నిర్మాణ రీతులను, సూత్రాలను వివరించే 'కవిత్వం - డిక్షన్‌'

విజయలక్ష్మి పండిట్‌.పి
86390 61472
అతడు కవిత్వపు గిజిగాడు. అందమైన అక్షరాలను ఏర్చి కూర్చి సమతల కవితల మాలికలను అల్లుతుంటాడు. అతడో అరుదైన మానవీయ కవి. తనతో పాటు ఒక కవుల సమూహాన్ని తయారు చేయాలనే తపన ఉన్న నిరంతర కవిత్వ కృషీవలుడు. పరిశోధకుడు, బోధకుడు, సీనియర్‌ జర్నలిస్ట్‌, సాహితీ పరిశీలకుడు, విమర్శకుడు, కవిత్వ వ్యక్తీకరణ విశ్లేషకుడు.. అతడు కళారత్న బిక్కి కృష్ణ. కొత్త కవులకు పాత కవులకు కవిత్వ వ్యక్తీకరణ నిర్మాణ సూత్రాలను, మెలకువలను అందుబాటులోకి తేవాలని అహౌరాత్రులు కృషి చేసి వెలువరించిన అతని 'కవిత్వం - డిక్షన్‌' గ్రంథం అందుకు నిదర్శనం. 'కవిత్వం- డిక్షన్‌' కవిత్వ సౌందర్య, వ్యక్తీకరణ దర్శనం అనడంలో నాకు ఏమాత్రం సందేహం లేదు.
సోషల్‌ మీడియాలో ఎక్కువమంది కొత్త కవులు, పాత కవులు కవిత్వ సాహిత్య వేదికల మీదికి రావడం అతడు గమనించాడు. చాలామంది కవుల కవితలను చదివి ముందుమాటలు రాసిన బిక్కి కృష్ణ కొత్త కవులకు కవిత్వ వ్యక్తీకరణ, నిర్మాణ పద్ధతులపై సరైన మార్గదర్శకాన్ని బోధించే 'కవిత్వం- డిక్షన్‌'ను వివరించే కరదీపిక అవసరాన్ని గుర్తించారు. కవిత్వం రాశిలో పెరిగినంత వాసిలో పెంచడానికి అవసరమైన పుస్తక సామగ్రి, శిక్షణా కార్యక్రమాలు గ్రామీణ మండల యువ కవులకు తెలుగు భాషలో అందుబాటులో లేకపోవడం గమనించారు. ఈ నిశిత పరిశీలన 'కవిత్వం- డిక్షన్‌' రచనకు పురిగొల్పింది. ఇందులో 23 వ్యాసాలు ఉన్నాయి. ఇవన్నీ ఆంధ్రప్రభ సాహితీ గవాక్షంలో ప్రచురించారు. వ్యాసాలపై వచ్చిన స్పందన గమనించి 'కవిత్వం - డిక్షన్‌' పేర గ్రంథ ముద్రణకు పూనుకున్నారు. కవిత్వం వస్తునిర్మాణ వ్యక్తీకరణ పరిధి అపారమైనా తన లోతైన పరిశీలనా పరిధిలో కవిత్వ నిర్మాణ దక్షులైన పాశ్చాత్య అంతర్జాతీయ కవుల లాక్షణికుల సిద్ధాంత గ్రంథాలను చదివి, పరిశీలించి పరిశోధించి రాసిన రచన 'కవిత్వం - డిక్షన్‌'. ఈ 152 పేజీల ఈ పుస్తకాన్ని నాలుగు వేల కాపీలు ముద్రించి వివిధ సాహిత్య సభల్లో ఉచితంగా పంచిపెట్టారు. మంచి కవులను తయారుచేయాలన్న ఆతని కుతూహలం, తపన ఎవరినైనా అబ్బురపరుస్తుంది.
ఇక బిక్కి కృష్ణ కవిని, కవిత్వాన్ని ఏమని అన్నాడంటే...
''కవిత్వం రాయడమంటే
మానవత్వం వైపు అడుగేయడమే
మనిషిని పశుత్వం నుంచి మానవత్వం వైపు
నడిపించే ఇంద్రియ ఐంద్రజాలమే కవిత్వం'' అని.
అతని దృష్టిలో కవి ఒక ఐంద్రజాలికుడు. అతని కవితాత్మక నిర్వచనం అనిర్వచనీయం. ''రుషి లాంటి కవులు మాత్రమే అక్షరాల పూరేకులపై ఆత్మజలం సంప్రోక్షించి దృశ్యాలకు రంగులద్ది కవిత్వపు చిత్రపటాలను గాల్లోకెగరేయగలరు'' బహుశా ఇంద్రజాలికుడు కవిగా పుట్టి ఉంటాడేమో! (బిక్కికఅష్ణ 'కాలం నది ఒడ్డున' కవితా సంపుటి నుంచి)
కవి మనస్పందన అక్షర రూపం దాల్చడమే కవిత్వం అన్న సత్యం అందరికీ తెలిసిందే! చాలామంది కవుల ప్రాథమిక నిర్వచనం కూడా అదే! కవి తాను పెరిగిన వాతావరణం, జీవితానుభవాలు ఆనంద దఃఖానుభూతులు, తాను పరిశీలించిన సంఘటనలు, మనసును ఉత్తేజపరిచిన దృశ్యాలకు తనకు తోచిన విధంగా కవితా రూపం ఇస్తాడు. కవిత్వం ప్రాథమికంగా కవి ఆత్మకళ (శేషేంద్ర). వివిధ సందర్భాల్లో కవి ఆత్మ స్పందనకు అక్షర రూపం కవితాశిల్పంగా మారుతుంది. అది యాదృచ్ఛికంగా కవి భావం భాషారూపాన్ని దాల్చుతుంది. ఆ కవితా రూపం ఆ కవి ప్రాంతపు భాష, శైలి, వ్యక్తీకరణ నైపుణ్యాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది. అందుకే బిక్కి కృష్ణ 'కవిత్వం ఆత్మకళే కాదు..... రూప కళ' అనే మొదటి శీర్షికతో 'కవిత్వం - డిక్షన్‌'ను మొదలు పెట్టారు.
ఈ పుస్తకంలో మొత్తం 23 శీర్షికలతో వ్యాసాలున్నాయి. ఈ శీర్షికలలోనే వస్తుతత్వాన్ని ధ్వనింపచేశారు. ఈ రచన కోసం బిక్కి కృష్ణ పడిన తపన, పరిశోధన, కష్టం ప్రస్పుటమవు తుంది. ''కవిత్వం ఆత్మకళే కాదు..... రూప కళ'' అన్న వ్యాసంలో కవితా నిర్మాణంలో భాషకు, వ్యక్తీకరణకు చాలా ప్రాధాన్యముందని వాడే భాష, భావ వ్యక్తీకరణకు వాడే ప్రతీకలు, ఇతర పనిముట్లు ఆ కవితకు అందమైన రూపాన్నిస్తాయని వివరించారు. తొలితరంలోని గొప్ప గొప్ప కవులు, మలితరం ఆధునిక కవులు గ్రాంథిక భాషతో విసుగెత్తి పోయి విదేశీ కాల్పనిక కవులయిన షెల్లీ, కీట్స్‌, వర్డ్స్‌ వర్త్‌, కాలరిడ్జ్‌, భైరన్‌ వంటి కాల్పనిక (=శీఎaఅ్‌ఱష) కవుల రచనలతో ప్రభావితులై తమ రచనల్లో తమదైన శైలిలో కొత్త కోణాలను, కొత్త కవితా నిర్మాణాలు ప్రవేశపెట్టారని అంటారు. శేషేంద్ర, శ్రీశ్రీ, కుందర్తి, తిలక్‌, ఇస్మాయిల్‌, మో, అజంతా... ఇప్పుడున్న కొంతమంది కవులవరకు తమదైన కవిత్వపు భాష, శైలి, వ్యక్తీకరణను (అభివ్యక్తిని) సృష్టించుకున్నారంటారు.
వచన కవితల్లో భాషకు చాలా ప్రాధాన్యముందని వివరిస్తూ కొన్ని సూచనలు చేశారు.
1.వ్యాకరణ దోషాలకన్నా వాక్యదోషాలు రాకుండా చూసుకోవాలి.
2.చక్కని భాషను, సరళమైన తెలుగు రాయడం నేర్చుకోవాలి.
3. భాషాశాస్త్రం చదవకపోయినా కనీసం సీనియర్‌ కవుల కవిత్వపు భాషను పరిశీలించాలి.
4. సంస్కఅత పదాలు, ఇతర భాషాపదాలను అవసరమైతే తప్ప వాడకూడదు.
5. కవితల్లో వాక్యాలు సంక్లిష్టంగా, మరీ పొడుగుగా ఉండకుండా చూసుకోవాలి.
6. మాండలిక భాషను వాడినా అది సహజంగా ఉండాలి.
7. ఆయా ప్రాంతాల క్రియా పదాలను వాడవచ్చు. రావాల, రావల్ల లాంటివి.
8. కవిత్వపు భాషలో అస్పష్టతను తొలగించుకోవాలి.
9. ఇస్మాయిల్‌ ూవతీరశీఅఱళషa్‌ఱశీఅనో, కె.శివారెడ్డి ూశీవ్‌ఱష ర్‌yశ్రీవనో అనుకరిస్తే తెలిసిపోతుంది.
10. కవిత్వంలో బీభత్సం సృష్టించాలని, అదరగొట్టాలని షaషశీజూష్ట్రశీఅy భాషను ఉపయోగించరాదు. కవితా నిర్మాణాల్లో షaషశీజూష్ట్రశీఅy అంటే ష్ట్రaతీరష్ట్ర షశీతీసరను ఉపయోగించడం, అలాగే జూశీవ్‌ఱష వటటవష్‌ కోసం శ్రీశ్రీలా.. భేకం బాకా... ఘూకం కేక లాంటి కవితా వాక్యాలు రాయనక్కరలేదు. వచన కవిత్వంలో శబ్దచిత్రణ కన్నా ఱఎaస్త్రవతీy, అభివ్యక్తి, నవ్యత ముఖ్యమంటారు బిక్కి కృష్ణ. ''కవిత్వంలో కొత్తకోణాలు'' అన్న శీర్షికలో చాలా మంది కవుల కవిత్వంలో ఆవిష్కరింపబడిన కొత్త అభివ్యక్తుల కోణాలేవో తెలుసుకునే కవితలను ఉదహరించి విశ్లేషించారు. కొత్త కవులంతా ఈ కవిత్వం లోని కొత్త కోణాలను తెలుసుకొని రాయడం అవసరం అంటారు.
కవిత్వ నిర్మాణ పద్ధతులంటే ఏమిటి? రyఎbశీశ్రీఱష జూశీవ్‌తీy లో రyఎbశీశ్రీ అంటే ఏమిటి? రఱఎఱశ్రీవ అంటే ఏమిటి? పద చిత్రాలు, భావ చిత్రాలు ఎలా ప్రయోగించాలి? ఱఎaస్త్రవతీy అంటే వివరించారు. మెటాఫర్లు వాడడంలో మెలకువలు తెలుసుకుంటూ కవితా నిర్మాణ రకాల గురించి తెలుసుకుని కవిత్వం రాయాలంటారు. ''అనుకరణ కూడా ఒక కళే'' అనే శీర్షకలో కవులకు కవిత్వం రాయడానికి ప్రేరణ, (వీశ్‌ీఱఙa్‌ఱశీఅ) కావాలంటారు. ఆ ప్రేరణ కోసం 1. సూక్ష్మపరిశీలన (సవవఅ శీbరవతీఙa్‌ఱశీఅ) 2. అనుకరణ (ఱఎఱ్‌a్‌ఱశీఅ) 3. ఊహాకల్పన (ఱఎaస్త్రఱఅa్‌ఱశీఅ) 4. సృజన (షతీవa్‌ఱఙఱ్‌y).. సఱఱష టశీతీఎబశ్రీa వంట బట్టించుకోవాలని సూచించారు.
''కవిత్వం గిజగాడు గూడు అల్లినట్టుండాలి'' అనే శీర్షికలో కొత్త కవులకు కవిత్వ రూప నిర్మాణమెలా వుండాలి, ఎలాంటి భావ చిత్రాలు, పదచిత్రాలను ఉపయోగించాలి, ఎన్నుకున్న వస్తువు (ూబbjవష్‌), శిల్పం (ఖీశీతీఎ) రూపమెలా ఉండాలని వివరిస్తూ కొన్ని జాగ్రత్తలు సూచించారు. కవితలోని భావ చిత్రాలు పాఠకుని మదిలో తిష్టవేసి పాఠకుడు ఆ కవితలో తన జీవితానుభవాలను ఏరుకుంటూ అనుభూతి చెందాలం టారు. ''ఇమేజస్‌ వల్లనే కవితకు ఇమేజ్‌'' అన్న శీర్షికలో గుంటూరు శేషేంద్రశర్మ తన కవిసేన మానిఫెస్టోలో సూచించి నట్టు భావశిల్పానికి ఎక్కువ ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలంటారు. ఈనాడు కవిత్వమంటే అర్థవైచిత్రి గానీ, శబ్దవైచిత్రి కాదనీ, కవిత్వమంటే అనుభూతి కళ గానీ అభూత కల్పన కాదు అంటూ.. నిర్మాణ పద్ధతులనే కాదు మొత్తం 'కవిత్వ - డిక్షన్‌'నే మార్చేశాడంటారు బిక్కి కృష్ణ.
కవిత్వంలో రచనలో గాని సహజంగా ఒక వ్యక్తిని, వస్తువును, సందర్భాన్ని గాని సాదృశ్యమైన పోలికలతో చెప్పడాన్ని 'మెటాఫర్‌' అంటారు. మెటాఫర్ల వాడకంలో కవి ప్రతిభ ఆధారపడిందంటూ కొంతమంది కవుల శ్రీశ్రీ కవితలోని శబ్దం, ఇల్మాయిల్‌లోని నిశ్శబ్దం, నగమునిలోని సూటిదనం, శేషేంద్ర కవితల్లో వాడిన మెటాఫర్లు, సిమిలీలు అతని అభివ్యక్తి నవ్యతను తెలుపుతాయని ఉదహరించారు.
''కవిత్వం కవి ఊహల విహంగాల పరుగులే కదా! ప్రతి ఊహ ఒక వ్యూహం'' కావాలంటారు బిక్కి కృష్ణ. వ్యూహం అంటే రుచికరమైన భోజనం వడ్డించినట్టు కవిత్వ నిర్మాణంలో కూడా పద చిత్రాలు, ప్రతీకలతో అద్భుతమైన ఇమేజరీలతో వంట మసాలా దినుసులు వేసి పాఠకుని ఇంద్రియాలు స్పందించే విధంగా ఊహలకు రూపాన్నిచ్చి పాఠకుని మనసులో ఆ భావ చిత్రాలు అందమైన అనుభూతిని కలగజేసే విధంగా కవితను నిర్మించాలంటారు బిక్కి కృష్ణ.
ఇక కవిత్వానికి రంగులద్ది సుందరంగా వర్ణ(నా)మయం చేసేవి అల్లిగొరి (aశ్రీశ్రీవస్త్రశీతీy) అని, 'అల్లిగొరి' కవితా నిర్మాణ పద్ధతి ఏ విధంగా కవితలకు సొగసులద్దుతుందో వివరించారు. 'అల్లిగొరి' అంటే కవి మనసులోని నిగూఢ సందర్భాన్ని, భావాన్ని పైకి వేరొక ఉపమానం ద్వారా గాని ఒక చిన్న కథ ద్వారా గానీ వర్ణించి భావగర్భితంగా చెప్పడం. ఇది కవులు, కథకులు పైకి సూటిగా చెప్పలేని రాజకీయ, మతపర భావాలను అల్లిగొరి ద్వారా వర్ణించి చెప్పడం పూర్వ కవుల నుంచి పరిపాటి. 'అల్లిగొరి' కవితకు కథకు పదచిత్రాలను, వ్యక్తీకరణను ఇనుమడింపచేస్తుందని వివరించారు.
బిక్కి కృష్ణ కవిత్వం వస్తు సత్సంబంధాన్ని (శీbjవష్‌ఱఙవ షశీతీతీవశ్రీa్‌ఱశీఅ) వివరిస్తూ కవి తన భావంలో మానసిక స్థితిలో సంబంధమున్న వస్తు సముదాయాన్ని, సన్నివేశాన్ని చిత్రించగల గొలుసు వాక్యాలతో రాయడం ద్వారా భావాలను ఊహలను కవిత్వీకరించవచ్చంటారు. (ు.ూ.జుశ్రీఱశ్‌ీ శీbjవష్‌ఱఙవ షశీతీతీవశ్రీa్‌ఱశీఅ)ను ప్రాచుర్యంలోకి తెచ్చారని, కవి తన రచనలో కొన్ని చిత్రల ద్వారా, సన్నివేశాల ద్వారా క్రియల ద్వారా పాఠకుల్లో ఒక నిర్దిష్ట భావావేశాన్ని మేల్కల్ప వచ్చంటారు.
''కవితను వెలిగించేది మెటానమి'' అనే శీర్షికలో కవితా నిర్మాణంలో ఎన్నో టెక్నికల్‌ డివైసెస్‌ (ువషష్ట్రఅఱషaశ్రీ సవఙఱషవర) పాశ్చాత్య కవులు విమర్శకులు వివరించారని తొమ్మిది టెక్నికల్‌ డివైసెస్‌ను వివరించారు. 'మెటానమి'కి, మెటఫర్‌కి తేడాలను వివరిస్తూ... మెటానమి అంటే ఒక ఆలోచనను, భావనకు సరితూగే ప్రతీకాత్మకంగా తెలపడం అని చెప్పారు. ఉదాహరణకు.. కవిత్వంలో కారు చక్రాన్ని సింబల్‌గా వాడితే అది మొత్తం కారుకు ప్రతీక. అయితే మెటానిమీలో కిరీటాన్ని సింబల్‌గా వాడితే అది అధికారానికి ప్రతీకగా భావిస్తారు. దీన్ని వివిధ దేశాల కవుల కవితా నిర్మాణాల్లో సోదాహరణంగా వివరించారు వ్యాసకర్త.
ఇంకో శీర్షికలో కవితకు అపోస్ట్రోపె అన్న (aజూశీర్‌తీశీజూష్ట్రవ) అందమైన కవితా నిర్మాణ శైలిని వివరించారు. అపోస్ట్రోపె అంటే కవి తన భావనను, బాధను, ఆనందాన్ని ఒక వస్తువుతో గాని, ప్రకృతితో గాని సంభాషణ రూపంలో వ్యక్తపరచడం అని చెబుతూ కవి కవితా నిర్మాణంలో ఈస్తటిక్‌ బ్యూటీకి (aవర్‌ష్ట్రవ్‌ఱష దీవaబ్‌y) ప్రాధాన్యమిస్తూ కవిత్వ పరిధి అందం, ఆనందం అని అర్ధం చేసుకుని కవితలల్లాలంటారు.
కవిత్వ నిర్మాణ శైలి రకాలను వివరిస్తూ కవి ఉపయోగించే వాదనశైలి (aతీస్త్రబఎవఅ్‌a్‌ఱఙవ ర్‌yశ్రీవ)ౌ ఇది వస్తువును బట్టి ఉంటుంది. వర్ణనాత్మక శైలి (సవరషతీఱజ్‌ూఱఙవ ర్‌yశ్రీవ). ఈ శైలిలో వస్తువర్ణన ప్రధానంగా ఉంటుంది. మూడోది జూవతీరబaరఱఙవ ర్‌yశ్రీవ. ఈ శైలిలో పాఠకులను మెప్పించే విధానం ఉంటుంది. నాలుగవది కథనశైలి (అaతీతీa్‌ఱఙవ ర్‌yశ్రీవ). ఇది కుందుర్తికి చాలా ఇష్టమట. ఇలాంటి శైలీవిన్యాసాలు కవితకు అందాన్ని (జూశీవ్‌ఱష bవaబ్‌y) పెంచడానికుపయోగపడతాయని వివరించారు. కవిత రూపనిర్మాణంలో 'అనఫోర' ఒక రూప నిర్మాణ కౌశలం అని వివరించారు. అనఫోర నిర్మాణంలో కొన్ని పదాలను మరల మరల ఉపయోగించడం ద్వారా ఒక రిధం (=ఱy్‌ష్ట్రవఎ) ప్రాస వుంటుంది. ఆ రిథమ్‌ వల్ల ఆ కవిత ఒక ప్రత్యేక నిర్మాణ శైలీ సౌందర్యంతో భాసిస్తుంది. కవిత్వంలో అంత్యప్రాసలు, అనఫోర నిర్మాణ శైలి ఆ కవిత శబ్దశైలిని ఇనుమడింపజేసి చదువరులను ఆకట్టుకుంటాయని శ్రీశ్రీ, సినారె కవితల శబ్ద శైలిని వివరించారు.
''కవిత్వం- డిక్షన్‌''లో కవితా నిర్మాణ శైలిని వివిధ కవితా నిర్మాణ పద్ధతుల పనిముట్లతో వివరించారు. చివరి చాప్టర్స్‌లో కవిత్వ ముద్రణలో ఎలాంటి జాగ్రత్తలు తీసుకోవాలో, తమ కవితలను ఎలా ప్రచారం చేసుకోవాలో నవ కవులకు వివరించారు. తెలుగులో కవిత్వ నిర్మాణ వ్యక్తీకరణ, శైలీ నిర్మాణ పద్ధతులను ఇంత కూలంకషంగా వివరించిన గ్రంథం ఇదేనని చెప్పక తప్పదు. ఇంత లోతైన పరిశోధక పటిమ, విశ్లేషణాత్మక గరిమ కొత్త కవులకు మార్గదర్శకం. ప్రతి కవికీ ఇది కవితా నిర్మాణ కరదీపిక. వివిధ దేశాల, రాష్ట్రాల కవితా నిర్మాణ పద్ధతులను, శైలీవిన్యాసాలను, మారుతున్న కాలంతో పాటు మార్పు చెందుతున్న కవితా నిర్మాణ రూపాలను, లక్షణాలను, కవులు తీసుకోవలసిన జాగ్రత్తలు, నేర్చుకోవలసిన మెలకువలను అరటిపండు వలచి నోట్లో పెట్టినట్టు బిక్కి కృష్ణ ఈ గ్రంథంలో వివరించారు. ఇది కవిత్వానికి, తెలుగు భాషా సాహిత్యానికి ఆయన చేసిన అపురూప సేవగా చెప్పవచ్చు. పాఠశాలల్లో, కళాశాలల్లో తెలుగు కవిత్వం నిర్మాణ పద్ధతులు ఒక పాఠ్యాంశంగా ఉండాలంటే 'కవిత్వం- డిక్షన్‌'ను ఒక ప్రామాణిక గ్రంథంగా తీసుకోవొచ్చు.