సాహిత్యం అనేది చాలా సీరియస్‌ మ్యాటర్‌!

ప్రముఖ నవలా రచయిత డా. డి (అంపశయ్య) నవీన్‌
''వర్ధమాన రచయితలు మొదట, సాహిత్య ప్రక్రియల గురించి బాగా అధ్యయనం చెయ్యాలి. రాసే విషయం ఏదైనా మీ అనుభవంలో నుంచి రావాలి. మీ అనుభవానికి సాహిత్యకతను తీసుకురావడం ఎలాగో తెలుసుకోవాలి. అధ్యయనం - ఆవేశం అనేవి రెండూ సమపాళ్ళలో కుదిరినప్పుడు మంచి రచనలు చెయ్యగలుగుతారని తెలుసుకోవాల''న్నారు ప్రముఖ రచయిత డా.డి.(అంపశయ్య) నవీన్‌. కవి, రచయిత డా.టేకుమళ్ళ వెంకటప్పయ్య 'సాహిత్య ప్రస్థానం' తరఫున నవీన్‌తో ముచ్చటించారు. ఆ ముఖాముఖి ఇదీ...
మొదటగా మీ బాల్యం, విద్యాభ్యాసం గురించి క్లుప్తంగా చెప్పండి.
(నవ్వుతూ) వీలయినంత క్లుప్తంగా చెప్తాను. నా బాల్యం ఎక్కువ జనగాం జిల్లా, పాలకుర్తి మండలంలోని వావిలాల అనే గ్రామంలోను, సూర్యాపేటకు దగ్గరగా ఉన్న మా అమ్మమ్మ గారి గ్రామం మద్దిరాలలోనూ జరిగింది. మాది వ్యవసాయ కుటుంబం. బాల్యం తోటి పిల్లలతో రకరకాల ఆటలతో హాయిగా సాగింది. చిన్న వయసు నుండి హరికథలు, బుర్రకథలు, వీధిభాగోతాలు చూడడం నాకు ఇష్టంగా ఉండేది. ఆరోజుల్లో ఇటు సూర్యాపేట కానీ అటు జనగాం కానీ భూస్వాములకు, దొరలకు వ్యతిరేకంగా నడచిన పోరాటకేంద్రాలుగా ఉండేవి. ఈ పోరాటాలలో పాల్గొనే వాళ్ళను 'సంగపోళ్ళు' అనేవారు. వాళ్ళు చెప్పే బుర్రకథలు, పాడే పాటలు నాకెంతో ఉత్తేజంగా ఉండేవి. సంగపోళ్ళ గురించి మా ఊరి ప్రజలు కథలు కథలుగా చెప్పుకుంటూ ఉంటే సరదాగా వినేవాడిని.
మా ఊర్లో ఒక ప్రభుత్వ పాఠశాల ఉండేది. నేను రెండవ తరగతి చదువుతున్న రోజుల్లోనే తెలంగాణాలో రజాకార్ల ఆగడాలు ప్రారంభమయ్యాయి. వాళ్లు గ్రామాలపై దాడి చేసి ఎంతో మందిని చంపేసి వెళ్ళిపోతూ ఉండేవాళ్ళు. వాళ్ళ వల్ల ప్రమాదం ఉందని భావించిన మా వాళ్ళు ఆంధ్రా ప్రాంతమైన కృష్ణా జిల్లా, బందరు దగ్గర ఒక పల్లెటూరులో కొంతకాలం ఉండిపోవలసి రావడంతో నా చదువుకు అంతరాయం కలిగింది. పరిస్థితులు చక్కబడ్డాక మేం మళ్ళీ మా ఊరు చేరుకున్నాం. 3, 4 తరగతులు కొడకండ్లలో, 5 కొరివి గ్రామంలో, 6,7 తరగతులు తిరుమలగిరి లో పూర్తిచేసి 8వ తరగతి నాటికి వరంగల్లు చేరుకున్నాను. అక్కడ ఏ.వి. హైస్కూల్లో నా సాహిత్య జీవితం ప్రారంభమైందని చెప్పాలి. అక్కడ విశ్వనాథ వెంకటేశ్వర్లు (విశ్వనాథ సత్యనారాయణ గారి తమ్ముడు) గారి శిష్యరికం ప్రారంభమయింది. ఆయనకు కొన్ని తేటగీతి పద్యాలు, కథలు రాసి చూపించే క్రమంలో ఆయన నీ కవిత్వం కంటే కథలే బాగున్నాయని చెప్పి కథలు రాసే దిశగా ప్రోత్సహించారు.
స్కూలు ఫైనల్‌ అయ్యాక మా కుటుంబ ఆర్ధిక పరిస్థితుల వల్ల మా నాన్నగారు పై చదువులకు పంపలేదు. ఏదన్నా ఉద్యోగం చూసుకోమన్నాడు. ఒక చిన్న ఉద్యోగం కొంతకాలం చేసినా ఇష్టంలేక మధ్యలో వదిలేశాను. మరుసటి సంవత్సరం వరంగల్‌ ఆర్ట్స్‌ అండ్‌ సైన్సు కాలేజీలో చేరాను. ఇక్కడ చదువు తున్నప్పుడే మేధోపరిధులు విస్తరించాయి. ఇరివెంటి కృష్ణమూర్తి, జి.వి.సుబ్రహ్మణ్యం, వేటూరి ఆనందమూర్తి లాంటి మహామహుల శిష్యరికం లభించింది. అక్కడ బి.ఎ పాసయ్యాక హైదరాబాదు ఉస్మానియాలో ఎం.ఎ చేరాను. ఆరోజుల్లోనే 'అంపశయ్య'కు బీజం పడింది.
మీకు తెలుగు భాష, సాహిత్యం వేపు మక్కువ ఏ వయసులో కలిగింది?
నాకు 14 ఏళ్ల వయస్సులో 1954లో వరంగల్లు ఏ.వి.హైస్కూల్లో చదువుతున్నప్పుడు తెలుగుభాష, సాహిత్యంపై మక్కువ ఏర్పడింది. 1958లో వరంగల్‌ ఆర్ట్స్‌ అండ్‌ సైన్సు కాలేజీలో చదువుతున్న రోజుల్లో, ఆ కాలేజీలో జరిగిన కథల పోటీలో 'చితికిన జీవితం' అన్న నా కథకు మొదటి బహుమతి లభించింది. దాన్ని కాలేజీ వారు వార్షికోత్సవ సందర్భంగా వెలువడే మ్యాగజైనులో ప్రచురించారు. అదే అచ్చులో వెలువడిన నా తొలి కథ.
ఉన్నత పాఠశాలలో చదువుతున్నపుడు ఓ లిఖిత మాసపత్రికకు సంపాదకత్వం వహించారట? దాని వివరాలు ...
8వ తరగతిలో వరంగల్లులో ఏ.వి. హైస్కూలు ఉపాధ్యాయులు విశ్వనాథ వెంకటేశ్వర్లు గారు ఒక లిఖిత మాసపత్రిక ప్రారంభించి, దానికి నన్ను ఎడిటరుగా నియమించారు. దానిలో విద్యార్ధుల రచనలు ఉండేవి.
మిమ్మల్ని ప్రభావితం చేసిన రచయితలు, కవులు ...
నేను వరంగల్‌ కాలేజీలో చదువుతున్న రోజుల్లో శ్రీశ్రీ, చలం, బుచ్చిబాబు రచనలను బాగా చదివాను అనడంకంటే అధ్యయనం చేశానని చెప్పడం సబబు. ఈ ముగ్గురూ నన్ను ఎక్కువ ప్రభావితం చేశారు.
1975లో వచ్చిన మీ 'విచలిత' నవల స్త్రీవాదాన్ని సమర్ధించేదిగా ఉంది. అప్పటికి స్త్రీవాదం అంకురదశలో కూడా లేదనుకుంటాను.
విచలిత నవలను నేనొక యదార్ధ సంఘటన ఆధారంగా రాశాను. మీరన్నట్టు అప్పటికి స్త్రీవాదం అంకురదశలో కూడా లేదు కాని, నేను చలంగారి రచనల నుంచి స్త్రీలపట్ల గొప్ప సానుభూతిని అలవరచుకున్నాను. నా అనుభవంలో కొచ్చిన ఒక సంఘటన పట్ల స్పందించి మధ్య తరగతి కుటుంబాల్లో జరుగు తున్న అన్యాయాలను చిత్రిస్తూ ఆ నవల రాశాను.
మీరు కథల కంటే నవలలే ఆసక్తికరంగా రాయగలరనీ, మీ కథల్లో వస్తువైవిధ్యం తక్కువనీ కొందరు పాఠకులు అనడం విన్నాను. దీనిపై మీ స్పందన?
మీరనే పాఠకులెవరో నాకు తెలియదు. 'మీ కథలు చాలా బావుంటాయి' అని ప్రశంసించిన పాఠకులు ఎందరో ఉన్నారు. వస్తువైవిధ్యం ఉండదు అనే మాట అజ్ఞానంతో కూడుకున్నది. నా కథల్లో గాని, నవలల్లో గాని ప్రధానంగా ఉండేది పాత్రల మనస్సులను విశ్లేషించటం. ఈ తరహా సాహిత్యాన్ని మన తెలుగు విమర్శకులు గుర్తించారు. పాశ్చాత్యదేశాల సాహిత్యంలో ఈ తరహా రచనలకు చాలా ప్రాముఖ్యం ఉంది.
అంపశయ్య, ముళ్ళపొదలు, అంతస్స్రవంతి ఈ మూడు నవలల్లోనూ 'రవి' కథానాయకుడు. ఆ పేరు యాదృచ్ఛికమా?
ఆ మూడు నవలలు ఒకదానికొకటి సీక్వెల్స్‌. ఇంగ్లీషులో 'ట్రయోలజీ' అంటారు. తెలుగులో చెప్పాలంటే 'త్రయనవలలు' అనాలి. మూడు నవలలో ఉన్న కథానాయకుని పేరు సాధారణంగా ఒకటే ఉంటుంది. అలా ఉండకపోనూవచ్చు.
మీ రచనల్లో హాస్యం పాళ్ళు తక్కువేనని పాఠకులు అంటారు. సీరియస్‌ రచనలే మీ ధ్యేయమా?
నేను కావాలని పట్టుబట్టి ముళ్ళపూడి వెంకటరమణ గారిలా హాస్య రచనలు చేయలేదు. కానీ, అంపశయ్య, దాగుడుమూతలు, మనోరణ్యం, ప్రయాణంలో ప్రమదలు నవలలోని పాత్రల్లో బోలెడు హాస్యం ఉంది. 'సాహిత్యం అనేది చాలా సీరియస్‌ మ్యాటర్‌' అనుకునే వాళ్ళలో నేనొకణ్ణి.
మీ అంపశయ్య నవల అచ్చుకాక మునుపే కాళోజీ లాంటి పెద్దల ప్రశంసలు పొందినా, చాలామంది పత్రికల వాళ్ళు ప్రచురించడం కుదరదన్నారట. నిజమేనా?
నిజమే! ఆరోజుల్లో ప్రచురింపబడుతున్న నవలలకున్న లక్షణాలేవీ అంపశయ్యలో లేవు కదా! నాయికా నాయికలు ప్రేమించుకోవడం, వాళ్ళమధ్య అపార్ధాలు తలెత్తి విడిపోవడం, మళ్ళీ కలుసుకోవడం, లాంటి వాతావరణం అసలు లేకపోవటం. అందుకనే కొందరు 'ఇదేం నవల?' అన్నారు.
అస్తిత్వవాదానికి గానీ, అధివాస్తవిక వాదానికి గానీ, చైతన్య స్రవంతితో లింకుందంటారా?
చాలా ఉంది. దాన్ని వివరించాలంటే ఒక పెద్ద వ్యాసమే రాయాల్సి ఉంటుంది. అది ఈ సందర్భంలో చెప్పడం కుదరదు.
అంపశయ్యలో 'రవి' మధ్యతరగతికి చెందినవాడు. కానీ 'దూడ'ను అమ్ముకుంటే తప్ప ఫీజు కట్టలేని దుర్భర దారిద్య్రం కల్పించాల్సినంత అవసరం ఉందంటారా?
రవి వ్యవసాయ కుటుంబానికి చెందినవాడు. ఆ కుటుంబానికి భూములున్న మాట నిజమే. కానీ సాగుచేసుకోవాలంటే నీళ్ళుండాలి. రవి ఊర్లో చిన్నచిన్న చెరువులున్నాయి. వర్షాలు పుష్కలంగా కురిస్తే తప్ప ఆ చెరువులు నిండవు. వరుసగా మూడు సంవత్సరాలు సకాలంలో వర్షం కురియకపోతే వ్యవసాయ దారులకు తీవ్రమైన దారిద్య్రం వెంటాడుతుంది. తెలంగాణాలో ప్రధాన సమస్య నీళ్ళు లేకపోవడమే కదా! మా నాయనగారికి వ్యవసాయ భూములు చాలా ఉండేవి. కానీ ఆయనెప్పుడూ అప్పు ల్లోనే ఉండేవాడు. నేను ఎం.ఎ పాసై ఉద్యోగం చేస్తున్నప్పుడు, మా తమ్ముడు కూడా ఉద్యోగం చేస్తున్నప్పుడు, కొంత పైకం ఇంటికి పంపే వాళ్ళం. తర్వాత మా ఆర్ధిక పరిస్థితి కొంత మెరుగైంది. మీకొక విషయం చెప్పాలి. అంపశయ్య నవలలో కల్పనలు చాలా తక్కువ. దూడను అమ్మాల్సిన పరిస్థితి నిజంగా ఏర్పడింది.
అంపశయ్యలో 'రత్తి' పాత్రకు గతంలో మీ ఊరులోని 'లక్ష్మి' అనే ఒక యువతి ప్రేరణని విన్నాను. రవికి సామాజిక స్ప ృహ ఉంది అనడానికి మాత్రమే రత్తిపాత్ర నవల్లో చోటుచేసుకున్నదని, రత్తి పాత్ర లేకపోయినా నవలకు వచ్చే నష్టం ఏమీ లేదని విమర్శకులు అనడంతో మీరు ఏకీభవిస్తారా?
ఏకీభవించను. అంపశయ్యలోని పాత్రలన్నీ చాలా సహజంగా ఆ నవల్లో ఒదిగిపోయాయి. రవిలో అపరాధభావం అంత తీవ్రంగా ఎందుకేర్పడిందో చెప్పడానికే రత్తిపాత్ర అవసరమైంది. నవల రాస్తున్నప్పుడు ఈ పాత్ర అవసరమా? కాదా? అని నేను ఆలోచించలేదు. ఆయా పాత్రలన్నీ స్పాంటేనియస్‌గా అంటే అప్రయత్నంగా వచ్చినవే.
జేమ్స్‌ జాయిస్‌ 'యులీసిస్‌' నవల్లో 18 గంటల కథాకాలాన్ని తీసుకుంటే మీరు అంపశయ్యలో 16 గంటల కథాకాలాన్ని అను సరించారు. జాయిస్‌ ప్రభావం మీ నవలపై ఉందనుకోవచ్చా?
ఆ ప్రభావం ఇసుమంత మాత్రమే! అసలు అంపశయ్య సగం నవల రాసేవరకూ నాకు జేమ్స్‌ జాయిస్‌ గురించికానీ, ఆయన రాసిన యులీసెస్‌ గురించికానీ తెలీదు. జాయిస్‌ యులీసెస్‌ నవలలో చేసిన ప్రయోగం మహాద్భుతమైనది. దాన్నెవరూ అందు కోలేరు. అలాంటి రచన నభూతో న భవిష్యతి.
గోపీచంద్‌, బుచ్చిబాబు, పరిమళా సోమేశ్వర్‌, రావి శాస్త్రి, వడ్డెర చండీదాస్‌ లాంటి రచయితలు చైతన్య స్రవంతి శిల్ప విషయంలో, అంత పరిణతి సాధించలేకపోయినా, అవన్నీ 'అంపశయ్య నవలకు వేసిన ప్రథమ సోపానాలు' అనుకోవొచ్చా?
గోపీచంద్‌, బుచ్చిబాబు, రావి శాస్త్రి గార్లు పూర్తి చైతన్య స్రవంతి శిల్పాన్ని వాడకపోయినా, దాని లక్షణాలు కొన్ని వాళ్ళ నవలలో ఉన్నాయి. పరిమళా సోమేశ్వర్‌, వడ్డెర చండీదాస్‌ గార్ల రచనలు అంపశయ్య తర్వాతే వచ్చాయి. ఏ రచనయినా అంపశయ్యకు ప్రథమ సోపానం అని అనలేము.
అరసం, విరసంలో ప్రముఖ పాత్ర పోషించిన త్రిపురనేని మధుసూదనరావు 'ప్రయోగం ఒక పిచ్చి' అనడంపై మీరెలా ఫీలయ్యారు?
ఆయనలా అనడం నాకు ఆశ్చర్యాన్ని కలిగించలేదు. ఎందుకంటే చైతన్యస్రవంతి శిల్పానికి సామాజిక ప్రయోజనం లేదన్నది ఆయన అభిప్రాయం. కానీ, ఆ శిల్పంలో కూడా సామాజిక ప్రయోజనం ఉంటుందన్న సత్యాన్ని నేను అంపశయ్య ద్వారా రుజువు చేశాను.
'చైతన్యస్రవంతి' లాంటి, ప్రయోగాల విషయంలో కథ పూర్తిచేసిన తర్వాత పాఠకునిలో ఒక ఎపిఫనీ (సాక్షాత్కారం) ఉండాలన్న జేమ్స్‌ జాయిస్‌ మాట సాధ్యం కాదేమో!
ఎందుకు సాధ్యం కాదు? సాధ్యమౌతుందనడానికి నా రచనలే కొన్ని ఉదాహరణలు.
అంపశయ్య నవలకు బహుళ ప్రాచుర్యానికి కారణం విమర్శకులా? పాఠకులా?
నిస్సందేహంగా పాఠకులే! నన్ను రచయితగా బతికించడానికి కారణం పాఠకులే.
వర్ధమాన రచయితలకు మీరిచ్చే సూచనలు/ సలహాలు ఏమిటి?
రాయాలన్న ఉత్సాహం వున్న ఉన్న వర్ధమాన రచయితలు మొదట, సాహిత్య ప్రక్రియల గురించి బాగా అధ్యయనం చెయ్యాలి. రాసే విషయం ఏదైనా మీ అనుభవంలో నుంచి రావాలి. మీ అనుభవానికి సాహిత్యకతను తీసుకురావడం ఎలాగో తెలుసుకోవాలి. రాసేది ఏదైనా మీ హృదయంలోనుంచీ సహజంగా రావాలి. అధ్యయనం- ఆవేశం అనేవి రెండూ సమపాళ్ళలో కుదిరినప్పుడు మంచి రచనలు చెయ్యగలుగుతారని తెలుసుకోవాలి.