పాత బాకీలు

జి.వెంకటకృష్ణ
మెయిన్‌ రోడ్డు మీదనే వూరు. రోడ్డు నుంచి వూర్లోకి కారు తిరుగుతూనే ఎదురుగా రాళ్లూ, మొద్దులూ అడ్డం పెట్టున్నారు. పచ్చని కానుగ చెట్ల కిందికి కారును ఆపేసి, ఎలా అన్నట్టు చూసాడు డ్రైవర్‌. ఎదురుగా వూర్లోకి వెళ్లే రోడ్డు కన్పించినంత దూరమూ సందడిగా వుంది. కళకళలాడుతూ వుంది.
కారు వెనుక సీట్లో మేనేజరూ, సూపర్‌ వైజరూ వున్నారు. ఇద్దరూ నోటికున్న మాస్క్‌ తీసి, కార్‌ విండో గ్లాస్‌ దించీ, తలలు బైటికి పెట్టారు.
'ఊర్లోకి ఎట్లా పోవల్లా?..' అనడిగారు.
'ఎక్కడికి పోవల్ల సారూ? ఎవురింటికీ?' అక్కడున్న వాళ్లు అడిగారు.
'వీరభద్రారెడ్డి యింటికి' అనంటూనే, 'వెనక్కి తిరిగి, ఆ మోరీ వుందే, ఆ సందులోనుంచీ పోవచ్చును, పోండి.' అని దారి చూపించారు.
'ఊరు సందడిగుందే, యేమన్నా జాతరనా' సూపర్‌ వైజర్‌ శ్రీనివాస్‌ అడిగాడు.
'ఉర్సు, అల్లసామి ఉర్సు' అని జవాబచ్చింది.
'కర్నూలు నుంచి ఆదోని వరకూ యిప్పుడు యా వూర్లో చూసినా జాతర్లూ ఉర్సులూ జరుగుతుంటాయి సార్‌. పంటలు చేతికి వస్తుంటాయి గదా. ప్రతి వూర్లోనూ పంటలు పండినా ఎండినా జాతర్లు మాత్రం చెయ్యకుండా వుండలేరు.' మేనేజర్‌ నాతో అంటున్నాడు. అవునన్నట్లు తలూపుతున్నాను.
'పంటలు బాగా పండినోడు బంధువుల్ని పిలుచుకొని యాటలు గోసి డాండూంగా చేస్తాడు. పంటలు పండనోడు సప్పిడి జేయకుండా పడుకుంటాడు. కోపరేటివ్‌ సంఘాల అప్పులు మాత్రం యెవురూ కట్టాలనుకోరు. బ్యాంకు నాయాళ్లు వాళ్లే వస్తార్లే.. వచ్చి నప్పుడు, ఆయింత సేపూ యేందో టంగూటస్కూ చెప్పుకోని గడిపేస్తే, మళ్లా సంవత్సరానికి ఎట్లనో చూసుకోవచ్చు అనుకుం టారు' సూపర్‌ వైజర్‌ శ్రీనివాస్‌ అంటున్నాడు.
'మీకూ పొలం వుంది గదా.. మీ నాయనైనా అంతేనా. ఏం పంట వచ్చింది మీకు' అడిగా.
'మా నాయనైనా అంతే సార్‌. పంటలకు మంచి రేట్లు వచ్చినప్పుడు యీ సారి దేవర జేద్దాంరా అని, అందర్నీ పిలిచి మూడు నాలుగు యాటలు తెంపుతాడు. ఈసారి మేం ఉల్లిగడ్డ వేసుంటిమి. అంత రేటేమీ రాలేదు. పోయినసారి క్వింటం మూడున్నర వేలు అమ్మినాం. యీసారి పదహైదు నూర్ల కాడినే వుంది. ఇప్పుడు మనం పోతాండే వీరభద్రారెడ్డి నిన్ననే వట్టిమిర్చీ మంచి రేటుకు అమ్మినాడ్సార్‌, చేతిలో లెక్క వుంది. అందుకే మిమ్మల్ని రమ్మనింది. మేము అడిగీ అడిగీ సాలైపోయింది. మమ్మల్ని చూసీ చూసీ ఆయనకీ అలవాటైపోయింది. మిమ్మల్ని చూసైనా కడతాడని...' శ్రీనివాస్‌ చెప్పుకుపోతున్నాడు.
కారు తిప్పుకొని వూర్లోకొచ్చాం. అడుగడుగునా జనాలు. ఆడవాళ్లు కొత్త చీరల్లో, ఇండ్ల ముందు అరుగుల మీద కూచొనీ, మగవాళ్లూ కొత్త బట్టలూ భుజాల మీద జారిపోతున్న టర్కీ టవాళ్లతో, హడావుడిగా తిరుగుతూ, సందుమూలల్లో నిల్చొని మాట్లాడుతూ.. మెయిన్‌ బజార్‌ పొడువునా రకరకాల అంగళ్లు. రోడ్డు వార వెంబడి తాత్కాలికంగా వేసిన టార్పాలిన్‌ గుడారాలలో తినుబండారాలు, వంటింటి పాత్ర సామానులు, రైతుల పనిముట్లూ, వూరికి కావాల్సినవన్నీ పెట్టున్నారు. రోడ్డు మీద రద్దీతో మెల్లగా కదులుతున్న కారులోని మేనేజర్‌నూ, సూపర్‌ వైజర్‌నూ కొందరు గుర్తుపట్టి పలకరిస్తున్నారు. కారు రెండు సందులు తిరిగి, ఒక పెద్ద మేడ ముందు ఆగింది. ముందు సూపర్‌వైజర్‌ దిగి, యింటి ముందున్న మనుషుల్ని విచారించి వచ్చి, 'రెడ్డి వున్నాడంట.. పోదాం రాండి సార్‌' అని... 'కట్టనే కట్టాల ల్యాకుంటే, వేళం వేయాల్సి వస్తుంది. వూర్లో దండోరా కొట్టిస్తాం' అని గట్టిగా చెప్పండ్సార్‌. దండోరా అంటే కొంచెం కదులుతాడు' కొనసాగించాడు. సరే అన్నట్టు తలూపాను.
ఇల్లు చాలా పెద్దగుంది. కొత్తగా కట్టినట్టుంది. కింద విశాల మైన హాలు, ఖాళీగానే వదిలేశారు. హాలు ఒక మూలనుంచీ మెట్లు పైకి తీసుకుపోయాయి. పైన సౌకర్యవంతంగా వుంది. సంపద ప్రదర్శనకూ కొదవలేదు. సెంట్రల్‌ ఏసీ. ఇంత స్థితి మంతులై వుండీ అప్పుకట్టని మొండితనాన్ని ఆ గోడలకు ముదురు రంగులుగా కలిపారే అన్పించింది. మమ్మల్ని గురించి సందేశం లోపలికి వెళ్లింది. ఖద్దరు బట్టల్లో పెద్దమనిషి నడిచొస్తుంటే, వెంట వున్న అంతెత్తున్న గోధుమరంగు సీమ కుక్క, మామీదకు దుంకబోయింది.
'ఏరా రంగా.. చరణ్‌ గాడ్ని కట్టేయరా...' అంటుండగానే పనిమనిషి దాన్ని లాక్కబోయాడు. మా మేనేజర్‌ గాలి పీల్చు కున్నాడు. రెడ్డిగారు సోఫాలో కూర్చుంటూ మా సూపర్‌వైజర్‌ను ఎగాదిగా చూసాడు.
శ్రీనివాస్‌ గుటకలు మింగుతూ, 'అన్నా.. మా పెద్ద సారు.. మిమ్మల్ని చూస్తానంటే తీసుకొచ్చినా..' తనదేమీ తప్పు లేదన్నట్టు, సంజాయిషీ గొంతుకతో అన్నాడు. మాస్క్‌ తీస్తున్న నన్ను అప్పుడు చూసాడు. ఒక్కసారిగా కళ్లలో మెరుపు.
'అర్రే.. మీరా..' అన్నాడు.
'నమస్తే, బాగున్నారా' అన్నాను.
షేక్‌ హాండ్‌ యివ్వబోయీ, రెండు చేతులు జోడించాడు.
ఇక వచ్చిన విషయం పక్కకు పోయి, పాత మిత్రుల గురించి కాసేపు తవ్వుకున్నాం. మేనేజరూ, సూపర్‌వైజరూ దిక్కులు చూస్తు న్నారు. మంచి కాఫీ తెప్పించాడు. టీపారు మీదున్న, సహజ యోగాకు సంబంధించిన పుస్తకాన్ని చేతుల్లోకి తీసుకుని తిప్పుతూ, 'వ్యాపారం యేమీ కలిసిరాలేదు. అందుకే అప్పుబకాయీలు మిగిలిపోయాయి.' అన్నాడు.
'అయితే యీ లోన్‌ యిచ్చింది వ్యాపారానికి కాదు గదా, వ్యవసాయానికి కదా.. మార్చి నెలాఖరొస్తే బ్యాంకులకు టార్గెట్లు ఫిక్స్‌ అయి వుంటాయి. ఏం చేయాల' అన్నాను.
'తప్పదా' అన్నాడు. తప్పదన్నాను.
లోనికి పోయి, ఎయిర్‌ బ్యాగ్‌ ఒకటి తెచ్చి సూపర్‌వైజర్‌ ముందు పెట్టి, 'రసీదు బుక్కు తెచ్చుకున్నారా' అన్నాడు.
సూపర్‌వైజర్‌ తన బ్యాగ్‌ తెరిచి, రసీదు బుక్‌ తీసాడు.
'మీవాళ్లు యిలాంటి సరంజామాతో రెడీగుంటారు కదా. మీ సూపర్‌వైజర్‌ వున్నాడే చానా తెలివైనవాడు. లెక్క ఎక్కడున్నా వాసన పసిగడతాడు.' అని ఎయిర్‌ బ్యాగ్‌ జిప్‌ తెరచీ, నోట్లకట్టలు టీపారు మీద పరిచాడు.
'ఎంతుందన్నా..' మేనేజర్‌ అడిగితే ..
'ఎంచండీ..'అన్నాడు.
'వ్యాపారమేమీ కలిసిరాలేదు సారూ.. వుద్యోగస్థులు మీకేమి.. మా పరిస్థితులు అర్థం కావు. వ్యవసాయమంటావా, దాని గురించి చెప్పేదానికే లేదు. పెట్టుబడులు ఎక్కిపాయ.. ఎంత పెద్ద రైతుకైనా అప్పులు తప్పవు. వానలు రావు, వచ్చినా దాండ్లనే నమ్ముకొని పెద్ద రైతులు వుండలేరు. నీళ్లుగూడా కొనుక్కోవాల్సిందే.. తాగే నీళ్ళు అనుకునేవు సారూ, పంటనీరు... పంటనీటికే బోర్లకూ పైపులైన్లకూ మేం పెట్టే డబ్బులు మీరు వూహించలేరు. ఇంక విత్తనాలూ, ఎరువులూ, పురుగుమందులూ, సంగతి చెప్పనవస రమే లేదు. దాండ్లగ్గూడా అప్పుకే అడుగుతారు. పంట పండాక యిస్తామంటారు. నేనూ రైతునే.. నా వ్యాపారమంతా అప్పుకే నడిచింది. ఏ పంట ఎప్పుడు ఏ రేటుంటుందో చెప్పేవాడెవుడు? మా రైతులుండారు చూడు.. ఒక్కనికి వుల్లిగడ్డలో రేటు కలిసొచ్చి వాని పంట పండిందనుకోండి.. మళ్లా యేడు అందురూ వుల్లిగడ్డే నాటుతారు. ఆసారి రేటుందడదు. పంట పీకిన ఖర్చులు గూడా రావు. మళ్లాసారి యింకొగడు మిర్చీ వేసుకోని గడ్డనబడింటాడు.. వాడ్ని చూసి, యీసారి అందరూ మిర్చీ వేస్తారు. ఇట్ల తిరుగుతానే వుంటుంది. మా లాంటి వ్యాపారస్తులు బాగుపడినట్లే వుంటుంది.. బక్కబోర్లా పడినట్లూ వుంటుంది. ఊర్లలో వుండే రాజకీయాలకు, వీళ్లను వదిలేకీ వుండదు.'
'మళ్లా.. మీ కంపెనీ మీద సింగపూరూ, థాయిల్యాండూ ట్రిప్పులు కొట్టినట్లుంటివే'.
'వాయబ్బా.. అదంతా ఎనిమిదేండ్ల కిందటి మాట. మొదట్లో బాగానే జరుగుతాండే.. అబద్ధమేమిటికి చెప్పల్లా.. రైతుల్తో అవసరమున్నా లాకున్నా బాగానే కొనిపిస్తుంటుమి. టర్నోవర్‌ పెంచుతుంటిమి. మళ్లా యిప్పుడు జీరో లెవెల్‌కు వచ్చిండాము.' మాట్లాడుతూనే డబ్బులు లెక్కబెట్టడం చూస్తూనూ వున్నాడు.
'ఎంతుంది' అంటే, 'పన్నెండున్నర లక్షలు వుంది సార్‌' అన్నాడు మేనేజర్‌.
'కరెక్టే, లెండి. రిసిప్టు యివ్వండి. మిగతాది వచ్చేవారం కడతా. సార్ను యేసుకోని వచ్చేరా నా యింటికి, ఖాళీ జేయగూడదని యిచ్చినా....' కఠినంగానే వుంది గొంతు.
అప్పుడు చెప్పా, బ్యాంకు పరిస్థితి ఏమీ బాగా లేదు. వీళ్లకు జీతాలు కూడా రికవరీ టార్గెట్‌ చేరుకుంటేనే వేస్తారు. లేకుంటే లేదు. ఆర్బియై బ్యాంకు లైసెన్స్‌ రద్దు చేస్తుందేమోనన్నంత పరిస్థితి వచ్చింద'ని.
'కో ఆపరేటివ్‌ బ్యాంకులన్నీ నాశనమైపోతున్నాయి' అన్నాడు.
'దానికి మీలాంటి వాళ్లే కారణం..' నవ్వుతూ అన్నాను.
ఆ మాటకు, కో ఆపరేటివ్‌ లోన్లూ, అందులోని రాజకీయాలూ, బినామీ పేర్లతో లోన్లూ, కమీషన్లూ గురించి అర్ధగంట మాట్లాడాడు. చివరకు అన్నాడు.. : 'జనాలకేమన్నా ఫ్రీగా యిస్తాండారా. భూమి తాకట్టు పెట్టుకునే కదా పదీ పదైదు లక్షల రోజుకు యాభై లక్షల విలువ జేసే భూమి పత్రాలు పెట్టుకుంటారు గదా.. ఏం నష్టమూ...' అన్నాడు.
'నిజమే.. భూమి తాకట్టు వుంటుంది. అప్పుకట్టకపోతే, భూమి పత్రాల ఆధారంగా లీగల్‌ యాక్షన్‌ తీసుకోవచ్చు. మీరు తీసుకో నిస్తారా. లీగల్‌ నోటీసు యిచ్చి జప్తు కార్యక్రమం ముందుకు పోనివ్వరు గదా. పెద్ద పెద్ద నాయకులతో ఫోన్లు చేయిస్తుంటారు. దండోరా గూడా వేయనీయరు. ఇంతకు ముందైతే చాలా మొరటుగా వసూలు చేసుకొనేవాళ్లమే. ఇంటిమీద బడి సామాన్లూ, ధాన్యం కూడా జప్తు చేసేదుండేది. రైతు ఆత్మహత్యలు మెండైన తర్వాత, ఆ పద్ధతులన్నీ మార్చేసారు. ఇప్పుడు ఇండ్ల ముందర బ్యాంకు సిబ్బందితో ధర్నాలు వేయిస్తున్నాం. అయినా అప్పు తీసుకున్నప్పుడు ఉండే సంబరం కట్టాలంటే వుండదు. నువ్వనే కాదు, మానవ స్వభావమే అది.'
'నిజమే.. ఏం జేయల్లమల్లా రైతులకు ఆదాయం యాడ్నుంచీ వస్తుందీ. అప్పులు జేయకా తప్పదు. అగసాట్లు పడకా తప్పదు...'
'వ్యవసాయం ఒక పేద్ద విషవలయంలో చిక్కుకోంది. మీరే గాదు, మీమీద ఆధారపడ్డ మేమూ అగసాట్లు పడక తప్పడం లేదు. సరే బయలుదేరుతాం ..'
'భోంచేసిపోండి.. ఉర్సు నాపొద్దు వచ్చి తినకుండా పోతే యెట్లా' అన్నాడు.
'లేదు. తిరిగేది యింకా చాలా వుంది.' అని, కారెక్కాం. కిందకు వచ్చి, 'లద్దగిరిలో ఫలానా రెడ్డి కట్టాడా' అని సూపర్‌ వైజర్‌ని అడుగుతున్నాడు.
'నాతో కట్టించుకోవడం కాదు. వాళ్లతోని వసూలు జేయండి తెలుస్తుంది' అంటున్నాడు.
'ఏం శీనూ.. మా వూరి బొజ్జన్నతో బంధుత్వముందంటనే.. సంబంధం ఖాయమైనట్లేనా..' అని వినిపించింది.
'అవు, రెడ్డీ.. వుంది. మా నాయనకు మేనమామ కొడుకే. మా నాయనకూ, బొజ్జన్న మామకూ మధ్యా యేందో పాత బాకీ వుందంటా.. ఆ పాత బాకీకి నన్ను చెల్లేయమంటున్నారు' సూపర్‌ వైజర్‌ శ్రీనివాస్‌ చాలా చిత్రంగా మాట్లాడతాడు.
ఊర్లో నుంచి వస్తుంటే దర్గాకాడ దిగాల్సొచ్చింది. అంత రద్దీ వుంది. ఎట్లా దిగాం అనుకొని, దర్గాలోకి పోయాం.
'రాండిసార్‌.. ఎంతో మహిమ గల స్వామి సార్‌.' అని లోపలికి తీసుకుపోయారు, మేనేజర్‌కు తెలిసిన వాళ్లు.
ఒకప్పుడు యిదంతా అడవిగా వున్నప్పుడు.. పశులూ గొర్రెలు కాసుకునే వాళ్లకి, యీ ఫకీర్‌ పెద్ద చింతచెట్టు కింద ధ్యానం చేసుకుంటూ కన్పించేవాడంట. కాళ్లిరిగిన పశువులకు కట్లు కట్టేవాడంట. పసుర్లు తాపేవాడంట. మనుషులకి ఆరోగ్యాలు బాగలేకుంటే వైద్యం చేసేవాడంట. తాయెత్తులు కట్టేవాడంట. ఇక్కడే యీ చెట్టు కిందనే సమాధి అయ్యాడు. అడవి వూరుగా మారింది. అల్లస్వామికి దర్గా వెలసింది. చుట్టుపక్కల పల్లెలకి ఏటేటా జరుపుకునే ఉర్సు అయ్యింది.
సూపర్‌వైజర్‌ శ్రీనివాస్‌ దర్గాకు సదివింపులు చదివించాడు. నెమలికట్టతో మా అందరి నెత్తిపై కొట్టించాడు. బూందీ బత్తాసులు తినిపించాడు. ఆకుపచ్చని వస్త్రం కింది నిద్రిస్తున్న యీ సూఫీ సన్యాసి చుట్టూ ప్రశాంతతను వెదజల్లుతున్నాడు. ఈ ఫకీర్‌ నెనర్లు యింతమంది కింది కులాల పేదలను ఒక్కటి చేస్తున్నదంటే అది గొప్ప విషయమే కదా అనిపించింది.
దర్గా నుంచి బయటకు వస్తుంటే, సూపర్‌ వైజర్‌ శ్రీనివాస్‌ను పట్టుకున్నారు.. : 'యారా శీనూ.. మీ మామోళ్లింటికి రానంట రావోరు..'
'పెద్దసార్తో వచ్చినా.. యిప్పుడు కాదులే. గమ్మునుండు' మెల్లగా చెబుతున్నాడు.
ఈలోపు శ్రీనివాస్‌, దర్గాకు వచ్చిన వాళ్లలో ఒక అప్పుదారున్ని పట్టుకున్నాడు.
'జక్రయ్యా.. నీ పొలం పోతుంది చూడీ. నువ్వు పట్టించు కోకుండా తప్పించుకొని తిరుగుతుండావ్‌. తీసుకున్నా పొద్దునుంచీ ఒక్క పైసా గూడా కట్టకుండావు. ఇది పద్ధతి కాద్సూడీ.' అని గట్టిగా అరుస్తున్నాడు.
వీరభద్రారెడ్డి ముందు గొణిగినవాడు జక్రయ్యను మాత్రం గొంతు పట్టుకుంటున్నాడు. ఎంత తేడా అనిపించింది!
జక్రయ్య తలదించుకొని, 'లోన్‌ మొత్తం నేనెక్కడ తీసుకుంటి సా.. మీ బ్యాంకులోనే పనిచేస్తాన్నాడే మాయన్న కొడుకూ తీసుకునా, కావాలంటే సెక్రెటరీ మద్దిలేటి రెడ్డిని అడగండి.'
'సూడబ్బా.. డబ్బులు యెవురు తీసుకుండారో నాకు తెలీదు. అబ్బుడు నేను లేను. లోనుకు తాకట్టు పెట్టింది నీ పొలమూ, లోను అప్లికేషన్లో సంతకాలు పెట్టింది నువ్వు. తెలిసి పెట్నావో, తెలీకుండా పెట్నావో.. రెండున్నర లక్షలు మూడింతలైంది, ఒక్క పైసాగూడా కట్టలేదు. ఇప్పుడు జప్తు కొచ్చింది. నీ అన్న కొడుకుతో మాట్లాడుకొని సర్దుబాటు చేసుకుంటే మంచిది. లేదంటే దండోరా కొట్టించి వేళమేస్తాం.. బ్యాంకుకు యెబ్బుడొస్తావో చెప్పు...' గద్దిచ్చినట్లే చెప్పాడు. జక్రయ్య నేల చూపులు చూస్తున్నాడు. అతడి వెనకనే భార్యా పిల్లలు వున్నారు. అబ్బాయి డిగ్రీ అయిపోయుం డొచ్చు. అమ్మాయి డిగ్రీ చదువుతూ వుండొచ్చు. దర్గాకు మొక్కుబడి కోసం వచ్చినట్టున్నారు.
'లేదు సా.. మాయన్న కొడుకు పట్టించుకోకుండా వున్నాడు. నాకా శాతగావట్లేదు. ఇబ్బుడ్నేను వూర్లో లేను సా.. కర్నూల్లో ఆటో యేసుకుంటుండా...'
'నీ యిష్టమబ్బా.. బంగారమట్లా పొలం పోగొట్టుకోవద్దని చెప్తాండా...' అని కారెక్కాడు.
సూపర్‌ వైజర్‌ శ్రీనివాస్‌ కొత్తగా వుద్యోగం చేరినవాడు. ముప్పైయేండ్ల లోపువాడు. మంచి యేదన్నా కొంతైనా చేద్దామనే తపన వున్నవాడు. ప్రలోభమనే క్రిమి యింకా తలకెక్కనివాడు.
'ఏంజేయాల సార్‌.. ఈ ఉద్యోగంలో భయపెట్టేవాళ్ల దగ్గర భయపడాల, భయపడేవాళ్లనే భయపెట్టాల. టెన్షన్‌ వుద్యోగం అయిపోయింది సార్‌.' నేనేమీ అడక్కుండానే చెప్పాడు.
'పెళ్లెప్పుడు శ్రీనివాస్‌' అనడిగా.
'ఏం పెళ్లి చేసుకుంటా సార్‌. రోజూ రాజకీయ నాయకులనీ, వాళ్ల అనుచరులనీ అప్పులు కట్టమని అడుగుతున్నందుకు పెండ్లి అయితానే వుంది. పెండ్లంటే పెద్ద శిక్ష అని ఎక్కడో కవితలో చదివినట్లు గుర్తు సార్‌. అప్పులు వసూలు చేయడం కూడా పెద్ద శిక్షనే సార్‌.' ఆ మాటకు మేనేజరూ, డ్రైవరూ గట్టిగా నవ్వారు.
'ఈ దర్గాలో కోరుకున్న మొక్కులు నెరవేరుతాయంట గదా శీనూ.. బ్యాంకు అప్పులన్నీ తీరివాలనీ, తీరిపోయి పెండ్లి అవ్వాలని మొక్కుకోగూడదా.' మేనేజర్‌ చమత్కరించాడు.
'నేనొక్కన్ని మొక్కుకుంటే బ్యాంకప్పులన్నీ వసూలు కావు సార్‌. మీరూ నాకు తోడు మొక్కు మొక్కాల.' శ్రీనివాస్‌, తానూ చమత్కరించాడు.
'అవును సార్‌.. మీకు వీరభద్రారెడ్డి ఎట్లా తెలుసు?' అడిగాడు మేనేజర్‌.
'డిగ్రీలో క్లాస్‌ మేటండీ' చెప్పా.
'అవునా సార్‌..' అని యిద్దరూ ఆశ్చర్యపోయారు.
'నాలుగైదేండ్ల కిందట అనుకోకుండా ఎవర్నో బస్సెక్కించ డానికని వెళ్తే కన్పించాడు. తనే పలకరించాడు. నువ్వు ఫలానా కాలేజీలో ఫలానా సంవత్సరాల్లో చదివావు కదా అంటే, అవునన్నా. నేను కూడా తన్ని గుర్తుపట్టాను. ఏం చేస్తున్నావంటే, బ్యాంకుద్దోగ మన్నా. ఎప్పుడన్నా ఫ్లైటెక్కావా అన్నాడు. లేదన్నా. సొంతిల్లుందా అన్నాడు. లేదన్నా. పిల్లల్ని యాడ సదివిస్తున్నావన్నాడు. కర్నూలు మాంటిస్సోరీ స్కూలన్నా. కాదులే నువ్వు క్లాసులో ఫస్టు వస్తుంటివి గదా.. యేముద్యోగమబ్బా నీది, సొంతిల్లు లేదు.. పిల్లొల్లేమో మామూలు స్కూలు, యింతవరికీ ఫ్లైటెక్కిందిల్యా. వీడు యాటికో పోతాడనుకోంటి.. నువ్వు జూస్తే యీడనే వుండేవా. నేను నిన్ననే థారుల్యాండ్‌ ఫ్లైట్‌ దిగినా. పోయిన్నెల సింగపూర్‌ పోయొచ్చినా. మొన్ననే స్కంధా వాళ్ల కొత్త వెంచర్లో కోటి పెట్టి విల్లా కొన్నా. బెంగళూరు ఇంటర్నేషనల్‌ టెక్నో స్కూల్‌ తెలుసు గదా.. చాలా ఫేమస్‌. నా కొడుకును ఆడజేర్చినా' అన్నాడు. నాకు దిమ్మ దిరిగిపోయి, ఇంతకీ ఏం జేస్తున్నావని అడిగా. ఫెర్టిలైజర్‌ అండ్‌ పెస్టిసైడ్‌ బిజినెస్‌ అన్నాడు. 'రైతులకు అవసరమున్నా లేకున్నా విత్తనాలూ ఎరువులూ మందులూ అంటగట్టి కమీషన్లు కొడతా, కంపెనీ పంపే ప్లైట్‌ ట్రిప్పులు తిరుగుతా గొప్పలు చెప్పుకోవద్దు బే.. మీ నాయనా రైతే..' అని భారీ డైలాగ్‌ కొట్టాలనుకొని, వాడూ వాడి కారూ, దర్పమూ చూసీ, ఒక జీవం లేని నవ్వు నవ్వి, కారెక్కమంటే పక్కనే పనుందని ఆ రోజు తప్పించుకున్నా. అయితే తల మీద సరైన బదులు చెప్పలేకపోతినే అనే పెద్ద బరువు మోసుకొని తిరుగుతున్నా. ఈరోజు అనుకోకుండా ఆ పాత బరువును దించుకున్నానబ్బా...' చెప్పగానే గట్టిగా నవ్వారిద్దరూ.
'సో, మీ పాతబాకీ తీరిపోయింది సార్‌' అన్నాడు మేనేజర్‌.
'అవునండీ.. మీరిద్దరూ యీ రికవరీకి నన్ను రమ్మనడం ద్వారా తీరిపోయింది. అవును యిందాకా, శ్రీనివాస్‌ యేదో వాళ్ల నాయన పాత బాకీ గురించి వీరభద్రారెడ్డితో అంటుండెనే' అని గుర్తు చేసుకున్నా.
'అదిగూడా వింటిరా సార్‌. ఏమీలా సార్‌.. ఈ వూర్లో వుండే మా బొజ్జన్న మామ, మీ యింట్లో పెండ్లి చేసుకుంటా మీ చెల్లెల్ని నాకీరా అని మా నాయన్ను అడిగున్నెంట. అప్పట్లో మా వాళ్ళు యేమనుకున్నారో యేమో మా నాయన చెల్లెల్ని యీయనకీలేదంట. దాంతో అప్పడ్నుంచీ అలిగి మా నాయనతో మాట్లాడేవాడు కాదంట. ముప్పైయేండ్లు అయిపాయ.. యాడన్నా పెండ్లిడ్లకూ దేవర్లకూ ఎదురైనబ్బుడు, పలకరించేది లేదు. బంధువులతో వాడు మాకు మేనత్త కొడుకయ్యీ మమ్మల్ని దూరం పెట్టాడని అంగలార్చేది. మొన్న అనుకోకుండా ఎదురైనబ్బుడు, ఇంగిబ్బుడన్నా నీ కొడుక్కన్నా నా బిడ్డను చేసుకోండిరా' అని అడిగినాడంట. అబ్బుడు నీ చెల్లల్నిమ్మని అడిగినా యీకపోతిరి. ఇబ్బుడు టీచర్‌ ట్రైనింగ్‌ చేసిండే నా బిడ్డను చేసుకోమనీ అడుగుతుండా, మన రెండు కుటుంబాలు కలుసుకుందాం బావా, అనేలకి మా నాయన కరిగిపోయినాడు. మనం చేసుకోవల్లరా ఆ పాపను, టీచర్‌ ట్రైనింగ్‌ చేసిందంట, ఇద్దరూ వుద్యోగాలు చేసుకుంటా బతుక్కుంటారు. వానికి ఒకే కూతురు, నీకు మర్యాదలకి తక్కువ జేయడు. అట్లన్నా మా పాత బాకీ తీరిపోయ్యేను' అంటున్నాడు సార్‌.. మా నాయన. ఇప్పుడు నిర్ణయం తీసుకోవాల్సింది నేనే' అన్నాడు.
'సో.. నీది కుటుంబ సంబంధాల పాత బాకీ. నీ నిర్ణయం ఆ బాకీని తీర్చుతుందో, యింకా పెంచుతుందో చూడాలి. మరి, ఆ జక్రయ్య బాకీ. సంగతేంది..' అడిగా.
'సార్‌ ఆ కేసులో జక్రయ్యను మోసం చేసినారు సార్‌. మన బ్యాంకులోనే జక్రయ్య పెద్దన్న కొడుకు జోసెఫ్‌ అని వున్యాడు. ఈ బ్రాంచిలో పనిచేస్తున్నప్పుడు తన పర్సనల్‌ లోన్‌ తీర్చడానికి, జక్రయ్యతో పొలం పెట్టిచ్చి లోన్‌ సాంక్షన్‌ చేయించాడు. యాభైవేలు చేతిలో పెట్టి మిగతాదంతా వాడుకున్నాడు. ఎప్పుడో ఒగప్పుడు లోన్లు మాఫీ వచ్చేవస్తుంది.. అప్పు ఎగిరిపోతుందిపో అని చెప్పి నట్టున్నారు. ఈ మాయకంతా మన సొసైటీ సెక్రెటరీ మద్దిలేటి రెడ్డి కారణం. ఒక్క కంతు కూడా కట్టలే. ఆరేండ్లైపోయింది. మనం లీగల్‌ యాక్షన్‌ తీసుకుంటున్నాం. ఊర్లో దండోరా కూడా కొట్టించినాం. భూమి వేళానికొస్తున్నా.. యీ జక్రయ్య పట్టించు కోవడం లేదు. అసలు వూర్లో కాపురమే లేడ్సార్‌. కర్నూల్లో ఆటో నడుపుకుంటు బతుకుతున్నాడు. మాయమాటలు నమ్మి వున్న ఆధారం భూమిని పోగొట్టుకుంటాడనిపిస్తుంది.'
'మనం యేంజేయొచ్చు యీ కేసులో...'
'మీరేమన్నా జోసెఫ్‌తో మాట్లాడి, ఆయన తీసుకున్న డబ్బుల వరకన్నా కట్టిస్తే జక్రయ్య బరువు తగ్గుతుంది సార్‌'.
'జోసెఫ్‌ యిప్పుడు ఎక్కడ పనిచేస్తున్నాడు..'
'పత్తికొండ బ్రాంచిలో సార్‌.. మేం చెప్పినామని తెలిస్తే, మామీదికొస్తాడ్సార్‌..'
'ఊహూ.. అట్లనా. చేసిన అన్యాయాన్ని గుర్తు చేస్తే మీదికొస్తాడా. పేదరైతునైతే గల్లా పట్టుకుంటాం.. బలిసినోణ్ణైతే, కాళ్లుపట్టుకొని అడుక్కుంటాం.. మనోడ్నైతే చూసీచూడనట్లు వదిలేస్తామా? భలే వుందబ్బా మన పద్ధతి..'
'మొన్న మా బ్రాంచి రివ్యూ జరిగినప్పుడు, యీ విషయం చర్చకు వచ్చింది. సెక్రెటరీతోనూ, జోసెఫ్‌తోనూ శ్రీనివాస్‌ మాట్లా డాడు. దానికి జోసెఫ్‌ చాలా కోపగించుకున్నాడు. 'కొత్తగా వచ్చారు, కొంచెం జోరు తగ్గించుకోండి. అంత కరెక్ట్‌గా వుద్యోగం చేసేవాళ్లైతే రికార్డు ప్రకారం ఎవరి మీద లోనుంటే వాళ్లనే అడగండి దాని ప్రకారమే లీగల్‌ యాక్షన్‌ తీసుకోండి.. అంతేగానీ వాడు చెప్పినాడు. వీడు చెప్పినాడని నన్ను యిబ్బంది పెడితే మర్యాదుండ దన్నాడు సార్‌'.
'అవునా.. ఇంతకీ ఎందుకు పేర్లు వేరేగా వున్నాయి. ఈయన జక్రయ్యా, ఆయనేమో జోసెఫ్‌. జోసెఫ్‌ దర్గాలకి రాడా..'
'రాడు సార్‌. చర్చికి పోతాడు.'
'చర్చిలో పాంప్లెట్లు పంచితే యెట్లా వుంటుంది? అంతకన్నా ముందు ఇంటి ముందు ఫ్లకార్డులు పట్టుకొని మౌన ప్రదర్శన చేస్తే యెట్లా వుంటుంది. నేను హెడాఫీసులో మాట్లాడతా. స్వంత ఆర్గనైజేషన్‌కూ, స్వంత అన్నదమ్ములకూ అన్యాయం చేసేవాడ్ని యెందుకు వూరికే వదలాల..'
'పాంప్లెట్లో యేం రాస్తాం సార్‌. అది ఎవరు రాయాల సార్‌'
'కథ రాస్తాం. జరిగిన కథే రాస్తాం.. నేనే రాస్తా. పంచుతారా'
'స్సార్ర్‌..'
'మీమీదకు రాదు. నామీదనే చెప్పండి. మన వుద్యోగైనవాడ్నే
మనం వంచకపోతే.. యింకెందుకీ వుద్యోగం. మనమేమన్నా అన్యాయం చేస్తున్నామా.. మొదట న్యాయం చేయమని అడిగి, ఆయన స్పందన బట్టి, ముందుకుపోదాం.'
'సార్‌ నిన్ననే జక్రయ్య లోను గురించి మాట్లాడుకున్నాం. ఈ లోన్‌ రికవరీ అయితే నా పెండ్లి అయినట్లే సార్‌ అన్నాడ్సార్‌ శ్రీనివాస్‌. ఈ రోజు ఆ లోన్‌ రికవరీ పరిష్కారం మీరు చేస్తు న్నారు.. చూస్తుంటే శ్రీనూ పెళ్లి అయ్యేట్లే వుంది సార్‌.' మేనేజర్‌ హుషారుగా అంటున్నాడు.
'మరి పత్తికొండ యెప్పుడు వెళ్దాం సార్‌.'
'ఎప్పుడో ఎందుకు? ఇప్పుడే. జోసెఫ్‌తో యిప్పుడే పోయి మాట్లాడుదాం. మద్దిలేటి రెడ్డిని కూడా రమ్మనండి...'
'డ్రైవర్‌.. చలో పత్తికొండ..' సంబరంగా శ్రీనివాస్‌.
్జ్జ్జ
వారం రోజుల తర్వాత...
సోమవారం నాపొద్దు.. లంచ్‌ టైంలో, మేనేజర్‌ ఫోన్‌ చేసాడు.
వీరభద్రారెడ్డి, మిగిలిన బకాయీ కట్టిపోయాడనీ, జక్రయ్య లోన్లో జోసెఫ్‌ మూడు లక్షలు కట్టి రశీదు తీసుకొనిపోయాడనీ, శ్రీనివాస్‌కు నిన్న ఆదివారం వాళ్ల బజ్జన్న మామ కూతురుతో ఎంగేజ్మెంట్‌ అయ్యిందనీ, ఎంగేజ్మెంట్‌కు వీరభద్రారెడ్డి కూడా వచ్చి, కరోనా మూడో వేవ్‌ వచ్చేలోపలే పెళ్లి అయిపోగొట్టమని చెప్పాడనీ, 'ఇదంతా అల్లస్వామి దర్గాకు పోయొచ్చినందుకే అయ్యింది చూడ్సార్‌' అని ముక్తాయించాడు.
శుభం అనుకున్నా.