చరిత్రలో వేమన వేమన చరిత్ర

తెలకపల్లి రవి
 వేమనతో పోల్చదగిన మరో ప్రజాకవి మనకు కనిపించరు. తమ తమ కోణాల్లో బాణీల్లో మహొన్నత శిఖరాలధిరోహించిన మహాకవులు కూడా ఆయన పదును ముందు పలుకుల ములుకుల ముందు నిలవడం కష్టం . అందులోనూ అన్ని రంగాలనూ సృశించిన వారు, అనుక్షణం గుర్తుకు వచ్చే శాశ్వత వాక్యాలు సృష్టించిన వారు మరిలేరు. తెలుగు భాషలో వేమన పద్యచరణాలు సామెతలుగా మారిపోయాయి. నానుడులుగా స్థిరపడిపోయాయి. ఎందుకంటే అవి జీవితంలోంచి వచ్చాయి.జీవితంలో నిల్చిపోయాయి. జీవితసత్యాలై పోయాయి.  
నాటికి నేటికీ తెలుగు వాడికీ వేడికీ వడికీ వరవడి వేమనే. ఆనాటికి బహుశా ఈనాటికి కూడా  వేమనతో పోల్చదగిన మరో ప్రజాకవి మనకు కనిపించరు. తమ తమ కోణాల్లో బాణీల్లో మహొన్నత శిఖరాలధిరోహించిన మహాకవులు కూడా ఆయన పదును ముందు పలుకుల ములుకుల ముందు నిలవడం కష్టం . అందులోనూ అన్ని రంగాలనూ సృశించిన వారు, అనుక్షణం గుర్తుకు వచ్చే శాశ్వత వాక్యాలు సృష్టించిన వారు మరిలేరు. తెలుగు భాషలో వేమన పద్యచరణాలు సామెతలుగా మారిపోయాయి. నానుడులుగా స్థిరపడిపోయాయి. ఎందుకంటే అవి జీవితంలోంచి వచ్చాయి.జీవితంలో నిల్చిపోయాయి. జీవితసత్యాలై పోయాయి. 

ఇన్ని తరాల పాటు తెలుగుజాతికి ూత్తేజకారకంగా నిలిచిన వేమన పద్యాలు పాడేసుకుంటున్నాం.. వాడేసుకుంటున్నాం. కాని వాటి కర్త వేమన్న గురించి మనకు తెలిసిందెంత? తెలుసుకున్నదెంత? తెలుసుకోవాలనే ప్రయత్నమెంత?తెలిసిన దాన్ని తెలివిడితో ూపయోగించినదెంత? అదైనా ఎంతకాలం తర్వాత? ఎంత కొద్ది మంది పరిశోధకులు, ఎంత పరిమితంగా  ఆయనపై దృష్టిపెట్టారు? మరి మన నరాల్లో స్వరాల్లో భాగమై పోయిన ప్రజాకవి జీవితం పట్ల ఇంత అలసత్వం ఆలస్యం ఎందుకు ప్రదర్శితమైంది? ఈ ప్రశ్నలలోనే వేమన ఔన్నత్యం మనకు చాలా వరకూ తెలిసిపోతుంది.
మహామహోపాధ్యాయులు అనేకమందికి ఆయన పద్యాలు మరఫిరంగుల్లా తోచాయి. వాటిని చూడటానికే వెరచి సమాధి చేసేందుకు శాయశక్తులా ప్రయత్నం చేసి విఫలమైనారు. జాతిని జాగృతం చేసే జయపతాకల్లా ఆయన పద్యాలు దాచిపెట్టిన కొద్ది ధగధగలాడాయి. ఆయన జీవితం గురించి అవాస్తవాలు చెప్పిన కొద్ది అసలు విషయాలపై ఆసక్తి ప్రబలింది. సిపిబ్రౌన్‌తో సహా పాశ్చాత్య పరిశోధకులు, కట్టమంచి రామలింగారెడ్డి, రాళ్లపల్లి అనంతకృష్ణశర్మ,నార్ల వెంకటేశ్వరరావు, ఆరుద్ర,బంగోరె వంటి వాళ్లు అందరి కృషికి క్రోడీకరణగానే గాక అపురూప విషయ సేకరణకు కూడా ప్రతిరూపంగా ఎన్‌.గోపి వేమన సమగ్ర సందర్బ్ధనం చేయించారు. ూన్న పరిమిత ఆధారాల ప్రాతిపదికన అధ్యయనాలు చేసి  హేతుబద్దమైన అవగాహన ఇవ్వగలిగారు. వీటన్నిటి వెలుగులో వేమనను తెలుసుకోవడం ఇప్పుడు మనకు  కొంత సులభంగా కనిపించవచ్చు. ఇందుకోసం వారు చేసిన చిరదీక్షా తపస్సమీక్షణకు ధన్యవాదాలు చెప్పి వేమన జీవితావరణంలో ప్రవేశిద్దాం. ఇప్పటికైనా వేమన ప్రభావంతో ప్రకాశంతో పోలిస్తే మనకు దొరికింది చెప్పుకుంటున్నది తక్కువేనన్న మెళకువ నిలుపుకొని పరిశోధనలు కొనసాగిస్తూ వుండాల్సిందే.
 కవి.. మనిషి ....కాలం , 1650 ప్రాంతం..
వేమన అంటే వేమన పద్యాలే. ఎవరు వేమన, ఏవి వేమన పద్యాలు తేల్చడానికి చాలా కాలం పట్టింది. ఏవి పద్యాలో తేలితే గాని వాటినిబట్టి కాలనిర్ణయం,కర్త నిర్ణయం సాధ్యపడదు. అసలు ఇంత విస్తారంగా అనుకరణ పద్యాలు కూడా తనవే అనిపించేంత శక్తివంతంగా వచ్చాయంటే వేమన ప్రేరణ ప్రభావం ఎంత గొప్పవో తెలుస్తుంది. భావాలు ఘర్షించనంతవరకూ వాటిని వేమన పరంపరలో భాగంగా చూసేందుకు అభ్యంతరం వుండనవసరం లేదు. అయినా పరిశోధనల కోసం ప్రామాణీకరణ కోసం వాటి నిగ్గు తేల్చవలసిందే. ముఖ్యంగా శైలిని బట్టి , వాడిన పదాల చారిత్రికతను బట్టి పరిశోధకులు ఆ నిర్ధారణ చేశారు.
అయితే  ఇక్కడే ఇంకో విషయం చెప్పుకోవాలి.వేమన పద్యాలను ఇంత కాలం చీకట్లో అట్టిపెట్టిన వారు ఎన్ని అకృత్యాలకు పాల్పడి వుంటారో వూహించడం కష్టం కాదు. వూహించడం అవసరం కూడా. చార్వాకులు లోకాయతుల రచనలను వారి విమర్శకుల నుంచి తెలుసుకున్నట్టే వేమన ప్రతులను కూడా వ్యతిరేకుల గుప్పిటి నుంచి విడిపించాల్సి వచ్చింది. పరస్పర విరుద్ధంగా ఇలా వేమన చెప్పి వుంటాడా అనే సందేహం కలిగిన చోట్ల ఈ అంశం కూడా గమనంలో వుంచుకోవడం అవసరం. ఆ భావాలను సహించలేని వారు భాష్యాలు మార్చడానికి ప్రయత్నించి వుంటారనడంలో ఆశ్చర్యమేమీ లేదు. పండితులూ పరిశోధకులందరూ ఇంచుమించుగా వేమన 1650 ప్రాంతాలలో వాడని తేల్చారు గనక ఆ కాలాన్నే ప్రామాణికంగా తీసుకోవచ్చు.
ఇంతకూ వేమన ఏ కాలం వారు? దీనిపై ఎవరి అంచనాలు ఏమిటి? 
వంగూరి సుబ్బారావు -1412-1480
శేషాద్రి వెంకట రమణ కవులు -1460-1600
వేదం వెంకటకృష్ణ శర్మ -1565-1625
వేటూరి ప్రభాకరశాస్త్రి -1650
బండారు తమ్మయ్య -1652-1725
రాళ్లపల్లి అనంతకృష్ణశర్మ -1700
ఎన్‌.గోపి -1655
దొరికిన ఆధారాలు.. తొలగిన అపోహలు
ఇలా రకరకాల అంచనాలున్నా కొన్ని కొలబద్దలు కూడా దొరుకుతున్నాయి.  వేమనకు సంబంధించిన సమాచారం పెద్దగా లేని తొలిరోజుల అంచనాలను పక్కనపెడితే తక్కిన వారంతా 17వ శతాబ్దినే తీసుకున్నారు.వేమన పద్యాలలో పర్షియా పదాల వాడకం కూడా ఇందుకు వూతమిస్తుంది. కాబట్టి దాన్నే ఖాయం చేశారు. ఇక వేమన రాయలసీమకు చెందిన వాడనే దానిపై భిన్నాభిప్రాయమే లేదు.ఆయన  పూర్వీకులు కర్నూలు జిల్లాలో వున్నట్టు , ఆయనకు అనంతపురం కడపలతో సంబంధం వున్నట్టు తేల్చారు. అనంతపురం జిల్లా కటారుపల్లెలో వేమన సమాధి, ఏటేటా వుత్సవాలు చేస్తుంటారు గాని ఆ వేమన వేరు అని పరిశోధనలు సోదాహరణంగా తేల్చిచెప్పాయి. పరిశోధకుల సమయం సహనం చాలా వరకూ దానికే  సరిపోయింది.  స్థూలంగా 17వ శతాబ్డికి చెందిన రాయలసీమవాసిగా, విస్తృత సంచారజీవిగా కూడా ఆయనను చెప్పొచ్చు. కాబట్టి ఆ కాలపు పరిస్థితులు వ్యక్తులు ఆచార వ్యవహారాలు రాజకీయ పరిణామాలు తెలుసుకుంటే వేమన పద్యాలు అలా ఎందుకు వున్నాయో తెలుసుకోవచ్చు.
మొదటే చెప్పినట్టు వేమన గురించిన చలామణిలో వున్న చాలా కథలు కల్పితాలు. లేదా భక్తిపూరితమైన నమ్మకాలు. ముఖ్యంగా వేమన కొండవీటి రాజు సోదరుడుగా పుట్టాడని, విశ్వద అనే వేశ్య, అభిరాముడనే కంసాలి మిత్రుడు 
ఉండేవారని వారిద్దరి పేరునే మకుటంగా చేసుకున్నాడన్నది కట్టుకథేనని పరిశోధకులు తేల్చారు. కాని వేమన గురించిన సినిమాలు నాటకాలు,ఆఖరుకు నార్ల వంటివారు రాసిన సాధికార చరిత్రలు కూడా ఆ కథల చుట్టూనే తిరిగాయి.  వేమన గురించే గాక చాలా మంది ప్రాచీన కవుల జీవితాల గురించి పెద్దగా తెలియదు.వాటిపై ఇంతటి  వూహాగానాలు చేసిన వారెవరూ లేరు. కాని వేమన జనప్రియుడు కావడం వల్లనే గాక ఆయన పద్యాస్త్రాల ప్రభావం తగ్గించేందుకు కూడా ఇలాటి కథలు ప్రచారంలో పెట్టారు. శ్రీనాథుడు, పోతన గురించి గాని తెనాలి రామలింగని గురించి గాని ఇలాటి కథలెన్ని లేవు? ఆ కారణంగా వారి రచనల విలువ తగ్గించలేదే? కాని వేమన విషయానికి వచ్చే సరికి చలామణిలోని పలు రకాల పద్యాలు ప్రస్తావించి ఆయనకు సంబంధించిన ఆధారాలు లేవు గనక స్పష్టంగా చెప్పలేమని  తికమక పెడుతుంటారు.   వేమనను కేవలం శతకకారుడుగా కుదించేయడం మరొకటి.. ఆయన ఒకే మకుటంతో ఆటవెలదులు రచించివుండొచ్చు. అంతమాత్రాన అంతటి ప్రభావశీల కవిని కేవలం శతక కవిగా ప్రకటించి కావ్య కవులకిచ్చే గౌరవం అవసరం లేదని తీసిపారేయడం ఎంత పొరబాటు?! వైతాళికుడు కందుకూరి వీరేశలింగంతో సహా ఎందరో మహామహులు ఇదే పొరబాటు చేయడానికి కారణాలేమిటి? నిజంగా ఆయన శతకం కావాలని రాశారా? లేక కొందరు పాటలు పాడినట్టే తను అలవోకగా ఆటవెలుదులు వెలువరించారా? ఇదీ అసలైన ప్రశ్న. కొంతమేరకు(అది కూడా నీతి సూత్రాల వరకే) సుమతిని మినహాయిస్తే మరే తెలుగుకవి వేమనకు ప్రాచుర్యం తెచ్చిన ఒక పద్యంతో సరితూగ గలుగుతాడు? అంతటి శక్తివంతమైన రచనలను ఏదో సాంకేతిక నిర్వచనాలతో తక్కువ చేయడమెందుకు? వేమన పద్యం,  కనీసం 'విశ్వదాభిరామ వినురవేమ' అన్న మకుటం వేమన్న పేరు తెలియని తెలుగు వారుంటారా? విశ్వద అన్న పదం కన్నడంలో విశ్వజనీనం అన్న దానికి పర్యాయపదమని చెప్పుకునే వివరణ సంతృప్తికరంగా వుంది. జగదభిరాముడు అన్న ప్రయోగం ప్రసిద్ధమేకదా అలాగే విశ్వదాభిరాముడు అని వుండొచ్చు. ఇక్కడ అభిరాముడంటే ఆసక్తుడనే. ఎందుకంటే రాముడిని ఆక్షేపిస్తూ వేమన రాసిన పద్యాలు ప్రసిద్ధమే.
 కవులు రచయితలు ఎవరైనా సరే తమ దేశ కాలాలను బట్టి మాత్రమే రచనలు చేయగలుగుతారు.వేమన పద్యాలు ఇప్పటికీ మన నాలుకలపై నాట్యం చేస్తున్నాయంటే అవి ఈ నాటికి అన్వయించుకోగలిగిన వన్నమాట. అప్పటి పరిస్థితులు అనేకం ఇప్పటికీ మారకుండా కొనసాగుతున్నాయన్నమాట. మరి ముందుగా ఆ నేపథ్యాన్ని తెలుసుకుంటే తప్ప వేమన ఔన్నత్యం మనకు అర్థం కాదు. అత్యధికులు అంగీకరించిన 16 వ శతాబ్దినే వేమన కాలంగా అనుకుంటే అప్పటి పరిస్థితులేమిటి? 
విజయ నగర వైభవం..పాశ్చాత్య  సంపర్కం,  పతనం.. బహుమనీ విజయం.. 
16వ శతాబ్డం తెలుగువారి చరిత్రలో అంతకు ముందెన్నడూ ఎరుగని సంక్షోభాలను చూసింది. అదే  కల్లోలం అనేక రూపాలలో మరో మూడు వందల ఏళ్లు కొనసాగింది. ఒక వెలుగు వెలిగిన విజయనగర సామ్రాజ్యం బలహీనపడిపోతున్న దశ అది. దాని పతనంతో దక్షిణ భారత చరిత్రలో కొత్త మార్పులు వచ్చాయి.తల్లికోట లేదా రాజక్ష తంగడి యుద్ధంలో బహుమనీ సుల్తానుల చేతిలో విజయనగర సామ్రాజ్యం దెబ్బతినిపోయింది. అళియ రామరాయలు మరణించారు.  మరో వందేళ్లు ఆ వంశ పాలన సాగింది గాని పూర్వపుధాటి లేని బలహీన ఛాయగా మాత్రమే మనగలిగింది.  కాకతీయులు రెడ్డిరాజులు, విజయనగర రాజులు తెరమరుగై పోయి మహహ్మదీయుల పాలన మొదలైంది.  బహుమనీ రాజ్యం కాలక్రమేణా పోయింది. అహ్మద్‌ నగర్‌లో నిజాం షాహీలు,  బీజాపూర్‌లో అదిల్‌ షాహీలు, గోలకొండలో కుతుబ్‌ షాహిలు అధికారంలోకి వచ్చారు.అంతకు ముందు లేని మత భేదాలు కూడా పొడసూపాయి.అయితే మూడుగా చిలిపోయిన నిజాం షాహీలు తమకు సహాయం కోసం హిందూ రాజుల సహాయం కోరారు.తర్వాత కాలంలో రామరాయలు  బీజాపూర్‌ తదితర రాజులను నాలుగు సార్లు ఓడించారు గాని నిజాంషాహితో ఓడిపోయారు.17వ శతాబ్దిలో మొగలులు వారిపై దాడి చేయడం వల్ల నవాబులు విజయనగరంపై దృష్టి తగ్గించారు. వారి వంశస్తుడైన తిరుమల రాయలు  కుమారుడు వెంకటపతి రాజు 1568లోచంద్రగిరి రాజు రాజధానిగా కొత్త రాజ్యం స్థాపించుకున్నారు. అప్పటి నుంచే వేమన్న కాలం మొదలవుతుంది.వెంకటపతి 1614లో మరణించగా వారసత్వం కోసం పోరాటాలు మొదలైనాయి. పరస్పర హత్యలకు కూడా దారితీశాయి.1646లో ూత్తర ఆర్కాటు జిల్లా ముస్లిం రాజుల వశమై పోవడంతో విజయనగరం చరిత్ర ముగిసింది. దక్షిణ భారత చరిత్రలోనే ఒక గొప్ప అధ్యాయమని చెప్పదగిన విజయనగర రాజ్య ప్రభావాన్ని , ఆ రాజుల రాజరిక వ్యూహాల తదనంతర ప్రభావాన్ని ఒక చరిత్ర రచయిత ఇలా అంచనా వేశారు: 
500 ఏళ్ల తర్వాత కూడా విజయనగర కాలం ప్రజల మనసుల్లో పచ్చగా వుండిపోయిందంటే ఆ రాజుల రాజనీతి నైపుణ్యం, తమ పాలనా ప్రాంతంలో సానుకూల ఆర్థిక సామాజిక సాంసృతిక అభివృద్ది కోసం వారు అనుసరించిన విధానాలే కారణం... ఒక దశలో మొత్తం దక్షిణ భారతదేశం స్థానిక తేడాలు, భాషా సాంసృతిక నైతిక విలువల వ్యత్యాసాలు ఈ ప్రభావాన్ని చూసింది. విజయనగర రాజులు స్తానికంగానూ అంతర్జాతీయంగానూ కూడా వర్తక వాణిజ్యాలను ప్రోత్సహించారు. రేవుపట్టణాలలో విదేశీయులకు ద్వారాలు తెరిచి వ్యాపార సంబంధాలు పెంచుకున్నారు. అందువల్ల వారు  భవిష్యత్తులో భారత దేశంలో వలస పాలనకు పరోక్షంగా రంగం సిద్ధం చేశారని చెప్పొచ్చు.
పుడమితల్లికి పురిటినొప్పులు
వేమన కవిత్వంలోని సంక్లిష్టతను సంఘర్షణను సమగ్రంగా అర్థం చేసుకోవాలంటే విజయనగర సామ్రాజ్య పతనం ప్రభావాన్నే గాక ఆ రాజ్య విధానాల వల్ల ఏర్పడిన వాతావరణ ప్రభావాన్ని కూడా గమనంలో వుంచుకోవాలి. కల్లోల కాలమెప్పుడూ కవిత్వానికి కవివాక్కుకూ పదును పెడుతుంది.సంక్షోభంలో  సంవేదనలు సాంద్రమవుతాయి. సంక్లిష్టతలు సాహిత్యసృజనగా మారతాయి. వేమన కవిత్వంలో మనం స్థిర సమాజాన్నే గాక మారుతున్న విలువలను కొత్తపాతల ఘర్షణను కూడా చూస్తాం. గురజాడ చెప్పిన కొత్త పాతల మేలుకలయిక అన్న అర్థంలో కాదు;  పుడమితల్లికి పురిటినొప్పులు కొత్త సృష్ఠిని స్పురింప చేస్తున్న దశ. అదే వేమన పద్యాలకు అంతటి వైవిధ్యాన్ని నైశిత్యాన్ని ఆవేదనాగ్రహాలను తెచ్చిపెట్టింది.
17వ శతాబ్దమంతా యుద్ధాలమయమే. కేంద్రంలో రాజులు ఎవరనే దానితో నిమిత్తం లేకుండా స్థానిక ప్రభువులు పాలెగాళ్లుగా పేరొందిన పాళియగార్లు దిగువన పెత్తనం చేస్తూ ప్రజలను పీడిస్తూ వచ్చారు. నిజానికి ఈ పాలియగార్లు చిల్లర రాజులు పొరుగు వూళ్లను దోచుకున్న ూదంతాలు కూడా కోకోల్లలు. విజయనగర రాజులు విపరీతమైన వికేంద్రీకరణ విధానాన్ని అనుసరించారు. మండలాధిపతులు పూర్తి అధికారం చలాయించడమే గాక  స్వంత నాణేలు కూడా ముద్రించుకునేవారు. సైనిక బలం ఎక్కువగా వున్నవారిదే పెత్తనం. వారు వసూలు చేసినదానిలో సగం పైకి పంపించేవారు. రైతులు పన్నులు కడుతుంటే పై వర్గాల వారు విలాస జీవితం గడిపేవారు. కంసాలి చేనేత వంటి వృత్తుల వారు కొంత నిలదొక్కుకుంటున్నా గ్రామీణ వృత్తులు మాత్రం చితికిపోతున్నాయి.ఇవన్నీ వేమన పద్యాలలో ప్రతిబింబించాయి. ఇవి రాశాడు గనక వేమన రాజవంశీకుడై వుండడనేది ఒక సూత్రీకరణ. స్వతహాగా సేద్యం తెలిసిన మధ్యతరగతి రెడ్డి అని మరో వాదన. రాయలసీమలో కాపులను రెడ్లు అంటారు గనక ఎలాగైనా అనుకోవచ్చు. ఇవి కూడా కవికీ కవితకూ అభేదం చూస్తున్న ఫలితాలే.
 సామాజికంగా ఈ కల్లోలిత పరిస్థితులు ప్రజలలో అభద్రతను పెంచి మూఢనమ్మకాలకు పాలుపోశాయి. వర్ణవ్యవస్థ వికృతరూపం దాల్చింది. మొదట్లో అంతగా వ్యవస్థీకృతం గాని హిందూ మతం వైదిక మతం పేరిట చలామణి అయ్యేది. వైదికంలో సామాన్య ప్రజలు భూసురులైన బ్రాహ్యణుల మధ్యవర్తిత్వం లేకుండా నేరుగా పూజలు చేసుకోకూడదు. గుళ్లూ గోపురాలకు వెళ్లకూడదు. అందుకే మనకు ఆదిమ దేవుళ్లయిన బ్రహ్మ ఈశ్వరుడు ఇంద్రుడు వంటి వారికి గుళ్లు వుండవు. బౌద్ధ మతం మొదటిసారి ప్రజాస్వామికంగా అందరూ ఆరామాల్లో వుండే అవకాశం కల్పించింది. వీధులు వూడ్చే సునీత కూడా బుద్ధుడి కృపకు పాత్రుడని చెప్పింది. ఈ పరిస్థితుల్లో అట్టడుగు ప్రజలు బౌద్ధం వైపు ఆకర్షితులవకుండా ఆపడం కోసం వచ్చినదే భక్తి 
ఉద్యమం. దీంట్లో ఎవరైనా సరే భక్తి వుంటే భగవంతుణ్ని పూజించవచ్చునన్నారు. అప్పటికి ఈశ్వరారాధన ప్రాభవం తగ్గి ఉపేంద్రుడైన విష్ణువు వెలిగిపోతున్నాడు. అనార్య దైవమైన ఈశ్వరుడు కొత్త సమాజంలోనూ కొనసాగుతున్నాడు. అప్పటి నుంచి విష్ణువుకూ శివుడికీ పూజలు మొదలైనాయి. గుళ్లు కట్టారు. కాని అందులోనూ విష్ణువుదే పై చేయి. ఈ ఇద్దరు దేవుళ్ల తరపున వైష్ణవం, శైవం వచ్చాయి. కలహించుకున్నాయి. వీరశైవం, వీర వైష్ణవంగా మారాయి. వీరితో పాటే గ్రామదేవతలూ వున్నారు. జనబాహుళ్యంలో భక్తి సిద్ధాంతాలు ప్రబలిన కొద్దీ మహిమలు బలులూ పూజలూ క్రతువులూ వంటివాటితో కపట బోధకులు చెలరేగిపోతున్నారు. ఈ క్రమంలో తొలుత బ్రాహ్మణాధిక్యతకు వర్ణవ్యవస్థకు ఒక చిన్న నిరసనగా మొదలైన వీరశైవం, వీర వైష్ణవం వంటివి కూడా బ్రాహ్మణ పూజారులు మెట్టవేదాంతుల చేతచిక్కి మూలస్పూర్తి కోల్పోతున్నాయి.  దేవాలయాలు విస్తరించి వాటి చుట్టూ పట్టణాలు పెరుగుతున్నాయి.  ఆ సమయంలోనే వాస్కోడిగామా 15వ శతాబ్దంలో కాలికట్‌లో దిగాడు. అంటే వేమన కాలానికి పాశ్చాత్యదేశస్తుల ఆగమనం కూడా జరిగింది.ఇంకా చెప్పాలంటే 16వ శతాబ్దంలోనే క్రైస్తవ జెసూట్‌ ఫాదరీలు కూడా వచ్చేశారు. వీరికి ఆయా పాలకవర్గాల ప్రోత్సాహం వుంది. అలా మొత్తంపైన సమాజంలో కుల వివక్షకు తోడు మతపరమైన వైవిధ్యం కూడా పెరిగింది. నిజానికి బయిటివారి తాకిడికి అంత సులభంగా ఓడిపోతున్న, కూలిపోతున్న ఒక దేశంలోని అంతర్గత పరిస్థితి ఎంత దుర్బలంగా ఎంత దుస్సహంగా వుందో తేలిగ్గానే అర్థం చేసుకోవచ్చు. అంతటి పతనం లోనూ మహామహా కవివరేణ్యులెవరూ దేశం గురించి ఓటమి గురించి రాసినట్టు కనిపించదు. స్వంత మనుగడ గురించే వారి చింత. అలాగే పాలించే ప్రభువులు కూడా తమ పరిమిత పెత్తనాలను కాపాడుకోవడం తప్ప ప్రజా బాహుళ్యం గురించి, సమాజ స్తితిగతుల గురించి ఆలోచన చేసిన దాఖలాలుండవు.
అరాచకం.. ఆర్థిక ప్రాబల్యం
క్రీశ1600లో ఈస్ట్‌ ఇండియా వర్తక సంఘం ఏర్పడగా 1611లో నిజాం పట్నం, మచిలీపట్నంలతో వ్యాపార సంబంధాలు పెరిగాయి.పైన చెప్పుకున్న వృత్తికారుల జీవితాలను కంపెనీ ప్రభావితం చేయడం పెరిగింది. ప్రభుత్వం ఒకవైపు, కులీన పాలకవర్గాలు మరో వైపు, కొత్తగా పెంపొందుతున్న వాణిజ్యవర్గం ఇంకోవైపు వృత్తిదారులతో చెలగాటమాడాయి. సమాజంలో ూత్పత్తి వ్యవస్థలూ ఆర్థిక సాంసృతిక జీవనం వూహాతీతమైన మార్పులకు గురైంది. కుల మత భేదాలను కూడా వారు రాజకీయ ప్రయోజనాల కోసం వాడుకోవడం మొదలు పెట్టారు.బ్రిటిష్‌ వారు ప్రత్యేకించి మన బంగారు నిల్వలపైన, నూలు బట్టలపైన కన్నేయడంతో పైకి వస్తున్న ఆ వర్గాలే ఎక్కువగా చితికిపోయాయి. ఈ పరిస్థితుల్లో కేవలం ఒక మత తాత్విక కోణంలో కొత్త ముసుగులో పాత భావాలన్నట్టు బయిలుదేరిన వీరశైవం,వైష్ణవం 'పెద్ద ప్రభావం చూపించలేకపోయాయి. మొదట్లో కొంత విశాలత్వం బోధించినట్టు కనిపించినా ఆధిపత్యాలను ఛేదించ లేకపోవడం,  ఆచరణాత్మక కార్యక్రమాలు లేకపోవడం వల్ల వాటివైపు వెళ్లేవారు తగ్గిపోయారు. ఇదే గాక నాథసంప్రదాయం,లింగధారణ వంటి వాటి గురించి చెబుతుంటారు గాని అన్నీ అప్రధానంగానే మారాయి. పైగా ప్రాపకాలను బట్టి ఆ బోధకులే అరాచకులుగా అవకాశవాదులుగా మారడం ప్రజలు గమనించారు. ఈస్ట్‌ ఇండియా వర్తక సంస్థ చొరబాటు కారణంగా వ్యాపార విలువలు ధన ప్రభావం పెరిగి మానవీయ విలువలు తగ్గుముఖం పడుతున్నాయి. ఇన్ని అవలక్షణాలపై ఆక్షేపణగా ఆధిపత్యాలపై ధిక్కారంగా, చితికి పోతున్న స్వయం పోషక గ్రామీణ వ్యవస్థ ఆవేదనాగ్రహాల ప్రతిరూపంగా ప్రతిధ్వనించినవే వేమన పద్యాలు.
ఈ పరిస్థితులన్నిటిలో ప్రజలకు ఎంతో కొంత వూరట కలిగించవలసిన మతం ఆధ్యాత్మికత కూడా అంత:కలహాల్లోనూ పరస్పర విద్వేషాల్లోనూ కూరుకుపోయాయి. కుల భేదాలు బుసలు కొడుతున్నాయి. అగ్ర కులాల ఆధిపత్యం అణచివేస్తున్నది. దేన్నీ ప్రశ్నించని మూఢత్వం దట్టంగా అలుముకుని వుంది. మత సంస్కర్తలుగా ఈ పరిస్థితిని చక్కదిద్దుతామని వచ్చిన వారు మొదలు పెట్టిన శాఖలు కూడా కొద్దికాలంలో అదే వూబిలో చిక్కిపోయాయి. దరిద్రం పేదలను కొరుక్కుతింటున్నది. ఆత్మగౌరవాన్ని  మంటగలుపుతూ దేవుడికోసం మడులూ మాన్యాలు అనేవారు మనుషుల బాధలను పట్టించుకోవడం లేదు. డబ్బు వుంటే చాలన్నట్టు దాసోహమైపోతున్నారు. ఇది చూసి ఎలాగైనా సంపద పెంచుకోవాలనుకుని బంగారాన్ని కృత్రిమంగా తయారు చేసే లోహతారక విద్య కోసం ఆలోచనా పరులు కూడా ఎగబడిపోతున్నారు(వేమనకూ ఈ లక్షణం అంటగట్టారు) ఇన్నిటి మధ్య సమాజం అతలాకుతలమవుతుంటే మహిళలు మరింత దుస్థితిలో వున్నారు. ఒక వర్గాన్ని వేశ్యలుగా బసివినిలుగా ప్రకటించి భోగకాంతలుగా చేశారు. ఇంటి ఇల్లాలిని వంటింటి కుందేలిని చేసి పాతివ్రత్యం పేరిట అణగదొక్కుతున్నారు. ఇంత చేసినా స్త్రీలపట్ల గౌరవం లేకుండా అనుమానాలతో అవమానిస్తున్నారు. స్త్రీలు ఎప్పుడూ పురుషుల ధనాన్ని కోరుతుంటారని ఆసూయాపరులనీ కామినులనీ రకరకాలుగా తిట్టిపోస్తున్నారు తప్ప మాతృమూర్తులుగా జీవిత భాగస్వామినులుగా గౌరవించడం లేదు.(అంతటి వేమనలోనూ  ఈ తరహా పద్యాలు కనిపించడం సత్యం. పైగా ఆయన జీవితం చుట్టూ అల్లిన కథల్లోనూ స్త్రీల పాత్రను ఇలాగే చిత్రించారు.) కనుక వేమన జీవిత సాహిత్యాలను బేరీజు వేసేప్పుడు ఇవన్నీ గమనంలో వుంచుకోవాలి.
పరిశోధనలో పాక్షికత్వం పాండిత్య ప్రకర్ష
 ఎంతో శ్రమపడి వేమన గురించిన విశేషాలను వెలికి తీసిన వారికి జేజేలు పలుకుతూనే ఈ విధమైన సమగ్ర సమ్యక్‌ దృష్టి చాలామందిలో లోపించిందని చెప్పవలసి వుంటుంది. ఆ కారణంగా వేమనను గురించిన దృశ్యం ఇప్పటికీ అసమగ్రంగానూ భావాత్మకంగానూ వుండిపోయింది. వేమన పద్యాల ఆధారంగా ఆయన జీవితాన్ని నిర్మించడానికి నార్ల వెంకటేశ్వరరావు చేసిన ప్రయత్నం ఎంత హాస్యాస్పదమైంది? కాళిదాసుకూ పెద్దనకూ కూడా ఇలాగే వారి పాత్రల  లక్షణాలు ఆపాదించడం మనకు తెలుసు.పదండి ముందుకు రాసిన శ్రీశ్రీ కవితా ప్రస్థానాన్ని జీవిత ప్రస్థానానికి కూడా అంటగడితే ఎంత అవాస్తవంగా వుంటుంది?
నార్ల వంటివారి రచనను ఇప్పటికీ ప్రామాణికంగా చెప్పేవారు ఆలోచించవలసిన అంశాలివి. ఇక రాళ్లపల్లి వారు తన కాలానికి విశేషమైన శ్రమ చేశారు. కాని తనువులోన పుట్టు తత్వమెల్ల అన్న వేమన్నను ఏదో ఒక తాత్విక చట్రంలో ఇమిడ్చేందుకు  ప్రయాస పడటమెందుకు? అది చెప్పడం కోసం తన ప్రసంగాలలో ఒకటి రెండు మొత్తంగా ఆయా యోగాలను వర్ణించడానికి వెచ్చించడం ఏం ప్రయోజనం? ఇక చాలా ఏళ్ల తర్వాత పనిగట్టుకుని వేమనపై హడావుడి చేసిన త్రిపురనేని వెంకటేశ్వరరావు అయితే వేమనను శూన్యవాదిగా చూపించడానికి నానాతంటాలు పడ్డారు.
ఏతావాతా చెప్పదలచిందేమంటే వేమనపై పరిశోధనకు పాత పరికరాలు వాడిన వారు, పాండిత్య ప్రకర్షకు దిగిన వారు మనకు అణుమాత్రం ూపయోగపడరు. వాస్తవంగా రచనలు సేకరించిన వారు, పాండిత్యాలు పక్కనపెట్టి విషయప్రధానంగా వివేచన చేసిన వారు మనకు మార్గదర్శకులవుతారు. ఈ పరిస్థితిని జ్వాలాముఖి చాలా బాగా అభివర్ణించారు: 
 '' శతక కవుల్లో శీర్షికలా నిలిచిన వేమన- ఏకపక్ష నీతికి వ్యతిరేకంగా నిలిచిన శేషప్రశ్న. సోకాల్డు భారతీయ సంస్కృతి కుళ్లును బయిటపెట్టిన ధిక్కారం వేమన- అదృష్టవంతులనబడే స్వార్థపర కూటమి చేతుల్లో పడిన ఫ్యూడల్‌ సమాజ అశాంతి వేమన- కాలజ్ఞాన చైతన్యం వేమన- యుగ అరాచకంలో మొలుచుకువచ్చిన తత్కాల సంస్కారం వేమన- ఫ్యూడల్‌ యుగ స్వభావాన్ని నిలదీసిన ఆందోళన- అసాధ్య భావజాలం-అపార భాషా నుడికారం-యుగస్వభావ సాక్షాత్కారం- అలజడిని అక్షరీకరించిన ఆక్రోశం- ఆక్రోశాన్ని నుడికారం చేసిన సామెత- అభివ్యక్తి నభూతో నభవిష్యతి.''
తెలుగు వారి  ఆధునిక సాహిత్య స్పృహలో  అధికభాగం కృష్ణశాస్త్రి,,శ్రీశ్రీల వల్ల కలిగిందే. ఇందులో మొదటివారు వేమనను గురించి పెద్దగా చెప్పినట్టు కనిపించదు. ఇక శ్రీశ్రీ మాత్రం ఆదికాలంలో తిక్కన, మధ్య యుగాలలో వేమన, ఆధునిక కాలంలో గురజాడ మన మహాకవులు అంటూ ఒక  నూతన కవి త్రయాన్ని - నవ త్రయాన్ని సృష్టించాక వేమన్న మరింతగా ఆరాధ్యుడైపోయాడు. ఈ ముగ్గురిలో ూమ్మడి లక్షణం నాటకీయత అన్నారు. కాని తిక్కన ఏ విధంగా చూసినా యథాతథస్థితికి ప్రతిధ్వని మాత్రమే గాని భాషా పరంగా ముందడుగు వేశారు. వేమన భాషలోనూ భావాల్లోనూ కూడా విప్లవాత్మక మార్పులు తెచ్చాడు. రకరకాల చందో విన్యాసాల మధ్య ఆటవెలదిని అలవోకగా ఆలపించడంలోనూ వేమన ప్రజా కవిత్వముంది. ఆయన పదాలలో అత్యధికం అర్థమవుతాయి. వేమన వీరబ్రహ్మం, అన్నమయ్య, త్యాగయ్య, (ఒక విధంగా తిక్కన కూడా) రాయలసీమ ఆ పరిసరాల నుంచే రావడం పరిశీలించదగ్గ విషయం. తెలంగాణలో పాల్కురికి సోమన, పోతన, నాచన సోమన కూడా అలాగే చూడదగ్గవారు. 
ప్రశ్నల ప్రతిరూపం.. ప్రగతి భావదీపం..
హేతుశీలత, మానవీయత, సామాజిక న్యాయం, ధిక్కార తత్వం, శ్రమ గౌరవం, ప్రతిఘటనల ప్రతిబింబమైన వేమన ఈనాటి అవసరాలకూ ఆలంబనే. అంతెందుకు? వేమన పద్యాలలో వున్నన్ని ప్రశ్నలు  మరే కవిలోనూ మనకు కనిపించవు. భక్తితెచ్చిన బాధలో కనిపించని దేవుణ్ని ప్రశ్నించిన వారున్నారు గాని కనిపించే సమాజ దుర్లక్షణాలపై కత్తిదూసిన వారు, రాజులనూ యాజులనూ ప్రశ్నించిన వారు వేమనలా ఎందరు? అందుకే ఆయన వారసత్వం అమూల్యం. అసమానం. పరిశోధనలతో భర్త్రహరి చెప్పిన శౌర్య పద్థతి మూర్ఖపద్ధతి వంటిదే వేమన శైలి అని కొందరనవచ్చు గాని అది అసంబంద్దమైన పోలిక. భర్త్రహరి రాజులపై కొంత నిష్ఘూరంగా రాసినా కొత్త విలువలేమీ చెప్పింది లేదు. ఆయన చెప్పిన శౌర్యం ధైర్యం అన్నీ కులీన లక్షణాలుగానే ధ్వనిస్తాయి. కాలం పరిమితుల వల్ల కులం వంటి అంశాల జోలికి వెళ్లింది లేదు. ఆ విషయంలో వేమన తన కాలం కన్నా చాలా చాలా ముందుకు నడిచాడు.'కుండ కుంభమయ్యె కొండ పర్వతమయ్యె' అంటూ సంస్కృతీకరణను కూడా ఎత్తి చూపాడు. మాలల గురించి మరో మూడు వందలేళ్ల తర్వాత గురజాడ చెప్పింది అప్పుడే చెప్పేశాడు. 'మాలవానినంట మరి నీళ్లమునిగేరు' అనీ, 'మాలవానినేల మహిలోన నిందింప' అనీ చాలా చోట్ల ఆ ప్రస్తావనలు చేశారు. పైగా పండితులమని విర్రవీగేవారిని ూద్దేశించి వాస్తవికతతో సంబంధం లేని చిలకపలుకుల వంటిదేేనని గురజాడ చెప్పింది కూడా వేమన రాసిందే. 'శ్రమములోన పుట్టి సర్వంబు తానౌను' అన్నప్పుడు 'శ్రమైక జీవన సౌందర్యానికి సమానమైనది' లేనేలేదన్న శ్రీశ్రీ గుర్తుకు రాకుండా వుండడు. 
'అల్పబుద్ధివానికధికారం ఇవ్వడం', 'గణకులొప్పుకున్న గవ్వలు చెల్లడం', రాతిబొమ్మలకు రంగైన వలువలేలని ఆక్షేపించడం, శకునాలను ముహూర్తాలను తోసిపుచ్చడం ఇవన్నీ చూస్తే వేమన ఈ కాలం వాడే నా అని ఆశ్చర్యం కలుగుతుంది. సానుజాతమయ్యె సకల కులము అన్న వేమనపై పరిశోధనలు కూడా కులం కొలబద్దతో కొలవడం, కట్టమంచితో మొదలైన ఈ ధోరణి త్రిపురనేని వెంకటేశ్వరరావు వరకూ సాగడం దుర్భరం. తమాషా ఏమంటే వీటిని ఖండించే వారు కూడా కులతత్వాన్ని  ఖండించడానికి పరిమితమై పోవడం నమ్మలేని వాస్తవం. బ్రాహ్మణులను అన్న రెడ్లు కూడా ఆ పనే చేశారని ఒకరు రాస్తే, రెడ్డి అన్నారు గనకే వేమనను చీల్చి చెండాడడానికి మరొకరు ప్రయత్నించారు. దీనికంతటికీ కారణం వేమన ప్రజల కవిగా, ప్రశ్నకు ప్రతీకగా మిగిలిపోవడమే.  తొలి రోజుల్లో చాలా వూళ్లలో వేమన పేరిట యువజన సంఘాలు గ్రంథాలయాలు నాటక సమాజాలు ఏర్పడి చైతన్యం పెంచడంతో పెద్ద మనుషులు తట్టుకోలేకపోయారు. నార్లవెంకటేశ్వరరావు, త్రిపురనేని వెంకట్వేరరావు అయితే కమ్యూనిస్టులు వేమనను ప్రచారం చేయడాన్ని కూడా ఎత్తి చూపారు. కామ్రేడ్‌ గురజాడ కామ్రేడ్‌ వీరేశలింగం అన్నట్టే వేమన కూడా వారికి ఒక కామ్రేడ్‌గా కనిపించడమే ఇందుకు కారణం కావచ్చు. అయితే ఆ భావాలకు ప్రతినిధులైన కెెవిరమణారెడ్డి వంటి వారు కూడా వేమన రాసింది కవిత్వం కాదనీ, ఆయన చదువుకోలేదని రాయడం చూస్తే మన సమాజంలో సంప్రదాయ భావాలు ఎంతగా ఘనీభవించి పోయాయో తెలుస్తుంది. '' కులాన్ని బట్టి గాని  విద్యాస్థాయిని బట్టి గాని వేమనను తక్కువ రకపు కవిగా ఎంచడం ఎంత చెడ్డదో అభిమానాతిశయం వల్ల మహాకవిగా ఎంచడం అంతే చెడ్డది.... వేమన నేర్చిన విద్య తక్కువ. సాధన చేసిన సాహిత్య విద్య ఇంకా తక్కువ.  కాకుంటే చిల్లర మల్లర కవుల భట్టుకవుల ప్రభావం వల్ల తను కూడా కవిత్వం చెప్పడం నేర్చాడనుకోవాలి.... తనకు తెలిసిన విద్య, పట్టుబడిన సాహిత్య విద్య చాలా కొద్దిపాటిది. ఆ కొద్దినే అశేషంగా చూపించగల అక్షర సిద్ధుడైనాడు వేమన.'  బ్రౌన్‌ కాలాన్ని వదిలేద్దాం, నవ్య సంప్రదాయవాదాన్ని పక్కనపెడదాం, ప్రగతిశీల విప్లవ విమర్శాగ్రేసరుడైన కెవిఆర్‌ రాసిన ఈ వాక్యాలను ఎలా అర్థం చేసుకోవాలో పాఠకులకే వదిలేస్తున్నాను. 
ఇప్పుడు వేమన పద్యాలలో పదాలనూ పదార్థాలను కూలంకషంగా పరిశీలించే పని జరగాలి.గోపి, ఆరుద్ర వంటి వారు  ఆ పని చాలా వరకూ చేశారు గాని వారి బాధ్యతల నడుమ అప్పటి వరకూ చేసిన బడలిక పిదప ఇంకా వారే చేయాలని ఆశించడం న్యాయం కాదు. మరో వైపున విశ్వవిద్యాలయాల్లో పరిశోధనా ప్రమాణాలు కూడా తగ్గుముఖం పట్టాయి. కాబట్టి వేమన్న విషయంలో ఇంకా కొత్త ఆకరాలు ఆధారాలు వస్తాయని ఆశించడం కష్టమే గాని మన కాలానికి చాలా దగ్గరగా వున్నది పూర్వకవి వేమనే గనక ఈ పరిశోధనా ప్రస్థానం ఆగిపోకూడదు. కొనసాగుతూనే వుండాలి.వేమనకు సాటి వేమనే గనక- అపూర్వ ప్రభావ శీలి గనక వేమనపై పరిశోధన ఆగిపోకూడదు.