మల్లక్క కయ్య

కథ

- కాశీవరపు వెంకటసుబ్బయ్య - 7382623397

అది జనవరి నెల. సంక్రాంతి ఇంకా పదిరోజులే ఉంది. ఆ యేడు వర్షాలు బాగా పడడం వలన గండేటికి నీళ్లొచ్చి, చదిపిరాల చెరువు నిండింది. చెరువు కిందున్న ఆయకట్టు భూమంతా బాగా పండి, కోతకొచ్చి గాలికి బరువుగా ఊగుతూ ఉంది.

రైతులంతా ఆనందోత్సాహాలతో ఎవరికి అందిన కూలోళ్లను వాళ్లు గుంపుకట్టుకొని వరికోతకు మొదలుపెట్టారు. వరికోత సమయంలో కూలోళ్ల కొరత మామూలుగానే ఎక్కువగా ఉంటుంది. ఏ రైతు ముందుగా కూలోళ్లను వరికోతకు పిలుస్తాడో వాళ్లకే ముందుగా పనిలోకి పోతూవుంటారు కూలోళ్లు. అందుకని రైతులు ఎవరికివారు ముందు జాగ్రత్తపడి కూలోళ్లను ముందుగా పిలుస్తుంటారు.

అదే గ్రామంలో పుల్లారెడ్డి అనే రైతుకు ఓ ఇరవై ఎకరాల వరిమడి ఉంది. పుల్లారెడ్డి భూమి కూడా బాగా పండి కోతకొచ్చింది. అరకొరగా అందిన కూలోళ్లతో వరికోతకు దిగాడు పుల్లారెడ్డి. కూలీతో పాటు మధ్యాహ్నం సంగటి పెట్టే విధంగా ఒప్పందం కుదుర్చుకున్నారు కూలోళ్లు.

ఊరంతా చిర్రాబుర్రా వరికోతలు శరవేగంగా సాగిపోతున్నాయి. పదిరోజుల్లో పంటంతా కల్లాల్లోకి రావాలని సంక్రాంతి కల్లా ఇంటికి గింజలు చేరాలని పట్టుదలతో ఉన్నారు రైతులు.

పుల్లారెడ్డి తన భూమికి ఈశాన్యమూలన రాతి శిలలు పెట్టి పసుపురాసి, కుంకుమ బొట్లుపెట్టి, రాతి శిలలను పూలతో అలంకరించాడు. పప్పులు, బొరుగులు, బెల్లం నైవేద్యంగా పెట్టాడు. ఆకు వక్కా తాంబూలం పెట్టి, అందులో రూపాయి బిళ్ల దక్షిణగా పెట్టి టెంకాయ కొట్టి వరికోత ప్రారంభించాడు.

వరికోత వడివడిగా సాగుతుంది. కూలోళ్లు తమ శ్రమలను మరచిపోవడానికి యాలపాటలు పాడుకుంటున్నారు. ఒకరి పాట ముగియంగానే మరొకరు పాట అందుకుంటూ ఒకరి తరువాత మరొకరు జానపద గీతాలను ఆలపిస్తూ తమ కష్టాన్ని మరచిపోతున్నారు. ఆ జానపదాల గాన మాధుర్యపు అలలు అలలుగా సాగి పరిసరాలను పరవశింపజేస్తున్నాయి. తరతరాలుగా జానపదాలను శ్రమ జీవులే కాపాడుకుంటూ వస్తున్నారు.

్జ్జ్జ

సూరన్న  పుల్లారెడ్డి జీతగాడు. అతని భార్య మల్లక్క. వారికి ఆరేండ్ల కూతురు, పాలు తాగే చంటిగాడు ఉన్నారు. చాలాయేండ్లుగా పుల్లారెడ్డి పొలంలో పూరి గుడిసె వేసుకొని పొలానికి మడవ కడుతూ కాపురం ఉంటున్నాడు. వారి కాపురం పొరపొచ్చాలు లేని ముచ్చటైన సంసారం. ఈడుజోడు చక్కగా కుదిరిన చక్కని జంట. పొలంలో సూరన్న పని చేస్తే జీతంలోకే సరిపోతుంది. అతని భార్య కూడా పనిచేస్తే ఆమెకు కూలి ఇస్తాడు పుల్లారెడ్డి.

సూరన్న భార్య మల్లక్క ఆత్మాభిమానం మెండుగా ఉన్న మానవతి. మాటపడకుండా అన్ని పనులు చక్కదిద్దుతూ

ఉంటుంది. కష్టం చేయడానికే పుట్టినట్లు సహనం మూర్తీభవించిన స్త్రీమూర్తి. జీతానికి కట్టుబడ్డాక ఇష్టమొచ్చినట్లు ఉండడానికి అడ్డుకట్ట పడ్డట్టే. అందుకే మల్లక్క వినయ విధేయతగా, భయం భక్తిగా మసలుకుంటూ, చెప్పింది చెప్పినట్లు సకాలంలో చేస్తూ యజమానితో పాటు ఊరందరి నోట్లో నాలుకై అభిమానవతిగా, గుణవతిగా పేరు తెచ్చుకుంది. పల్లెత్తు మాట పడకుండా సాగుతున్న ఆమె జీవితంలో ఆ రోజు ఆఖరి దుర్దినం.

ఆ రోజు సూరన్నతో పాటు అతని భార్య మల్లక్క గూడా పుల్లారెడ్డి మడిలో వరికోతకు దిగాల్సి ఉంది. ఆ రోజు సద్దికూడు లేనందున పనిలోకి దిగడానికి ఆలస్యమైంది. ఒక పావు బియ్యం కడిగి పొయ్యిమీద వేసి అన్నం వండింది. దానిలోకి పచ్చికారం నూరి కూతురి కింత పెట్టి, తానింత తిని మొగుని కింత మిగిల్చింది మల్లక్క. అప్పటికే మల్లక్కను పుల్లారెడ్డి నాలుగైదుసార్లు పిలిచాడు పనిలోనికి రమ్మని. ''వచ్చాండయ్యా పిల్లోల్లకు బువ్వపెట్టి'' అని వినయంగా, భయంగా చెప్పుకుంది.

మొగుడు సూరన్న కూలోళ్లు కోసిన పంట చెత్తను పెద్ద పెద్ద మోపులుగా కడుతున్నాడు. కల్లంలోనికి మోసుకుపోవడానికి వీలుగా.

పుల్లారెడ్డి మరోసారి మల్లక్కను గద్దించి పిలిచాడు. అప్పుడే చంటిగాడు ఏడుపు అందుకున్నాడు. చంటిగాన్ని ఒళ్లోకి తీసుకొని సముదాయిస్తుంది మల్లక్క. పుల్లారెడ్డి కోపం తారాస్థాయికి చేరింది.

''మాల్దాన్ని మల్లమ్మాంటే మరింత నీల్గిందట, వంగి మెట్టు తీస్కుంటే వచ్చాండ పాయ్యాందట'' అట్లా ఉందే నీ యవ్వారం ఒళ్లేమన్నా కొవ్వెక్కిందా? ఎంత పిలిచినా పన్లోకి రావ్‌'' అంటూ పుల్లారెడ్డిలో ఆధిపత్య ధోరణి బుసలు కొట్టింది. అతనిలోని జాత్యాంహకారం, పెత్తందారితనం పడగ విప్పి నాట్యమాడాయి.

అంతమంది కూలోళ్లలో అంతేసి మాటలు అనేసరికి మల్లక్క ఆత్మాభిమానం ముక్కలైంది. ఎదలో బాకుతో పొడిచినట్లైంది. కండ్లు చింత నిప్పులైనాయి. గుండె పగిలి నీరైంది. ముఖంలో కత్తిగాటుకు నెత్తురు చుక్క లేదు. ప్రాణం పోయినా మానం పోకూడదన్నది మల్లక్క సిద్ధాంతం. పెత్తందారితనం ఎంత బలంగా, ఎంత పదునుగా ఉంటుందో మల్లక్కకు తెలియంది కాదు. ఎదురు తిరిగి మాటకు మాట బదులిస్తే ఏం జరుగుతుందో మల్లక్కకు బాగా ఎరుకనే. అంతా తమకు అనుకూలంగా లాభదాయకంగా జరుగుతున్నంత వరకే మెత్తగా మంచిగా ఉంటారు. ఏ మాత్రం తేడా వచ్చి తమకు నష్టంగా పరిణమించితే జూలు విధిలించి కర్కశంగా పంజా విసురుతారు. అయితే ఆత్మాభిమానం దెబ్బతిన్నాక బతికి ప్రయోజనమేముంది? అనుకుంది మల్లక్క.

అంతా మౌనంగానే భరించింది. చంటిగాడికి పాలిచ్చింది. ఇంటి ముందున్న మామిడి చెట్టుకు చీరెతో ఉయ్యాలవేసి, అందులో చంటిగాడిని పడుకోబెట్టి జోలపాడి నిద్రపుచ్చింది. చంటిగాడికి పాలుగాచి, సీసాకు పట్టి, చంటిగాడి దగ్గరగా పెట్టింది. ఆ తరువాత మల్లక్క చీర కాశెపోసి గోచి కట్టింది. పైట కొంగు నడుముచుట్టూ చుట్టి గట్టిగా బిగించి రొండిలోకి దోపుకుంది. పిల్లాడిని తేరిపార చూసుకుంది. కూతుర్ని దగ్గరకు తీసుకొని ముద్దుపెట్టుకుంది. ''నాయన సెప్పిన మాటిని మంచిగా నడ్చుకోమ్మా, నాయన్ను కట్టపెట్టే పన్లు చేయొద్దు'' అని కూతురికి బుద్ధి చెప్పింది. కొడవలి తీసుకొని మడిలోకి దిగింది మల్లక్క.

అందరూ వరికోతకు దిగిన దొంపులో కాకుండా పక్కనున్న ఎకరా దొంపులో తానొక్కతే ప్రత్యేకంగా వరి కోతకు వంగింది. తమ పక్కన కోతకు దిగనందుకు తోటి కూలోళ్లు ఆశ్చర్యంగా చూశారు. ఆమె ముఖంలో గాంభీర్యాన్ని, దృఢత్వాన్ని చూసి ఏమీ అనలేకపోయారు. పుల్లారెడ్డి కూడా మౌనంగా చూస్తూ వుండిపోయాడు.

ఎన్నాళ్లనుంచో మల్లక్క మనస్సు తెలిసిన పుల్లారెడ్డి తొందరపడి అంతేసి మాటలు తూలినందుకు మనసులోనే నొచ్చుకున్నాడు. తరం నుంచి తరానికి అందిపుచ్చుకుంటూ వచ్చిన అగ్రవర్ణ దురహంభావమే నాతో అలా అనిపించిందేమో'' అనుకున్నాడు. ప్రొద్దు ఎక్కే కొద్ది ఎండ అంతకంతకూ తీవ్రమవుతున్నది. కూలోళ్ళు రోజూ ఎండలో పనిచేస్తూ ఉండడంవల్ల వారి ముఖాలు నల్లగా కమిలిపోయి ఉన్నాయి. పోలాల్లో పనిచేసే రైతులు, రైతు కూలీలు తక్కువ కాలంలోనే ముసలి వాళ్లైపోతుంటారు.

మల్లక్క వరికోత తీక్షణంగా ఎకాబిగిన సాగుతున్నది. మధ్యలో ఒకసారి కూలోళ్లు పనిలో నుంచి లేచి, మంచి

నీళ్లు తాగి, వక్కాకు వేసుకొని మళ్లీ పనిలోకి దిగారు.

మల్లక్క భర్త సూరన్న కూడా లేచిపోయి అన్నం తినొచ్చి పనిలోకి దిగాడు. మల్లక్క మాత్రం ఉలుకూ, పలుకూ, పక్కచూపూ లేకుండా పనిలో నిమగ్నమై చకచకా కోతలో ముందుకెళ్లుతుంది.

మిట్ట మధ్యాహ్నమైంది. కూలోళ్లందరూ లేచి పంటకాలువలో కాళ్లూ ముఖాలు కడుక్కుని సంగటి తినడానికి చెట్టు నీడకు పోయారు. ఇంతలోపల పుల్లారెడ్డి కోడలు పద్మావతి పెద్ద వెదురు గంపలో రాగి సంగటి, కందిపప్పు, శనక్కాయ కారం తెచ్చి కూలోళ్ల ముందర పెట్టింది. ఒక్కొక్కరూ గంప ముందుకొచ్చి సంగటి ముద్దలు పెట్టించుకున్నారు. పద్మావతి ఒక్కొక్కరికి రెండేసి ముద్దలు పెడుతుంది.

కూలోళ్లు ఎడమచేతిలో ముద్ద మీద ముద్ద పెట్టుకొని, పై ముద్ద పై భాగాన పప్పు వేసుకోవడానికి వీలుగా చేతితో గులిగ (గుంత) చేసుకొని అందులో పప్పు నంజుకోవడానికి శనక్కాయ కారం వేపించుకొని పక్కకు పోయి తింటున్నారు. తిన్నాక కొంతమంది మారు సంగటి పెట్టించుకుంటున్నారు. తినడం అయిపోయాక కూలోళ్లు నీళ్లు తాగి కొద్దిసేపు విశ్రాంతి తీసుకున్నారు.

అప్పటికింకా మల్లక్క వరికోస్తూ ఉండడాన్ని అందరూ గమనించారు. వంచిన తల ఎత్తకుండా మల్లక్క వరికోస్తూ

ఉంది.

అయ్యో! పాపం వంచిన నడుము ఎత్తకుండా పొద్దుట్నుంచి కోస్తూనే ఉంది బిడ్డా! అనుకొని కొంతమంది కూలోళ్లు ఆమె వద్దకు పోయి ''లేమ్మా మల్లమ్మా సంగటి తిందువుగ్గాని, పైటాల గూడా దాటి పోతాంది'' అని పిలిచారు. ఉలుకూ లేదు పలుకూలేదు. ఎన్నో విధాల బతిమిలాడారు. చంటిగాడు ఏడ్చేసరికి సూరన్న పోయి సీసాపాలు తాపి, నిద్రపుచ్చి వచ్చి భార్యను కయ్యాలోంచి బయట్కి రమ్మని ప్రాధేయపడ్డాడు. కూలోళ్లల్లో అమ్మలక్కలందరూ ''కోతాపి గట్టెక్కిరమ్మని'' చాలాసేపు చెప్పి, బతిమలాడి, భంగపోయారు. పుల్లారెడ్డి కూడా వచ్చి, చెప్పి చూశాడు. ఐనా మల్లక్క నుండి ఎట్టి సమాధానమూ లేదు.

మల్లక్క దృష్టంతా వరికోతపైనే లగ్నమై ఉంది. ఒక యంత్రంలా కోత కోస్తూ ముందుకు పోతావుంది. చేసేదిలేక అందరూ పనుల్లోకి దిగారు. సూరన్నకు బెంగవున్నా అస్వతంత్రుడు కనుక దిగులు పడుతూనే పనిలోకి దిగాల్సివచ్చింది.

అప్పటికి అర్ధ ఎకరా పైగానె కోత కోసింది మల్లక్క. బహుశా ఎకరా మొత్తం తానొక్కతే కోయాలన్న లక్ష్యం పెట్టుకున్నట్లుంది.

సాయంత్రం ఐదైంది. చుట్టు పక్కలా పొలాల్లోని కూలోళ్లందరూ ఇండ్లకు వెళ్లిపోయారు. ఊళ్లో మల్లక్క వరికోత విషయం గుప్పుమంది. ఊరువూరంతా పుల్లారెడ్డి భూమి చుట్టూ ఆందోళనతో మూగారు. అందరి ముఖాల్లో పెనువిషాదం అలుముకుంది.

మల్లక్క ఎవరినీ ఎగాదిగా చూడలేదు. తనకున్న అతితక్కువ సమయంలో తన పని ముగించాలని ఆతృత పడుతుంది. తన కులపోళ్లు కొందరు ఆమె చేత ఎలాగైనా పని మాన్పించి ఆమె ప్రాణాన్ని నిలపాలని కయ్యలోకి దిగారు. అది గమనించిన మల్లక్క ఎక్కడ తన దీక్షకు భంగం కలిగిస్తారోనని తలచి తను వరికోత కోస్తున్న కయ్య నుంచి తల తిప్పకుండా, నడుమెత్తకుండానే ఆమె కొడవలిని తన మెడపై పెట్టుకుంది. కయ్యలోకి దిగినవారికి ''బలవంతంగా వరికోతను ఆపుతే మెడ నరుక్కుంటాను' అన్న సంకేతం అది. వాళ్లు భయంతో వెనుతిరిగి, కయ్య గట్టు ఎక్కి నెత్తినోరు కొట్టుకున్నారు. గుండెలు బాదుకుంటున్నారు. బుజ్జగింపు మాటలు చెబుతున్నారు.

''అమ్మా మల్లమ్మా, పని చాలించి బయట్కి రామ్మా, మన బోటోల్లు కోప్పడితే దెబ్బతినేది మన్మేనమ్మా. అనేవాల్లకేమి మచ్చుగా అంటారు. పోయేది మన్మే తల్లీ. పేదోడి కోపం పెదవికి చేటంటారు. ఇట్టా పట్టుదల్కు పోకూడదమ్మా. ఇది మనకర్మ అనుకొని మనస్సు గెట్టి చేస్కోవాలమ్మా'' అంటూ సంఘంలో తమ స్థాయి ఎంత అధమస్థానంలో వుందో రకరకాలుగా విప్పి చెప్పిచూశారు. ''రోసానికి పోయి పానం మీదికి తెచ్చుకోకమ్మా. పిల్లల్ను, సూరన్నను అన్యాయం సేసి ఒంటరోళ్లును సేయకమ్మా'' అంటూ పరిపరి విధాలుగా ఆవేదనతో చెబుతున్నారు. కాని మల్లక్క అందర్లాంటి ఆడది కాదు. ఆత్మాభిమానానికి అగ్రతాంబూలం ఇచ్చే మానవతి. వారి ఆర్దింపులకు చింతాకంత కూడా కదలిక లేదు.

సూరన్న పిల్లోడిని సంకన వేసుకున్నాడు. వాడు ఒక్కటేమైన ఏడుస్తున్నాడు, కూతురు అమ్మకు ఏమైపోతున్నదోనని ఏడుపు అందుకుంది. చుట్టాలు పక్కాలు హాహాకారాలు, ఆర్తనాదాలు చేస్తున్నారు. సూరన్న భార్యను ''నా మాటవిని పనిచాలించి రమ్మని'' బొంగురుబోయిన గొంతుతో మొత్తుకుంటూ దీనంగా వేడుకుంటున్నాడు. పుల్లారెడ్డి ''మల్లమ్మా నువ్వు అభిమానవతివని తెల్సిగూడా పొరపాట్న మాటలు తూలాను, ఇంకెప్పుడూ ఇలా జరగదమ్మా, బయటికి రామ్మా, నన్ను చెడ్డోడిగా ముద్రేయకు తల్లీ'' అంటూ బాధను వ్యక్తం చేస్తూ పిలుస్తున్నాడు.

కాని అప్పటికే మల్లక్క గొంతు మూగబోయింది. మల్లక్కకు ఎవరి మాటలు వినడానికి చెవులు పనిచేయడం లేదు. మాట్లాడడానికి నోరు రావడం లేదు. పొద్దట్నుంచి అన్నం నీళ్ళూ అనుకోకుండా లక్ష్యం కోసం వేగంగా కోతకోస్తూ వుండడం వల్లా ఆమెలోని శక్తి క్షణక్షణానికి హరించుకుపోతుంది. ఆఖరు మునం అయిపోయే దశకొచ్చింది. పడమట ఎర్రపొద్దుపడింది. ఎర్రకాగులేచింది. పక్షులన్ని కలకలారావాలు చేస్తూ చెట్లమీది గూళ్లకు చేరుతున్నాయి.

సూర్యుడు కుంకడానికి ఇంకా ఒక్క నిమిషమే ఉంది. మల్లక్క కోయడానికి ఇంకా పది వరిగంటలు మాత్రమే మిగిలి ఉన్నాయి.     చూస్తుండగానే కరకరామంటూ పొద్దుకుంకింది ఈ బాధమయదృశ్యం చూడలేనట్లు. మల్లక్క ఆఖరి వరి గంట విజయవంతంగా కోసింది. ఆమె అవసానదశకు చేరుకుంటున్నా ఆమె ముఖంలో విజయగర్వం క్షణకాలం పాటు మెరిసింది. ఎకరా వరిమడి కోత అయిపోయాక మల్లక్క వంగిన నడుమును మెల్లిగా పైకి లేపి నిలబడింది. తల పైకెత్తి భర్తను, పిల్లలను చుట్టూ ఉన్న జనాన్ని తేరిపార చూసింది. అందరికీ ఒకసారి చేతులెత్తి దండం పెట్టింది. కొద్ది క్షణాలు జనానికి నోట మాట రాక స్తంభించిపోయారు. మల్లక్క తన నడుముచుట్టూ చుట్టి రొండిలో దోపుకున్న పైట ఒక్కసారిగా లాగివేసింది. అంతవరకు పైట కొంగు బిగింపులో దాగి

ఉన్న ఊపిరి ఒక్కసారిగా బయటికి తన్నుకొచ్చి అనంత విశ్వంలో కలిసిపోయింది. మొదలు నరికిన చెట్టులా ఆమె విగత శరీరం భూమి మీద పడిపోయింది. ఆ ముఖంలో ఆత్మవిశ్వాసం మాత్రం జ్యోతిలా వెలుగుతూ వుంది.

జనమంతా నోటికీ చేతికీ కొట్టుకుంటున్నారు. గావుకేకలతో గుండెలదిరే అరుపులతో ఆ ప్రాంతమంతా శోక సముద్రమైంది. వేదనా భరితమైంది. అంతటా విషాదం పరుచుకుంది. ఊరువూరంతా కన్నీరు పులుముకుంది.

పుల్లారెడ్డి తన అహానికి, అతిశయానికీ బలైపోయిన మల్లక్క మరణానికి మూల్యం చెల్లించుకున్నాడు. మల్లక్క కోత కోసిన ఎకరా మడికయ్యను సూరన్నకు రాసిచ్చాడు. ఆమెకు సమాధి అదే కయ్యలో ఒక మూల నిర్మించారు. కాని పోయిన ప్రాణానికి వెలకట్టడం ఎవరికీ సాధ్యం కాదు.

నాటి నుంచి నేటివరకు ఆ ఎకరా కయ్యను ''మల్లక్క కయ్య'' అంటూ జనం పిల్చుకుంటున్నారు. మల్లక్క జీవితం జనపథంలో కథలా కాలంతోపాటు దశాబ్దాలుగా ప్రవహించింది. ప్రవహిస్తూనే వుంది.