సమకాలీన సమాజ దర్పణం 'దార్ల మాట శతకం'

డాక్టర్‌ జడా సుబ్బారావు
98490 31587
ఉత్తమ పరిశోధకుడిగా, కవిగా, అధ్యాపకుడిగా, తెలుగుశాఖ అధ్యక్షుడిగా, బహు గ్రంథకర్తగా, ఉత్తమ సాహిత్య విశ్లేషకుడిగా ప్రసిద్ధులైన ఆచార్య దార్ల వెంకటేశ్వరరావు 'దార్ల మాట' శతకం ద్వారా శతకకర్తగా కూడా తమ ప్రతిభను చాటారు. ఒక పక్క విస్తృతంగా వ్యాసాలను వెలువరిస్తూనే, మరోపక్క అంతర్జాల సాహితీ సదస్సుల్లోనూ పాల్గంటూ తెలుగుభాష వైశిష్ట్యాన్ని దశదిశలా వ్యాప్తిచేస్తున్న భాషా ప్రేమికుడు.
తెలుగు సాహిత్యంలో శతక ప్రక్రియకు ఒక ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. వంద పద్యాలు లేదా నూట ఎనిమిది పద్యాలతో మకుటాన్ని కలిగివుండే రచన శతకంగా చెప్పబడింది. కథా ప్రాధాన్యం, వర్ణనా ప్రాధాన్యం లేకుండా ఏ పద్యానికి ఆ పద్యంగా విడివిడిగా ముక్తకాలవలే ఉన్న శతకాలు తెలుగునాట సామాన్య ప్రజానీకంలో బహుళ ప్రాచుర్యంలో ఉన్నాయి. నీతి, భక్తి, వైరాగ్య, అధిక్షేపలాంటి అనేక శతకాలు కూడా ఆయా కాలాల్లో సమాజాన్ని విస్తృతంగా ప్రతిబింబించాయి.'దారి పూలతోట దార్ల మాట' మకుటంతో ఆచార్య దార్ల వెంకటేశ్వరరావు గారు రచించిన 'దార్ల మాట' శతకం 165 పద్యాలతో, సమాజంలోని అనేక అంశాలను వస్తు వైవిధ్యంతో దర్శింపజేస్తోంది. 'శంకరాభరణం' అనే వాట్సప్‌ గ్రూప్‌ ఇచ్చే పూరణలను పూరించి వారిచ్చిన ప్రోత్సాహంతో శతకాన్ని రచించాలనే ఆలోచన వచ్చినట్లుగా దార్ల తమ ముందుమాటలో చెప్పారు. ఈ శతకంలో సమకాలీన సమాజం చిత్రించబడిన తీరును రేఖామాత్రంగా పరిశీలిద్దాం.
ఎన్నికల హామీలు - ఓటు విలువ
భారతదేశం ప్రజాస్వామిక దేశం. ఐదేళ్లకోసారి రాజ్యాంగబద్ధంగా, ప్రజాస్వామ్యయుతంగా జరిగే ఎన్నికలు నిబద్ధత, విలువలు కలిగిన వ్యక్తుల్ని దేశాధినేతలుగా, ప్రజాప్రతినిధులుగా ఎంపిక చేసుకునే అవకాశం కల్పిస్తుంది. ప్రజల ఆశయాలకు, అవసరాలకు, ఆకాంక్షలకు అనుగుణంగా ఈ ప్రతినిధులు పరిపాలన సాగించాలి. కానీ వాస్తవంలో ఎన్నికలు నిర్వహించడానికి చేసే ఆర్భాటపు ప్రచారాలు, ప్రజలకిచ్చే వాగ్దానాలు ఆచరణలో విఫలమవుతున్నాయి. అందుకే ఈ కింది పద్యంలో ఇలా చెప్తున్నాడు శతకకర్త.
కప్పలన్ని కలిసి చెప్పలేనంతగా
వర్షమొదవు వేళ హర్షమొందు
ఎన్నికలకు ముందు ఎంత హడావిడో
దారి పూలబాట దార్ల మాట
వర్షం వచ్చే ముందు కప్పలన్నీ కలిసి చెప్పలేనంతగా హర్షం వ్యక్తం చేస్తున్నట్లుగానే, ఎన్నికలచ్చేముందు మాత్రమే రాజకీయ నాయకులు హడావిడి చేస్తారు తప్ప తర్వాత కనిపించరని చెప్తున్నాడు. ప్రజలు చిన్నచిన్న తప్పులు చేస్తే ప్రభుత్వాలు జరిమానాలు వేస్తుంటాయి. కానీ నోటుతో ఓటు కొనుక్కోవడం అనే దాన్ని కూడా శతకకర్త నిశితంగా విమర్శిస్తున్నారు ఈ కింది పద్యంలో.
తాగి కారు నడుప తప్పయినప్పుడు
ఓటు వేయునపుడు నోటునిచ్చి
తనకు వేయుమనుట తప్పు కాదందురా
దారి పూలబాట దార్ల మాట డబ్బులకు, వస్తువులకు లంగి ప్రజాస్వామ్యదేశంలో ఓటును అమ్ముకోకూడదనే సందేశం ఇస్తున్నాడు కవి. డబ్బులు తీసుకుని ఓటువేస్తే వచ్చే నాయకులు కూడా దేశాన్ని, ప్రజాధనాన్ని కొల్లగొడతారని, ప్రజా పరిపాలన కుంటుపడుతుందని, మంచి నాయకులను ఎన్నుకోవల్సిన బాధ్యత ప్రజలదే కనుక పిచ్చివాళ్లను, తుగ్లక్‌'లను ఎన్నుకోవద్దని చెప్తున్నాడు శతకకర్త.
నోట్ల రద్దు
భారతదేశ ఆర్థిక వ్యవస్థను కుంగదీసిన చర్యల్లో నోట్లరద్దు ఒకటి. లక్షలాది ప్రజల జీవితాలను రోడ్డున పడేసి, చిరు వ్యాపారుల పాలిట పీడకలలా దాపురించిన నోట్ల రద్దు వల్ల జరిగిన 'సత్ఫలితాలు' అందరికీ అనుభవంలోనివే. 'ఏనుగులు దూరే దారి విడిచిపెట్టి చీమలు దూరే దారిని మూసిన' చందంగా నల్లధనాన్ని, అవినీతిపరులను బయటకు తీయాలనే అత్యుత్సాహం భారత ప్రజల ప్రాణాలతో చెలగాటమాడింది. బ్యాంకుల్ని కొల్లగొట్టిన పెద్దలంతా విదేశాల్లో దాక్కుంటే, కష్టపడి కూలిపనులు చేసి దాచుకున్న సొమ్ముల కోసం ప్రజలంతా రోడ్లపాలయ్యారు. అందుకే ఈ కింది పద్యంలో ఆ అవస్థలను చెప్తుంది.
నలిగిపోయె జనత నల్లధనము పేర
నోట్ల రద్దు వలన కోట్లకొలది
చావు రాక బ్రతికి సన్యాసులయ్యేరు
దారి పూలతోట దార్ల మాట''
''క్రొత్త నోట్ల వలన కోరి వచ్చుననిరి
నోట్లు రద్దు చేయ కోట్ల కొలది
నల్ల ధనము లేదు తెల్ల ధనము లేదు
దారి పూలతోట దార్ల మాట''
బ్యాంకుల నిర్వీర్యం
'దోచుకునే వాడికి దారులెక్కువ' అన్నట్లుగా ప్రస్తుతకాలంలో బ్యాంకుల్ని కొల్లగొట్టడం ఆనవాయితీగా మారిపోయింది. చిన్నచిన్న వ్యాపారస్తులకు అప్పులివ్వడానికి ఎన్నో నిబంధనలు పెట్టే బ్యాంకులు పెద్దవాళ్లకు మాత్రం వేలకోట్ల రూపాయల్ని అప్పుగా ఇచ్చి అవి వసూలు చేయడానికి వాళ్ల ముందు చేతులు కట్టుకుని నిలబడుతుంది. అదే పేదవాడు తీసుకున్న అప్పును ముక్కుపిండి వసూలు చేస్తుంది. అందుకే ఈ కింది పద్యాల్లో ప్రస్తుత పరిస్థితిని చమత్కారంగా చెప్తున్నాడు శతకకర్త. పట్టపగలు దోచి నిట్టనిలువు ముంచు
విజయ మాల్య మోడి వ్ఞిలుండు
బ్యాంకు వైపు పోకు బెంగ యెక్కువగును
దారి పూలతోట దార్ల మాట''
''స్టేటు బ్యాంకు బుడ్డి వేస్టు బుడ్డగునట
డబ్బులున్న యెడల ధర్మహుండి
దోచుకొనుట కొరకు దొడ్డ యాప్పుండురా
దారి పూలతోట దార్ల మాట
బ్యాంకులు పెద్దవాళ్లకే చుట్టాలుగానీ పేదవాళ్లకు కాదని, బ్యాంకు వైపు వెళ్తే బెంగ ఎక్కువని చెప్తూనే దోచుకోవడానికి దొడ్డయాప్పుండురా అని చమత్కరిస్తున్నాడు కవి. వేలకోట్ల రూపాయలకు ఎగ్గొట్టి విదేశాల్లో తలదాచుకున్న వాళ్లను మనదేశానికి తీసుకురావడానికి ఎన్ని తిప్పలు పడుతున్నారో మన అనుభవంలోనిదే.
మాతృభాష
మాతృభాషా పరిరక్షణ అనేది నినాదం స్థాయినుంచి వివాదం స్థాయికి చేరుకుంది. తెలుగులో మాట్లాడడం కంటే ఇంగ్లీషులో మాట్లాడ్డానికే నేటి యువత ఆసక్తి చూపిస్తోంది. మాతృభాషను పరిరక్షించాల్సిన ప్రభుత్వాలు కూడా తెలుగుభాషను పట్టించుకోవడం లేదు. తెలుగు పాటల్లోనూ, మాటల్లోనూ నూటికి 99 శాతం ఆంగ్లమే వినిపించడం విచారకరం. తెలుగుభాషా పరిరక్షణ సమితి కోసం ఎన్నో సంస్థలు ఆవిర్భవించి కఅషి చేస్తున్నా ప్రభుత్వాల నుంచి సరైన సహకారం లేక నిరుపయోగమౌతున్నాయి. దక్షిణాదిలోని కర్నాటక, తమిళనాడు, కేరళలాంటి రాష్ట్రాలు తమ మాతృభాషను కాపాడుకోవడానికి పెద్దపీట వేస్తుంటే మన ప్రభుత్వాలు భాష విషయంలో ఉదాసీనంగా వ్యవహరించడం బాధాకరం. 'ఇతర భాషలు ఎన్ని నేర్చినా మాతృభాషను మరచిపోవద్దు' అనే ఉద్బోధ ఒక తెలుగు ఆచార్యుడుగా ఈ కింది పద్యాల్లో వ్యక్తపరుస్తారు శతకకర్త. ఆంగ్లభాషను తేనెతోనూ, మాతఅభాషను నీళ్లతోనూ పోలుస్తూ, నీళ్లు మనకు నిత్యావసరం కనుక భాష విషయంలో జాగ్రత్తపడమని చెప్తున్నాడు
''అవసరంబు మేర యన్యభాషనయిన
మాటలాడవలయు మరువవద్దు
మాతఅభాషయేను మనకు జీవనమగు
దారి పూలతోట దార్ల మాట''
''మాతృభాష యన్న మాకిపుడది బూతు
యెంగిలాంగ్లమన్న నెంత హాయి
ఊరకనుటకైన నుండవలె కదరా
దారి పూలతోట దార్ల మాట''
''మంచినీటి వోలె మనకాంగ్ల భాషయ్యె
తేనె వంటిదాయె తెలుగు భాష
నిత్యమవసరంబు నీళ్లాయెను కదరా
దారి పూలతోట దార్ల మాట''

మధుమేహం
ఈ శతకంలో కనిపించే కొన్ని పద్యాలు 'మధుమేహా'నికి సంబంధించినవి. జన్యుపరంగా సంక్రమించే వ్యాధిగానే కాకుండా ఆధునిక కాలం జీవనశైలి కారణంగా, మారుతున్న ఆహారపు అలవాట్ల కారణంగా, విపరీతమైన పని ఒత్తిడి కారణంగా చిన్నాపెద్దా తేడా లేకుండా అందరూ 'షుగరు' వ్యాధి బారిన పడుతున్నారు. ఒక్కసారి షుగరు వస్తే జీవితాంతం మాత్రలతోనో, ఇంజెక్షన్లతోనో కాలం గడపాల్సిందే. షుగరును పూర్తిస్థాయిలో అరకట్టడానికి మందులింగా అందుబాటులో లేని కారణంగా ఎవరికి వారుగా వ్యక్తిగతంగా జాగ్రత్తలు తీసుకోవాల్సిందే. కనిపించిన ప్రతివారూ 'అది తినకు', 'ఇది తినకు' అని సలహాలిచ్చేవారే గానీ మధుమేహాన్ని మట్టుబెట్టే శాస్త్రవేత్తలు లేరని చెప్తూ 'మనల జంపు సఖి మధుమోహనాంగి' అని చమత్కరిస్తున్నాడు కవి.
''అడగకుండనిత్తురందరు సలహాలు
శాస్త్రవేత్తలేరి శాశ్వతముగ
మట్టుబెట్టువారు మధుమేహ జాడ్యమున్‌
దారి పూలతోట దార్ల మాట''
''తినకముందు నొకటీ తిన్నప్పుడొకటి
పొడుచుకొనవలయును జడుసుకొనకు
మనల జంపు సఖియె మధుమోహనాంగిరా
దారి పూలతోట దార్ల మాట''
కార్పొరేటు విద్య, వైద్యం
దేశప్రజలందరికీ అవసరమైనవి విద్య, వైద్యం. విద్య వ్యక్తిని మానసికంగా స్థిమితంగా ఉంచడానికి, వైద్యం మనిషి బలహీనపడకుండా ఉండడానికి సహాయపడుతుంది. దురదృష్టవశాత్తూ మనదేశంలో విద్య, వైద్యం ప్రైవేటు, కార్పొరేటు సంస్థల చేతుల్లోకి వెళ్ళిపోయాక ధనవంతులకు తప్ప సామాన్య ప్రజలకు అందుబాటులో లేకుండా పోయాయి. కరోనా లాంటి విపత్తులు వచ్చాక కూడా కార్పొరేటు మాయాజాలాలు ఎంత దారుణంగా ఉన్నాయో, లక్షలు డబ్బు వసూలుచేసి శవాల్ని ఇచ్చిన పరిస్థితులు ఎంత హృదయవిదారకంగా ఉన్నాయో మన అనుభవంలోని విషయాలే. అందుకే 'కాటు వేయగలదు కార్పొరేటు', 'కార్పొరేటు విద్య కలలు త్రుంచె' అని చెప్తూ నేటి వాస్తవ పరిస్థితిని కళ్లముందుంచుతున్నాడు కవి. ఒకనాడు ఆత్మవిశ్వాసాన్నిచ్చిన చదువు నేడు పిల్లల్ని ఆత్మన్యూనతలోకి తీసుకెళ్లి వారు ఆత్మహత్యలు చేసుకునే పరిస్థితి కల్పించడం విచారకరం.
''కదులు మెదులు లేక కనపడకుండనే
కాటు వేయగలదు కార్పొరేటు
కరుణ యనెడి మాట తరచి చూసిన లేదు
దారి పూలతోట దార్ల మాట''
''విద్యనిచ్చు నాత్మవిశ్వాస మొకనాడు
కార్పొరేటు విద్య కలలు త్రుంచె
విద్య పేరు చెప్పి విసుగెంత పెట్టురా
దారి పూలతోట దార్ల మాట''
నీటి విలువ
'భవిష్యత్తులో జరిగే యుద్ధాలన్నీ నీటికోసమే' అంటారు దృశ్యాదృశ్యం నవలా రచయిత్రి చంద్రలత. మనిషికి ప్రకృతి ప్రసాదించిన అద్భుత వరప్రసాదం నీళ్ళు. అయినా నీటి విలువ తెలుసుకోవడంలో, నీటిని నిలువచేయడంలో మనమెప్పుడూ నిర్లక్ష్యంగానే వ్యవహరిస్తున్నాము. గోదావరీ జలాల వివాదాలు, కావేరీ జలవివాదాలు, కఅష్ణాజలాల వివాదాలు ప్రస్తుతం ప్రభుత్వాల మధ్య ఎంత అస్థిరతను కలిగిస్తున్నాయో నిత్యమూ చూస్తూనే ఉన్నా మనలో పరివర్తన కలగకపోవడం శోచనీయం. కనుకనే ఏ కాలమైనా నీటి అవసరం తప్పనిసరి. అందుకే నీటివిలువను గుర్తించి నీటిని నిల్వచేసుకోమని ఉద్బోధిస్తున్నాడు ఈ కింది పద్యాల్లో.
''వరదవోలె మనము వదిలెడు జలమును
మంచినీరు వోలె మరల మనకె
ఇచ్చునండి మార్చి ఇంకుడు గుంతలే
దారి పూలతోట దార్ల మాట''
''విప్పి యుంచకండి విచ్చలవిడిగాను
పళ్లు తోమునపుడు పట్టనట్టు
ఎల్లవేళలందు నల్లాను బిగియించు
దారి పూలతోట దార్ల మాట''
''గడ్డమెపుడు గీయ నడ్డదిడ్డంబుగా
వ్యర్థముగను నీళ్ళు వదులుచుంద్రు
కొద్ది నీళ్ళె కోట్ల గొంతు తడిపె చూడు
దారి పూలతోట దార్ల మాట''
కులం
నేడు రాజకీయానికి, అరాచకీయాలు సృష్టించడానికి అవసరమైన అంశం కులం. 'వేరెవర్‌ యూ గో అవర్‌ నెట్వర్క్‌ ఫాలోస్‌' అన్నట్లుగా మనిషి ఎక్కడికి వెళ్ళినా కులం అతన్ని వెంటాడుతూనే ఉంది. గుర్రమెక్కాడనీ, తలపాగా చుట్టాడనీ, పంక్తిలో కలిసి కూర్చుని భోజనం చేశాడని, ఆవును దొంగిలించాడని.. ఇలా ఎన్నో కారణాలతో దళితులు అగ్రవర్ణాల హింసను భరిస్తూనే ఉన్నారు. వీటికి తోడు పరువు హత్యలకు లెక్కేలేదు. 'భళిభళి అన్నవాళ్లంతా నీదే కులమని అడిగితే బాకులతో పొడుస్తున్నట్లుగా' ఉందని వాపోతాడు జాషువా. ఈ పరిస్థితి మారాలనే ఆవేదన ఈ కింది పద్యాల్లో వ్యక్తపర్చాడు శతకకర్త. ''దళితుడెంత యున్నత పదవి నుండిన
కులము కర్మ యనుచు కూర్మి లేదు
భరతభూమినందు భాగ్యంబు చూడరా
దారి పూలతోట దార్ల మాట''
''కలవకుండ నెంత కాలముంచగలవు
మాల మాదిగలను మాయచేసి
వలదు రచ్చగొట్టు వర్గీకరణ నేడు
దారి పూలతోట దార్ల మాట''
వైరాగ్యం
ఆస్తులు కోల్పోయినప్పుడో, ఆప్తులు దూరమైనప్పుడో, అనారోగ్యం పీడించినప్పుడో మనిషి తనకు తెలియ కుండానే వైరాగ్యంలోకి దిగిపోతాడు. అప్పటివరకూ తాననుభవించినవన్నీ వఅథాగా అనిపిస్తాయి. కలిగివున్న సంపదలు, సౌకర్యాలన్నీ పనికిరానివిగా తోస్తాయి. ఈ శతకంలో కూడా ఈ రకమైన వైరాగ్య భావనను వ్యక్తపర్చిన పద్యాలు కనిపిస్తాయి. 'ఏమి కొనుచు వచ్చు, ఏమి తాగొని పోవు, పుట్టువేళ నరుడు గిట్టువేళ' అని చెప్పిన వేమన పద్యాలను జ్ఞప్తికి తెచ్చేలా ఉన్న ఈ పద్యాలు మనిషి భవబంధాల భ్రమల నుంచి బయటపడడానికి, తనను తాను తెలుసుకోవడానికి, తనలోని దైవత్వాన్ని గుర్తించడానికి, జీవితం నీటిబుడగతో సమానమనే సత్యాన్ని గ్రహించడానికి ఉపయోగపడతాయి.
''ఏది శాశ్వతమగు నేదశాశ్వతమగు?
నిన్న నేటికేది? మొన్న యేది?
తల్లిదండ్రులన్నదమ్ములంతయు భ్రమ
దారి పూలతోట దార్ల మాట''
''ఏల వచ్చినావు? ఎందుకు పోవలె?
మమతలేల? మరల మరణమేల?
నీటి బుడగవోలె నిత్యమ్ము మునకేల
దారి పూలతోట దార్ల మాట''
నిద్ర
'మా కంపెనీ పరుపులు కొనండి, తనివితీరా నిద్రపొండి' అంటూ టీవీలో కనిపించే ప్రకటనలు కోకొల్లలు. వాతావరణ అనుకూలత, మానసిక ప్రశాంతత లేకుండా నిద్రపోవడం అసాధ్యం. నిరంతరం డబ్బు సంపాదనలో మునిగి తేలుతున్న ప్రజానీకానికి మంచినిద్ర కరువైపోయింది. 'కొనగవచ్చు పరుపు, కొనగలవా నిద్ర' అన్నట్లుగా అరనిద్రతో సరిపెట్టుకునే స్థితికి మానవాళి చేరుకుంది. ఉద్యోగాల్లో 'రాత్రి డ్యూటీలు' వచ్చాక నిద్రపోవడమన్నది అందని ద్రాక్షగా మారిపోయింది. వచ్చే జీతాలతో పట్టెమంచాలు కొనుక్కుంటాం, పట్టు పరుపులు కొనుక్కుంటాం కానీ మంచి నిద్రను పొందలేము. 'తిండి నిదుర రెండు తింగరిబుచ్చులే' అంటూ తిండికీ నిద్రకూ ఉన్న సంబంధాన్ని చమత్కారంగా ఈ కింది పద్యాలలో చెప్తాడు శతకకర్త.
''పట్టెమంచమున్న పడుకొనలేమాయె
నడుమునొప్పులన్ని నాట్యమాడు
జీతమున్నగాని జీవితం బేదయా
దారి పూలతోట దార్ల మాట''
''నిదుర పోకుమన్న నిదురవచ్చునెపుడు
నిదుర పోదమన్న నిదురరాదు
తిండి నిదుర రెండు తింగరిబుచ్చులే
దారి పూలతోట దార్ల మాట''
ప్రతి పద్యాన్ని ప్రాణం పెట్టి విలక్షణంలా మలచడంలో అందెవేసిన చేయిగా కనిపిస్తారు ఈ శతకకర్త. కొన్ని పద్యాల్లోని అభివ్యక్తులు వినూత్నంగా అనిపిస్తాయి. చక్కటి పోలికలతో చెప్తున్న విషయాన్ని దృశ్యమానం చేస్తాయి. తీరికలేని అధ్యాపక విధులతోనూ, పరిపాలనా బాధ్యతలతోనూ సతమతమవుతునే మనసుకు ఊరట కలిగించే సాహిత్య పఠనాన్ని విడిచిపెట్టని నిరంతర అధ్యయన శీలి. 'కులమతాలన్నీ కుత్సిత బుద్ధుల'ని ధైర్యంగా చెప్పగల చైతన్య శీలి. 'అన్ని మరచిపోతిని అమ్మను చూడగా' అని అమ్మపై ప్రేమను తెలియజేసినా, 'మనసు పొడుచునట్లు మాట పలుకుటేల' అని సున్నితత్వాన్ని ప్రదర్శించినా ఆచార్య దార్ల వెంకటేశ్వరరావు గారి వ్యక్తిత్వంలోని మరో కోణం మనకు అవగత మవుతుంది. భవిష్యత్తులో మరిన్ని ఉత్తమ శతకాలు రచించాలని ఆశిద్దాం.