సాహిత్య సామాజిక స్నేహి రమణారావు

-  తెల‌కపల్లి రవి

ఎవి రమణారావుగా పిుచుకునే వెంకట రమణారావు ఇంటిపేరు అవసరా అని నాకు ఆస్యంగా తెలిసింది. ఆ వెంటనే ఆసక్తి మరింత పెరిగింది. ఒక చేయి బాగుండకపోయినా గురజాడ రచను ఒంటిచేత్తో అనువదించిన అవసరా సూర్యారావు గురించిన ఆరాధన అందుకు కారణం. వారిద్దరికీ ప్రత్యక్ష బంధుత్వం లేదని తేలింది కానీ మరో ప్రసిద్ధ కవి ఆవంత్స సోమసుందర్‌, రమణారావుకు బాబాయి అవుతారని తర్వాత తెలిసింది. సోమసుందర్‌ అనారోగ్యంతో ఆఖరిఘట్టంలో ఉండగా పిఠాపురం వెళ్ళి సిపిఎం రాష్ట్ర కార్యదర్శి పి. మధు ద్వారా ఆయనకు సత్కారం చేసి, అభినందించి వచ్చాము. ఆయన వెళ్లిపోయాక కూడా మేము చాలాసేపు మాట్లాడాము. రమణారావు అప్పటికే వచ్చి ఉన్నారు. విశాఖ ఎప్పుడు వచ్చినా సాదరంగా స్వాగతం పలికి మళ్లీ బయుదేరే వరకూ తోడుగా ఉండే రమణారావులో పరిపక్వత, స్పష్టత ఎంతగానో ఆకట్టుకునేది. ఉద్యమంలోనూ, వయసులోనూ సీనియర్‌ అయినప్పటికీ నవయువకుడిలా చురుకుగా సంచరించడమే గాక, అందరిపట్లా గౌరవం, క్రమశిక్షణ గొప్పగా పాటించేవారు. ఈ పాతికేళ్లలోనూ విశాఖ వెళ్లినప్పుడల్లా స్థానిక మిత్రు ప్రత్యేక శ్రద్ధతో తోడుండటం ఒక మంచి అనుభవం. గత ఎనిమిదేళ్లలో మాత్రం అక్కడ దిగింది మొదు మళ్లీ బయుదేరే వరకూ రమణారావు ఆతిథ్యం, సాహచర్యం పరిపాటిగా మారాయి. పీర్‌లెస్‌లోనూ, పెన్షనర్లలోనూ అన్నింటినీ మించి రెసిడెన్సియల్‌ అసోసియేషన్‌లోనూ పనిచేస్తున్న ఆయనకు వివిధ రంగాతో మంచి పరిచయం ఉండేది. రాజకీయ పరిణామాు, జాగ్రత్తగా గమనించడమే గాక, వాస్తవికంగా అంచనా వేసేవారు. నిర్మొహమాటంగా, నిర్మాణాత్మకంగా మాట్లాడేవారు. 2015లో గురజాడ 150వ వర్ధంతి, తర్వాత విశాఖఫెస్ట్‌ భారీయెత్తున నిర్వహించినప్పుడు అందులో సాహిత్య విభాగాన్ని సమన్వయం చేయడంలో నూనె శ్రీనివాస్‌, విజయనగరం చీకటి దివాకర్‌, సత్యాజీతోపాటు రమణారావు ముఖ్యపాత్ర వహించారు. సాహిత్య ప్రముఖును తీసుకురావడం. వారి వసతి, ఆహారం, రాకపోకు పద్ధతి ప్రకారం చేసేవారు. వాళ్ల ఇంట్లో కూడా పాత పుస్తకాు చాలా ఉండేవి. చాలామంది మిత్రు అక్కడకు వచ్చి మంచి కాఫీ తాగి మాట్లాడి వెళ్ళడం జరిగేది. విశాఖ వెళ్లినప్పుడల్లా కొనసాగింపుగా మేము వాహనం తీసుకుని విజయనగరం ఒకటి రెండుసార్లు శ్రీకాకుళం కూడా వెళ్లివచ్చాం. ఈ ఏర్పాట్లన్నీ ఏమాత్రం తేడా రాకుండా చూడటానికి మిత్రు చాలా శ్రద్ధ తీసుకునేవారు. దారి పొడుగునా సాహిత్య, రాజకీయ చర్చు సాగుతుండేవి.
చైతన్యవంతమైన కార్మికవర్గం, పారిశ్రామిక వాతావరణం ఉన్నచోటనే ప్రగతిశీ సాంస్కృతిక వాతావరణం
ఉంటుందనడానికి నిదర్శనం విశాఖ ప్రాంతం. గురజాడ, శ్రీశ్రీ, ఆరుద్ర, రావిశాస్త్రి వంటి హేమాహేమీకు పుట్టిన్లియిన ఈ గడ్డపైన కార్మికోద్యమం ప్రజాసంస్కృతిని కూడా కాపాడుకుంటూ వస్తున్నది. కమ్యూనిస్టు నాయకు, అభిమాను అందుకు అండగా వుంటూ వస్తున్నారు. గత నాుగు దశాబ్దాలోనూ నేను చూస్తున్న మేరకు నండూరి ప్రసాదరావు నుంచి బి.వి. రాఘవు వరకూ అక్కడ పనిచేసిన చాలామంది నాయకు సాహిత్యంపై ప్రత్యేక శ్రద్ధాసక్తు ప్రదర్శించినవారే. సాహితీస్రవంతి ఆవిర్భావం నుంచీ చురుగ్గా ఉన్న శాఖలో విశాఖ ఒకటిగా నిలిచింది. ఇన్నేళ్లలోనూ నాకు వ్యక్తిగతంగా చిరపరిచితులైన కళాసాహిత్యాభిమాను చాలామంది అక్కడ ఉన్నారు గనక పేర్లన్నీ చెప్పలేకపోతున్నందుకు క్షంతవ్యుడ్ని. అది కష్టసాధ్యం కూడా. స్రవంతిని మాజీ ఎంఎల్‌సి ఎం.వి.ఎస్‌. శర్మ, చపతి, సత్యాజీ, అరుణ్‌జీ, స్వామి, రమణాచం వంటి వారు వివిధ దశలో చురుగ్గా పనిచేయిస్తూ వచ్చారు. 2009లో శ్రీశ్రీ శతజయంతి తరువాత ఆ కృషి బాగా పెరిగింది. విశాఖ ఫెస్ట్‌, జనకవనం, సాహిత్యశా వంటివి తోడయ్యాయి. నిజానికి విశాఖఫెస్ట్‌ ఒక ప్రత్యామ్నాయ ప్రజానాగరికతకు ప్రతీకగా పెంపొందింది. నగరంలోనూ, స్టీల్‌ప్లాంట్‌లో కూడా ఏదో ఒక కార్యక్రమం జరుగుతూ వస్తున్నది. రచన పోటీు, పుస్తకా ప్రచురణ జరుగుతూనే ఉన్నాయి. గత కొన్నేళ్లుగా నూనె శ్రీనివాస్‌, రమణారావు అక్కడ బాధ్యతు చూసేవారు. ఇందులో నూనె శ్రీనివాస్‌ స్వతహాగా కవి, రచయిత కాగా ఈయన మాత్రం ప్రధానంగా ఒక బాధ్యతగానూ, సాహిత్యాభిమానిగానూ పనిచేశారు. బయట నుంచి రామతీర్థ, జగద్ధాత్రి వంటి వారు నిరంతరం సహకరిస్తుండేవారు. గత ఏడాది వారిద్దరు ముందూ వెనుకగా దూరం కావడమే సాహిత్యలోకాన్ని కలిచివేసింది. రమణారావు ఇంటిదగ్గరే ప్రముఖ రచయిత గ్లొపూడి మారుతీరావు ఉండేవారు. నేను సంకనం చేసిన ‘మన సినిమాు’ పుస్తకంలో తన వ్యాసం ఒకటుంటే వెళ్లి ఇచ్చివచ్చే బాధ్యత రమణారావు తీసుకున్నారు. అప్పటికే ఆయన చెన్నై వెళ్లిపోయినందున సహాయకుకు ఇచ్చి వచ్చినట్లు చెప్పారు. కొంతకాలానికే మారుతీరావు కూడా మరణించిన సంగతి తెలిసిందే.
శ్రీశ్రీ శతజయంతికి కేంద్రబిందువుగా వుండిన విశాఖలోనే ఆయన 110వ జయంతి కూడా జరపాని సిహెచ్‌ నరసింగరావు తదితరుతో మాట్లాడుకున్నాం. హాల్‌తో సహా అన్ని సన్నాహాు చేసుకున్నాక కరోనా లాక్‌డౌన్‌ వచ్చి అది ఆగిపోయిందని రమణారావు మెసేజ్‌ పంపించారు. దానికి ముందు మార్చి 15న విజయవాడలో సిఎఎ వ్యతిరేక జనకవనం సదస్సులో మేము ఆఖరిసారి ప్రత్యక్షంగా కుసుకున్నాం. విచారకరమైన విషయమేమంటే నావల్‌ డాక్‌యార్డులో పనిచేసే శ్రీనివాస్‌ కూడా ఈ మధ్యనే కరోనాతో కన్నుమూశారు. అయన చికిత్స కోసం నాయకుతోపాటు రమణారావు కూడా సేవందించినా ఆస్యం కావడం వ్ల ఫలితం లేకపోయింది. ఆ సమయంలోనూ మేమిద్దరమూ చాలాసేపు బాధగా మాట్లాడుకున్నాం. కొద్దిరోజుల్లోనే తనే దూరం కావడం అది కూడా దూరంగా రాజస్థాన్‌లో సంభవించడం మరింత బాధ కలిగించింది. వీరిద్దరూ లేకపోవడం స్రవంతికి సంస్థాగతంగా ఒక పెద్దలోటు. అయితే వ్యక్తిగతంగానూ మాలాంటి వారికి చాలా బాధ కలిగించే విషయం. తనతోపాటు ఉద్యమంలో పాల్గొంటూ ఎంతో ఒద్దికగానూ, అంకితభావంతోనూ వ్యవహరించే ఆయన భార్య పద్మావతి గారికి, వారి ప్లికు ఈ విచారకర సమయంలో సాహితీస్రవంతి తరపున ప్రగాఢ సానుభూతిని తెలియజేస్తున్నాను. ప్రజాచిత్రకారుడు పావెల్‌ కూడా ఇటీవలే కన్నుమూశారు. వివిధ ప్రజాఉద్యమాకు వారు అందించిన సేవను గుర్తుంచుకోవడంతోపాటు కరోనా బెడద తొగిపోగానే విశాఖలో సాహిత్య కార్యక్రమాు మరోసారి ముమ్మరం చేయడం ద్వారా రమణారావు, శ్రీనివాస్‌, పావెల్‌ ఆశయాు ముందుకు తీసుకుపోగమని ఆశిస్తున్నాను. వారికివే నా జోహార్లు. ఎవిఆర్‌ అనుకోగానే ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాయం ఆడిటోరియం, ఆ మైదానంలో విశాఖఫెస్ట్‌ సంరంభం, విశాఖ పౌరగ్రంథాయ సభావేదిక, విజయనగరం మార్గం గుర్తుకు వస్తూనే ఉంటాయి! అక్షర స్ఫూర్తినిస్తుంటాయి. గత వందేళ్లలోనూ విశాఖ ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాయం, పరిశ్రము, కళాసాహిత్య రంగాకూ, ఉద్యమ చైతన్యానికీ అందించిన దోహదాన్ని అక్షరీకరించాని మేము చాలాసార్లు అనుకున్న విషయం అము చేయడానికి కూడా కృషి జరగాల్సి ఉంటుంది.