వృద్ధి

కథ

- ఆచార్య కొలకలూరి ఇనాక్‌9440243433

మాకేం గాడు బట్టింది? 'మేం రాం' అంది లింగి.

అంతకు ముందు నారయ్య వచ్చి లింగిని, లింగి కూతూరు సౌందర్యను కలుపు తీయటానికి రమ్మన్నాడు. కూలి ఎక్కువ ఇస్తానన్నాడు. కలుపు తీసిన రోజు సాయంకాలమే కూలి డబ్బులిస్తానన్నాడు.

'మనుషులు దొరకటం లేదు. కలుపు పెరిగిపోతా ఉంది. నువ్వూ, నీ కూతురూ, ఇంకా ఇద్దరు వస్తే పని అయిపోద్ది' అన్నాడు నారయ్య

'మా వల్ల గాదు. మేం రా' అంది లింగి

ఇంతకు ముందు ఆసాములు వచ్చి పనికి పిలిస్తే చేతులు కట్టుకొని భయభక్తులతో, 'అట్టాగే సోమీ! వత్తాం దొరా! 'అని పనికిపోయి, కూలి డబ్బు తెచ్చుకొని, వస్తూ బియ్యం బొయ్యం కొని తెచ్చుకొనేవాళ్ళు.

ఆ పరిస్థితులు పోయి మేం పనికి రాం పొమ్మంటున్నారు. ఆసాములు వస్తే మంచం దిగి, చేతులు నలుపుకొంటూ నిలబడేవాళ్ళు. ఇప్పుడు మంచం మీంచి లేవటం లేదు.

ఆసామి నిలబడి మాట్లాడుతుంటే, కూలీలు మంచం మీద కూర్చుని మాట్లాడుతున్నారు.

ఆసామి బతిమాలినట్లు మాట్లాడుతుంటే లింగి తుస్కారించి మాట్లాడింది.

'నువ్వూ, నీ పెళ్ళమూ, నీ నలుగురు పిల్లలు వంగితే ఆ కలుపు తీయటం ఎంతసేపు?' అంది.

'ఆళ్ళు పొలం పనులు ఎరగరే!' అన్నాడు ఆసామి.

'ఆళ్ళేమో నీడ పట్టునుండాలా? మేమేమో  ఎండనక వాననక పనిచేయాలా? మావల్లగాదు. పొండి'

ఆసామి ఊసురుమంటూ వెళ్ళిపోయాడు. వేజండ్ల మాదిగపల్లెలో రైతుల పనులకు వెళ్ళే మనుషులు తగ్గిపోతున్నారు. కొందరు పొగాకు కంపెనీల్లో గ్రేడింగుకు పోతున్నారు. కొందరు కట్టుబడి పనులకు పోతున్నారు. బేల్‌దార్లు, మేస్తుర్లు, కట్టుబడి కూలీలుగా వేజండ్ల మాదిగ పల్లె మగవాళ్ళు ఆరితేరారు. ఆ మగవాళ్ళ భార్యలు, చెల్లెళ్ళు, కూతుళ్ళు మగవాళ్ళతోపాటు కూలీలుగా ఇళ్ళు కట్టే పనులకు పోతున్నారు. కొందరు ఆడవాళ్ళు,  గుంటూరు మార్కెట్టులో కూరగాయలు, ఆకుకూరలు, పళ్ళూ, చిరుతిళ్ళు అమ్ముతూ అంతో ఇంతో సంపాదించుకొంటున్నారు. కొందరు బర్రెల్ని పెంచి, పాలు అమ్మి సుఖపడుతున్నారు. గుంటూరులో పాలకు ఎప్పుడూ గిరాకి.

రైతుల పొలాల్లో పనులకు వేజండ్ల మాదిగ పల్లెలో రైతు కూలీలు లేరు. మగవాళ్ళు లేరు. ఆడవాళ్ళు లేరు.

ఏమీ పని చేయకుండా పల్లెలో, పాకల్లో ఒంటినిట్టాడి ఇళ్ళలో నిద్రపోయే జనంలో ముసలీ ముతకను తీసేయగా కొద్దిమంది ఆడవాళ్ళు కనిపిస్తారు. వాళ్ళలో లింగీ, లింగి కూతురు సౌందర్య కనిపించి ఆసామి కలుపుతీసే పనికి వాళ్ళను పిలవటానికి వచ్చి, పిలిచి రామనిపించుకొని వెళ్ళిపోయాడు.

ఇదంతా వింటున్న చింతయ్య తాత దిగులుపడ్డాడు. తమకాలంలో పనులు దొరక్క ఆసాముల చుట్టూ తిరిగేవాళ్ళం. ఇప్పుడు ఆసాములు రైతు కూలీల చుట్టూ తిరుగుతున్నారు. కాలమహిమ! అనుకొంటూ ఆశ్చర్యపోయాడు.

లింగికి ముప్ఫై ఏళ్ళు. కూతురుకు పదిహేనేళ్ళు. ఇద్దరూ ఏం పని చేయరు. కడుపునిండా తింటారు. కంటి నిందా నిద్రపోతారు. నిద్రపట్టకపోతే గుంటూరు పోతారు. సినిమాలు చూచివస్తారు.

ఇద్దరికి భర్తల్లేరు.

లింగికి పదమూడో ఏట పెళ్ళి చేశారు. పద్దానుగోఏటికి భర్త చనిపోయాడు. అప్పటికి సౌందర్య కడుపులో పడింది. సినిమాల ప్రభావంతో కూతురుకు సౌందర్య అని పేరు పెట్టింది. లింగి సంసారంలో అంతా నొప్పి, అంతా బాధ. అంతా దుఃఖం అనుభవించింది. రెండేళ్ళ కాపురం నరకం. సంసారం స్వర్గం అన్నవాణ్ణి చెప్పుతో కొడతాననేది లింగి.

భర్త తాగుబోతు. ఇల్లూ వళ్ళూ గుల్ల చేసుకొని ఇరవై ఏళ్ళకే వల్లకాటికి చేరాడు. భర్త చనిపోతే లింగి ఏడవలేదు. సంతోషించింది. 'పీడ ఇరగడయింది' అనుకొంది. పెళ్ళి బందిఖానాగా భావించిన లింగి విడుదల పొందింది.

తాళి తెంచిన మూణ్ణెల్లకు కూతురు పుట్టింది.

సౌందర్య నిజంగా సౌందర్యవతిగా ఉంటే మగవాళ్ళచూపులు, చూపులు కాదు, మరమేకులు, గుచ్చుకోసాగాయి.

యువకులు కొందరు కూతురు వెంటపడటం లింగి గుర్తించింది. వాళ్ళను మాటలతో తరిమింది. కర్రలు చూపించింది. చెప్పులు తీసింది. రాళ్ళు విసిరింది.

మగవాళ్ళు దెయ్యాలు, రాక్షసులు, దుర్మార్గులు, దుష్టులు, ఆడవాళ్ళను చంపటానికి పుట్టారని కూతురికి చిన్నతనం నుంచీ నూరిపోసింది. సౌందర్య నిజమే అని నమ్మింది. మగవాళ్ళు అంటే గొంగళిపురుగులు అనుకోసాగింది.

కాని, జమాల్సుగాడు తేడాగా కనిపించాడు. వాడు ప్రేమగా, దయగా, జాలిగా, కరుణగా చూడటం గమనించింది. కొరుక్కుతినేట్టు, నమిలిమింగేట్టు, కోసుకు గుటుక్కుమనిపించేట్టు చూడటం లేదు. జమాల్సుగాడు సౌందర్యకు ఇష్టమయ్యాడు.

ఇంటిముందున్న వేప చెట్టుకింద సూర్యుడు పుట్టక ముందు పుట్టేవాడు. సూర్యుడు అస్తమించక ముందే కనబడకుండా పోయేవాడు.

జమాల్సుగాణ్ణి చూడకపోతే సౌందర్యకు నిద్రపట్టేదికాదు.

వయస్సు, దాని దుంప తెంచింది. ఆడని ఆటలు లేవు. జమాల్సుగాణ్ణించి సౌందర్యకు, సౌందర్య దగ్గర్నుంచి జమాల్సుగాడికి తంతితపాలా సౌకర్యం ఎట్లా సాధ్యమయిందో కానీ, మాట్లాడుకోకుండా వాళ్ళ సంభాషణ సాగింది.

'ఆణ్ణాకిష్టం' అంది సౌందర్య.

నూరిపోసిన న్యాయసూత్రాలు, ధర్మసూక్ష్మాలు, మగవాడి రాక్షసత్వ రహస్యాలు ఏమయిపోయాయి అని లింగి తలకిందులుగా పడిపోయింది.

'ఆణ్ణీకు ఎందుకిట్టం'? అని లింగి అడిగింది.

'రైలు పెట్టెలోకి ఎప్పుడైనా, ఎక్కడైనా, ఎంతమాలావు వేగంగా పోతున్నా, వస్తున్నా, ఎక్కుతాడు, దిగుతాడు' అంది సౌందర్య.

'అదేం అర్హత'? అనుకొంది లింగి. అయినా ఏమీ అనలేదు. నోరు నొక్కుకొంది. బుగ్గలు నొప్పి పుట్టాయి.

'రైలెక్కటం దిగటం గొప్పా?' లింగి ప్రశ్నించింది.

'జమాల్సుగాడు యమ ఉసారుగాడు' అంది సౌందర్య.

పిల్లవాడు, పిల్ల పీట లేసుకొంటే పెళ్ళి చేయకుండా ఏ తల్లిదండ్రులుంటారు? ఉండరు. ఉండరు కాబట్టి పెళ్ళి అయింది.

పెళ్ళయిన రెండోరోజు, రైలు ఎక్కటం దిగటం తనకు పెళ్ళి చేసిన అదృష్టంగా భావించి, వేజండ్ల నుంచి తెనాలి పోతున్న రైలును గేటులో అందరూ చూస్తుండగా ఎక్కబోయాడు. అయితే ఏమయింది? ఎక్కలేకపోయాడు. ఎక్కలేకపోతే ఏమవుతుంది? కిందపడ్డాడు. కిందపడితే ఫరవాలేదు. రైలు చక్రాల కింద పడ్డాడు. రెండు ముక్కలయిన వాణ్ణి ఎవరేం చేసుకొంటారు? పాతిపెట్టారు. మూడో రోజు కార్యం కూడా కాలేదు. తాళి తెంచి పారేశారు.

సౌందర్యకు పెళ్ళయినట్టా? కానట్లా? అని మాదిగ పెద్దలు తర్జనభర్జన పడ్డారు.

పెళ్ళయిందని తీర్మానించి, విధవ అయిందని నిర్ణయించారు.

మొగుడు చస్తే ఆనందించినట్లే, అల్లుడు చస్తే కూడా లింగి ఆనందించింది.

సౌందర్య మాత్రం వేపచెట్టు కింద జమాల్సుగాడు కూర్చుని ఉన్నట్లే అనుకొంటూ కన్నీరు పెట్టుకొంది. కన్నీరు ఎండిపోయింది; ఇంకిపోయింది, మాయమయింది. సౌందర్యకు జమాల్సుగాడు కనిపించటం లేదు. ప్రేమపోయింది. కోపం వచ్చింది. పూలు పెట్టుకోనీరు, బొట్టుపెట్టుకోనీరు, 'నీవే కారణమంతకు' అని జమాల్సుగాణ్ణి తిట్టుకోసాగింది.

ఏతా వాతా తేలిందేమిటంటే తల్లీ కూతుళ్ళిద్దరూ విధవలు. ఇద్దరూ వైధవ్యంలో సమానం.

కానీ లింగి ఒక తేడా గుర్తించింది. అదేమిటంటే 'సౌందర్యకు నరకం తెలియదు. కడుపున ఒక కాయ కాయలేదు'. అది లింగికి దుఃఖమే! సౌందర్యకు సంతోషమూలేదు. దుఃఖమూలేదు.

ఒకరోజు చింతయ్య తాత వాళ్ళిద్దరినీ పట్టుకొన్నాడు. 'ఆడు పట్టుకొంటే పల్నాటి శని పట్టినట్లే!' అంది లింగి. అదేమీ సౌందర్యకు తెలియదు.

'ఒసీ! ఇద్దరూ కొవ్వుపట్టి ఉండారు. వంట్లో తీపరంగా ఉండదా?! అని అడిగాడు.

'ఉంటది! అయితే ఏంటంట? ఆరుత్తావా? తీరుత్తావా? నోరు మూసుకొని పడుండరా ముసలోడా!' అంది లింగి.

వత్తాసు పలికినట్లు, సౌందర్య నవ్వింది.

'మానన్నాక కాయలు కాయాలి. ఆడదన్నాక పిల్లల్ని కనాలి. మొద్దులాగా పడి ఉండరాదు' అన్నాడు తాత.

'ఒరే తాతా! నీకేవన్నా తిమ్మిరిగా ఉందా? తెగ నీలుగుతున్నావు? నన్ను జేసుకొంటావా? దీన్ని జేసుకొంటావా? ఏం జేసుకొంటావో సెప్పు' అని లింగి నవ్వింది.

వంత పాడినట్లు సౌందర్య నవ్వింది.

'ఓసి మీ దుంపల్‌దెగ వయిసు మీదుండారు. ఎవుళ్ళనో ఏరుకొని కట్టుకొని, నలుగురు పిల్లల్ని కనండే నాయకురాళ్ళరా'!

'మేఁమే దేశానికి బారమయ్యేము. మాకు తోడు పిల్లలు కూడానా? కనటం పెంచటం మా వల్లకాదురా ముసిలోడా!' అంది లింగి.

'ఆడదన్నాంక పిల్లల్ని కనితీరాలే దెయ్యాల్లారా! మొగుడూ మొద్దుల్లేకుండా ఆడుదుంటే ప్రతి పురుగూ కుట్టుద్దే సైతానుల్లారా!' తాత కసిరాడు.

'సేసుకున్నది సాలు. సేసిన కాపరాలు సాలు. ఇంకెందుకు లేనిపోని తిప్పలు?' అంది లింగి.

'ఆడది పిల్లోళ్ళని కనిపెంచకపోతే సృష్టి ఎట్టా కొనసాగుద్ది? బమ్మ ఎట్టా బతికి బట్టకడతాడు?'

'మా కొద్దురా ముసిలోడా! ఈ తిప్పలు' అంది లింగి.

'ఆడు కలుపు తీద్దురు రండే అంటే పోకపోతిరి. పెళ్ళిలేక, పిల్లలు పుట్టక, ఒంటికొమ్ము రాకాసులకు మల్లే ఆడోళ్ళుండరాదే అంటంటే ఇనకపోతుంటిరి. ఎట్టా బతుకుతారే! బ్రతుకంటే ఏందే? కష్టపడాలి, కూడు తినాలి. ఇష్టపడాలి, పిల్లల్లి కనాలి. పనీపాటో సేయక, పిల్లా జల్లాను కనక ఉండీ మనుషులదేం పుటక? పుట్టేమి? పుట్టేకేమి?'

'ఒకడికి చాకిరీ ఎందుకు సేయాలి? ఒకడికి పిల్లల్ని ఎందుక్కనాలి? ఏం తీటనుకుని సుఖంగా బతుకుతున్నాం మమ్మల్ని వదిలెయ్‌' అంది లింగి.

'పనిసేయకపోతు నువ్వు పుట్టటం దండగ. పిల్లల్ని కనకపోతే ఆడ మనిషి జీవించడం దుబారా! నువ్వు పనిచేసే శక్తివి మాత్రమేకాదు, పిల్లల్ని ఉత్పత్తి చేసే ప్రాణయంత్రానివి కూడా. కృషీలేక, ఉత్పత్తీ లేక బ్రతుకేమీ? చచ్చేమి?'

'పోరా ముసిలోడా! నీ గొణుగుడు ఎప్పుడూ ఉండేదే!' అని లింగీ సౌందర్య అక్కణ్ణించి పోబోయారు.

మిమ్మల్ని సృష్టించి, మీ అమ్మా అయ్యలే కాదు, దేవుడూ పొరపాటు చేసినట్లే! మీ అమ్మ అయ్యా వద్దనుకొంటే మీరు పుట్టేవాళ్ళా? మేమే పని చేయమని, మేమే పిల్లల్ని కనమని చెప్పే హక్కు మీకు లేదు. పని చేస్తే ఉండే సుఖం, సంసారం చేస్తే ఉండే ఆనందం మీరు కోల్పోరాదు. నా మాట ఇనండి. తగిన జంటను వెతుక్కొండి. వాళ్ళు ఎతుకుతుంటే మీరు అంగీకరించండి. పొండి! అని కసురుకొన్నాడు చింతయ్య తాత.

'పని చేయటం కూటికోసమే కదా! సంసారం చేయటం కూటికోసమే కదా! వాడు తెస్తే వండిపెట్టి, తిని, వాడిపక్కలో పడి ఉండాలి. ఇంతేనా బతుకు? ఏ బాదరబందీ లేకుండా సుఖంగా ఉంటే నీకేం తిమ్మిరి తాతా?' ప్రశ్నించింది లింగి.

'ఇది బ్రతుకుగాదే బడవల్లారా?' చింతయ్యతాత చుట్ట వెలిగించుకొన్నాడు.

అక్కణ్ణుంచి మెల్లగా ఇద్దరు సర్దుకొని తమ పాకకు చేరుకొన్నారు.

లింగి డ్వాక్రా గ్రూపులో సభ్యురాలుగా ఇంటింటికి తిరిగి కూరగాయలమ్మింది. ఇల్లు గడిచింది. బేంకు అప్పుతీరింది. ఇంత నిలవ ఉంది. పిల్ల పెద్దదయింది. పెళ్ళి చేసింది. వైధవ్యం కలిగింది. తనకు తోడయింది.

సౌందర్య మరోపెళ్ళి అనలేకుండా ఉంది.

లింగి కూతురు తోడు పోగొట్టుకోలేక పెళ్ళి మాట ఎత్తటం లేదు.

సంబంధాలు కూడా రావటం లేదు. సౌందర్యను పెళ్ళాడినవాడు చస్తాడని ఒక అకారణ భయం జనంలో నాటుకుపోయింది. లింగి మొండితనం బండతనం కూడా కొంత కారణం. సౌందర్య సాహసం వల్ల వాడు చచ్చిపోవటం మరో కారణం. మొత్తంమీద గోళ్ళు ఊడగొట్టుకొని మోళ్ళు మాదిరిగా మిగిలిపోయారు వాళ్ళు.

విధవరాండ్రకు వచ్చే పెన్షన్‌ తల్లికీ కూతురికీ వస్తూ

ఉంది. వెయ్యి రెండువేలు అయ్యేసరికి లింగి కూరగాయలమ్మే గంప మూలన పారేసింది.

నెలకు నాలుగు వేలు ఏం పని చేయకుండా వస్తుంటే ఇద్దరికీ ఆనందమే!

కే.జీ రెండు రూపాయల బియ్యం పదికేజీలు వస్తే వాళ్ళకు నెలకు సరిపడా బియ్యం గింజలు ఇంటిలో ఉంటున్నాయి. చక్కెర, కంది పప్పు, చింతపండు సరుకులన్నీ చౌకధరకు లభిస్తుంటే నెలకు ఒక్క వెయ్యి రూపాయలతో కాలం గడుస్తూ ఉంది.

సౌందర్యకు పెళ్ళి చేస్తే ఒక విధవరాలకి వచ్చే పెన్షన్‌ లేకుండా పోతుంది. లింగి ఒంటరిది అవుతుంది. రెండు ఇబ్బందులు, భయాలు.

సౌందర్యకు పెళ్ళంటే భయం. తనను పెళ్ళాడినవాడు అర్ధాంతరంగా చస్తాడన్న వదంతి అనుభవపూర్వకంగా సౌందర్యకూడా నమ్ముతుంది.

అమ్మ తోడుంటే అదే చాలు అనుకోసాగింది సౌందర్య. కూతురు వెంట ఉంటే అదే స్వర్గం అనుకోవటం లింగికి ఇష్టంగా ఉంది.

ఇద్దరూ టికెట్లు కొనకుండా గుంటూరు రైలు

ఎక్కేవాళ్ళు. ఎటోదిగి ఎటో వెళ్ళేవాళ్ళు. ఏ సినిమానో చూచేవాళ్ళు. ఇంటికివచ్చి వంటా వార్పూ తంటా లేకుండా అన్న కాంటిన్‌లో పదిరూపాలతో కడుపులు నిండి

తినేవాళ్ళు.

ఎప్పుడన్నా గుళ్ళో ప్రసాదంతో కడుపు నింపుకొనే

వాళ్ళు.

శనివారం అన్నదాన సత్రంలో తినగలిగినంత

తినేవాళ్ళు.

ఆదివారాలు చర్చి ప్రాంగణంలో సంతర్పణ ఉండేది. వారంలో సగం రోజులు ఇంట్లో వంట చేయవలసిన పనిలేని సుఖజీవనం గడుపుతున్నారు, వాళ్ళు.

ఎప్పుడన్నా ఎవడన్నా మరీ వెంటబడుతుంటే బిచ్చగాడికి ఇంత బిచ్చం వేసినట్లు, ఊ కొట్టి వాడి కక్కుర్తి తీర్చి, వీళ్ళ కుతి తీర్చుకొనేవాళ్ళు.

వాళ్ళిద్దరికీ వాళ్ళ జాగ్రత్తలు తెలిసివచ్చాయి. కడుపో, కాలో రాకుండా ఉండాలంటే ఏం చేయాలో వాళ్ళకు అర్థమయింది.

ఒకడే మరీ మరీ వెంటబడుతుంటే వాణ్ణి ఎట్లా దూరం చేసుకోవాలో కూడా అర్థమయింది.

ప్రేమ అనీ, దోమ అనీ, భ్రమపడే ప్రమాదం నుంచి వాళ్ళు తప్పించుకోవటం కూడా గ్రహించారు.

నెలకొక కొత్త చీరె కొనుక్కొంటారు. వెంటబడే వాడి సొమ్మ పైస ముట్టరు. వీళ్ళ సొమ్ము పైస వాడికి పెట్టరు. తామరాకు మీది నీటిబొట్టు వ్యవహారం! జమాఖర్చు నిల్‌ బేలన్స్‌!

ఇక్కడితోనే సంసారమంటే విసుగు! రోత! అసహ్యం! మనుషులు మారుతుంటే కొత్త ఎంతగానో ఉంటూ వచ్చింది. పాత అయితే రోత కాబట్టి, ఎవణ్ణి పాతబడకుండా చూచుకోసాగారు.

రోగం రొచ్చూ వస్తాయన్న భయం వాళ్ళకు లేదు. తగిన ఏర్పాట్లు చేసుకోవటంలో ఆరితేరిపోయారు.

వాళ్ళిద్దరికీ ఇప్పుడు మగాళ్ళు, మగాళ్ళులాగా కనిపించటం లేదు. కుక్కపిల్లల్లాగా భావించసాగారు.

బరువూ, బాధ్యతా, ఖర్చూ తలకాయనొప్పి లేని బంధాల వల్ల, ఇటు వీళ్ళిద్దరూ, అటు మగ పురుషులు, వెలుతురు చుట్టూ తిరుగుతూ మర్యాదగా మప్పితంగా, హద్దుల్లో

ఉంటున్నారు. చావటం లేదు, కాలి, మసై, మసై.

ఏదైనా పేచీ వస్తే వ్యవహారం పోలీసుల దాకాపోతుందని మగవాళ్ళకూ భయం.

ఎవరికీ ఏదీ సొంతం కాదు కాబట్టి ఎవరి మధ్య ఎటువంటి పేచీలు తగాదాలు కొట్లాటలు లేవు.

కానీ వేజండ్ల పల్లెలో ఊరులో, గుంటూరులో వాళ్ళిద్దరిని గూర్చి అనరాని మాటలు అనటం జనం విన్నారు. వీళ్ళూ విన్నారు.

భోజనం చేసిన ¬టలు, అన్నదాన సత్రం, చర్చి కంపౌండు, అన్న కాంటీన్‌ మర్చిపోయినట్లే, ఎదురయిన మగాళ్ళు, మరుగయిన మగాళ్ళు కాలగర్భంలో కరిగిపోతూ ఉన్నారు.

కానీ లింగీ, సౌందర్య ఆడవాళ్ళు కదా! అప్పుడప్పుడు ఆ మగాడు మేలు, ఈ మగాడు కీడు అని గుర్తించటం వల్ల మేలయిన మగాణ్ణి ఎన్నుకోవటంలో వాళ్ళు చాకచక్యంగా ప్రవర్తించేవాళ్ళు.

పెళ్ళయితే ఒక్క మొగుడుతోనే సంసారం మొగుడు తుక్కోడయినా, దూగరోడయినా చచ్చినట్లు సంసారం చేయాలి.

వీళ్ళకున్న వెసులుబాటు సంసార స్త్రీలకు లేదు.

ఒకరోజు చింతయ్య తాత వాళ్ళిద్దరినీ పట్టుకొన్నాడు. 'ఏమే దయ్యాల్లారా?' అన్నాడు.

'ఏందిరా ముసిలోడా' అన్నారిద్దరు.

'మీ పని మా జోరుగా ఉందీ!' అన్నాడు.

'ఉండక!' అన్నారిద్దరు

'కోడలా! కోడలా! నీ భోగం ఎంతకాలమే అంటే మా అత్త ఊరి నుంచి వచ్చిందాకా అందంట కోడలు. అట్టాగే మీ భోగం ఎంతకాలం?' అన్నాడు చింతయ్య తాత.

'బుద్ధి పుట్టినంతకాలం!' ఇద్దరూ చెప్పారు.

'వయిసు ఉడిగితే!' చింతయ్యతాత అడిగాడు

'మూలనపడి ఉండటం!' నిర్భయంగా చెప్పారు.

'ఎవరు చూస్తారు?' తాత ప్రశ్న.

'మమ్మల్ని మేం ఇద్దరం!'

'మీ రిద్దరూ మూలనబడితే!'

'వృద్ధాశ్రమం!'

'చస్తే!'

'మునిసిపాలిటీ!'

'మనిషిగా పుట్టినందుకు మీ జ్ఞాపకాలు ఈ నేలమీద ఏం వదులుతారు, మీ శవాలు తప్ప?'

లింగి, సౌందర్య మౌనంగా ఉన్నారు.

మళ్ళీ చింతయ్య తాత అడిగాడు.'వితంతు పెన్షన్ల్‌ ఆగిపోతే.

'వృద్ధాప్యపెన్షన్‌'

'అదీ ఆగిపోతే?'

'ఆగిపోదు!'

'ఏం  ఎందువల్ల?'

'ప్రజా సంక్షేమ ప్రభుత్వాలు ప్రకాశిస్తూనే ఉంటాయి కాబట్టి'

'ఏ ప్రభుత్వం పనిచేయవద్దు, శ్రమశక్తిగా, ఉత్పత్తి శక్తిగా మిగలవద్దు, పిల్లల్ని కనొద్దు, జీవశక్తిగా పునరుత్పత్తి శక్తిగా ఉండవద్దు అంటుంది?' తాతా ప్రశ్నించాడు.

'ఏ ప్రభుత్వమైనా అంటుంది. ప్రజాస్వామ్యం వర్థిల్లుతుంది. ప్రజల సంక్షేమాలు వర్ధిల్లుతాయి. ముసిలోడా! పెద్ద పెద్ద మాటలంటున్నావు. ఏడ నేర్సుకొన్నావు!'

'మిమ్మల్ని చూచి! మీ చేత పనిచేయించే, మీ చేత పిల్లల్ని కనేట్టు చేసే ప్రభుత్వం రాత్రి నాకు కలలోకి వచ్చింది.

' మా సుఖం చూచి ఓర్చలేని ముసిలోడా! అందరూ చస్తున్నారు. నువ్వ చావవేం?! లింగి, సౌందర్య తిట్టారు.

చింతయ్య తాత కళ్ళలో నీళ్ళు తిరిగాయి.

ఎప్పుడూ నవ్వే తాత కళ్ళు; ఆ రోజు నీళ్ళతో నిండిపోతే తల్లీ కూతుళ్ళు తాతనేమీ అనలేకపోయారు.

లింగి గిన్నెలో అన్నం పెట్టి తాతకు ఇచ్చింది. సౌందర్య చెంబుతో నీళ్ళు తెచ్చి ముందు పెట్టింది.

'నన్ను బతికించగలరా?' చింతయ్య తాత అడిగాడు. లింగీ, సౌందర్య అవునన్నట్లు తలలూపారు. వాళ్ళలో వచ్చిన మార్పుకు తాత ఆవురమని ఏడ్చాడు.