‌లా ఉంటుంది/ పరుగెత్తీ పరుగెత్తీ గోదావరి కలిసేది/ సముద్రంలోకాదు నాలో....(కవిత : నాలో గోదావరి, పుట : 44)

ఎటువంటి వస్తువైనా భగ్వాన్‌ చేతిలో అద్భుతమైన కవిత్వంగా రూపొందుతుందన్న మాటకు సాక్ష్యమే 'ప్లాస్టిక్‌ కవరు' ప్లాస్టిక్‌ పదార్థాన్ని విధ్వంసకర్బనంగా వారు అభివర్ణించిన తీరు ప్రశంసనీయం.

'ఆఫ్ట్రాల్‌ ప్లాస్టిక్‌' అనుకుంటే పొరపాటనీ, అంత ఆఫ్ట్రాల్‌గా భూగోళాన్నే చప్పరించేస్తుందనీ, ప్లాస్టిక్‌ వస్తువులతో చెలిమి విషపూరితమనీ, చెట్లు నేలకుబరువై భూగర్భజలాలు కరువై మనిషికి వలసపోయేచోట కన్పించదనీ, అసలు ప్లాస్టిక్‌ వాడకం పెరిగిందంటే మనిషి ఆయుస్సు తరిగిందని అర్థం చెప్పాడు కవి.

విరిగిన/ వాడీవాడీ వన్నెతగ్గిన/ వ్యర్థ ప్లాస్టిక్‌ను కాల్చేస్తేనో/ పొగలోంచి లేచిన కార్బన్‌ రాక్షసుడు/ ప్రకృతిని పలావులా తింటాడు/ పొగసోకిన తల్లి గర్భంలోంచి పిల్లలు/ బట్ట తలలతో పుడతారు/ పొగచూరిన నేలకు నపుంసకత్వం వస్తుంది/ మనిషి చేతిలో వేలాడుతున్న ప్లాస్టిక్‌ సంచీ/ శవదహనానికి తీసుకుపోతున్న/ నిప్పుల కుండని గుర్తుకుతెస్తుంది/ ప్లాస్టిక్‌ను వాడీవాడీ వాడి గుండె/ ఓ ప్లాస్టిక్‌ సంచీగా మిగిలిపోతుందేమోననే నా భయం (కవిత : విధ్వంస కర్బనం, పుట : 50)

నెమలిని చంపడమంటే అడవి తల్లి నుదుటి బొట్టు తుడిచెయ్యడమేనని, నెమలి బొమ్మేనాకు చదువు అనీ, నెమలంటే నాకు అమ్మంత ఇష్టమనీ వివరిస్తారు. పుస్తకమంటే మంచి నీటిబావి అనీ, ఒక వీరుడు మెలమెల్లగా తనలోకి ప్రవేశించడమేనంటారు. ఊటీలో ఓ ఆహ్లాద సాయంత్రాన్ని గుర్తుచేసుకుంటారు సముద్రం ఒడ్డున సూర్యోదయ దృశ్యాన్ని నెమరేసుకుంటారు. పర్యావరణంలో సమతుల్యం లోపించి సీతాకోకచిలుకలు మరణిస్తున్నాయని ఆవేదన చెందుతారు. ఒక అంధురాలి పాట కచేరీని మెచ్చుకుంటారు. ఒక చేనేతకారుని జీవనపోరాట వ్యధను అద్భుతంగా చిత్రించిన కవితే - విరిగిన మగ్గం. ఈ కవిత చదువుతుంటే నా స్వీయ అనుభవం, జీవనపోరాటం గుర్తొచ్చి చలించిపోయాను. ఈ కవిత ఇచ్చిన స్ఫూర్తే నేను 2006లో 'మగ్గంబతుకు' దీర్ఘకావ్యం రాయగలిగానేమో అన్పించింది నాకు.

నా 'మగ్గం బతుకు' దీర్ఘకావ్యాన్ని రాయడానికి పరోక్షంగా భగ్వాన్‌ నాకు స్ఫూర్తిగా నిలిచారంటే అతిశయోక్తికాదు.

నా కావ్యం

''ఇది యదార్థ కథ/ చేనేత చిత్రపటంలో/ విరిగిన మగ్గం వ్యథ'' అంటూ

ప్రారంభమై నేతగాడి అప్పులు, వలసలు, పాలకపక్షాల నిర్లక్ష్యంతో వృత్తిని బతికించుకోలేని స్థితిలో 'ఆకలిచావులు' గురించి నా దీర్ఘకావ్యమంతా నడుస్తుంది. భగ్వాన్‌ కూడా విరిగిన మగ్గంపేరుతో చేనేతల హృదయవిరాదక జీవన దృశ్యాలను మన కళ్ళముందుంచారు.

మగ్గం ఆడే చప్పుడు/ రోజూ రెండుపూటలా అన్నం

ఉడుకుతున్న/ చప్పుడులా ఉండేది/ అది ఖాళీకంచాల చప్పుడని తెలిసొచ్చింది/ ఉరికొయ్యో,/ పురుగుమందో/ ప్రపంచీకరణ మహమ్మారి ఊపిరాడని బలవంతపు కౌగిలిలో/ ఏదైతేనేం/ వాడు గిలగిలా కొట్టుకొని చనిపోయాడు/ వాడు నేసిన తెల్లని వస్త్రం/ వాడి శవంమీదే కప్పడం పెను విషాదం/ ఇప్పుడు నాకు బట్టలు కట్టుకున్న ప్రతి మనిషీ/ వాడి శవాన్నీ మోస్తున్న ఉరికొయ్యలా కనిపిస్తున్నారు (కవిత : విరిగిన మగ్గం, పుట : 90)

బల్లకట్టులో చివరి కవితగా - సమాజంలో గురుశిష్యుల సంబంధాన్ని పూర్వవిద్యార్థుల అభిమానం ముందు ఓడిపోయిన గురువుగా నా టీచర్‌ వృత్తి ధన్యమైందని పులకించిపోతారు కవి.

ఇలా భగ్వాన్‌ బల్లకట్టు కవితాసంపుటి సమస్తం ప్రతి వస్తువును శిల్పసాంద్రంగా, ఎంతో ఆర్ధ్రతతో అభివ్యక్తం చేశారు. కవిత్వానికి ఒక ఉదాత్తస్థాయిని కల్పించారు వారు.

సౌందర్య సౌకుమార్య కవిత్వం - చంద్రవర్షం (2016)

సరళతలో గాఢత, అనుభూతుల్లో సౌకుమార్యం భగ్వాన్‌ కవిత్వం, సమకాలీన కవుల్లో అరుదైన వ్యక్తీకరణ వీరిది. కొన్ని మెరుపులు, మరికొన్ని ఉరుములు, ఎన్నో చినుకులై చంద్రవర్షాన్ని 2016లో కవితావర్షంగా మనముందు నిలిపారు భగ్వాన్‌.

కవితలు మనిషితనం వాసనతో పరిమళించాలని ఆశిస్తారు. నదీ వంతెన సంభాషణలు రహస్యంగా  వినగల్గినవారు భగ్వాన్‌ ఒక కరెంటు పోయిన రాత్రి చంద్రుడికి సైగచేసి వెన్నెల స్పర్శతో వెలిగిపోయిన జ్ఞాపకాల్ని నెమరేసుకున్నారు.

ఇంటిముందు చెట్టుపైనా, ఇంటి ప్రహారీ గోడమీదా, పెరటిలో దండెంతీగపైనా, తన ఇంటివాకిలి ముగ్గుల మీదా ఎగురుతూ రెక్కలాడిస్తూ, గంతులేస్తూ పాటపాడే 'పిట్ట'ను చూసి అమృతాన్ని కొసరి కొసరి పంచిన అవతార మోహినివి నువ్వేనా అంటూ తెగ మురిసిపోయారు.

మాస్టారికీ, విద్యార్థికీ ఉన్న అనుబంధాన్ని 'కుర్చీ'తో పోల్చుకున్నారు. గురుశిష్యుల అన్యోన్య అనుబంధాన్ని ఈ కవితలో అద్భుతంగా పలికించారు కవి. 'మాస్టారులేని కుర్చీని' కవితావస్తువుగా చేసుకున్నారు.

ఇప్పుడు మా మాస్టారు లేరు/ ఆయన కూర్చున్న కుర్చీ వుంది/ రంగు చెదిరినా, పేడులూడినా అక్కడే అలాగే/ పరిమళాలు వెదజల్లుతూ.../ ఉత్సవాల్లో దేవుణ్ణి మోసే పల్లకీకీ/ తరగతి గదిలో మా మాస్టార్ని మోసిన కుర్చీకి/ నా దృష్టిలో అస్సలు తేడా లేదు/ కృతజ్ఞతాశ్రువులతో నేను కుర్చీని తడుముతుంటే/ మా మేస్టారు పాదాల్ని తాకుతున్నట్టే ఉంది/ కుర్చీలో మా మేస్టారు కూర్చునట్టే ఉంది/ చిరునవ్వుతో నన్ను దీవిస్తున్నట్టే వుంది (కవిత : కుర్చీ, పుట : 25)

'ఎండ' అంటే దయ్యరు పిస్తోలూ, బుస్సీ తుపాకీ, రూథర్‌ఫర్డ్‌ ఫిరంగి, అంటూ ఇవన్నీ ఈ ఎండముందు బలాదూరేనంటారు. దొరికిన పాతపుస్తకమే తర్వాతి రోజుల్లో తన్ను మనిషిని చేసినట్లు చెప్పుకున్నారు. తన దార్లో జామచెట్టుమీద వాలిన చిలకల సందడిని మనకు విన్పించారు. బస్సు ప్రయాణంలో కిటికీ పక్కన కూర్చొని జ్ఞాపకాల్లో గమ్యం చేరుకున్నారు. అమ్మ ఫోటోలేని ఆల్భమ్‌, ఆల్బమ్‌ కాదంటారు. తన ఇంటి అరుగుమీద పడుకున్న ఓ వృద్ధురాల్నీ, ఓ పిచ్చివాణ్నీ చూశారు. కొంతకాలం తర్వాత వారెటో వెళ్ళిపోయారు. కుక్క మాత్రం అక్కడే అలాగే వుందంటారు.

అమ్మ భాష బిడ్డలకు తెలుస్తుంది. చినుకు భాష విత్తుకి తెలుస్తుంది. మరి నది భాష పడవలకు తెల్సివుంటుందని భావిస్తారు.

కవిత్వం గురించి, కవిత్వం పుట్టక గురించి, కవిత్వ సౌందర్యం గురించి అనేక మంది అనేకంగా నిర్వచించారు. కవి భగ్వాన్‌ నిర్వచనం ఇలా ఉంది.

రాత్రి పదకొండు గంటలు/ వానలో వెన్నెల తడుస్తున్నట్లు/ నేను కవిత్వంలో తడిసి పోతున్నాను/ ఈ రాత్రి ఇక నాకు నిద్రపట్టనే పట్టదు/ పొద్దున్నే/ వెచ్చవెచ్చని వెలుతురు కణాలతో/ ఆకాశంలో సూర్యుడు ఉదయిస్తున్నట్లు/ నా గదిలో కవితోదయం జరుగుతోంది (కవిత : రాత్రికి మరోపేరు కవిత్వం, పుట : 68)

తన భాషను మరచిన వాళ్ళకు మాటా, పాటా, ఆటా అన్నీ పరాయివేనంటారు. తాతలనాటి తోటను అమ్మేసుకొని, పల్లెను కోల్పోయానని దిగులుచెందారు.

తోట నమ్మేసుకున్నాను/ తాతలనాటి/ తియ్యని జ్ఞాపకాల్ని అమ్మేసుకున్నాను/ నా బాల్యాన్ని అమ్మేసుకున్నాను/ తోట కోసమైనా/ అప్పుడప్పుడూ పల్లెకొచ్చేవాడ్ని/ ఇప్పుడెవరి కోసం రాను?/ తోట నమ్మిన డబ్బుతో మా పిల్లల కోసం/ ఒక ఇల్లు కొనగలనేమోగానీ/ కొంతైనా పల్లె నివ్వగలనా?..(కవిత : తోటకు వీడ్కోలు, పుట : 103)

ఇలా భగ్వాన్‌ కవిత్వ వ్యామోహంలో పడిపోతే పైకి తేలడం కష్టమే ముఖ్యంగా భగ్వాన్‌ అంటే 'బల్లకట్టు' గుర్తువస్తుంది. ఎవరికైనా, ఇందులో కవి స్పృశించని వస్తువులేదు. అభివ్యక్తిలో ఆర్ధ్రత, తడితడిగా అంటుకుంటుంది. మనిషితనాన్ని మంచితనాన్ని, మానవీయతను గురించి భగ్వానే చెప్పాలి. వర్తమానకవుల్లో భగ్వాన్‌ కవితాముత్యం. తనదైన అనుభూతి, భావుకత, భగ్వాన్‌ ప్రత్యేకత. పల్లెను తల్లి వేరుగా జ్ఞాపకం చేసుకునే కవి. ప్రకృతితో మమేకమైనకవి పర్యావరణాన్ని పిచ్చిగా ప్రేమించే కవి చెట్టును, పుట్టను, పిట్టను ప్రాణాధారంగా ప్రేమించేకవి.

సహజత్వానికీ, వాస్తవికతకూ చేరువైన కవిత్వం భగ్వాన్‌ది.

ఇలా అరుదైన, అపురూపమైన కవి భగ్వాన్‌ అంటే అతిశయోక్తి కాదు.