ఆదర్శ అధ్యాపకుడు ఆచార్య తుమ్మపూడి

రాచపాళెం చంద్రశేఖర రెడ్డి
94402 22117

తెలుగునాట తెలుగుశాఖలకు, సాహిత్య విమర్శక లోకానికీ ఆచార్య తుమ్మ పూడి కోటీశ్వరరావు గారు బాగా తెలిసినవారు. అన్ని విశ్వవిద్యాలయాలూ, కేంద్ర రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు (కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ, ఆంధ్రప్రదేశ్‌ సాహిత్య అకాడమీ, తెలుగు అకాడమీ, తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానం, మద్రాసు ఆసియన్‌ స్టడీస్‌ కేంద్రం) ఆయన సేవలను నిర్మాణాత్మకంగా ఉపయోగించుకున్నాయి. ఆచార్య తుమ్మపూడి వారు నాకు 1969 నుంచి గురువులు. నాలుగున్నర దశాబ్దాల నుంచి మా గురుశిష్య సంబంధం పొరపొచ్చాలు లేకుండా కొనసాగుతోంది.
నేను శ్రీ వేంకటేశ్వర విశ్వవిద్యాలయంలో బిఏ మూడవ సంవత్సరం చదువుతున్నప్పుడు తుమ్మపూడి వారు తెలుగు అధ్యాపకులుగా చేరారు. అంతకుముందు కరీంనగర్‌, శ్రీకాళహస్తిలలో ప్రభుత్వ డిగ్రీ కళాశాలల్లో పనిచేశారు. 1969-70లో బిఏలోనూ, 1970-72 మధ్య ఎంఏలోనూ, 1973-77 మధ్య పరిశోధనలోనూ వారు నాకు అధ్యాపకులు. 1977- 94 మధ్య అనంతపురంలోని శ్రీ కష్ణదేవరాయ విశ్వ విద్యాలయంలో నేను వారి దగ్గర సహాధ్యాపకుడుగా పనిచేశాను. అప్పుడూ ఆయన నాకు గురువే. ఆయన ఉద్యోగ విరమణ చేసినా, నేను కూడా రిటైర్‌ అయినా ఇప్పటికీ నేను ఆయన విద్యార్థినే.
తుమ్మపూడివారు నాకు సాహిత్య అధ్యయనంలో మార్గం చూపించారు. సాహిత్య విమర్శలో లోతులు చూపించారు. పరిశోధనలో, పర్యవేక్షణలో ఆదర్శవంతులయ్యారు. సాహిత్య బోధనలో ఒరవడి దిద్దారు. నన్ను కేవలం విద్యార్థిగా చూడలేదు. తన కుటుంబ సభ్యునిగా ఆదరించారు. కాలక్రమంలో నా భావజాలంలో మార్పులు వచ్చినా నా దారిలో నన్ను నడవ నిచ్చారు. తరగతి గదిలో పాఠాన్ని ఆకర్షణీయంగా చెప్పడం వారి కళ. సాహిత్య విమర్శలో నిలకడగా మాట్లాడడం వారి సైన్సు. పరిశోధకులకు విలువైన పద్ధతులను నేర్పడం వారి పద్ధతి. కుటుంబ ధర్మాలూ, సమాజ ధర్మాలూ నిర్వహిస్తూనే సాహిత్యైక జీవిగా జీవించడం వారి నిబద్ధత.
ఆయన పాఠం చెప్పడం మొదలుపెట్టినప్పుడు మొదటి వరసలో కూర్చున్న విద్యార్థులు కూడా చెవులు రిక్కించుకొని వినాల్సిందే. లోగొంతుకతో, తనతో తాను మాట్లాడు కుంటున్నట్లుగా మొదలు పెడతారు. అందువల్ల విద్యార్థులందరూ ఆయనపైనే దృష్టి పెడతారు. పదహైదు నిమిషాలు గడిచే లోపల ఆయన కంఠస్వరం గదంతా పాకుతుంది. అదొక నాదస్వరం. అదొక మృదంగ వాదనం. తర్వాతి నలభై అయిదు నిమిషాలు ఆయన పాఠం విద్యార్థులను తన్మయులను చేస్తుంది. ఆయన మృదువైన గొంతుతో పద్యం ఆలపిస్తూ ఉంటే, పౌరాణిక పదాలలో చెప్పాలంటే, పోతన భాగవతంలో శ్రీకృష్ణుని వేణుగానానికి ప్రకృతంతా పరవశించి పోయినట్లు, విద్యార్థులు మైమరచిపోయి వినేవాళ్ళు. పద్యాలాపన సమయంలో ఆయన కళాకారుడు. పద్యాన్ని వ్యాఖ్యానించేటప్పుడు శాస్త్రకారుడు. ఆయన వ్యాఖ్యానంలో సామాజిక, వైజ్ఞానిక, సాహిత్య శాస్త్రాలు, సాహిత్యేతర కళలూ... అన్నీ చెట్టాపట్టాల్‌ పట్టుకొని వచ్చి సమన్వయం పొందుతాయి. ఆయన సృజనాత్మక అధ్యాపకుడు. ఆయనకు అంకారశాస్త్ర పరిజ్ఞానం పుష్కలంగా ఉంది. అట్లని ఆ శ్లోకాలను తరగతి గదిలో విద్యార్థుల మీద కుమ్మరించరు. విద్యార్థులకు ఎంతో అవసరమో అంతవరకే ఉదహరించేవారు. ఆయన బోధనలో ఒక లయ కొనసాగేది. అది మాకు ఆసక్తికరంగా ఉండేది. సాహిత్య బోధన విద్యార్థులను సాహిత్యం నుంచి తరమగొట్ట కూడదు. వాళ్ళను సాహిత్య పఠనం వైపు మళ్ళించాలి. తుమ్మపూడి వారి బోధనలో ఆశక్తి ఉంది. తరగతి నుండి హాస్టలుకు వెళ్ళిన తర్వాత నాలుగైదు మంది మిత్రులం కలిసి వారి పాఠం గురించి చర్చించుకున్న సందర్భాలున్నాయి. పురాణాల్లో ఎక్కడో ఆశ్రమానికి ఎవరో రుషి వస్తాడు. ఆయనను ఆ ఆశ్రమవాసులు గౌరవిస్తారు. ఆయన సంతృప్తి చెంది మీకు ఏ కథ కావాలో కోరుకోండి చెప్తానంటాడు. వాళ్ళు పలానా కథ చెప్పమంటారు. ఆ కథను మొదలుబెట్టే ముందు ఆ రుషి 'దత్తావధానులరై వినుండు' అని మొదలుబెడతాడు. అంటే జాగ్రత్తగా వినండి అని అర్థం. తుమ్మపూడి వారు పాఠాన్ని తగ్గు స్వరంతో మొదలుపెట్టడంలోని రహస్యం అది అని మేము ఆలస్యంగా తెలుసుకున్నాం. ఆయన కంఠస్వరం విద్యార్థులను అయస్కాంతంలాగా ఆకర్షిస్తుంది. ఒక్కోసారి ఆయన మా గ్రహణస్థాయిని దాటి లోతులకు లేదా ఎత్తులకు వెళ్ళిపోయేవారు. మేము ఆయనకూ మాకూ కనెక్షన్‌ తెగిపోవడంతో బిక్కమొహం వేసేవాళ్ళం.ఆయన వెంటనే గ్రహించి మా స్థాయికి వచ్చేసేవారు. ఆ వచ్చే ముందు 'అంచేతా' అనేవారు. అంటే నేను మీదగ్గరికి వస్తున్నానని సూచన అన్నమాట. ఆయన సమయస్ఫూర్తి అది. విద్యార్థుల గ్రహణశక్తిని గుర్తించని అధ్యాపకులు అధ్యాపకులుగా రాణించలేరు.
తుమ్మపూడి వారికి కవిత్వంలో శుష్కశబ్దాడంబరం నచ్చేది కాదు. విచిత్ర శబ్దవిన్యాసం బాగా నచ్చేది. కవిత్రయం, నాచన సోముని తర్వాత శ్రీకష్ణదేవరాయలు ఆయన అభిమాన కవి. రాయలు కవిత్వంలోని విచిత్రశైలి ఆయనకిష్టం. అట్లని ఆయన కేవల శబ్దప్రియులు కాదు. ఆయన భావగాఢతా, రసనిర్భరతా ప్రియులు. భావసౌందర్యవాది. శబ్దసంయోజనం రసావిష్కరణకు దోహదం చేయాలన్నది ఆయన అభిమతం. ఆయన కుంతకుని 'వక్రోక్తి జీవితం' అనే అలంకార శాస్త్రాన్ని సాధారణంగా ప్రస్తావించే వారు. కావ్యశైలిలో సుకుమార శైలి, విచిత్రశైలి అని రెండు ఉంటాయని మాకు చెప్పిన పాఠం ఇప్పటికీ నాకు జ్ఞాపకం. ఆయన మాకు భవభూతి 'ఉత్తర రామచరిత్ర', ధర్మవరం రామకృష్ణమాచార్యులు 'చిత్రనళీయం' నాటకాలను బోధించారు. ఆయనకు భవభూతి అంటే మహాప్రీతి. ఏడాదంతా ఉత్తర రామచరిత్ర బోధించారు. అది అనువాద నాటకం. ఆ అనువాదం చాలాచోట్ల ఆయనకు నచ్చలేదు. అప్పుడు మూలాన్ని చెప్పి వివరించేవారు. తేలికపాటి కవిత్వం ఆయనకు నచ్చేది కాదు.
అప్పట్లో ఆయన సైకిల్‌లో వచ్చేవారు. టౌనుకు కూడా సైకిల్‌పై వచ్చేవారు. ఒకరోజు నేనూ నా క్లాస్‌ మేట్స్‌ కొందరం తిరుపతి బజారుకు వెళ్ళి తిరిగి హాస్టల్‌కు వెళ్ళుతున్నాం. ఆయన సైకిల్‌ మీద టౌన్‌లోకి వస్తున్నారు. అప్పుడు హౌటల్‌ అలంకార్‌ అని ఒక కొత్త హౌటల్‌ వచ్చింది. ఇప్పుడది ఎన్‌టిఆర్‌ కూడలి. మాస్టారు మమ్మల్ని ఆ హౌటలుకు తీసుకు వెళ్ళారు. మా పాఠాలు ఎలా సాగుతున్నాయో అడిగారు. అప్పుడు కేవలం శాబ్దిక కవులను గురించి వివరంగా చెప్పారు. మాకు పూరీలు తెప్పించారు. పూరీ వేడిగా ఉంటుంది కదా! వేలితో పొడిచారు. దాంతో ఆవిరి బయటకు వచ్చి పూరి బోలుగా కనిపిస్తుంది. దానిని చూపించి అలా ఉంటుంది కేవలం శాబ్దిక కవిత అన్నారు. మాకు నిబిడాశ్చర్యం కలిగింది. ఆయన ఆకర్షణీయ మైన అధ్యాపకుడు.
నేను ఎస్వీయూలోనే పరిశోధన చేశాను. ఆచార్య తుమ్మపూడి గారు నా పరిశోధనకు పర్యవేక్షకులు. నేను పింగళి సూరన రచించిన 'ప్రభావతీ ప్రద్యుమ్నం' ప్రబంధం మీద పరిశోధన చేశాను. దానిని సూచించింది మాస్టారే. 1973 జనవరిలో పరిశోధక విద్యార్థిగా చేరాను. 1977 ఫిబ్రవరిలో పరిశోధన గ్రంథాన్ని విశ్వవిద్యాలయానికి సమర్పించాను. 1977 అక్టోబరులో వైవా పరీక్ష జరిగింది. ఆచార్య బిరుదురాజు రామరాజు గారు, ఆచార్య ఎస్వీ జోగారావు గారు, ఆచార్య తిమ్మావజల కోదండరామయ్య గారు పరీక్షకులు. జోగారావు గారు వైవా పరీక్షకు వచ్చారు. నా సిద్ధాంతం గ్రంథం పేరు 'ప్రభావతీ ప్రద్యుమ్న కావ్య పరామర్శ'. దానిని 1980లో పుస్తకంగా ప్రచురించాను. అప్పుడు దాని పేరు 'శిల్ప ప్రభావతి' అయింది. ఆ పేరు పెట్టింది మా మాస్టారే. దానికి మా మాస్టారితోపాటు మా గురువు, తెలుగు శాఖ అధ్యక్షులు ఆచార్య జి ఎన్‌ రెడ్డిగారు, శ్రీసర్దేశాయి తిరుమలరావు గారు ముందు మాటలు రాశారు.
ఆచార్య తుమ్మపూడి వారు ఆదర్శవంతుడైన పర్యవేక్షకులు. పరిశోధకునికి అన్నీ తానే సమకూర్చి పెట్టి, బంగారు స్పూన్‌తో తినిపించరు. అట్లని పరిశోధకుని గాలికొదిలేసి, నీ చావు నువ్వు చావు, నువ్వు రాసుకొస్తే నేను సంతకం చేస్తాను అనే తత్వం కాదు. పరిశోధకులు తమకు తామే పరిశోధన పూర్తి చేసుకోడానికి అవసరమైన జ్ఞాన వాతావరణం కల్పిస్తారు. నిరంతరం సాహిత్యం గురించే చర్చిస్తూ, ఆలోచనలు రేకెత్తిస్తూ ఉంటారు. ఆయనకు నేను మొదటి పరిశోధక విద్యార్థిని. నాతోపాటు కావలికి చెందిన ఆంజనేయులు, వాకాడుకు చెందిన జెవి సుబ్బారాయుడు పార్ట్‌ టైం పరిశోధకులుగా చేరారు. పరిశోధనలో చేరగానే బాలాజీ బుక్‌ హౌస్‌కు వెళ్ళి వావిళ్ళ వారు ప్రచురించిన 'ప్రభావతీ ప్రద్యుమ్నం' ప్రబంధం కొనుక్కున్నాను. కుట్లు విప్పేసి కాగితాల మధ్య తెల్ల కాగితాలు పెట్టి కుట్లు వేయించాను. వ్యవసాయం చేసుకుంటూనే మూడు నాలుగుసార్లు చదివితే గానీ కావ్యం అర్థం కాలేదు. రోజూ గురువు గారి దగ్గరకు పోయి నేను చదివిన గ్రంథాలను గురించి చెప్పేవాడిని. ఆయన మంచిది అనేవారు. మధ్యలో నా పరిశోధనాంశాన్ని గురించి ప్రస్తావించే వాడిని. ఏమన్నా చెబితే రాసుకుందామని నా ఆశ. కానీ ఆయన దానిని గురించి మాట్లాడేవారు కాదు. నా పరిశోధనాంశాన్ని గురించి తప్ప, వేరే రచనలను గురించి గంటల తరబడి చెప్పేవారు. ఇలా చాలాకాలం సాగింది. ఆయన అలా చెయ్యడం లోని ఆంతర్యం నాకు కొంత ఆలస్యంగా అర్థమైంది. ఆయన ఇతర కవులను గురించి చెబుతున్న విషయాల వెలుగులో నేను నా పరిశోధనాంశం గురించి ఆలోచించి సిద్ధాంతం గ్రంథం రాయాలన్నది ఆయన అభిమతం.
ఒకరోజు పరిశోధన గ్రంథానికి అధ్యాయ విభజన కావాలని అడిగాను. ఆయన మొదట ఆరు అధ్యాయాలు చెప్పారు. ప్రతి అధ్యాయం చివర శిల్పం అని వస్తుంది. అవి 1. కథాశిల్పము, 2. రసశిల్పము, 3. వర్ణనాలంకార శిల్పము, 4.పాత్రచిత్రణా శిల్పము, 5. శైలీ శిల్పము, 6.తులనాత్మక శిల్పము. పరిశోధన గ్రంథాన్ని గ్రాంథిక భాషలోనే రాశాను. ఒక్కొక్క అధ్యాయాన్ని రాయడం, గురువుగారికి చదివి వినిపించడం, వారు ఏవైనా మార్పులు చెబితే ఆ అధ్యాయాన్ని తిరిగి రాయడం. నేను ఒక అధ్యాయం రాసి తీసుకొనిపోతే, టేబిల్‌ మీద పెట్టుకొని ఎప్పుడో చూసి కరెక్షన్లు చేసిపెట్టే పద్ధతి కాదు ఆయనిది. నేను రాసిన దానిని నేనే చదివి వినిపించాలి. ఆయన వినాలి. నచ్చితే బాగుంది అనేవారు. లేకుంటే ఇంకోసారి ఆలోచించు అనేవారు. ఇంకోసారి ఆలోచించు అంటే మళ్ళీ రాయమని అర్థం. నేను మళ్ళీ రాసేదానికి అవసరమైన సూచనలన్నీ ఇతర కవులను గురించి చెప్పే క్రమంలో ధ్వనించేవారు. పెద్దన గురించి ఆయన చెప్పినదాని వెలుగులో నేను సూరన గురించి రాయాలి. నేను రాసిన దానిని చదివి వినిపిస్తుంటే ఒకచోట ఆపి, 'దీనిని ఎక్కడినుండి తీసుకున్నావు?' అని అడిగేవారు. నేను చెప్పేవాడిని. దానిని ఫుట్‌ నోట్‌లో పెట్టమనేవారు. నేను అలా చేసేవాడిని. ఇదీ వారి పర్యవేక్షణ పద్ధతి.
ప్రతి అధ్యాయాన్నీ మూడుసార్లు రాశాను. చదివేటప్పుడు గురువు గారి ముఖం చూసేవాడిని కాదు, నేను చెప్పేది నచ్చకపోతే ఆయన ముఖం ఎలా ఉంటుందో చూడడానికి భయం గనక. అన్ని అధ్యాయాలనూ మూడోసారి ఆమోదించారు గానీ మొదటి రెండు అధ్యాయాలను మాత్రం నాలుగుసార్లు రాయాల్సి వచ్చింది. ఎందుకంటే మొదట కథాశిల్పము, కథనశిల్పము రెండూ కలిపి కథాశిల్పము అనే చెప్పారు మాస్టారు. నేనూ అలాగే రాశాను. మూడుసార్లు రాసినా మరోసారి ఆలోచించు అన్నారు. ఇంకా ఏమి ఆలోచించేదబ్బా అనిపించింది. ఎందుకన్నారంటే: కథా శిల్పం అనే అధ్యాయంలో నేను రెండు అంశాలను కలిపి రాస్తూ వచ్చాను. అవి 1. కథానిర్మాణం. 2. కథాకథనం. నా ముందటి పరిశోధకులు, విమర్శకులు ఇలాగే రెండింటినీ కలిపే చర్చించారు. నేనూ అలాగే రాశాను. నేను రాసింది వినిపించే క్రమంలో కథానిర్మాణం, కథా కథనం వేరు వేరని ఆయనకు స్ఫురించిందేమో! నన్ను మళ్ళీ మళ్ళీ ఆలోచించమన్నారు. మూడోసారి కూడా ఆలోచించాలన్నారు. నేను తెలుగుశాఖ ఆఫీసు గదిలోనే ఒకరోజు అర్ధరాత్రి దాకా రాసింది మళ్ళీమళ్ళీ చదివాను. అప్పుడు నా మిత్రుడు పి ఎల్‌ శ్రీనివాసరెడ్డి కూడా నాతో ఉన్నాడు. అర్ధరాత్రి సమయంలో కథాశిల్పం అధ్యాయాన్ని రెండు అధ్యాయాలు చేస్తే బాగుంటుందేమో అని ఐడియా వచ్చింది. నాకే నవ్వు వచ్చింది. కథాశిల్పం అనే అధ్యాయంలో కథానిర్మాణం గురించి, కథన శిల్పంలో కథా కథనం గురించి రాద్దాం అనుకున్నాను. ఒక నెలరోజుల్లో కథానిర్మాణం, కథా కథనం గురించిన సమాచారం సేకరించి 'ప్రభావతీ ప్రద్యుమ్నం' ప్రబంధానికి అన్వయించి రెండధ్యా యాలు రాసేశాను. విన్నాక గురువు గారి ముఖంలో దరహాసం నాట్యం చేసింది. 'నీ పరిశోధన పూర్తయిందిపో' అన్నారు. అది నా జీవితంలో మరిచిపోలేని సమయం. ఆయనకు కలిగిన అభిప్రాయాన్ని నాకు చెప్పకుండా ఆలోచించు అనే మాటతో నాకే ఆ విషయం తెలిసేటట్లు చేయడం పెద్ద చమత్కారం. రచయితలకన్నా విమర్శకులు రెండాకులెక్కువ చదువుకోవాలి అన్నారు కొడవటిగంటి కుటుంబరావు గారు. పరిశోధకుల కన్నా పర్యవేక్షకులు వంద ఆకులు ఎక్కువ చదువుకోవాలి. నా గురువు అలా చదువుకున్నవారు.