స్పందన - రావాల్సిన సమయానికే వచ్చిన సాహిత్య ప్రస్థానం

 డా|| కె. శ్రీనివాసులు రెడ్డి9493212454ఈ నేపథ్యంలోంచి చూసినపుడు 2002 లో ప్రారంభమైన 'సాహిత్య ప్రస్థానం' వయసు తక్కువే అయినా ప్రయాణించిన దూరం చాలానే ఉందనిపిస్తోంది. 2000 వ సంవత్సరం నుండి సమాజం ప్రపంచీకరణ వల్ల ఆర్థిక, సామాజిక, సాంస్కృతిక, విద్యా, వ్యాపార, సాహిత్య రంగాలలో తీవ్ర మార్పులకు లోనయ్యింది. నయా సామ్రాజ్యవాదం, మత ఛాందస వాదం, పౌరహక్కుల హననం, మానవ సంబంధాల పతనం, అభివృద్ధి పేరుతో విధ్వంసం. ప్రజాస్వామ్యంలో నియంతృత్వం, అసహన వాతావరణం వంటివి దేశంలో పెరిగిపోతున్న సందర్భం. దీనిని అర్థం చేసుకోవడంలో సాధారణ ప్రజలు గందరగోళానికి గురయ్యారు. సరిగ్గా రావాల్సిన సమయానికే వచ్చింది ప్రస్థానం.మానవ ప్రస్థానానికి మార్గం సుగమం చేసి ముందుకు నడిపించడంలో సాహిత్యానిది కీలకపాత్ర. మానవ వికాస పథంలోని ప్రతి కీలక మలుపులోనూ సాహిత్యం ఒక చోదకశక్తిగా పనిచేసింది. మానవ నాగరికత ఇప్పుడున్న స్థితికి రావడంలో ఆది నుంచీ అది ఎన్నో ఆటుపోట్లను, సంక్షోభాలనూ మరెన్నో ఆటంకాలను ఎదుర్కొన్నది. అన్ని సందర్భాలలోనూ సాహిత్యము, సైన్సు నూతన ప్రతిపాదనలతో, సిద్ధాంతాలతో ఆచరణ రూపాలైన ఉద్యమాలను, పోరాటాలను ప్రజల ముందుంచి చైతన్యం కలిగించాయి. ఆ కాగడా వెలుగులో నడిచిరి మనుషులు. ఆ దీపధారి సాహిత్యమే. ఎదుటి జీవి వేదన చూడలేని హృదయం నుండీనో, జానపదుని కాయకష్టం నుండీనో పెల్లుబికిన శోకమో, సంతోషమో కవిత్వమైంది. అలా సన్నని పాయగా మొదలైన సాహిత్యం సెలయేరుగా, జలపాతంగా పరవళ్ళు తొక్కింది. కథ, పాట, నవల వంటి అనేక ప్రక్రియలనే ఉపనదులను తనలో కలుపుకొని జీవనదిలా ప్రవహిస్తోంది. ఆపై ఎన్నో పాయలుగా చీలి లోకం చూడని భూమి పుత్రలను, చూడ ఇచ్చగించని నల్లజాతివారినీ, పతితుల్నీ, భ్రష్టుల్నీ, బాధా సర్పద్రష్టుల్నీ, సమాజం దూరంగా నెట్టేసిన దళితుల్నీ, సమాజాన్ని చూడనివ్వకుండా చీకట్లో మగ్గిన మహిళల్నీ, మైనారిటీలను, నిరాశ్రయులను, ప్రపంచీకరణ రాబందు నీడ సోకి సృక్కుతున్న వారినీ చేరింది. వారిలో చైతన్యాంకురాలను మొలిపించింది. ఇది సాహితీ తరంగిణి ప్రవాహం. ప్రజాభ్యుదయమనే సంద్రంలో కలవడమే దీని పరమ లక్ష్యం.ఇందులో సాహిత్యాన్ని ప్రజలకు చేరువ చేసి, ప్రజాసమూహాల్ని ఐక్యం చేసి ప్రజాశక్తి కూడగట్టే పని ఎంతో కీలకమైనది. ఆ పనిని సమర్థవంతంగా చేయగలిగేది పత్రిక. 'పత్రికొక్కటున్న పదివేల సైన్యమ్ము, ప్రజకు రక్ష లేదు పత్రిక లేకున్న 'అన్న నార్ల మాట చారిత్రక యధార్థం. అచ్చు లేని కాలంలో వ్యక్తులే సాహితీ వ్యవస్థలుగా వ్యవహరించి సమాజాన్ని నడిపించారు. పత్రికలొచ్చిన తర్వాత ప్రజాభిప్రాయాన్ని కూడగట్టడంలో, దొరలకు, దోపిడీలకు వ్యతిరేకంగా ప్రజాశక్తులను సమీకరించడంలోనూ పత్రికలే ప్రముఖ పాత్ర వహించాయి. స్వాతంత్రోద్యమ కాలంలో తెల్లవారి నుండి దాస్య విముక్తి కోసం పత్రికలు పనిచేశాయి. తర్వాత దక్కిన స్వేచ్ఛను దేశ ప్రజ సమానంగా అనుభవించడానికి కావాల్సిన సమాజ నిర్మాణంలో అభ్యుదయ శక్తుల సమీకరణం, ఆ సమ సమాజ నిర్మాణానికి బలమైన తాత్విక పునాదుల నిర్మాణానికి, దానికి కావాల్సిన మేధో మథనానికి, చర్చకు పత్రికలు వేదికగా నిలిచాయి.ఈ నేపథ్యంలోంచి చూసినపుడు 2002 లో ప్రారంభమైన 'సాహిత్య ప్రస్థానం' వయసు తక్కువే అయినా ప్రయాణించిన దూరం చాలానే ఉందనిపిస్తోంది. 2000 వ సంవత్సరం నుండి సమాజం ప్రపంచీకరణ వల్ల ఆర్థిక, సామాజిక, సాంస్కృతిక, విద్యా, వ్యాపార, సాహిత్య రంగాలలో తీవ్ర మార్పులకు లోనయ్యింది. నయా సామ్రాజ్యవాదం, మత ఛాందస వాదం, పౌరహక్కుల హననం, మానవ సంబంధాల పతనం, అభివృద్ధి పేరుతో విధ్వంసం. ప్రజాస్వామ్యంలో నియంతృత్వం, అసహన వాతావరణం వంటివి దేశంలో పెరిగిపోతున్న సందర్భం. దీనిని అర్థం చేసుకోవడంలో సాధారణ ప్రజలు గందరగోళానికి గురయ్యారు. సరిగ్గా రావాల్సిన సమయానికే వచ్చింది ప్రస్థానం.ప్రగతిశీల సాహితీ శక్తులను పునఃస్సమీకరణం చేయడం, విశాల ప్రాతిపదికన సాహితీ సృజన, చర్చ వంటి ఆశయాలతో 'సాహిత్య ప్రస్థానం'  ఆవిర్భవించిందని పత్రిక సంపాదకీయాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. సాహిత్య వికాసంతో సామాజిక చైతన్యం సాధ్యమని ప్రస్థానం నమ్మకం. ఆ దిశగా ప్రస్థానం సాహిత్య పత్రికతో పాటు 'సాహితీ స్రవంతి' ద్వారా సాహిత్య కార్యక్రమాలను, సాహిత్యశాలల ద్వారా సాహిత్య శిక్షణను నిర్వహిస్తోంది. దర్పణం, గమనం, ప్రస్థానం, దిక్సూచి, కథన శాల, స్వేచ్ఛాస్వరం పేరుతో ప్రత్యేక సంచికలు తీసుకు వచ్చింది. వెలుగు దివిటీలైన గురజాడ, శ్రీశ్రీ, అద్దేపల్లిల పై కూడా ప్రత్యేక సంచికలను వెలువరించింది. 'జనకవన' కవితా సంకలనాలతో ప్రపంచీకరణ వ్యతిరేక కవిత్వానికి వేదికనేర్పరచింది.అధిక పాఠకులను ఆకర్షించడం కోసం, సంచలనాల కోసం అనవసరంగా వివాదస్పద అంశాలను ప్రచురించలేదు. రాద్దాంతం చేయలేదు. సిద్ధాంతం నుండి పక్కకు పోలేదు. పదహైదు సంవత్సరాలుగా నిబద్ధత వీడలేదు. అంతే కాదు రచయితలలోని అవాంఛనీయ ధోరణులను, హ్రస్వ దృష్టిని ప్రశ్నించింది (చూ.ఆలోచించరా... సంపాదకీయం, ఫిబ్రవరి 2012). పత్రిక తీరుపైన, తీసుకురావాల్సిన మార్పులపైన పాఠకుల అభిప్రాయాలకు విలువనిచ్చింది. వారినీ భాగస్వాముల్ని చేసింది. ఎందరో యువ, నవ కవుల, రచయితల రచనలు ప్రచురించి ప్రోత్సహిస్తోంది. కొత్తగా రాసే వారు చాలా మంది తమ రచనల్ని అచ్చులో మొదటగా 'ప్రస్థానం'లో  చూసుకున్నారు.అభ్యుదయవాదులమని చెప్పుకొనే చాలా మందిలో మతోన్మాదాన్ని ఖండించే విషయంలో ద్వంద్వ వైఖరి కనిపిస్తుంది. హిందూ మతోన్మాదం మాత్రమే ఉన్మాదమని, ఇస్లాం, క్రైస్తవ మతోన్మాదాలు ఉన్మాదం కాదేమోననే వారు వాటి పట్ల ఉద్దేశ్యపూర్వక మౌనాన్ని ఆశ్రయిస్తారు. తస్లీమా నస్రీన్‌ పై ఇస్లామిక్‌ ఛాందస వాదుల దాడిపై దేనికి భయపడో ఇప్పుడు గొంతు చించుకుంటున్న వారికి నోరు పెగల్లేదు. కానీ 'ప్రస్థానం' స్పష్టంగా దాడిని ఖండించింది (చూ. డిసెంబర్‌ 2007). కంచె ఐలయ్య 'హిందూ మతాంతర భారత దేశం' పై తెలకపల్లి రవి గారి విమర్శ సహేతుకంగా ఉంది. 'అతి'ని ఖండించే విషయంలో ప్రస్థానం రాజీ పడలేదు. అదెక్కడఉన్నా సరే.సాహిత్య ప్రస్థానంలో 15 సంవత్సరాలు అతికొద్ది కాలమే అయినా ఒక పత్రికకు అది చెప్పుకోతగ్గ ప్రయాణమే. నేను 2003 నుండి ఇప్పటి వరకు దాదాపు అన్ని సంచికలూ చూసాను. మొదట్లో పత్రికలో పేజీలూ, ప్రమాణాలు కూడా ఎక్కువగానే ఉండేవి. లబ్ద ప్రతిష్టులైన రచయితలు రాశారని కాదు కొత్త వారు రాసినా ప్రమాణాలు తగ్గకూడదు కదా ! అంతే కాదు పాత సంచికలతో పోల్చినప్పుడు ముఖ చిత్రాలు సాహిత్య పత్రిక స్థాయిలో లేవనిపించింది. 'అభినందనలు - అభిప్రాయాలు', 'ఈ రచనలు ఎవరివి? ఎందులోవి?', 'చర్చ' వంటి శీర్షికలు పాఠకులు స్పందన లేక నిలిచిపోయాయి. కొత్త  సంవత్సరంలో సరికొత్త శీర్షికలతో పాఠకాదరణ పొందాలని ఆశిద్దాం. పేజీలు పెరుగుతున్నందున కళ, తాత్విక అంశాలకు కూడా చోటు కల్పిస్తే బాగుంటుందేమో! సాహిత్యానికి కావాల్సిన తాత్విక పునాదుల పైన అవగాహన ఉండి నిర్మించే సాహిత్యం సార్వకాలికతను సంతరించుకుంటుంది. సమకాలీనతను కలిగి ప్రకాశిస్తుంది.  ఈ 'సాహిత్య ప్రస్థానం' మహా కవి శ్రీశ్రీ ఆశించిన మరో ప్రపంచం మన ప్రపంచం చేరే దాక నడక కొనసాగిస్తుందనీ, మనం కూడా కదం తొక్కుతూ, పదం పాడుతూ అడుగు కలుద్దామని కోరుతూ....పత్రిక పట్ల సంపాదక వర్గానికి ఉన్న నిబద్ధత, నిజాయితీ, నాలోని సాహిత్యాభిలాష నన్నీ మాటలు మాట్లాడించాయి. ధన్యవాదాలు.