సగటుజీవి 'తలరాతలు'

- ఎమ్వీ రామిరెడ్డి

9866777870

సాంకేతిక ఫలాలు వచ్చి ఒళ్లో వాలాయన్న నమ్మకం హద్దులు మీరి, మనిషి చూపులు ఆకాశం వైపు ఎగబాకుతున్న రోజులివి. మాల్స్‌లో షాపింగులూ, రెస్టరెంటులో భోజనాలూ, విల్లాల్లో కాపురాల కోసం కలలు ఎగసిపడుతున్న కాలం. ఇప్పుడు ఆకలి మూలాల గురించి ఆలోచించే నాథుడు లేడు. పూరిగుడిసెల గురించి పట్టించుకునే నాయకుడు లేడు. తడికెల తలుపులు, సొరుగుదడి, కట్టెల పొయ్యి, పొయ్యిలో పిల్లుల గురించి పరామర్శించే వాతావరణం లేదు.

రచయితలైనా ఆ చిరునామాలు అన్వేషించే ప్రయత్నం చెయ్యాలి. ఆ లోగిళ్లలోని పేదరికపు నీడల్ని అక్షరాల్లోకి తర్జుమా చెయ్యాలి. అక్కడి బక్కజీవుల బతుకుగాథల్ని కథారూపంలో గానం చెయ్యాలి. అదే పనిచేశాడు డాక్టర్‌ జడా సుబ్బారావు. తన కథల్ని సగటుజీవి తలరాతలతో నింపేశాడు. అర్థవంతంగా ఆ కథాసంపుటికి ''తలరాతలు'' అనే మకుటాన్ని తొడిగాడు.

16 కథలున్న ఈ సంపుటిలో సగంపైగా కథలు దుర్భర దారిద్య్రపు ఆనవాళ్లను చిత్రిస్తాయి.

కుటుంబభారం మోయలేక సతమతమవుతుంటుంది పార్వతమ్మ. భర్త చనిపోవటంతో ఆ ఉద్యోగాన్ని అందుకున్న పెద్ద కొడుకు పెళ్లి చేసుకుని పట్నంలో వేరుకాపురం పెడతాడు. తల్లిని ఆదుకోవాలన్న తపన ఉన్నా, భార్య సహాయనిరాకరణ కారణంగా మౌనంగా ఉండిపోతాడు. మరో ఇద్దరు పిల్లల పోషణభారంతో తల్లి కుంగిపోతుంది. అప్పులతో ఎన్నాళ్లని వాళ్ల కడుపులు నింపుతుంది! పక్కింటి అమ్మలక్కలు దయదలచి ఇచ్చే అరసోలెడు బియ్యం అప్పులూ పెరిగిపోతుంటాయి.

మూడురోజులుగా పట్టిన ముసురు కారణంగా ముగ్గురి కడుపులూ ఖాళీ అవుతాయి. ఇక పిల్లల ఆకలిబాధ చూడలేక, కొంగు కప్పుకొని బయల్దేరుతుంది. ఎక్కడా బియ్యం పుట్టవు. ఒకామె మాత్రం దయదలచి 'మిగిలిపోయిన అన్నం' ఇస్తుంది. దాన్నే పరమాన్నంలా పిల్లలకు తినిపిస్తుంది. కురుస్తున్న కప్పు కింద తాను పడుకునే ఖాళీ లేక, అలా కూర్చునే ఉండి, చలికి వణికీ వణికీ ప్రాణాలు కోల్పోతుంది. పేదరికపు ఆనవాళ్లను నిలువెల్లా పరిచిన ''ముసురు'' కథ చదవటం పూర్తి కాగానే, మనలో వణుకు మొదలవుతుంది.

కొడుకు నిరాదరణకు గురైన మరో పెద్దావిడ కథ ''పుత్రుడు పున్నామనరకం''. ఈ కథ కూడా వర్షంతోనే మొదలవుతుంది. ఆ పెద్దావిడ అనాథ ప్రేతంలా ఆ స్మశానం దగ్గరే ఎందుకుంటుందో ఆ గ్రామంలో ఎవ్వరికీ అర్థం కాదు. కంఠం మూగబోయినదానిలా ఎవ్వరితోనూ మాట్లాడదామె. ఆమె అరణ్యవాసాన్ని చూసిన మాణిక్యమ్మకు జాలేస్తుంది. వర్షంలోనే చిల్లులు పడిన గొడుగుతో వెళ్లి అన్నం అందిస్తుంది. 'పెద్దావిడ పేగులు ఆనందంతో గంతులేశాయి'. అప్పుడు కూడా తనెవరో చెప్పదు. కానీ, అన్నం ముద్ద నోట్లో పెట్టుకోగానే గతం కళ్ల ముందు తిరుగుతుంది.

భర్త ఉన్నంత కాలం మహారాణిలా బతికిన ఆమె జీవితం... కొడుకు పెళ్లయ్యాక మలుపులు తిరుగుతుంది. ఆమెను కుక్కతో పోలుస్తూ కోడలు దారుణంగా మాట్లాడుతుంది. భర్త నచ్చజెప్పబోతాడు. ఆపరేషన్‌ జరిగినప్పుడు ఆమెకు తన తల్లి ఆర్నెల్లపాటు చేసిన సేవల్ని గుర్తు చేస్తాడు. భార్య చలించదు. అర్భకుడైన అతగాడు తల్లికి మాయమాటలు చెప్పి, ఓ స్మశానం దగ్గర వదిలిపెట్టి వెళ్లిపోతాడు.

పిల్లల్లేరని మాణిక్యమ్మ బాధ పడుతున్నప్పుడు... పెద్దావిడ నోరు విప్పుతుంది. తన గతం చెబుతుంది. పుత్రులున్నంత మాత్రాన పున్నామనరకాలు దూరం కావని వివరిస్తుంది. ''ఈ తరం పిల్లలకు పెరటిమొక్కల మీదా, పెంపుడుకుక్కల మీదా ఉన్న ప్రేమ కన్నవాళ్ల మీద ఉండట్లేదు'' అని తీర్మానిస్తుంది.

కొడుకునే వస్తువుగా తీసుకుని రాసిన మరో కథ ''అమ్మా నాన్న ప్రేమ''. రాజమ్మ, వెంకయ్య గంజినీళ్లు తాగి కొడుకును చదివిస్తుంటారు. హాస్టల్లో ఉండి డిగ్రీ చదువుతున్న రమేష్‌ మాత్రం ఓ అమ్మాయి ప్రేమలో కూరుకుపోతాడు. ఓ తాజా ఉదయాన ఆ అమ్మాయి పెళ్లి చేసుకోనని తేల్చి చెబుతుంది. ఆ పరిస్థితిని జీర్ణించుకోలేక, రైలుకింద పడి తనువు చాలిస్తాడు. పోలీసులు వచ్చి ఆ దంపతులకు విషయం చెప్పి మతదేహాన్ని గుర్తించమంటారు. అందుకోసం పోలీసు వెంట బయల్దేరిన వెంకయ్య తన కొడుకే చనిపోయి ఉంటాడన్న విషయాన్ని నిర్ధరించుకుని, దారి మధ్యలోనే కూలబడిపోతాడు.

ఈ మూడు కథల్లోనూ పేదరికం మూలాలను పట్టుకునే ప్రయత్నం చేస్తాడు రచయిత. పూరిగుడిసెలు, ఆకలి విశ్వరూపం, పూట గడవడంలో పోరాటం, పిల్లల పోషణలో కష్టాలు, వాళ్ల బాధ్యతలు, పెళ్లిళ్లు, కోడళ్లు, అపార్థాలు, నిరాదరణ... ఇలా బడుగుల బతుకుల్లోని అనేక పార్శ్వాలను సుబ్బారావు సమర్థంగా చర్చించారు. సామాజిక సంక్షోభంలో పేదలే ప్రధాన బాధితులన్న విషయాన్ని స్పహలో ఉంచుకుని రచయిత ఈ కథావేదికలు నిర్మించారు.

కథాసంపుటి మకుటం ''తలరాతలు'' కొద్దిగా పెద్ద కథ. ''ఉన్నాయో లేవో అన్నట్లుగా వున్నాయి ఆ ఇంటి మీద తాటాకులు. చిన్న ఇల్లు. వాకిట్లో నులక తెగిపోయిన కుక్కిమంచం పట్టించుకునేవాళ్లు లేక బావురుమంటోంది. రెండు కొబ్బరిచెట్లకు కలిపి కట్టిన తాడుమీద చిరుగులు పడిన చీరలు, రంధ్రాలు పడిన లుంగీలు, బనీన్లు వేలాడుతున్నాయి''... ఇలా ఎత్తుగడలోనే పేదరికపు ఆనవాళ్లను పరిచయం చేస్తాడు రచయిత.

ఆ ఇంటి యజమాని వెంకయ్య. ఆయన భార్య రాజమ్మ. వీళ్లకు తాతల కాలంలో సంక్రమించిన అసైన్డ్‌ ల్యాండ్‌ను వాళ్ల పెద్దోళ్లు ఓ గల్లీ నాయకుడి దగ్గర తాకట్టు పెడతారు. దాన్ని విడిపించుకోగలిగితే సేద్యం చేసుకోవచ్చని తాపత్రయం. కానీ ఆ గల్లీగారికి గ్రామపెద్ద కరణం పెద్ద అండ. వెంకయ్య కొడుక్కి చీకట్లో వెలుగులా రామకష్ణ గుర్తొస్తాడు. తమ కులానికే చెందిన అతగాడు రాజకీయాల్లో అంచెలంచెలుగా ఎదిగి ఎస్సీ-ఎస్టీ కమిషన్‌ ఛైర్మన్‌ అవుతాడు. అతన్ని ఆశ్రయించి, శరణు వేడుకుంటారు. అభయమిచ్చిన రామకష్ణ ఊళ్లో కాలు పెట్టగానే కరణం గారింటికి ఎందుకు వెళ్లాడు? వెంకయ్యను ఆదుకున్నాడా? పూరిగుడిసె నీడ నుంచి పదవుల భుజకీర్తులు తగిలించుకునేదాకా ఎదిగిన రామకష్ణ లాంటి వ్యక్తుల మనస్తత్వ విశ్లేషణ ఈ కథ.

మానవీయతకు దర్పణాలు

లచ్చి అనే బిచ్చగత్తె ఆత్మాభిమానాన్ని చాటిన చిన్న కథ ''ఆ...క...లి...!''.

ఆరోజు లచ్చికి దయగల బాబులెవ్వరూ దొరకరు. ఆకలి పేట్రేగుతుంది. తట్టుకోలేక ట్రాఫిక్‌ సిగ్నళ్ల వద్ద ఆగిన ప్రతి వాహనదారుణ్నీ అభ్యర్థిస్తుంది. ఓ కారు యజమాని కనికరించి ఇచ్చిన రూపాయినే గిన్నెలో ఢమరుకంలా మోగిస్తూ మరొకర్నీ మరొకర్నీ అడుగుతుంది. ఓ స్కూటరువాలా జర్దాకిళ్లీని తుపుక్కున ఊసి, 'అలా పక్కకొస్తే కావలసినంత ధర్మం చేస్తా'నంటాడు దొంగచూపులు చూస్తూ.

లచ్చి లక్ష్మీబాంబులా పేలుతుంది. తుపుక్కున ఉమ్మేసి ''నీకంటే ఈదికుక్క నయం. సీ... నీ బతుకు సెడ. అడుక్కునేదైనా సరే ఆడదైతే సాలు... అర్రులు సాసుకుంటా ఎనకాలబడతారు'' అంటూ లేమికీ ఒక ఆత్మ ఉంటుందనీ, దానికీ అభిమానం ఉంటుందనీ చాటుతుంది.

ఓ బామ్మగారు బెదిరించి మరీ రాదారి మధ్యలో బస్సెక్కుతుంది. బస్సులో ఉన్న వారినెవ్వరినీ ఖాతరు చెయ్యదు. ప్రయాణికుల కామెంట్లు, వాటికి బామ్మగారి కౌంటర్లు ఆధారంగా లోకం పోకడపై రచయిత చర్చ జరుపుతారు. ఆఖరికి, గయ్యాళి గంగమ్మలా భాసించిన బామ్మను అందరూ సంభ్రమాశ్చర్యాలతో చూస్తారు. అందుకు కారణమైన బామ్మ దాతత్వం గురించి తెలుసుకోవాలంటే ''బామ్మగారి బస్సు ప్రయాణం'' చదవాల్సిందే.

'ఊపిరి ఉన్నంతవరకే ఏదైనా' అనే తాత్విక చింతనతో రాసిన కథ ''అంతిమఘట్టం...!''. 'రమేష్‌ బావ చనిపోయాడన్న వార్త విన్నప్పట్నుంచీ నా మనసు మనసులో లేదు' అంటూ తొలి వాక్యంతోనే రచయిత మనల్ని కథలోకి లాక్కెళ్లిపోతాడు. ఏ బంధమూ లేకపోయినా తనకు కొండంత అండగా నిలిచిన అతని చివరిచూపు కోసం కథానాయకుడు ఆ గ్రామానికి వెళ్తాడు. అక్కడి మనుషులు, పద్ధతులు, ఆచారాలు, వ్యవహారాలు, సంభాషణలు... అవన్నీ ఓ మనిషితో ఎలా ముడిపడి ఉంటాయో, ఆ మనిషి ఈ లోకం నుంచి నిష్క్రమించాక అవి ఏ రూపంలో అనుబంధమై ఉంటాయో వివరించే కథ ఇది. ఈ కథల్లో మనిషి అంతర్లోకాలను పరిచయం చేసే ప్రయత్నం చేశారు రచయిత.

ఆకలికి తట్టుకోలేని బిచ్చగత్తె తన వలలో చిక్కుకుంటుందని భావించిన స్కూటరువాలా దురూహను భగ్నం చెయ్యటం, గయ్యాళి బామ్మ లోపలి మానవీయ కోణాన్ని వెలికితీయటం, అంతిమఘట్టం అనంతరం మనిషి ఉనికిపై ప్రశ్నలు లేవనెత్తటం... రచయిత ప్రతిభకు నిదర్శనం.

విద్య నేపథ్యంతో విలువైన కథలు

తెలుగులో మాట్లాడితేనే దండన విధించే ఇంగ్లిషు మీడియం స్కూలు అది. ఆ స్కూలు అధినేత ప్రత్యేక సమావేశం ఏర్పాటు చేశాడు. తల్లిదండ్రులందరూ హాజరయ్యారు. అనర్గళమైన ఆంగ్లంలో ఆయనేం చెబుతాడోనని అందరూ ఉత్కంఠగా ఎదురు చూస్తుండగా ''కుప్పించి ఎగసిన కుండలంబుల కాంతి గగనభాగంబెల్ల కప్పికొనగా... ఉరికిన నోర్వక ఉదరంబులోనున్న జగముల వ్రేగువ జగతి కదలా...'' అంటూ అయిదో తరగతి పిల్లాడి పద్యం వినిపిస్తుంది. 'వింటున్న అందరిలోనూ ఏదో తెలియని కదలిక. సంగీత సాధన లేకుండా వారసత్వంగా వచ్చిన స్వర మాధుర్యపు సంచలన మేదో ఒళ్లంతా ఆవరిస్తున్న అనుభూతి'. తాతయ్య ప్రేరణతో తరచూ పద్యాలు పాడుతున్న కొడుకు కిరణ్‌ని తల్లి సునంద 'అడుక్కోవడానికి తప్ప పద్యాలెందుకు పనికొస్తాయని తిట్టేది'. ఇప్పుడదే కొడుకు పాడిన పద్యానికి సభాసదులంతా మైమరచిపోయి, చప్పట్లు కొడుతుంటే తనూ చేతులు కలిపింది. ఆ కుర్రాడి ప్రతిభను నోరారా స్వయంగా ప్రిన్సిపలే పొగుడుతుంటే ఆమె కళ్లు తడిదేరాయి.

తెలుగులో డాక్టరేట్‌ చేసిన సుబ్బారావు ఆ భాష మీద అభిమానాన్ని ఈ కథ ద్వారా ఘనంగా చాటుకున్నారు. ఇంగ్లిషు మీడియం స్కూలు అధిపతే అయినా అతనిలోనూ పద్యసౌరభం తాలూకు పరిమళాలు ఉంటాయని తీర్మానించటం బాగుంది. ఆంగ్లం నేర్చుకోవటంలో ఎవ్వరికీ అభ్యంతరం ఉండదు. కానీ తెలుగును విస్మరించటమే బాధాకరం. ప్రతి ఇంట్లోనూ పిల్లలకు తెలుగు పద్యాలు నేర్పాల్సిన సమయం ఆసన్నమైందని గుర్తు చేస్తున్నారు రచయిత. అందులో భాగంగానే ప్రిన్సిపల్‌తో ''ఇప్పటిదాకా వ్యక్తిగత లాభాల మీదే దష్టి పెట్టాను. ఇకనుంచీ వ్యక్తిత్వాన్ని తీర్చిదిద్దే లాభాల మీద కూడా దష్టి పెట్టాలని సంకల్పించాను'' అని చెప్పించారు.

ఆకర్షణలో మునిగిపోయి, జీవితాన్ని ఎంజాయ్‌ చేద్దామనుకున్న ఓ అమ్మాయికి ఓ బుద్ధిమంతుడు చేసిన వైవిధ్యభరితమైన ఉద్బోధ ''అబ్బాయి ప్లస్‌ అమ్మాయి ొ పరివర్తన''.  కేవలం సంభాషణలతోనే ఈ కథ నడిపిన తీరు అభినందనీయం. వారిద్దరి మధ్య చురుకైన, అర్థవంతమైన చర్చ నిర్వహించటంలో సఫలీకతులయ్యారు.

డిజిటల్‌ యుగంలో వెర్రితలలు వేస్తున్న ధోరణి 'సహజీవనం'. ఇదే శీర్షికతో రాసిన కథ కూడా పూర్తిగా సంభాణలతోనే నడుస్తుంది. తోటి ఉద్యోగితో ఏడాదిపాటు కలిసున్నాక ఆమెలో అపరాధభావం అంటు తొడుగుతుంది. తల్లి గుర్తొస్తుంది. తండ్రి చనిపోతే పాచిపని చేసి తనను, చెల్లిని ఆమె కష్టపడి పోషించిన విషయం గుర్తొస్తుంది. తల్లిని మోసం చేస్తున్నాననే ఆత్మవిచక్షణ అంకురించి, అతనితో 'సహజీవనం సరికాదుబీ పెళ్లి చేసుకుందాం' అంటుంది. అతను నవ్వుతాడు. పరస్పర అంగీకారంతోనే కదా కలిసుంటున్నాం అంటాడు. ఇష్టం లేకపోతే విడిపోదాం అంటాడు. ఆమె బతిమాలుతుంది. పెళ్లి చేసుకోవటం ద్వారా తప్పును సరిదిద్దుకుందామంటుంది. దానికతను ''కలిసి వుండడానికి కులం అక్కర్లేదు... పెళ్లి చేసుకోవడానికి కావాలి...'' అంటాడు.

చివరికామె ఎలాంటి నిర్ణయం తీసుకుంది? అత్యంతాసక్తికరమైన ఈ కథ చదివి తీరాల్సిందే.

ఈ సంపుటిలోని మిగతా కథలు కూడా వేటికవే ప్రత్యేకం.

సుబ్బారావు కథల్లో ప్రధాన పాత్రధారి ప్రకతి. ఎండ, వాన, చలి, తుపాను, హోరుగాలి తదితరాలన్నీ కథల్లో కలిసిపోయి ఉధతమవుతూ ఉడిగిపోతూ ఉంటాయి. ఆ హెచ్చుతగ్గులు కథావరణంలోకి చొచ్చుకుపోతాయి. అవి సమాజంతో మమేకమవుతాయి. సమాజంలోని మనుషుల జీవితాల్లోకి పరకాయ ప్రవేశం చేస్తాయి. ఆ నేపథ్యాల ఆసరాతో అక్కడి సంక్షోభాలకూ సంతోషాలకూ జడా సుబ్బారావు అక్షరరూపం కల్పిస్తారు. కాబట్టే అతని కథలు మనల్ని వెంబడిస్తాయి.

విశాలాంధ్ర పబ్లిషింగ్‌ హౌస్‌ ప్రచురించిన ఈ సంపుటికి గిరిధర్‌ అర్థవంతమైన, అందమైన ముఖపత్రం అందించారు. భాష, వ్యక్తీకరణ, క్లుప్తత, వస్తు వైవిధ్యం, శిల్ప ప్రయోగం తదితర అంశాలపై మరింత సాధన చేసి, మరిన్ని మంచి కథలు రాస్తారని నా నమ్మకం.