విశ్లేషణ ప్రయోగాలకు పట్టం కట్టిన పఠాభి

- శిఖామణి - 9848202526

పఠాభి కవిత తెలుగు కవితారంగాన్ని సుమారు మూడు దశాబ్దాలుగా ఏకచత్రాధిపత్యంగా ఏలిన భావకవిత్వం గతాను గతికమై, క్రమంగా ప్రవాహగతిని కోల్పోయి, నిలువ నీటికాసారంగా మిగిలిపోయిన రోజుల్లో, కవిత్వంలో కొత్తదారులు అన్వేషించిన వారిలో పఠాభి ముఖ్యులు. జీవితంలోనూ, కవిత్వంలోనూ తిరుగుబాటును ప్రదర్శించిన కవి పఠాభి. సమకాలంలోనూ, కాలంకంటే ముందువున్న కవి. తెలుగు కవిత్వం ఆధునికత దశలోకి ప్రవేశించక మునుపే అత్యాధునికతను ప్రదర్శించిన కవి. ''నా వచన పద్యాలనే దుడ్డుకర్రలతో పద్యాల నడుములు విరగదంతాను' అని భీషణ ప్రతిజ్ఞ చేసిన కవి. అచ్చయిన తన తొలి కావ్యం ''ఫిడేలు రాగాల డజన్‌''. అంతకు ముందు కవితారంగంలో వేళ్ళూనికొని వున్న సమస్త సంప్రదాయాలను ధ్వంసం చేసింది. తర్వాతి కాలంలో వచన కవితాప్రక్రియ వ్యాప్తికి దారులు సుగమం చేసింది. ఫిడేలు రాగాల డజన్‌ (1939), కవిత్వంలో ప్రయోగ ప్రియత్వానికీ, నీలగిరి నీలిమలు (1950), కయిత నా దయిత (1978), భాష మీద ప్రభుతకు, ఛందో వైవిధ్యానికి, పఠాభి పంచాంగం(1980) అధిక్షేపానికీ, చమత్కార ప్రియత్వానికి నిదర్శనాలు.

తెలుగులో భారీ బడ్జెట్‌ సినిమాలు తీసి నష్టపోయిన పఠాభి, కన్నడంలో సంస్కార, చండమారుత, శృంగారమాస వంటి విజయవంతమైన చిత్రాల దర్శకుడు. గణితంలో ఆసక్తివున్న పఠాభి ప్రపంచ ప్రసిద్ధిగాంచిన గణిత సమస్య 'ఫెర్మాట్‌ నంబర్‌ థియరీ'లో కొంత కృషి చేసారు. ఫ్రాయిడ్‌ మనోవిశ్లేషణ, ఐన్‌స్టీన్‌ సాపేక్ష సిద్ధాంతాలతో పాటు, షెల్లీ, కీట్సు, విట్మన్‌, వైల్డ్‌, ఠాగూర్‌, చలం, శ్రీశ్రీ రచనలు పఠాభిని ప్రభావితం చేసిన అంశాలు. తొలినాళ్లలో భావకవిత్వం ప్రభావంతో యవ్వన స్వప్నము, ఆవేదన, వంటి ఖండకావ్య సంపుటాలు రాసినా అముద్రితంగానే వుండి పోయాయి.

అందాల హరివిల్లు లాంటి శాంతినికేతనం జీవితం నుండి, యూనివర్శిటీ చదువు కోసం కలకత్తా, చిత్‌పూర్‌ రోడ్డులోని ఇరుకు గదుల నివాసం, అక్కడి నగర జీవితం

ఉక్కిరి బిక్కిరి చేసింది. కలకత్తాలో తాను అనుభవించిన యాంత్రిక జీవనాన్ని తర్వాత మద్రాసు నగరానికి అన్వయించి 'రాగాల డజన్‌' రాసారు. తెలుగులో వచ్చిన మొట్టమొదటి వచన కవితా సంపుటిగా, నగర కావ్యంగా, ఫిడేలు రాగాల డజన్‌ చరిత్రలో నిలిచిపోయింది. అయితే సమకాలంలో చలం, శ్రీశ్రీ, ఆరుద్ర వంటి ఒకరిద్దరు తప్ప ఆ కావ్యాన్ని ఆహ్వానించలేకపోయారు, ఆస్వాదించలేకపోయారు. దిగంబరులకంటే ముందు, అంతకంటే ఎక్కువ స్థాయిలో దాడిని ఎదుర్కొన్న కావ్య సంపుటి ఫిడేలు రాగాల డజన్‌. వెల్చేరు నారాయణరావు తన 'తెలుగులో కవితా విప్లవాల స్వరూపం' గ్రంథంలో పఠాభి అలా ఎందుకు రాయాల్సి వచ్చిందో విశ్లేషణ చేసే వరకు దాని మీది నీలినీడలు తొలగిపోలేదు. దీనిలోని 'ఆత్మకథ' ఖండిక మొత్తం పఠాభి కవిత్వానికి మేనిఫెస్టో వంటిది.

శ్రీశ్రీ సూచనలతో తన ప్రణయ కవిత్వం అచ్చు వేయడం మానుకున్నాడు. కానీ, 'వచన పద్యాల దుడ్డుకరల్రతో పద్యాల నడుములు విరగదంతాను' అన్నాడు. కానీ, చిన్నప్పటి నుండి తాను అభిమానించి, గొప్ప అభినివేశం సంపాదించుకున్న సంప్రదాయ మాత్రాఛందస్సులపై మోజును మాత్రం ఒదులుకోలేకపోయాడు. నిజానికి 1939లోనే ఫిడేలు రాగాల డజన్‌ వంటి అత్యాధునిక ప్రయోగశాల వంటి వచన కవితా సంపుటి వెలువరించాక, 1977లో ప్రాచీనభాష, వస్తువు, ఛందస్సులను ఆశ్రయించి కొనసాగిన 'కయిత నాదయిత' ను మరొక కవి అయితే వెలువరించి వుండక పోవును. నేను గతంలో పఠాభిని చేసిన ఇంటర్వూలో వచన కవితలు, మాత్రా ఛందస్సు, పన్‌చాంగం ఈ మూడు ప్రక్రియలను తాను ఏక కాలంలో ప్రారంభించి, వివిధ దశలలో కొనసాగించానని స్వయంగా చెప్పుకున్నాడు. ఇది ఒక రకంగా భావజాల పరంగా వైరుధ్యం అనే చెప్పుకోవాలి. 'చివరి ప్రాసలనాబి/ చిత్రమైన పఠాభి/ కావ్య సుధల షరాభి/ ఓ కూనలమ్మ' అని ఆరుద్ర కితాబు యిచ్చినా, కయిత నా దయిత కు రాసిన ముందు మాటలో ఆ కావ్యానికున్న పరిమితులను 'సత్కవులందరిలో కనిపించే సద్భావనలన్నీ ఈ సంపుటిలో అక్కడక్కడా కనబడతాయి. సంవిధానపు లతాగుల్మాలలో ఆ కుసుమాలు మరుగున పడతాయి' అని ఆరుద్ర సరిగ్గానే అంచనా వేసారు.

ఇక పఠాభి మూడో గ్రంథం పఠాభి పన్‌చాంగం, వ్యంగ్యపు వజ్రతునకలు. ఫిడేలు రాగాల డజన్‌ వంటి అధిక్షేప వచనకవితా సంపుటి, ఛందస్సును మైనపు ముద్దలా మలచిన కయిత నాదయిత 'గేయసంపుటి వంటి రచనలు చేసిన పఠాభి తనలో సహజ సిద్ధంగా వున్న హాస్యచతురత, సెన్స్‌ ఆఫ్‌ హ్యూమర్లు, వ్యంగ్య వైభవాన్ని మేళవించి పన్‌ చాంగం రచించారు. ఇంగ్లీషులో వున్న పన్‌ను, తెలుగు పంచాంగం ను మేళవించి, 'పన్‌ చాంగం' అనే కొత్త పదబంధాన్ని సృష్టించి పన్‌లను రాసారు. వేసినా, తీసినా బాధ కలిగించునవి పన్నులు - అని పన్ను మీద పఠాభి చెప్పిన పన్‌ విని నవ్వనివారుండరు. అందుకే ఆరుద్ర పన్నులలో సంపన్నుడు పఠాభి అని చమత్కరించాడు. పఠాభి పన్‌చాంగంలోని పసిడి పలుకుల విటమిన్‌- బి గుళికలను రోజుకొకటి చొప్పున సేవిస్తే తెలుగు వాడి మనస్సుకి ఆరోగ్యము, ఉల్లాసము సిద్ధిస్తాయని నేను గ్యారంటీగా చెప్పగలను అని శ్రీశ్రీ అన్నాడంటే ఈ పన్‌ ఎంత శక్తివంతమైనవో అర్థం చేసుకోవచ్చు.

వచన కవితను చేపట్టినా, మాత్రాఛందస్సులలో గేయాలు నడిపించినా, చిన్ని చిన్ని మాటల విరుపులో పెద్ద అర్థాలు స్ఫురింపజేసినా అన్నిటా పఠాభి ప్రయోగాలకు పట్టంకట్టిన కవి. ఆధునికులలో అత్యాధునిక కవి. అయితే పఠాభి రచనల్లో వస్తురూపంగా 'ఫిడేలు రాగాల డజన్‌' మాగ్నమ్‌ ఓపస్‌ అని చెప్పక తప్పదు. 2018 ఫిబ్రవరి 19న పఠాభి శతజయంతి సంవత్సరం ప్రారంభం అయింది. శతజయంతి ప్రారంభ సదస్సును యానంలో తెలుగుశాఖ, గవర్నమెంట్‌ ఆర్ట్స్‌ కాలేజీ, కవిసంధ్య సంయుక్త నిర్వహణలో ఆంధ్రప్రదేశ్‌ భాషా,

సాంస్క ృతిక శాఖ సౌజన్యంతో నిర్వహించటం జరిగింది. ఈ సదస్సు ప్రసంగ పత్రాలు కొన్ని ఈ ప్రత్యేక సంచికలో ముద్రించటం జరిగింది. పఠాభి అమృతోత్సవ సమితి గతంలో ముద్రించిన పఠాభి రచనల త్రిపుటిని శతజయంతి సందర్భంగా ఆర్ట్స్‌ అండ్‌ లెటర్స్‌ ప్రచురణ సంస్థ పునర్ముద్రించటం సంతోషదాయకం. తెలుగు కవులు, రచయితల సాహిత్య సర్వస్వాలను వెలువరిస్తున్న మనసు ఫౌండేషన్‌, బెంగళూరు వారు పఠాభి రచనల సర్వస్వాన్ని ముద్రించటం అభినందనీయం. శతజయంతి సందర్భంగా పఠాభి కవిత్వంపై మరోసారి వెలుగు ప్రసరించటం ఆధునిక కవిత్వంలో పఠాభి ప్రాసంగికతకు గుర్తింపుగా భావిద్దాం.

(పఠాభి సాహిత్యం - జీవితం - శతవసంతాలు (1919 - 2019), సంపాదకుడు: డా|| శిఖామణి- పుస్తకం ముందుమాట)