డా|| రెంటాల సాహిత్య పరామర్శ

విశ్లేషణ

- డా|| జోశ్యుల కృష్ణబాబు - 98664 54340

కొంతమంది వ్యక్తుల్ని చూడగానే ఆత్మీయంగా ఎదురువెళ్ళి పలకరించాలనిపిస్తుంది. వాళ్ళు మనకు మరింత దగ్గరైతే బాగుండునని పిస్తుంది. వాళ్ళతో కలిసి ముచ్చటించాలని పిస్తుంది. వాళ్ళు మాట్లాడుతుంటే అలా ఎంతసేపైనా వినాలనిపిస్తుంది. వాళ్ళతో సంభాషణ అదినేరుగా కాని, ఫోన్‌లో కాని, ఎంతో ఉత్సాహంగా, ఉల్లాసంగా, అనిపిస్తుంది. మాట్లాడటం అయిపోయాక కూడా ఎంతో హాయిగా ఉండి ఆ మాటల ప్రేరణతో ఈరోజు ఏదొకటి చదవాలి, ఏదైనా రాయాలి అని కూడా అనిపిస్తుంది. అదిగో! సరిగ్గా అలాంటివ్యక్తే  డా|| రెంటాల శ్రీ వేంకటేశ్వరరావు.

మనం కొంత మందిని కవులుగా, రచయితలుగా, విమర్శకులుగా, విశ్లేషకులుగా, సమీక్షకులుగా, వక్తలుగా చాలా ఇష్టపడతాం. కాని ఎందుకో వ్యక్తిగా ఇష్టపడలేం. కాని రెంటాలను ఎవ్వరైనా ముందు వ్యక్తిగా ఇష్టపడతారు. ఆయన రచనల్ని, చదివాక, ఆయన ఉపన్యాసాల్ని విన్నాక ఆయనకి వీరాభిమానులుగా మారిపోతారు. ఇక ఆయన రాసిన గజల్స్‌ అయితే అవి విశ్వవ్యాప్తంగా ఆయనకి ఎందరో అభిమానుల్ని సంపాదించిపెట్టాయి.

రెంటాల తొలిగురువు వారి తాతగారు. పక్కలో పడుకోపెట్టుకొని పద్యాలుచెపుతూ కాళహస్తీశ్వర శతకం, మనుచరిత్ర, వసుచరిత్ర వంటి గ్రంథాలలోని పద్యాలను కంఠస్తం చేయించేవారు. ఇక వీరి తొలి రచన 5వ తరగతిలో ఉండగా తోటి పిల్లలతో కలిసి ప్రదర్శించాలన్న కుతూహలంతో, మూడు నాలుగు పేజీల్లో సొంతంగారాసిన ''శమంతకమణి'' నాటక స్క్రిప్ట్‌. రెంటాల చిన్నప్పటి నుండి విపరీతమైన పుస్తక పఠనాభిలాషి. ఇంటర్‌ సెలవులలో ఒక పెద్దాయన యొక్క, చిన్న ప్రేరణతో చేమకూర వేంకట కవి రాసిన సారంగధర చరిత్ర మొత్తం కూడబలుక్కొని చదివేసారు. అందుకే ఈయన సైన్స్‌ స్టూడెంట్‌ అయినా, ఎమ్మెస్సీలో సీటు వచ్చినా కాదని, ఉస్మానియా యూనివర్సిటీ సాయంకళాశాలలో చేరి మరీ ఎమ్‌.ఏ., తెలుగు లిటరేచర్‌ చేసారు. వివిధ ప్రభుత్వ డిగ్రీ కళాశాలల్లో తెలుగు అధ్యాపకునిగా పనిచేసి 2018లో ప్రిన్సిపాల్‌గా పదవీ విరమణ చేసారు.

ఇక వీరి రచనా వ్యాసంగం విషయానికి వస్తే అది రాశిలో చిన్నదైనా వాసిలో మిన్న అని చెప్పితీరాలి. 2006లో ''అవగాహన'' అనే శీర్షికతో 23 సాహిత్య వ్యాసాల సంకలనాన్ని వెలువరించారు. ప్రతి వ్యాసంలోను ఆయన లోతైన పరిశీలన-పరిశోధన దృక్పథాలు వ్యక్తమవుతాయి. చేరా, కట్టమంచి, రాళ్ళపల్లి, విశ్వనాధ, జలసూత్రం, తాపీ ధర్మారావు, ఇస్మాయిల్‌, విశ్వంభర, హైకూ, పేరడీ, విప్రతీపం వంటి మంచి విశ్లేషణాత్మక వ్యాసాల సంపుటి ఇది. అయితే ''భిన్న రుచిర్హి లోక:'' అన్నట్లు నాకు ఇందులో ''విప్రతీపం'' ''తాతయ్య నేర్పిన పద్యాలు'' అనే రెండు వ్యాసాలు చాలా బాగా నచ్చాయి. ''ఐరనీ'' అనే ఆంగ్లపదానికి బ్రౌణ్యనిఘంటువు వక్రోక్తి, నిందా స్తుతి అనే అర్ధాల్ని సూచిస్తే, ఆ అర్థాలలో కొంత అవ్యాప్తి దోషం కనిపిస్తోందని, ఐరనీకి విప్రతీపం అనే పదం సరిగ్గా సరిపోతుందని చెప్పి ఆ విప్రతీపంలోని భేదాల్ని

ఉదాహరణలతో చాలా చక్కగా వివరించారు. అలాగే తాతయ్య నేర్పిన పద్యాలలో అసలు, పద్యం మీద ఇష్టత, ప్రబంధాన్ని వ్యాఖ్యానాలతో సహా ఔపోశన పట్టటం, తనకు ఎలా అలవాటయ్యాయో వివరించారు. ఎమ్‌.ఏ., చదువుకొనే రోజుల్లో వంతరాం రామకృష్ణారావు గారు, అమరేశం రాజేశ్వర శర్మగారి పాఠాలు ఎలాంటి ప్రేరణనిచ్చాయో చెప్పారు. అంతకంటే ఎక్కువగా తన సహాధ్యాయులతో చర్చల ద్వారా, వారికి తరచుగా పాఠాలు బోధించటం ద్వారా లాభపడ్డానని ఈ వ్యాసంలో రెంటాల  తన విద్యార్ధి దశను గూర్చి స్మరించుకొన్నారు.

రెంటాలకు సాహిత్యంలో హాస్యం, అధిక్షేపం, విప్రతీపం, వంటివన్నీ చాలా ఇష్టం. అందుకే 2010లో ''నవ్వు మొహం'' అనే హాస్యరచనలు చేసారు. గూడవల్లి నాగేశ్వరరావు గారి ప్రేరణతో విశాలాంధ్రకు రాసిన హ్యూమర్‌ ఫీచర్స్‌ ఇవి. తరువాత ఎమెస్కో వారు వీటిని అచ్చువేయించారు. రెంటాలను మామూలుగా చూస్తే కొంచెం సీరియస్‌ రచయితగా అనిపిస్తారు. కాని ఇందులో ప్రతిఅక్షరం వారి హాస్యప్రియత్వానికి అద్దం పడుతుంది. నటులు, సుశిక్షితులు కాకుండా నాటకాలువేస్తే ఎన్ని అవస్థలు పడాల్సివస్తుందో ''పిచ్చివేషాలకథ'' అనే వ్యాసంలో ఎంతో హ్యూమరస్‌గా చెబుతారు. పైగా వ్యాసంలో కొసమెరుపు భలే ఉంటుంది. అలాగే ఎలక్షన్స్‌లో ప్రిసైడింగ్‌ ఆఫీసర్‌ పడే అవస్థల్ని, సందిగ్ధతల్నీ ''ఎలక్షన్‌ విశేషన్లు'' అనే వ్యాసంలో హాస్యాన్ని జోడిస్తూ చెప్తారు. ఇక చివర్లో ''వేలు'' అనే నాటిక ఆద్యంతం అద్భుతమైన హాస్యంతో తొణికిసలాడుతుంది.

ఇక రెంటాల చాలా పొదుపైన కవి. 2011లో ''పిట్టలకొలనీ'' అనే శీర్షికలో ఒక చక్కని హైకూ సంకలనాన్ని వెలువరించారు. ''అల్పాక్షరముల అనల్పార్ధరచన'' అన్నమాట ఈ హైకూ కవిత్వానికి బాగా సరిపోతుంది. అయితే రెంటాల విషయంలో ఈమాట ఆయన రచనలన్నిటికీ సరిపోతుందనాలి. ఆయన ఉపన్యాసానికైతే మరీ సరిపోతుందని చెప్పితీరాలి. ఇందులో మొత్తం 163 హైకూలు ఉన్నాయి.

సాధారణంగా పిల్లిపిల్లల్ని గాని, కుక్కపిల్లల్ని గాని మనం మచ్చిక చేసుకొంటాం. కాని ఆయన ''ఆ పిల్లిపిల్ల.. ప్రేమతో..మమ్మల్ని మచ్చిక చేసుకొంది'' అంటారు. అలాగే మన సొంత ఊరు ఒకటి ఉంటుంది. మనం ఉద్యోగార్ధం వేరే ఊర్లో సెటిల్‌ అవుతాం. అనుకోకుండా మన ఊరి బస్సు ఎదురైతే ఎలా ఉంటుందో చెపుతూ ''మా ఊరి బస్సు ఎదురై... మనస్సునెక్కించుకొని  వెళ్ళిపోయింది'' అంటారు. చిన్నపిల్లల్తో వెడితే బజారు ఎలా ఉంటుందో చెపుతూ ''పాతబజారే...పసివాడితో వస్తే..ఎంత కొత్తగా ఉంది'' అంటారు. ఏ ఇంటికైనా ఓ చక్కని చెట్టూ దానిపై వ్రాలే పక్షులూ ఉంటే ఎలా ఉంటుందో చెపుతూ  ''మేం ఒంటరిగాలేం.. మా ఇంటి పక్క చెట్టు...ఓ పిట్టల కోలనీ'' అంటారు. ఇలా తటిల్లతల్లాంటి హైకూలు ఇందులో కనిపిస్తాయి.

ఇక డా|| రెంటాల 2012లో ''లోపలికి'' అనే శీర్షికతో 17 వ్యాసాల సంకలనాన్ని తీసుకువచ్చారు. ఇందులో సాహిత్యం ఎందుకు? అంటూ మొదలు పెట్టి, పానుగంటి, కొ.కు. శేషేంద్ర, గోర్కీఅమ్మ, నారాయణభట్టు, నన్నయ, ఆముక్తమాల్యద తిలక్‌, హైకూ, ఉపన్యాసం ఒక సాహిత్య ప్రక్రియ, వంటి వ్యాసాలు మొదలుపెడితే మనల్ని, కూడా లాక్కుపోతాయి.

ఇందులో చివరి వ్యాసంలో ఉపన్యాసాన్ని కూడ ఒక సాహిత్య ప్రక్రియగా అంగీకరించి తీరాలంటారు రెంటాల. ఎందుకంటే ఒక ఉపన్యాసం పుస్తక పఠనానికి ప్రేరేపించి శ్రోతను సాహిత్య పాఠకుడిగా తయారు చేయవచ్చు. ఒక

ఉపన్యాసం ఏదైనా ఒక మంచి రచన చెయ్యటానికి పురికొల్పవచ్చు. ఒక ఉపన్యాసం గొప్ప కథనో, నవలనో చదివితే కలిగే సాహిత్యానుభవాన్ని ఇవ్వవచ్చు. కాబట్టి

ఉపన్యాసం కూడ ఒక సాహిత్య ప్రక్రియ అంటారు వీరు.

ఇక 2015లో ''ఆధునిక తెలుగు సాహిత్యంలో అధిక్షేపధోరణులు'' అన్న వీరి పిహెచ్‌.డి., సిద్ధాంత గ్రంథాన్ని విశాలాంధ్ర వారు ప్రచురించారు. ఇది 1992లో తెలుగు విశ్వవిద్యాలయానికి సమర్పించిన సిద్ధాంత గ్రంథం. దీనికి ఉత్తమ సిద్ధాంత గ్రంథంగా తూమాటి దోణప్ప స్వర్ణపతకం కూడా లభించింది. 1980ల మధ్య వరకు వచ్చిన అధిక్షేప రచనల విశ్లేషణ ఇందులో కనిపిస్తుంది. అధిక్షేప స్వరూపస్వభావాల విశ్లేషణ, దాని పరిమితులు, ప్రభావాలు, అధిక్షేపానికి వస్తువు, సాధనాలు, స్వరం-వీటన్నిటినీ

ఉదాహరణలతో ఈ గ్ర్రంథంలో సమన్వయం చేసిచూపారు.

ఇక 2017లో పదవీవిరమణ సందర్భంగా వీరు వెలువరించిన మరొక వ్యాస సంకలనం ''ఒలుపు''. ఇందులో మొత్తం 20 వ్యాసాలు. ఇవన్నీ కవిత్వం, విమర్శ, హాస్యం, జానపదం, స్మృతివ్యాసాలు, పరిచయం, కథ, నాటకం, కన్యాశుల్క ప్రభావం-ఇలా విభిన్న అంశాలకు చెందిన వ్యాసాలు ఉన్నాయి. వ్యాసాలన్నీ నిజంగానే విషయాన్ని ఒలిచి మనముందు పెట్టినట్లు ఉంటాయి.

ఇక ఇవన్నీ ఒక ఎత్తైతే వారి హృదయంలో నుండి సుస్వరంగా వెలువడిన తెలుగు గజల్స్‌ ఒక ఎత్తు. వీరు రాసిన గజల్స్‌, గీతాలు కలిపి 2017 అక్టోబర్‌లో ''రెంటాల గజళ్ళు, -గీతాలు'' మంత్రశాల-అనే శీర్షికతో ఒక పుస్తక రూపంలో వెలువడ్డాయి.

''నాన్న నాకు చొక్కా తొడగడమే తెలుసుగాని,

కనిపించని కవచమొకటి కడుతున్నది తెలియలేదు''

అంటూ నాన్నపై రెంటాల రాసిన గజల్‌ ఎంతకరడుగట్టిన కొడుకునైనా కదిలించకమానదు. ఈ గజల్‌ రెంటాలను విశ్వవ్యాప్తకవిని చేసింది. కోట్లమంది అభిమానుల్ని సంపాదించి పెట్టింది. అలాగే నిరంతరం వెన్నంటి ఉండే ఇల్లాలు పుట్టింటికి వెళితే ఆ ఇల్లు ఇల్లులా ఉండదని వాపోతూ రాసిన గజల్‌, ''నమ్మదగిన మనిషేడీ అమ్మతప్ప'' అంటూ అమ్మపైన రాసిన గజల్‌, అలాగే 'వాన' పైనా 'చలి' పైనా ''ఎండ'' పైనా, ''చదువు కొనేరోజుల ముచట్ల పైనా'', '' ప్రేమ'' పైనా-ఇలా మానవ సంబంధాలన్నిటిపైనా, మనసును తడిమే ప్రకృత్యంశాలపైనా చాలా చక్కని గజల్స్‌ రాసారు రెంటాల.

ఇక రెంటాల గొప్ప ఉపన్యాసకులు. ఏ అంశంపై ప్రసంగిచాలన్నా లోతైన ప్రిపరేషన్‌తో వెళతారు. నిరంతరం ఎన్నో ప్రసంగాలు చేస్తున్నా ప్రతి ప్రసంగాన్ని ఒక పరీక్షగా ఫీలవుతారు.  ఇక ప్రసంగం మొదలుపెడితే శ్రోతను తన కూడా తీసుకెళ్ళిపొతారు.

వీరు మధునాపంతుల వారి ఖండకావ్యాలపై చేసిన ప్రసంగాన్ని మధునాపంతుల ట్రస్ట్‌ వారు 2015లోనే ఒక 30 పేజీల పుస్తకంగా ప్రచురించారు. వీరి చాలా ప్రసంగాలు వివిధ వ్యాససంకలనాలలో నిక్షిప్తమై ఉన్నాయి.

రెంటాల ఏదైనా ఒక గ్రంథానికి రాసిన ముందుమాట కూడా భలే విలక్షణంగా  ఉంటుంది. మూసపోసినట్లు ఒకే పద్ధతిలో ఆయన ముందుమాటలుండవు. ముందుమాటలు, సమీక్షలు, అంతో ఇంతో రాగద్వేషాలకు అతీతంగా ఉండాలి.                          శ్రీ బొల్లోజుబాబా ''కవిత్వభాష'' పుస్తకానికి ముందుమాట రాస్తూ అందులో తనకి నచ్చిన అంశాల్ని సూచిస్తూనే 'అండర్‌స్టేట్‌మెంట్‌ ' వంటి కొన్ని అంశాలలో విభేదించారు. అవసరమైతే అలా విభేదించాలి కూడా. బాబా గారు కూడా సహృదయతతో ఆయన ఖండించిన అంశాల్ని తొలగించకుండా యదాతధంగా అలాగే ఉంచేసారు.

ఇక రెంటాలలో చాలామందికి అంతగా తెలీని మంచి పద్యకవి కూడా దాగి ఉన్నాడు. ఆయన పద్యం ఎంతో హృద్యంగా, పటిష్టంగా ఉంటుంది. మచ్చుకి తెలుగు భాషను గూర్చి ఆయన రాసిన ఒక చిన్న కందపద్యం.

''పలుకిచ్చితి తలపిచ్చితి

కలలిచ్చితి విచ్చితి వెరకయు నూహయు రె

క్కలుగా నెగయగ తల్లీ!

తెలుగూ! నీ ఋణము మేము తీర్చగలమటే''

అంటూ ఎంతో అందంగా రాసారు. అప్పుడప్పుడు ఇలా వీరి కలం నుండి పద్యాలూ వెలువడు తుంటాయి.

ఆయన పూర్తిగా అటువైపు వెళ్లిపోయి ఉంటే చేయితిరిగిన పద్యకవుల సరసన చేరేవారు. కానీ కాలనిర్ణయం అదికాదు. అందుకే ఆయన విభిన్న రచనలతో సంప్రదాయ ఆధునిక కవులందరి హృదయాలలోను చోటు సంపాదించుకొన్నారు.

ఇక రెంటాల ఇటీవలే ''అయిన్‌ రాండ్‌'' రాసిన ''ఫౌంటెన్‌హెడ్‌'' అనే పెద్ద నవలని చక్కని తెనుగులోనికి అనువదించారు. రోజుకు నాలుగైదు గంటలపాటు కూర్చుంటే సుమారు కొంచెం అటూ ఇటూగా సంవత్సరకాలం పట్టింది ఈ అనువాదానికి. అనువాదమంటే ఆషామాషీకాదు. అందులోను 75 ఏళ్ళుగా ఎందరో పాఠకులు చదువుతోన్న నవల ఇది. 20కి పైగా భాషలలోకి వెళ్ళిన నవల. 70 లక్షల ప్రతులను మించి అమ్ముడుపోయిన నవల. కాలాలు, దేశాలు దాటి వచ్చిన నవల. 845 పేజీల ఈ నవలను రెంటాల ఎంతో ఓపిగ్గా, శ్రద్ధగా అనువదించారు. ఈ నవల రెంటాలను తప్పక గొప్ప అనువాదకుడిగా సాహితీ లోకంలో ఉన్నత శిఖరాగ్రాన అధివసింప చేస్తుంది.

ఇలా రెంటాల ఒక మంచికవిగా, విమర్శకునిగా, వక్తగా, అనువాదకునిగా, అధ్యాపకునిగా, వీటన్నిటికి మించి స్నేహానికి ప్రాణంపెట్టే ఒక మంచి వ్యక్తిగా మనకి కనిపిస్తారు. అందుకే వారి సాహిత్య-వ్యక్తిత్వాలలో, సాహిత్యం కంటే కూడా ముందుగా వారి వ్యక్తిత్వమే నాకెక్కువ ఇష్టం అవుతుంది. నాకే కాదు ఎవ్వరికైనా అంతే!