జానపద కళల పరిరక్షణ ఒక చారిత్రిక అవసరం

బద్రి కూర్మారావు

ఉత్తరాంధ్ర జానపద సాహిత్య పరిశోధకుడు
బాల్యంలో కేరింతలు కొట్టించిన జానపద పాటలు, కళారూపాలు తిరిగి అతడిని వాటిపై పరిశోధకుడిగా మలిచాయి. అందుకు 'ఆసక్తి' కొంత కారణమైతే అంతరించిపోతున్నాయన్న 'ఆవేదన' మరికొంత తోడైంది. సుమారు మూడు దశాబ్దాలపాటు ఉత్తరాంధ్ర అంతటా క్షేత్ర పర్యటన చేసి ఎన్నో జానపద కళారూపాలు, గేయాలను సేకరించారు. ఒకవైపు ఉపాధ్యాయులుగా ఉంటూనే ఈ సేకరణ చేసి రెండు అమూల్యమైన గ్రంథాలను వెలువరించారు. 'తెలుగు జానపద సాహిత్య పరిషత్తు' (హైదరాబాద్‌) వారి వార్షిక పురస్కారం పొందారు. ఆయన బద్రి కూర్మారావు. వారితో ముఖాముఖి ఇది.
తెలుగు జానపద సాహిత్య పరిషత్తు వారి 49వ వార్షికోత్సవంలో అవార్డు స్వీకరించడం మీకు ఎలా ఉంది?
చాలా ఆనందంగా ఉంది. జానపద విజ్ఞానంలో విశేషమైన కఅషి చేసిన వాళ్ళని తెలుగు జానపద పరిషత్తువారు అవార్డుకు ఎంపిక చేస్తారు. అలా నా కృషిని గుర్తించి నన్ను ఎంపిక చేయడం కేంద్ర సాహిత్య అవార్డు పొందినంత ఆనందంగా ఉంది.
మీ బాల్యంలో జానపదం ఎలా ఉండేది?
నలభై ఏళ్ల నాటి మాట. మా గ్రామాలకు రోడ్లు, మంచి నీళ్ళు, విద్యుత్తు అంతగా లేవు. సినిమాల ప్రభావం కూడా తక్కువ. టీవీల ఊసేలేదు. మా గ్రామాలకు జముకుల పాట కళాకారులు వచ్చి, నెలల కొద్ది గ్రామాల్లో ఉండి, రాత్రిపూట భారత, రామాయణ కథలు పాడేవారు. కాయకష్టం చేసిన ప్రజలు ఆ పాటలు విని సేద తీరి, వారికి తోచిన కానుకలు చదివించేవారు. ఇక పగటిపూట గంగిరెద్దుల వారు, ఎరుకుల పాట వారు, బుడిగ జంగాలు, చెంచులు, మాలదాసర్లు వంటి సంచార గాయకులు, సర్కస్‌ విద్యలు మొదలైనవారు వచ్చేవారు. వారు భిక్షాటన చేస్తూ పాటలు పాడేవారు. ప్రజలు వారిని ఆదరించేవారు. మా ప్రాంతంలో కూడా ఎన్నో ఏళ్ల నుంచి కోయ నృత్యాలు, సాము గారడీలు, తుడుం సన్నాయి మేళం, చెంచు నాటకాలు, పగటివేషాలు వంటి కళాకారులు ఉండేవారు (ఉన్నారు). గ్రామాల్లో జరిగే గౌరమ్మ పండగ, గ్రామదేవత పండగల్లో ఎన్నో కళలను ప్రదర్శించేవారు. తోలు బమ్మలాటలు, బుట్టబమ్మలు మొదలైన వాటితో ఊరంతా సందడిగా ఉండేది. ఈ ప్రాంతం వామపక్ష ఉద్యమాలకు నిలయం. సుబ్బారావు పాణిగ్రాహి, వంగపండు వంటి గాయకుల ఉత్తేజపూరితమైన పాటలతో తులతూగేది.
మీ కుటుంబంలో ఎవరైనా కళాకారులు ఉన్నారా? మీరే మొదటివారా?
లేరు. మా అయ్య కొద్దిపాటి అక్షర జ్ఞానంతో రాత్రిపూట వరాహ చరిత్ర, రామరాయ శతకం, దాసర పద్యాలు పాడేవాడు. బర్మాలో బాంబులు పడ్డప్పుడు ఆయన కాలినడకన వచ్చేటప్పుడు ప్రయాణంలో జరిగిన సంఘటనలు, కలిగిన కష్టాలను కథల రూపంగా చెప్పేవారు. అమ్మ జోల పాటలు పాడుతుండేది.
ఆర్థిక శాస్త్రం అభ్యసించి, బోధకులుగా ఉన్న మీరు జానపదం వైపు ఎలా ఆకర్షితులయ్యారు?
ఆర్థిక శాస్త్రం చదివినా ఎందుకో చిన్నప్పుడు విన్న, చూసిన జానపద పాటలు, కళలు, కళాకారులు గుర్తుకు వస్తూనే ఉండేవారు. నాకు తెలిసి అప్పటినుంచే జానపదం అంతర్లయగా ఉంటూ వచ్చిందేమో! కళ్ళెదుటనే అవన్నీ మాయమైపోవడం మరింత బాధ అనిపించేది. ఎప్పుడైనా ఆ కళాకారులను కలవాలి, వారి గురించి తెలుసుకోవాలని తాపత్రయం వెంటాడుతూ ఉండేది. ఉపాధ్యాయ ఉద్యోగం (1991)లో చేరిన పదేళ్ళ తర్వాత గానీ అది కార్యరూపం దాల్చలేదు.
జానపద పరిశోధకుల్లో మీకు స్ఫూర్తి కలిగించినవారు ఎవరు?
జజుూూ హైదరాబాద్‌లో పరిశోధన చేస్తున్నప్పుడు ఒక పుస్తకాల షాపులో మిక్కిలినేని రాధాకృష్ణ గారి 'జానపద కళారూపాలు' పుస్తకం కంటపడింది. ఆద్యంతం చదివాను. తర్వాత బిరుదురాజు రామరాజు గారి 'జానపద గేయ సాహిత్యం', పులికొండ సుబ్బాచారి గారి 'రుంజు మ్రోగుతూనే ఉంది', జయధీర్‌ తిరుమలరావు గారి ఆంధ్రజ్యోతిలోని ఇంటర్వ్యూలు... ఇలా ఎన్నో చదివాను. మాదాడి నారాయణరెడ్డి గారు రాసిన 'ఆదిలాబాద్‌ జిల్లా జానపద గేయాలు', డా. కె. ముత్యంగారు రాసిన 'సునాముది జీవధార'... చదివాను. ఇవన్నీ నన్ను నా గ్రామంలో నా వారి మధ్య, జానపద కళల మధ్య నిలిపాయి.
ఉత్తరాంధ్రలో ప్రత్యేక జానపద కళారూపాలు ఏవి? అవి ఎప్పుడు ప్రదర్శిస్తారు?
జముకుల పాట (వేసవిలో రాత్రిపూట జరిగేది), తూర్పు భాగవతం (అమ్మవారి జాతర్లలో తొలి రోజు), పందిరి పాట (దశావతారం), తప్పెడగుళ్ళు, సేవా గారడీ (యాదవుల గావు సంబరాలు, సింహాద్రి అప్పన్న కొలువు), పులివేషాలు (పైడితల్లమ్మ పండగలో), ఎరుకుల పాట (పగటిపూట), చాతాన వైష్ణవులు (కృష్ణాష్టమి), హరిదాసులు (శ్రీరామ నవమి) .. ఇలా చాలా ఉన్నాయి.
ఇతర ప్రాంతాల జానపదాలకు ఉత్తరాంధ్రలోని జానపదాలకు వ్యత్యాసం ఏమిటి? ప్రత్యేకత ఏమిటి?
ఉత్తరాంధ్ర జానపదానికి ఇతర ప్రాంతాల జానపదానికి యాసలో తేడాలు ఉన్నాయి. బబ్బిలి యుద్ధం, కాటమరాజు కథలు, పేరంటాల కథలు... మొదలగు అంశాలు వేరుగా ఉంటాయి. తెలంగాణ వలే ఉత్తరాంధ్రలో కూడా ఎంతో జానపద సాహిత్యం ఉంది.
క్షేత్రస్థాయి పరిశోధనలో మీరు ఎదుర్కొన్న సవాళ్ళు, సమస్యలు ఏమిటి?
మొదటిలో కళాకారుల వివరాలు అడగటానికి బిడియంగా ఉండేది. వాళ్ళకు ఫొటోలు తీసి వివరాలు అడిగినప్పుడు 'మీరు ఏమి చేస్తున్నారు? మాకు ఫించన్లు ఇప్పిస్తారా?' అని అడిగేవారు. కొంతమంది వివరాలు ఇవ్వడానికి ఇష్టపడేవారు కాదు. మహిళా గాయకులను పాడమన్నప్పుడు వారు కొద్దిగా సిగ్గుపడేవారు. మొదట్లో టేపు రికార్డరు ఎలా ఉపయోగించాలో తెలిసేది కాదు. అంత చొరవగా వెళ్ళలేకపోయేవాడిని. మా బంధువు శ్రీమతి కోరాడ రామరత్నం పాటలు రికార్డు చెయ్యడంలో భాగంగా తోడుగా నన్ను తీసుకెళ్ళేది.ఆ క్షేత్ర పర్యటన నా పరిశోధన ప్రయాణాన్ని కీలక మలుపు తిప్పింది. ఎక్కువగా సెలవు రోజుల్లో మాత్రమే క్షేత్ర పర్యటనకు వెళ్ళేవాడిని.
నాటికి నేటికి జానపదంలో వచ్చిన మార్పులు?
ప్రాచీనమైన, అచ్చమైన జానపదాల్లో యాస తేడా ఉండడం, నిరక్షరాస్యులు పాడడం, వాయిద్యాలు ఉపయోగించినప్పుడు అవి బయటకు వినబడకపోవడం... కొంత ఇబ్బందిగా ఉంటుంది. జానపద బాణీలతో ఆధునిక సామాజిక విప్లవ పాటలు రాస్తున్నారు. కొన్ని జానపద కళలు రూపాంతరం చెందాయి. ముఖ్యంగా బుడిగ జంగాలు కథలు బుర్రకథలుగా మార్పు చెందాయి.
మీ 'ఉత్తరాంధ్ర జానపద కళలు, కళింగాంధ్ర జానపద గేయాలు' పుస్తకాలు రాయడానికి గల కారణాలు?
ఉత్తరాంధ్ర జానపద కళలు, సాహిత్యం ఎక్కడా పెద్దగా గ్రంథస్థం కాలేదు. పరిశోధనలు కూడా లోతుగా జరగలేదు. అందుకే అరవై జానపద కళారూపాలను, ఐదు వందల పేజీలతో కూడిన జానపద గేయాలు సేకరించి పుస్తకంగా తెచ్చాను. ఇది నాకెంతో సంతఅప్తినిచ్చింది.
గిడుగు రామమూర్తి తెలుగు భాష, జానపద కళా పీఠం ద్వారా అందిస్తున్న జానపద కళలు?
తోలుబొమ్మలాట, జముకుల పాట, తప్పెటగుళ్ళు, గంగిరెద్దుల పాటలు, ఎరుకల, బుడిగ జంగాలు పాటలు, స్త్రీల జానపద గేయాలు, హరికథ, బుర్రకథ, గిరిజనుల మైమై గుర్రం, ఉద్దానం సన్నాయి, తుడుం మేళం, పగటివేషాలు, దేవుడి పాట, చెంచుల నాటకాలు మొదలైనవి.
తెలుగు నాట జానపద కళారూపాల్లో నేడు అంతరించిపోతున్న కళారూపాలు ఏవి?
తోలుబొమ్మలాట, యక్షగానం, చిందు భాగవతం, జముకుల పాట, ఆశ్రిత కులాల సాహిత్యం ఇలా ఎన్నో... నేడు జానపద కళాకారులకు తగిన గుర్తింపు, గౌరవం దక్కటం లేదు. ఆ బాణీలు ఉపయోగించుకున్న గాయకులకు, సినీ కళాకారులకు మాత్రమే దక్కుతుంది.
ప్రపంచీకరణ ప్రభావం జానపదంపై ఎలా ఉంది?
ప్రపంచీకరణ మూలంగా ఇప్పటికే ఎన్నో కళారూపాలు అంతరించిపోయాయి. మరికొన్ని కొన ఊపిరితో ఉన్నాయి. వాటికి ఆదరణ లేక అతి త్వరలో కనుమరుగైపోతాయి. దేవాదాయ ధర్మాదాయ, సాంస్క అతిక, జానపద శాఖలతో ఆ కళల పరిరక్షణ బాధ్యత చేపట్టాలి. వారి ప్రదర్శనలకు అవకాశం కల్పించి ఉపాధి చూపాలి. ప్రభుత్వం జరిపే ప్రచారాలలో వీరికి కుడా అవకాశం కల్పించాలి. వీటికి కార్పొరేషన్‌, శిక్షణా కళాశాలలు ఏర్పాటు చెయ్యాలి.
నేటి పరిశోధకులకు మీరిచ్చే సూచనలు, సలహాలు?
నేడు లోతైన పరిశోధనలు జరగడం లేదు. తెలుగు సాహిత్యంలో మరీ మొక్కుబడిగా జరుగుతున్నాయి. విషయం కొత్తదిగా ఉండి లోతైన అధ్యయనం జరిగితే తప్పనిసరిగా వారికి తగిన గుర్తింపు ఉంటుంది.
నేటి సినీగేయాల్లో ఎక్కువగా జానపద బాణీల్లో రావడంపై మీ అభిప్రాయం?
సినిమాలో జానపదాలు తొలినుంచీ ఉన్నాయి. ఇటీవల ఎక్కువయ్యాయి. మంచిది. కానీ జానపద కళాకారులకు వాటిలో గౌరవం దక్కడం లేదు. కారణం వారి పేర్లు ఉండవు.
జానపదంలో మీ భవిష్యత్తు కార్యాచరణ?
జానపద కళలు, తెలుగు భాష మనుగడ కోసం నా వంతుగా చేయవలసి పోరాటం ఉంది. ఆంగ్ల మాధ్యమ మోజులో తెలుగు భాష పూర్తిగా నిర్లక్ష్యానికి గురైంది. టీవీ, సినీ మాధ్యమాల ద్వారా జానపద కళలకు కొంత నష్టం వాటిల్లింది. అందుకే తెలుగు భాష కోసం గిడుగు చేసిన పోరాటం గుర్తు చేసుకొని ఆయన పేరు మీదుగా గిడుగు రామమూర్తి తెలుగు భాష, జానపద కళా పీఠం సంస్థ ఏర్పాటు చేశాను.
సంభాషణ :
బుగడూరు మదన మోహన్‌ రెడ్డి
సారిపల్లి నాగరాజు
పరిశోధక విద్యార్థులు,
హైదరాబాద్‌ సెంట్రల్‌ యూనివర్సిటీ,
99898 94308, 80083 70326