సంస్కారము పెంచిన సాహస సంస్కరణము

విశ్లేషణ

- తెలకపల్లి రవి

  ప్రియమైన ముని మనవడా, నాయనా ఉమ్మయ్యా,   ఉమా మహేశ్వరరావువైన నిన్ను ముద్దుగా అలా పిలిచితిని. అన్యథా తలంచుకుము. మా అంతర్జాలంలో నీ లేఖా రూప వ్యాసం చూసితిని. నామీద కోపము చేత నా మనవడిని కాను, బెంగుళూరు నాగరత్నమ్మ          మునిమనవడిని    అని రాసితివి. అయినా అబ్బాయీ..ఒక్క నీవన్నదేమీ. తెలుగు గడ్డపైన పుట్టిన ప్రతివాడూ నా మనవడో మునిమనవడో కాకతప్పదంతే. మీ తాతమ్మ నాగరత్నమ్మ ఏదో విషయంలో నాపై వివాదపడినంత మాత్రాన నీవు నాకు కాకుండా పోయెదెవా? పోనిత్తునా? నాకునూ ఒకప్పుడు ముక్కోపి అని పేరుండెడిది గాని చచ్చిపోయిన పిమ్మట బాగా తగ్గినది. నేను పోయి వందేళ్లయిందని అందరూ సభలూ సంరంభాలు చేస్తూ పొగిడేస్తున్నారంటే చెప్పొద్దూ కొంచెం విసుగెత్తి వినోదం కోరుకుంటుంటే నీ రాత కనిపించింది. తెగ సంతోషించితిని. నూట ఇరవై పుస్తకాలు, వందల వందల వ్యాసాలు రాసిన ఈ తాతయ్య భోషాణములో నుంచి ఎవరో కొత్తగా అచ్చేసిన పాత పుస్తకమొకటి చదివి ఉడికిపోతివా నాయనా. 'వివేక వర్ధని' వ్యాసములూ ఒకటి అరా చదివి మరీ గుగ్గిలమై పోయావు. నీకు తెలుసుగా.. నేను హాస్యముగా ప్రహసనాలు, ఆధిక్షేప కావ్యాలు రాసినవాడిని గనక వున్నమాట చెప్పవలెనన్నచో ఇదియంతయు చాలా హాస్యముగా నున్నది.

ఏ మాటకామాటే గాని ఉమ్మయ్యా, నా తల పాగా, మీసాలూ ఒక్కటి వదలిపెట్టకుండా ఎంత బాగా వర్ణించావయ్యా, పక్కనే సమాధిలో వున్న మీ తాతమ్మ రాజ్యలక్ష్మికి చూపిస్తే ఎంత ముచ్చట పడిందో. నన్ను తల్చుకుంటే గర్వపడేవాడినని రాశావే...నాకెంత గర్వం రావాలిక. సంఘమునకు ఏదో చేసితినను అభిమానముచేత నన్ను బతికున్నప్పుడే కీర్తించెడి వారు. ప్రకాశం పంతులు తమ్ముడు నాపై కక్షతో వ్యాజ్యం వేస్తే నాకు వ్యతిరేకంగా తీర్పు చెప్పిన న్యాయమూర్తి గారు కూడా నేను దేవుడిలా తయారైనాను గనక ఏమీ అనడానికి లేదని వ్యాఖ్యానించి వుండిరి. ఇప్పటికి కూడా నన్ను అనడానికి లేదని రాసితివి గాని వాస్తవమునకు గతము నుండియు కొద్ది మంది తిట్టిపోయుచునే యుండిరి. దిగవల్లి వెంకట శివరావు గ్రంథమును దానికి అక్కిరాజు రమాపతి రావు సమాధానముతో పాటు పలువురి ఖండనలను నీవు చూచి యుండలేదా నాయనా? నీవు అదియును చదివి వున్నచో మరి నాలుగు ఎక్కువ రాసి యుందువే పాపమని నిట్టూర్చితిని. తాతలు ముత్తాతలం అయ్యాక అంతేనయ్యా.. భీష్ముడు చూడు తనను చంపడానికి తనే ఉపాయం చెప్పాడు. అర్జునుడు శిఖండిని తెచ్చిపెట్టుకున్నాడు. నా మీద కూడా అలాంటి శిఖండి దాడులు చాలా జరిగాయి గాని శిఖానలము వలె భస్మీపటలం చేయుచుంటిని.

అన్యముల కేమి గాని ఇప్పుడు నీ లేఖలో చూసినదానికి చెప్పుదును. ముద్దుపళని రాసిన 'రాధికా సాంత్వనము'ను నేను తీవ్రముగా దూషించిన మాట యథార్థము. ఆమె వేశ్య గనకనే అట్లు పచ్చి శ ంగార వర్ణన రాయగలిగినదని కూడా చెప్పి యుంటిని. అది తప్పిదమే గాని ఆనాటి నా అవగాహన అంతియే యుండెను. నాకన్నా వందల వత్సరముల ముందే మూఢ నమ్మకములపై పోరాడిన వేమనను కూడా నేను గౌరవించకపోవుట నీవు మరిచితివి. అయిననూ కవుల చరిత్ర రాయుటకు నేను విశేష శ్రమ చేసిన మాట సత్యదూరము కాదు. నా రచనలన్నిటిలోకి అదియే ఉత్తమమైనదనీ, అలాంటి చరిత్ర రచనకు మొదటిదని మల్లంపల్లి సోమశేఖర శర్మ గారు మెచ్చుకొనిరి.

జీవితమంతయూ మహిళల కోసమే తపించిన నన్ను పురుష పక్షపాతిగా నిందించుట సుంతయు ధర్మము కాదు. తండ్రిని చిన్నప్పుడే కోల్పోయినందు వల్ల అమ్మ కష్టము చేత బతికిన నేను స్త్రీలను నిరంతరము గౌరవించెడి వాడను. వేశ్యావ త్తి పట్ల నా కోపము ఆ అభాగ్యురాళ్లపైన గాక వారిని అసభ్య కార్యములకు ఉపయోగించు కునెడి పెద్ద మనుషులపైన ఎక్కుపెట్టి యుంటిని. నీకు తెలియదు గాని నాటి పెళ్లిళ్లు, పేరంటము లకు వీరిని రప్పించి ఎంత హీనముగా హేయముగా వారితో నాడించు కుండిరో క్రీడించు చుండిరో! ఒక్క హిందూ దేశమున మాత్రమే వేశ్యావ త్తికి ఒక కులమును ఏర్పర్చినారని నేను రాసి యుంటిని. వారినట్లు తామే స ష్టించిన ఆటబొమ్మల వలె చేసి ఆ వ్యామోహముతో భార్యాబిడ్డల పట్ల బాధ్యతలు కూడా విస్మరించి విచ్చలవిడిగా విశ ంఖల విహారము చేసెడి వారు. ఈ భోగ కాంతలనట్లు ప్రదర్శించుట గర్వ కారణముగా భావించెడివారు. ఈ కారణముచే ఇంటిలో ఇల్లాళ్లు బయిటనా కాంతలు కూడా బలి అగుచుండెడి వారు. నా మిత్రుడైన రఘుపతి వెంకటరత్నం నాయుడు అచ్చముగా వేశ్యా విముక్తికే జీవితము అంకితం చేసెను. వేశ్యావ త్తినే గాక, వారిని వ్యక్తిగతముగా నసహ్యించుకొనెనను విమర్శ నాపై యున్న మాట నిజమే. దానిని నేను కాదనలేదు. నాకు కోపము అధికము గనక ఆ రసిక రాజుల మనుచు ఊర్ఱెగెడి వారిపై వుండవలసిన కోపము కొంత ఈ కాంతల పైనను చూపుట పొరబాటని ఒప్పుకుందును. మానవుల అవగాహన అనుభవము మీద మారును. ప్రహసనములలో సామాన్య పాత్రలను, భాషను ప్రయోగించిన నేను వ్యవహారిక భాషా వాదమును అంగీకరించుటకు మరికొంత కాలము పట్టుట అందుకు మరొక ఉదాహరణము.

ఇంతకునూ నేను పందొమ్మిదవ శతాబ్దపు మనిషినని మునిమనవడివైన నీవు మరిచి పోరాదు. వేశ్యావ త్తిపై పోరాడే సందర్భమునందు కొన్నిసార్లు నేను వారి పట్ల ఉపయోగించిన భాష, ప్రవర్తించిన తీరు సరిగా వుండెడివి కావు. ముద్దుపళని పుస్తకం నేను ఈసడించినను నాగరత్నమ్మ ప్రచురించుట ముదావహము. నేనట్లు రాయుటయే బాగుగా లేదని చెప్పుచు నీవు మరలా అదంతయూ పున:ప్రస్తావించుట సంచలనమునకు గాక సమాజమునకు ఎట్లు ఉపయోగకరము? సనాతన బ్రాహ్మణాచారము లపై నిప్పులు కక్కుచు నేను రాసిన 'హాస్య సంజీవిని' చదివి యుంటివా? అందొక్కొక్క చాందసమును ఎట్లు చీల్చి చెండాడితినో ఎరుగుదువా నాయనా? ఆ ప్రహసనములలో పలుచోట్ల వేశ్యలును గ హకాంతలును కూడా పురుషులను మీవలె మేము చేసిన నెట్టులుండునని ఆక్షేపించుచుండిరి. మీరు ఇప్పటికి చెప్పుకొను రచయిత చలం కంటే దశాబ్దముల పూర్వమే నేను స్త్రీల నోట నట్టి సాహస భాషణములు చేయించి యుంటిని. నాటి పురుషులు నాకై వేటాడుచుండ నీవంటి మనవలు నిరంతరము కంటికి రెప్ప వలె కాపాడుచుండిరి.

కావున నీ లేఖ మొత్తము చూసిన పిదప నీకు దేశకాలములు, చరిత్ర పరిస్థితులు పట్టవని గోచరమైనది. నీ కాలము లెక్కలోని ఒక తప్పిదమునాధారము చేసుకుని నన్ను బ్రాహ్మణ పురుష జనోద్ధారకుడు అనుట తగునా? ఒక్క రాజమహేంద్ర వరముననే గాక దేశమందెక్కడెక్కడి నుంచో బాల వితంతువులు, బాధిత యువతులు మా గ హమున ఆశ్రయము పొందిరని, వారిని నా ధర్మపత్ని రాజ్యలక్ష్మి తల్లివలె ఆదరించి ప్రోత్సహించెడిదని మరచితివా. సంగీత న త్యాది కళలకు సంసార స్త్రీలను దూరము చేయుట సరికాదని చెప్పుటకు నేను అశ్లీల శ ంగార న త్యములు అలవాటు చేసిన తీరును వర్ణించితిని తప్ప స్త్రీల పట్ల నాకెన్నడునూ అగౌరవము లేదు. నా కన్నా మిన్నగా నా కాలమున వారిని గౌరవించిన వారు లేరని కూడా విశ్వాసముతో ప్రకటించుచున్నాను. స్రీల అజ్ఞానము, పరస్పర కలహములు వంటి వాటిని గురించి కూడా నేను చెప్పినదానిని ఏదో వ్యాసములో చూసి పాక్షికముగా రాసి యుంటివే గాని దానికి మూలకారకులెవరో చెప్పిన సంగతి మరచితివి. 'స్వప్రయోజనపరత్వము చేత దూరాలోచన మట్టుపడిన వారు తమ తరుణీమణులను విద్యా విహీనురాండ్రనుగా జేయుట వలన వారి నాశ్రయించియున్న మౌఢ్యభూతావేశమే గాని సహజ కోమలమైన స్త్రీ స్వభావము కాదు' అని నేను ఆత్మకథలో రాసియుంటిని. స్త్రీల సహజ స్వభావానికి భిన్నమైన పురుషాధిక్యత ప్రపంచ అంతర్గతీ కరణ అది.

ఆధునికుడవైన నీకు 'అంతర్గతీకరణ' గురించి తెలిసి వుండునని ఆశించుచు న్నాను. జీవిత మంతయూ అనువాద పదములు స ష్టించు టకు నేను చేసిన క షి నీకు తెలియును గనక 'ఇంటర్నలైజేషన్‌'కు పర్యాయముగా వాడితినని చెప్పుచు న్నాను. వేశ్యలైనను గ హ కాంతలైనను ఈ పురుష పెత్తనముల నుండి బయిట పడవలెనన్న చదువు, కళలు, వ త్తి విద్యలు తెలుసుకొనవలయు ననియే నేను, నా భార్య పరితపించితిమి. అందకు పలు సంస్థలు స్థాపించితిమి. వాటిలో దళిత బాలికలు, వేశ్యా వ త్తి నుంచి బయిటపడిన వారు కూడా చేరుచుండిరి. ఇప్పటికిని రాజమహేంద్ర వరమున వాటిని నీవు దర్శించవచ్చును. దక్షిణ భారత దేశములో ఆ నాడు స్త్రీ విద్యకు అంతగా క షి చేసిన వారు లేరని నన్ను వంగదేశపు ఈశ్వర చంద్ర విద్యాసాగరునితో పోల్చి ఆ బిరుదును ఇవ్వబూనగా వినయముతో నొప్పుకుంటినే గాని ఆకర్షణము చేత కాదు. యువకులు నాతో నడవడము వల్లనూ వదాన్యులైన వారి తోడ్పాటు వల్లనూ కొన్ని పనులు చేయగలిగితిని గాని నేను సామాన్యుడను మాత్రమేనని దినమునకు సహస్ర పర్యాయములు చెప్పుచునే యుంటిని.

మునిమనవడా, నేను రాసిన పుస్తకాల పుటలు తిప్పేకొద్ది పొరలు తొలగుచున్నవని నుడివితివి. నీకు ఆ కాలము గురించి, అందున నా ఎదురీత గురించి వాస్తవ విషయములు చెప్పిన పొరలు తొలగుటయే గాక పశ్చాత్తాపములో కుంగి పోయెదవు. బతికియుండగా నన్ను విమర్శించిన నాళం క ష్ణారావు వంటి శిష్యులు నేను పోయిన పిమ్మట ఆరేళ్లకు ఎంతో బాధపడుచూ మాట్లాడిరి. నాయనా..కొటికలపూడి సీతమ్మ వంటి నాటి పుత్రికలు నాపై రాసినవైనను చదువుము చాలు. 'సత్యరాజా పూర్వదేశ యాత్రలు'లో ఆడమళ యాలము పేర స్త్రీలకు సర్వాధికారములున్న దేశమును చిత్రించిన నన్ను అపార్థము చేసుకొనుచుంటివి.

నా 'రాజశేఖర చరిత్ర' తొలి నవల అవునా కాదా అనునది మీ వంటి తదుపరి చరిత్రకారులు తప్పక నిర్ణయించవచ్చును. ఇప్పటికే దానిపై చాలా చర్చ జరిగియున్నది. జరగనిమ్ము. 'ది వికార్‌ ఆఫ్‌ వేక్‌ఫీల్డ్‌' గురించి చెప్పియే యుంటిని కదా, అందు మూఢనమ్మకములపై పోరాటమే గదా రాసినది. 'వివేక వర్ధని' 1875 అక్టోబరు సంచికలో నేను ఆంగ్ల విద్య మా కాలపు చాందసాలను తొలగించుటకెట్లు ఉపకరించెనో స్వయముగా రాసి యుంటిని. దానిపై నీవునూ పరిశోధన చేసి కొత్తగా చెప్పుట బాగున్నది. మా తరములోకి వచ్చి చూసిన గాని నీకు ఆమాటల వివరము అర్థము కాదు. బ్రిటిష్‌ వారు ఇందుకు సహకరించిన మాట, పాశ్చాత్య సాహిత్యము మా అవగాహన పెంచిన మాట నిజము. అందుకు అభ్యంతర మేముండును? నేను జరిపించిన మొదటి పునర్వివాహము కలెక్టరు, పోలీసు అధికారి వచ్చి భద్రత కల్పించని యెడల సాధ్యమై వుండెడిది కాదు.

నేను స్వాతంత్య్ర పోరాటమున పాల్గొనలేదని చాలా సార్లు విమర్శలు వినియున్నాను. నేను పుట్టునాటికి ప్రథమ భారత స్వాతంత్య్ర సమరమే జరిగి యుండలేదు. 1887 లోనే 'వివేక వర్ధని'లో బ్రిటిష్‌ పాలకుల పద్ధతుల పైన, మనవారికి ఉద్యోగములు ఈయకపోవుటపైన చాలా విమర్శనములు రాసియుంటిని..నేను భారత జాతీయ మహాసభ (కాంగ్రెసు) గురించియు రాసి యున్నాను. నా జీవితపు చివరి ఘట్టము వరకు కాంగ్రెసు వారు బ్రిటిష్‌ రాజు పట్ల విధేయులుగానే యుండిరి. గాంధీ మహాత్ముడు నేను మరణించు నాటికి ప్రఖ్యాతిలోకి రాలేదు. నా ప్రియశిష్యుడైన నాళం క ష్ణారావు నేను తొలిసారిగా కట్టించిన పురమందిరములో ఖుదీరాం బోసు చిత్రమును యుంచినప్పుడు వలదని అభ్యంతరము పెట్టిన మాట నిజము. మారిన పరిస్థితులలో యువత నన్ను ధిక్కరించిన మాటనూ నిజము. ఆపై నేను వారికి అన్నియు అప్పగించి చెన్నపట్టణము వెళితినే గాని ఎట్టి యాటంకము కలిగించలేదు. సంఘ సంస్కరణ ఉద్యమము తర్వాత స్వాతంత్య్ర పోరాటము మొదలైనది.

ఇంకనూ చాలా రాయవచ్చును గాని నాయనా నీ నేపథ్యము నాకు తెలియును. నీవు ఒక దినపత్రిక యందు రచయితవగుట చాలా సంతోషదాయకము. కావున వ త్తి చేతనూ నీవు నా వారసుడివే. ఎందువల్లనన తొలుత తెలుగు పత్రికలు ప్రారంభించి రచయితలను ప్రోత్స హించిన వారిలో నొక్కడనై యుంటిని. పరి శోధనాత్మక పాత్రికేయత కూడా చేసి యుంటిని. అట్టి ఈ మ త వ ద్ధుడిపై ఇంత కినుక యేల తండ్రీ..మీ పత్రిక వార్షికోత్సవ సమయమున మీ యజమాని రాధాక ష్ణుల వారిని కీర్తించుచు ఆ పత్రిక పున:ప్రారంభమే ఒక అద్భుతమని మీ యజమాని దమ్ము గురించి మరీ మరీ కీర్తించితివే. దాదాపు నూటయాభై ఏళ్ల కిందటనే అనేక అద్భుత పత్రికలు, పుస్తకములు వెలువరించి అవినీతిపై చాందసాలపై పోరాడిన నాబోటి వాడికెంత దమ్ము కావలెనో ఊహించలేవా? ఈ రంగములో, సంఘములో వారికంటే ఎంతెంతో పాతవాడినైన నా పాత్ర ఏమిటో వాస్తవికముగా చూడలేక పోయితివే! నా సంస్కరణమున సంస్కారమున్నదీ లేనిదీ ఈనాటి మీవంటి వారి సంస్కారములోనే చూచుకుందును. నేను ఆంధ్ర దేశమున పుట్టుట అద ష్టమని మీ తొలి వ్యవస్థాపక సంపాదకుడైన నార్ల వారు 1948ననే రాసియుండిరి. అయిననూ నాలో పెక్కు లోపములున్నవని ఆత్మకథ యందే చెప్పుకుంటిని. మనుషులెవరినందైనను నవి యుండును. చివరగా నొక్క మాట. నా ఆత్మకథలో తుది విన్నపము నందున్నదే మరల నుడివెదను. మనను మనము సంస్కరించుకొనని యెడల స్వాతంత్య్రము వచ్చినను నిష్ఫలమని నేనను చుంటిని. మేము ఆ కాలముననే యజ్ఞోపవీత మును విసర్జించి సహపంక్తి భోజనము వంటివి చేసితిమి. ఇన్ని సంవత్సరముల తర్వాతయునూ దేశమున మూఢనమ్మకములు, మతతత్వములు విజ ంభించుచున్నవి. స్వేచ్ఛ హరించబడుచున్నది. మేము ఎదురించిన కపట స్వాములు పాలకులగు చున్నారు. కుల భేదములు పెరుగుచున్నవి. అటులే మహిళలు అమానుషమైన మహావమాన ములకు గురియగుచున్నారు. కొత్త ముసుగులతో వారిని బలి తీసుకొనుచున్నారు. ఈ ముత్తాత తప్పులు ఎంచుట కన్ననూ మీ కాలమున సాగుతున్న దుర్మార్గములు, దుష్క త్యములపై పోరాడుట ఎక్కువ ఉపయోగమని నా మనవి. అందుకు నా ఆశీస్సులు నీకుండును. ఈ లేఖార్తములు మీ పత్రికకు పంపి ప్రచురించుటకు సమయము చాలనందున మొదటి నుంచియు నా రచనలు ముద్రించుచున్న 'ప్రజాశక్తి' వారికి ఇచ్చి ప్రచురింపజేసితిని.

మీ ముత్తాత కందుకూరి వీరేశలింగము