మనిషి తనం

- దార విజయ కుమారి
9177192275

గుంతకల్‌ బస్టాండ్‌ ఉదయం 9.30. ఆలూరు బస్‌ ఎక్కి కూర్చున్నాను. ఆూరులో చిన్న పని ఉంది. అది చూసుకుని నంద్యా వెళ్లి పోవాలి. బస్సు ఖాళీగానే
ఉంది. నన్ను బస్‌ ఎక్కించి అర్జంటు పని ఉందని మామయ్య వెళ్లి పోయాడు. బస్‌లోకి ఒక్కొరొక్కరే ఎక్కుతున్నారు. బస్‌ నిండేదాకా బస్‌ కదిలేలా లేదు. ‘‘నేమకల్‌..చిప్పగిరి.. రాయదుర్గం..కమ్మర్చేడు.. చికడోన.. ఢనాపురం.. ఆలూరు.. రాండి.. రాండి.. ఎక్కండి’’ ఎవరో అరుస్తున్నారు. ఆ అరుపుకు కిటికీలోంచి చూశాను.. బస్సు పక్కగా డోర్‌కు దగ్గరగా ఒకామె నిల్చోని ఈ వరుసలో ఊర్ల పేర్లు చెప్తూ అరుస్తోంది. త్లెగా పండిపోయిన జుట్టు..ముతక చీర..ముడుతు పడిన శరీరం. కానీ ఆమె గొంతు బాగా స్పష్టంగా.. గట్టిగా ఉంది. ఆమెకు ఆ గొంతుకు మ్యాచ్‌ కావడం లేదనిపించింది. వస్తున్న వాళ్లనంతా పిలిచి ‘‘ఏ ఊరికి పోవాలి’’ అని అడిగి ఆ బస్సు ఎక్కండి ఈ బస్సు ఎక్కండి అని సందడి సందడి చేస్తొంది. ఆమె అరుస్తున్న ఆ ఊర్ల పేర్లను చాలా రిథమిక్‌గా పుకుతోంది. అక్కడి వాళ్ళకు ఆమె సుపరిచితురాలైనట్టే ఉంది. ఈమెను పెద్దగా పట్టించుకోవడం లేదు. నాకేమో చాలా కొత్తగా ఉంది. మ్లిలా ఒంగి పోయిన ఆ ముసలామె చురుకుదనం నన్ను ముగ్ధుడిని చేస్తోంది.
అరచి అరిచి కాస్సేపటికి బస్‌ లోపలికి వచ్చింది.‘‘సార్‌ మొదటి ఐదారు సీట్లు ఆడవాళ్లవి అవి వాళ్ళకే వదిలేయండి. బస్‌లో ఎవరూ బీడీు.. సిగరెట్లు తాగరాదు.. గుట్కా..పాన్‌ పరాగ్‌ నమరాదు. ప్లిను కిటికీలోంచి చేతు బయటికి పెట్టరాదని మీ ప్లికు చెప్పండి. మన బస్సు ప్రయాణం చాలా రక్షణగా సుఖంగా ఉంటుంది లేండి సర్‌..టాటా’’ అని చెప్పేసి బస్సు దిగబోతూ ఆగి మళ్ళీ వెనక్కి వచ్చింది.’’ సార్‌ మన డ్రైవర్‌ గారు డ్రెవ్‌ చేసేటప్పుడు సెల్‌ ఫోన్‌లో మాట్లాడొద్దని చెప్పండి..వినకపోతే ఈ నంబరుకు ఫోను చేసి చెప్పండి’’ అని అక్కడ రాసి ఉన్న ఫోన్‌ నెంబర్‌ చూపిస్తూ బస్‌ లోకి ఎక్కుతున్న డ్రైవర్‌ వైపు చూసింది. ఆయన ఆమెను కొరకొరా చూస్తున్నా పట్టించుకోకుండా ఆమె బస్‌ దిగేసింది.
అందరూ ఆమె చెప్పింది ఆసక్తిగా విని తేరుకున్నాక ఆమె గూర్చి చర్చించడం మొదు పెట్టారు.
‘‘పిచ్చామేమో’’ అని ఒకరంటే
‘‘లేదు లేదు అన్ని బస్సుల్లోకి ఎక్కి ఇలాగే చెప్తుంది. ఈమెకు ఇదే పని. నేను పదేళ్ళ నుండీ చుస్తున్నా’’
‘‘నువ్వన్నా పదేండ్ల నుండీ నేనైతే ఎలిమెంటరీ క్లాస్‌ చదివేటప్పుడు నుంచీ ఈమె ఇలా చెప్పడం చూస్తూన్నా. మనిషి చురుకుదనం ఏమీ తగ్గలేదు అట్లేఉంది’’
ఎవరో అడిగారు ‘‘వయస్సు అరవై ఉంటుందా’’ అని
‘‘అరవయ్యేనా ఖచ్చితంగా డెబ్బై ఉంటాయి’’
‘‘ఇంతకూ ఈమెందుకలా బస్సు బస్సు ఎక్కి చెప్తుంది.. అరుస్తుంది..ఆర్‌.టీ.సీ.వాళ్ళు ఏమన్నా ఇస్తారంటారా’’
‘‘జీతమనేమీ లేకుండా బస్సు కింత అని ఏమన్నా ఇస్తారేమో’’
ఒక పెద్దాయన కగ చేసుకుని ‘‘డ్రైవర్‌.. కండక్టర్‌ కలిపి ఐదు రూపాయలిస్తారు. ఒక్కోసారి ఇస్తే ఇచ్చిరి ల్యాకుంటే అదీ ల్యా’’
‘‘అయితే ఎంత లేదన్నా..రోజుకు నబై బస్సునుకున్నా నెకు ఆరు వేన్నా సంపాదన ఉంటుంది. ముసలామెకు మేలే..లాభమే ఉంది’’ అని అనుకుంటుంటే నాకన్పించింది..ఇది మేలా..గోంతు పగిలేలా అరిచి అరిచి, బస్సు బస్సుూ ఎక్కీ దిగీ ఎంత కష్టం..అదీ ఈ ముసలి వయసులో.. ఆమెకు ఎందుకింత కష్టం అని అనిపించింది.
ఒకాయన అన్నాడు ‘‘నాకామె ఇు్ల తొసు.. చిన్న బోద ఇు్ల..ఆమె దగ్గర బ్యాంకులో బాగా డబ్బుంది అంటారు. ఏమీ తినదు..కట్టుకోదు ఉత్త పిసినారిది అంటారు’’ అని
‘‘ఒకతే అయితే అంతా ఏం చేస్తుందో? పోయేటప్పుడు పట్టుకొని పోతామా’’ ఒకాయన హితవుపలికాడు.
ఆమె మాత్రం ఇవేవీ పట్టించు కోకుండా కింద డోర్‌  పక్కనే నిబడి ‘‘సీట్లున్నాయి..సార్‌ తోసుకోకుండా ఎక్కండి. అట్ల మెట్లపైన నిబడద్దండి నాయనా లోపలికి పోండి’’ అని అందర్నీ అదిలిస్తోంది.
నాకు ఒక విషయం మాత్రం స్పష్టంగా తొస్తోంది ఆమె చెప్పేది..ఆ అజమాయిషీ బస్‌లో ఎవరికీ నచ్చలేదని. నేను ఆమెనే చూస్తున్నాను. ఒకాయన ‘‘టీ తాగు పెద్దమ్మా’’ అని ఒక రెండు రూపాయు ఇవ్వబోతే ‘‘నాకొద్దు నాయనా ఏపనీ చేయకుండా డబ్బు తీసుకోను’’ అని తిరస్కరించేసింది. నేను చాలా ఆశ్చర్యపోయాను.కాస్త విసుగ్గా కూడా అనిపించింది. ముసలితనం..పేదరికం..ఎవరైనా ఏమైనా ఇస్తే తీసుకుంటే ఏం..దానికీ డిగ్నిటీనా అని అనుకున్నాను. గమనించనేలేదు ఆమె మెడలో ఒక ఐడెంటిటీ కార్డు ఉంది. దాని గూర్చి అడిగాను పక్కనున్న అతన్ని.
‘‘ఆ ఏముంటుంది సర్‌ నేను చూశాను. పెద్ద వెంకటమ్మ..ఆర్‌.టీ.సీ.హ్పెర్‌ అని ఉంటుంది’’ అన్నాడు. మళ్ళీ అతనే ‘‘అలాంటి పోస్ట్‌ ఏదీ ఆర్‌.టీ.సీ.లో లేదు సర్‌..ఈమె బాధ పడలేక ఆ డిపో మేనేజర్‌ ఇచ్చింటాడు’’ అన్నాడు.
నేను ఒకటి గమనించాను. బస్‌లో అందరూ ఆమెకు వ్యతిరేకంగానే ఉన్నారు. అంత ముసలామె..ఇంత మంచి పను చేస్తూంటే సింపతీ లేదు..అప్రెసియేషన్‌ లేదు ఎందుకనీ అని అన్పించింది. అదే అడిగాను అతన్ని.
‘‘బలే ముసల్ది సార్‌..అందర్నీ ఏదో అధికారమున్నట్లు అదలించి..ర్సూు అవీ చెప్తుంది.. ఇంట్లో నాన్న చెప్తేనే వినం..ఈమెవి వినాలా’’ అన్నాడు కోపంగా.
నిజమేలే ఇది మానవ నైజం. ర్సూు అన్నా.. రూల్స్‌ పెట్టేవారన్నా..అలా ఉండాలి..ఇలా ఉండాలి అని శాసించే వారు ఎవరైనా అందరికీ నచ్చరు. ఇంట్లో నాన్న స్కూల్‌లో టీచరు.. హెడ్మాస్టరు.. ఆఫీస్‌లో బాస్‌.వాళ్ళ ర్సూు నచ్చవు దాంతో వాళ్ళూ నచ్చరు. వీళ్ళు నాన్నయినప్పుడో..ఆ వయసుకు చేరుకున్నపుడో అన్నీ నచ్చుతాయి. నా మట్టుకు నాకు ఆమెలో బ్రతుకు పోరాటం కన్పిస్తోంది.
ఈ వయస్సులోనూ ఆమె పట్టుద.. ఆత్మస్థైర్యం.. గాంభీర్యం.. గర్వం.. నాక్కూడా ఇబ్బంది కలిగిస్తున్నాయి. ఇవన్నీ ఎవరో చదువుకున్న..బాగా డబ్బున్న..పదవి ఉన్న వారిలో చూస్తాము..ఈమె లోనూ అలాంటి క్షణాు మెచ్చుకోదగినవే. అయినా పెద్దగా సింపతీ అనిపించలేదు. ఆమె నా వైపు చేయి ఊపుతూ ఉంటే అటు చూశాను ‘‘సార్‌ చేయి లోప పెట్టుకోండి బస్సు కదుతోంది’’ అంది. నాకు సర్రున కోపమొచ్చింది. ఈమె..ఈమె.. ఓవరాక్షనూ అని అనుకున్నాను.
నా రియాక్షన్‌ గమనించి మ్లెగా ‘‘మీకోసమే నాయనా చెప్పేది’’ అనింది.
బస్‌ బయల్దేరుతుంటే ఆమె ‘‘టాటా టాటా’’ అని అందరి వైపూ చేయి ఊపింది. కొంతమంది ప్లిు..ఒకరిద్దరు
ఆడవాళ్ళు చేయి ఊపారు. బస్‌ వంపు తిరుగుతూంటే మళ్ళీ ‘‘టాటా సుఖంగా పోయిరండి నాయనా’’ ఆంటూ చేయి ఊపుతూనే ఉంది.
నాలో అప్పుడు కదిలింది ఏదో సన్నని బాధ. ఆమె తాపత్రయం..అక్కర.. జాగ్రత్త అని చెప్పడం ఏదో ఆత్మీయును సాగనంపినట్టు. లీగా అర్థం అయి అవనట్టు..ఇదే సర్వమానవ సంబంధం అని అనిపించింది. బస్సు బస్టాండ్‌ చుట్టూ తిరుగుతూ వెళ్తుంటే వెనుదిరిగి చూశాను.. ఆమె మరో బస్‌ దగ్గరకెళ్తోంది.
‘‘అయ్యో ఆమెకు ఈ డ్రైవర్‌ డబ్బు ఇవ్వలేదే అని’’ తెలియకుండానే బయటకే అనేశాను.
‘‘అప్పుడేనా సాయంకాం దాకా ఎన్ని ట్రిప్పున్నాయి ఆ తర్వాత ఇస్తారు’’ అన్నాడాయన.
అంటే ఆమె ఇంకా ఎన్ని సార్లు అరవాలి..టాటాు చెప్పాలి... మనసు లో బాధ మెలిపెట్టింది.
కాం దొర్లి పోతోంది..యమ్‌.బి.ఎ.లాస్ట్‌ సెమ్‌. కాలేజ్‌ కెళ్ళాక కూడా ఆ పెద్దామె ముఖం..గొంతు గుర్తొచ్చేవి. నిదానంగా మర్చిపోయా. ఈ లోగా ఎన్నెన్నో మార్పు.. నాన్న అనారోగ్యంతో మంచమెక్కారు. ఉన్న డబ్బంతా నాన్న ట్రీట్మెంట్‌ కోసం ఇంటి అవసరాకోసం సరిపోయింది. టర్మ్‌ఫీజు కట్టాలి. రేపే ఆఖరు రోజు.లాస్ట్‌ అవర్‌లో ప్రిన్సిపాల్‌ గారు పిల్చారంటే వెళ్ళాను.
‘‘గుడ్‌ ఈవినింగ్‌ సర్‌ ..రమ్మన్నారట’’
‘‘సత్యా..రా..కూర్చో’’
‘‘పర్వాలేదు చెప్పండి సర్‌’’
‘‘సత్యా తొసుగా ఇది పూర్తిగా ప్రైవేటు మేనేజ్మెంట్‌ కాలేజ్‌. టర్మ్‌ఫీజు కట్టని వాళ్ళతో ఎగ్జామ్‌ ఫీజు కట్టించుకోవద్దన్నారు.. నువ్వు క్లాస్‌ టాపర్‌వి.. నేనేం చేయలేక పోతున్నాను’’
‘‘నాన్నగారు బాగ సిక్‌గా ఉన్నారు..శారీ పెండిరగ్లో పెట్టారు. ఏం చేయాలో తెలియడం లెదు సర్‌’’ అలా అంటుంటే దుఃఖం ముంచుకొచ్చింది. అలా మౌనంగా నిబడ్డాను.
ఆయన కాస్సేపలా మౌనంగా ఉండి సడెన్‌గా అన్నారు.
‘‘నీకు అభ్యంతరం లేకుంటే ప్రతి సంవత్సరం పేద విద్యార్థుకు ఫీజు కట్టే డోనర్‌ ఉన్నారు. ఈ సంవత్సరం నీకు కట్టమని చెప్తాను’’ అని అన్నారు.
నేను సరే అని త ఊపి నమస్కరించాను. ఆ మరుసటి రోజే నా ఫీజు కట్టేసి ఉంది. ఆ డోనర్‌ అడ్రస్‌ అడిగాను కలిసి థాంక్స్‌ చెప్దామని. వివరాు చెప్పరాదని రూుంది అన్నారు.
అమ్మతో ఈ విషయం చెప్పాను. ఆమె కూడా చాలా
ఉద్వేగానికి లోనయ్యింది. ఇది జరిగాక నాలో ఏదో మార్పు. త్వరగా ఉద్యోగం సంపాదించి నేను కూడా ఎవరికైనా ఇలాగే సహాయం చేయాని అనుకున్నాను.
అమ్మ పూజ చేస్తూ ఆ అజ్ఞాత వ్యక్తిని బాగా చూడమని దేవుడికి దండం పెట్టింది. నేనూ అదే అనుకుని దండం పెట్టుకున్నాను.
ఆన్యుయల్‌ డే వచ్చింది. ప్రిన్సిపాల్‌ చెప్పారు. ఫీజు మాత్రమే కాదు..కాలేజ్‌ టాపర్‌కు మెడల్‌.. గిఫ్ట్‌ ఓచర్‌ కూడా ఆ డోనరే ఇస్తారని. ఎలాగైనా ఈ ఫంక్షన్‌కైనా వచ్చేలా చూడమని పదే పదే రిక్వెస్ట్‌ చేశాను.
ఫంక్షన్‌ డే. ఇనాగరేషన్‌ అయింది. వక్తు మాట్లాడు తున్నారు. లాస్ట్‌ ఇయర్‌ టాపర్‌కు ఒక విశిష్టమైన వ్యక్తి మెడల్‌ ఇస్తారు అని అనౌన్స్‌ చేశారు. ఈ సారి చాలా ఎగ్జయిటింగ్‌గా ఉంది. ఈ కాలేజ్‌లో ఇదే ఆఖరి ఫంక్షను. అమ్మ.. చెల్లి కూడా వచ్చారు. స్టేజి పక్కనుంచీ ఆ వ్యక్తి స్టేజ్‌ చేరుకోగానే అందరూ గౌరవంగా లేచి నిబడ్డారు. ప్రిన్సిపాల్‌ గారు చేతు జోడిరచి ఏదో చెప్తున్నారు. ఆ దృశ్యం ఎక్కడో చూశాను.
ఎక్కడ ఎక్కడ అని అనుకుంటుండగానే నా పేరు అనౌన్సు చేశారు. స్టేజిపైకి చేరుకున్నాను. మెడల్‌ అందుకోవడానికి అలా ఎదురుగా నిబడ్డాను.
అప్పుడు గుర్తొచ్చింది ఆ ముఖం..త్లెని జుట్టు..ముతక చీర...ముడుతు పడ్డ శరీరం.. గుంతక్లు బస్టాండ్‌లో అరిచే ముసలామె. నాలో బాధా.. భయమో.. దుఃఖమో.. భక్తో.. చెప్పలేని ఫీలింగ్స్‌. అప్రయత్నంగా ఒంగి ఆమె పాదాకు నమస్కరించాను.
‘‘అయ్యో నాయనా వద్దు వద్దు..పెద్ద పెద్ద చదువు చదివిన మీ త ఒంగరాదు. అయినా నేను అంతటి దాన్ని కాదు’’ అని నన్ను తన చేతుల్తో లేపింది.
నా కళ్ళు వర్షిస్తుంటే స్టేజి దిగాను. మెడల్‌.. గిఫ్ట్‌ చెక్‌ అమ్మ చేతిలో పెట్టాను.
‘‘ఏమయింది చిన్నా’’ నా ముఖం చూసి అమ్మ అడుగు తూంటే ‘‘నాకు ఫీజు కట్టిన డోనర్‌’’  అని స్టేజి పైనున్న ఆమెను చూపాను. అమ్మ చెల్లి ఆమెను విస్మయంగా చూస్తున్నారు.
ప్రిన్సిపాల్‌ గారు ఆమెను సభకు పరిచయం చేస్తూ ఆమె ఔదార్యం గూర్చి.. సేవాభావం గూర్చి చెప్పి. ఆమెను మాట్లాడమని బవంతం చేస్తే మైకు ముందుకొచ్చి అందరికీ దండం పెట్టింది.’’  మీరంతా గొప్పవాళ్ళు పెద్ద పెద్ద చదువు చదివారు.. చాలా సంతోషం..నేను బస్టాండులో ఊర్ల పేర్లు చెప్తూ బతికే సాధారణ ముసలిదాన్ని. నేను ఐదోక్లాసు వరకూ చదువుకున్నాను. నేను ఒంటరిదాన్ని. నాకెవురూ లేరు. చదువన్నా.. చదువుకునే మీలాంటి వాళ్ళన్నా నాకు ఇష్టం. నేను చేసిన గొప్పేం లేదు. నా సంపాదనలో నా తిండికి పోగా మిగిలిందే మీకిలా ఇస్తున్నాను. అందురూ బాగా చదివి పెద్ద ఉద్యోగాు చేసుకుంటూ సుఖంగా ఉండండి.’’ అనిమళ్లీ ఒకసారి దండం పెట్టి కూర్చునింది.
ఆమె మాట్లాడినంత సేపూ నా కళ్ళు వర్షిస్తూనే ఉన్నాయి. గుంతక్లు నుంచీ వచ్చేశాక ఇంట్లో ఆమె ఎలా అరిచేదో వెక్కిరించి చూపించాను. ఆ దృశ్యాన్నీ నా కన్నీళ్ళలో కొట్టుకు పోతున్నాయి. నా కన్నీళ్ళ ద్వారా చాలా రిలీఫ్‌ పొందాను. ఆమె మాటు నాకు దిశానిర్దేశం చేశాయి. అమ్మ అడిగింది ‘‘ఆమె పేరు వినలేదు ఏంటి చిన్నా’’ అని.
చాలా గర్వంగా చెప్పాను ‘‘పెద్ద వెంకటమ్మ’’ అని.
ఆ రాత్రి నా డైరీలో ఒక పేజీ ఆమెకే అంకితమిచ్చాను.
   ‘‘నువ్వు విశ్వమాతవు’’ అని.