అనువాదాల వల్ల భాషా సంస్క ృతులు బలోపేతం

కేంద్ర సాహిత్య అకాడెమీ పురస్కార గ్రహీత
రంగనాధ రామచంద్రరావు
కర్నాటక రాష్ట్రం చామరాజనగర్‌ నుంచి వలసొచ్చి కర్నూలు జిల్లా ఆదోనిలో హౌటల్‌ వ్యాపారంతో స్థిరపడ్డ కుటుంబంలో 28.04.1953న రంగనాథ రామచంద్రరావు జన్మించారు. తెలుగు, కన్నడ భాషల్లో పట్టున్న ఆయన స్వతహాగా కథకులు. తెలుగు కథాసాహిత్యంలో దింపుడుకల్లం పేరుతో ఆయన రాసిన కథ సంచలనమైంది. వృత్తిరీత్యా గణిత ఉపాధ్యాయుడైన రంగనాథ రామచంద్రారావు అనువాద సాహిత్యంలో చేసిన విశిష్టమైన కృషికి నిదర్శనంగా ఈ ఏడాది కేంద్రసాహిత్య పురస్కారానికి ఎంపికయ్యారు. వృత్తి పట్ల అంకితత్వం, నిబద్ధత కలిగిన ఉపాధ్యాయుడుగా అందరికీ సుపరిచితులు. తెలుగు- కన్నడ భాషల వారధిగా అను వాదాలలో తనకంటూ ఒక ప్రత్యేకతను చాటుకున్న రచయిత. రంగనాథ రామచంద్రారావుకు 2001లో జిల్లా ఉత్తమ ఉపాధ్యాయ పురస్కారం, 2007 నవంబర్‌ 1న తెలుగు కళాసమితి కర్నూలు పురస్కారం, 2008లో సాహితీ మిత్రులు మచిలీపట్నంవారి పురస్కారం, కొడవలూరి బలరామయ్య అవార్డు, 2011లో పఠాభి కళాపీఠం అవార్డు, బాలసాహిత్య పరిషత్‌ హైదరాబాద్‌ వారి బాలసాహితీరత్న అవార్డు, 2013లో రాళ్ళు కరిగే వేళ అనువాద గ్రంథానికి తెలుగు విశ్వ విద్యాలయం ఉత్తమ అనువాదకుడి అవార్డు, నేనున్నానుగా రచనకు జివిఆర్‌ సాహితీ కిరణం వారి పురస్కారం లభించాయి. తిక్క లక్ష్మమ్మ అవ్వకథ, ఓ చంటిగాటి ఇంటి కథ అనే టెలిఫిల్మ్స్‌లో నటించి నటుడుగానూ మెప్పించారు. 2011లో రిటైర్‌ అయిన వీరు పూర్తికాలం రచనలకే వెచ్చిస్తూ హైదరాబాద్‌లో స్థిరపడ్డారు. అనువాద సాహిత్యంలో కేంద్రసాహిత్య అకాడమీ పురస్కారం పొందిన సందర్భంగా ఆయనతో ముఖాముఖి..

గణిత ఉపాధ్యాయులుగా పనిచేసి రిటైరైన మీరు అనువాద సాహిత్యంలో కేంద్రసాహిత్య అకాడమీ పురస్కారం పొందటం పట్ల ఎలా ఫీలౌతున్నారు.?
చాలా సంతోషంగా. మాటల్లో వ్యక్తం చేయలేనంత సంతోషంగా.
మీ కుటుంబ నేపథ్యం?
సాధారణమైన మధ్య తరగతి కుటుంబం. సుమారు 80 ఏళ్ళ క్రితం కర్ణాటక నుంచి ఇక్కడికి వచ్చి స్థిరపడ్డ కుటుంబం. నాన్న బహుభాషా కోవిదుడు. అంటే సాహిత్యంలో కాదు. బతుకుతెరువు కోసం సొంత నేలను వదిలి అనేక చోట్ల తిరిగి చివరికి ఆదోని వచ్చి చేరారు. దాంతో ఆయన ఏ ప్రాంతానికి వెళితే ఆ భాషను నేర్చుకునేవారు. ఇప్పుడు ఆలోచిస్తే ఆయన ప్రయత్నించి నేర్చుకున్నారా? లేదా భాష తనంతట తాను వచ్చేసిందా? అని అనుమానం కలుగుతుంది. అందుకు కారణమేమిటంటే ఆయన తమిళం మాట్లాడితే తమిళుడు మాట్లాడినట్లే ఉండేది. ఉర్దూ మాట్లాడితే ముస్లిం అనుకోవాలి. మరాఠీ మాట్లాడితే మరాఠీ వ్యక్తి అనుకోవాలి. ఆ యాక్సెంటే అంత పర్‌ఫెక్ట్‌గా ఉండేది. అమ్మ చాలా చక్కగా పాడేది. బహుశా అందువల్లనే నాకు సంగీతం పట్ల ప్రేమ. శ్రీమతి వడుగూరి లక్ష్మీకుమారి సాహిత్యం పట్ల అభిరుచి కలిగిన మనిషి. ఆమె సుమారు 8 పుస్తకాలను తెలుగు నుంచి కన్నడలోకి అనువదించింది. కన్నడ నుంచి తెలుగుకు, తెలుగు నుంచి కన్నడకు అనువదించగలదు. మా పెద్దమ్మాయి ఆంగ్లంలో నవలలు రాస్తూ సాహిత్య కృషి చేస్తూ వుంది. చిన్నమ్మాయి సంగీతంలో కృషి చేస్తూంది. చక్కగా పాడు తుంది. ఫ్లూట్‌ వాయిస్తుంది.
మీరు ఎన్ని భారతీయ భాషల్లోంచి అనువాదాలు చేశారు?
కన్నడ, హిందీ భాషల నుంచి తెలుగులోకి అనువాదం చేశాను. తెలుగు నుంచి కొన్ని కథలూ, కవిత్వమూ కన్నడలోకి అనువదించాను. డా.రావి రంగారావుగారి మినీ కవితల్ని కన్నడలోకి అనువదించాను. పుస్తకంగా వచ్చింది. ప్రస్తుతం ఎన్‌.గోపి గారి కవితా సంపుటిని కన్నడలోకి అనువదించాను. త్వరలో ప్రింటింగ్‌కు వెళుతుంది.
మీరు స్వతహాగా కథకులుకదా.. అనువాదరంగం ఎంచుకోడానికి కారణం?
బహుశా నేను చిన్న వయసులోనే చదివిన శరత్‌ సాహిత్యం కావచ్చు, రవీంద్రనాథ్‌ ఠాగూర్‌ సాహిత్యం కావచ్చు. బంకించంద్ర నవలలు కావచ్చు. బొల్లిముంత శివరామకృష్ణ, రెంటాల గోపాలకృష్ణ, గద్దె లింగయ్య ... ఇంకా ఎందరి అనువాదాలో చదవటం వల్ల అనువాదాల పట్ల ప్రేమాభిమానాలు ఏర్పడ్డాయి. మొదట్లో ఆసక్తితో మొదలు పెట్టిన అనువాదాలు రచన రాను రాను సీరియస్‌గా మారి కన్నడ నుంచి మంచి సాహిత్యాన్ని, వైవిధ్యమైన రచనలను తెలుగు పాఠకులకు అందించాలనే ఉద్దేశ్యంతో అనువాదాన్ని గంభీరంగా తీసుకున్నాను. ఆ కారణంగానే ప్రసిద్ధ సమకాలీన కన్నడ కథలు, నలుపు తెలుపు- కొన్ని రంగులు పేరిట కన్నడ మొదటి ఆధునిక రచయిత్రి కొడగిన గౌరమ్మ మొదలు ఇప్పటి రచయిత్రుల వరకు కొందరిని ఎన్నుకుని ఒక కథల సంకలనాన్ని, కన్నడ నుంచి సమకాలీన దళిత కథల సంకలనాన్ని తెలుగులోకి తెచ్చాను.
ప్రస్తుతం అనువాద సాహిత్యం ఎలా ఉంది?
బాగుంది. అనేక భాషల నుంచి అనువాదాలు వస్తు న్నాయి. అందువల్ల వల్ల ఇతర భాషల్లోని సాహిత్యం గురించి, అక్కడి జీవితాల గురించి తెలుస్తుంది. అనువాదకులూ పెరిగారు. వైవిధ్యమైన రచనలు ఇతర భాషల నుంచి తెలుగులోకి వస్తున్నాయి.
మీరు పుట్టి పెరిగింది తెలుగునాడు... మీ మాతృభాష కన్నడ.. అంతర్జాతీయ భాషల నుంచీ అనువాదాలు చేసినట్లున్నారు?
మా పూర్వీకులు కర్నాటక నుంచి వలస వచ్చి ఇక్కడ అంటే కర్నూలు జిల్లా ఆదోనిలో సెటిల్‌ అయినవారు. నేను ఇక్కడే అంటే ఆదోనిలో పుట్టాను. ఇక్కడే చదువుకున్నాను. తెలుగులో చదువుకున్నాను. ఇక్కడే ఉద్యోగం చేశాను. ఇక్కడే రిటైర్‌ అయ్యాను. నా మటుకు కన్నడ, తెలుగు రెండూ నాకు మాతృభాషలే. ఇక అంతర్జాతీయ భాషలనుంచి అనువాదాలు చేసినట్టున్నారు అని అడిగారు. నిజానికి అందరికీ అన్నీ భాషలు రావు. అనువాదం- అనే ప్రక్రియ ఉండటం మన అదృష్టం. కాబట్టి అనేక భాషల సాహిత్యం మనకు అందుబాటులోకి వస్తోంది. నాకు కన్నడ, హిందీ, ఇంగ్లీషు వచ్చు. అయితే ఏ ఉర్దూ కథనో, ఏ మరాఠీ కథనో, ఏ రష్యన్‌ కథనో, ఏ కొస్టారికా కథనో, అనువాదం చేయటం కష్టం. అసాధ్యం. అయితే నాకు తెలిసిన భాషల్లో ఈ కథలు దొరికితే నేను చేయగలను. అలా అనేక విదేశీ భాషల కథలను నేను తెలుగులోకి తీసుకుని రావటం జరిగింది. దీనికి ముఖ్యంగా ఉండవలసింది ఆసక్తి. తెలుగు పాఠకులకు నేను చదివింది అందించాలనే తపన. అంతే.
ఇప్పటివరకు కేంద్రసాహిత్య అకాడమీ అవార్డు వచ్చిన రచనలు ఎన్ని అనువాదాలు చేశారు. ఎవరెవరివి చేశారు?
8 రచనలను చేశాను. వ్యాసరాయ బల్లాళగారి 'బండాయ' (తిరుగుబాటు), పి.లంకేశ్‌ గారి 'కల్లు కరుగువ సమయ' (రాళ్ళు కరిగే వేళ), డా. కరీగౌడ బీచనహళ్ళి గారి 'పూర్ణచంద్ర తేజస్వి -బతుకు మత్తు బరహ (పూర్ణచంద్ర తేజస్వి, జీవితం- సాహిత్యం, డా. శాంతినాథ దేసాయిగారి ఓం ణమో (ఓంణమో), డా.కుం.వీరభద్రప్పగారి అరమనె (అంతఃపురం), డా. శంకరమోకాశి పుణేకరగారి అవధేశ్వరి (అవధేశ్వరి), శ్రీనివాస వైద్య గారి హళ్ళ బంతు హళ్ళ (వాగు వచ్చింది వాగు), డా. విజయాగారి 'కుది ఎసరు' (మరిగే ఎసరు) (అచ్చులో), వడ్డా రాధన (ఇందులో రెండు కథలు అనువదించాను)
జ్ఞానపీఠ పురస్కార గ్రహీత యు.ఆర్‌ అనంతమూర్తిగారి రచనలు అనువాదాలు చేశారనుకుంటా ...
అవును. నేషనల్‌ బుక్‌ ట్రస్ట్‌ కోసం కన్నడ నుంచి యు.ఆర్‌. అనంతమూర్తిగారి భారతీపుర (భారతీపురం) చేశాను. ఛాయ రిసోర్స్‌ సెంటర్‌ వారి కోసం అవస్థె (అవస్థ) చేశాను. త్వరలో రాబోతుంది. మరొక ప్రచురణ సంస్థ కోసం యు.ఆర్‌. అనంతమ్తూగారి కథల సంపుటి తెచ్చే ప్రయత్నంలో ఉన్నాను.
'ఓం ణమో' కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ పురస్కారానికి ఎంపికయ్యింది. ఈ నవలాకారుడి ప్రత్యేకత... ఈ నవలలోని ప్రత్యేకత?
''ఓం ణమో'' నవలా రచయిత శ్రీ శాంతినాథ దేసాయి గారు కన్నడ నవ్య సాహిత్యోద్యమంలో అత్యంత ప్రతిభావంతులైన రచయిత. గొప్ప పండితులు. ఉపాధ్యాయులుగా పనిచేశారు. ప్రొఫెసర్‌గా ఉన్నారు, ప్రిన్సిపాల్‌గా పనిచేశారు. కువెంపు విశ్వవిద్యాలయానికి మొదటి వైస్‌ ఛాన్సెలర్‌గా సేవలు అందించారు. ఆయన కవిగా, కథకులుగా, విమర్శకులుగా, అనువాదకులుగా, సంపాదకులుగా బహుముఖ ప్రతిభావంతులు. ఆయన 'ముక్తి' నవల ద్వారా కన్నడ నవలా రంగంలో నూతన ద్వారాలు తెరిచివారని చెప్పవచ్చు. 'ఓం ణమో' ద్వారా కన్నడ కాల్పానిక రచనల్లో కొత్త కోణాన్ని చూపారు. ఈ నవలలో మూడు తరాల ఒక జైనుల కుటుంబ కథను చిత్రించారు. జైనుల సిద్ధాంతాలు, ఆచారాలు, ధర్మం, సంస్క ృతి, సమాజం, సంబంధాలలో చిక్కుకుని, తన ఉనికిని అన్వేషించే మనిషి తపన ఈ నవల ఇతివృత్తం అని చెప్పవచ్చు. జైన ధర్మం గురించి లోతైన చింతన, ఆచారాల, తత్వాల ఘర్షణ, వ్యక్తిగత స్వాతంత్య్రపు అవసరం. ఇప్పటి పరిస్థితులు అన్నిటినీ రచయిత సజీవమైన పాత్రలతో పాఠకులను ఆలోచనలకు గురిచేస్తారు. శాంతినాథ దేసాయిగారి విలక్షణమైన కథనశైలి, దట్టమైన వివరాలతో చిత్రించే ఆయన కథాశిల్పం వల్ల ఈ కృతి కన్నడలోని గొప్ప నవలల వరుసలో చోటు చేసుకుంది.
మీరు అనువాద రంగంలోకి రావడానికి స్ఫూర్తి ఎవరైనా ఉన్నారా?
అనువాద రంగంలోకి రావడానికి ఎవరు స్ఫూరినిచ్చారో చెప్పడానికి ముందు సాహిత్యం పట్ల నాకు కలిగిన ఆసక్తిని క్లుప్తంగా వివరిస్తాను. నేను 6 వ తరగతిలో ఉండగా (1963-64), మా పక్కింట్లో ఉన్న అన్న రోజూ నన్ను బ్రాంచి లైబ్రేరీకి వెంటబెట్టుకుని వెళ్ళేవాడు. అక్కడ బాలసాహిత్యం పుస్తకాలతో పరిచయం ఏర్పడింది. అలా పుస్తకాలతోటి ఏర్పడిన స్నేహం రోజు రోజుకూ పెరిగి, కథల పుస్తకాలకు, నవలలకు, శరత్‌ సాహిత్యానికి, రవీంద్ర సాహిత్యానికి విస్తరించింది. కాలేజి చేరే సరికి ఎన్ని పుస్తకాలు చదివానో! అదే సమయంలో మా పాఠశాలలోని హిందీ మాస్టారు సాయంకాలం పూట హిందీ ప్రేమీ మండలికి తీసుకుని పోయి, మాచేత ప్రాథమిక, మాధ్యమిక, రాష్ట్రభాష, విశారద ఇలా పరీక్షలు కట్టించారు. ఆ సమయంలో మాకు హిందీలో ఒక కథల సంపుటి పాఠ్యాంశంగా ఉండేది. శ్రీ గోవింద్‌ వల్లభ్‌ పంత్‌గారి మిలన్‌ ముహూర్త్‌ కథ ఉండేది. ఆ రోజు ఆ కథ విని ఎంతగా స్ఫూర్తి చెందానంటే ఇంటికి వచ్చి రాత్రికి రాత్రి ఆ కథను అనువదించి తులసీబాయి మేడమ్‌కు చూపించాను. ఆమె ఆశ్చర్యపోయి ఆ అనువాదాన్ని నా చేత క్లాసులో చదివించి నన్ను అభినందించారు. అది నాకు మొదటి ప్రోత్సాహం. కాలేజిలో అడుగు పెట్టాక శ్రీ అనంత్‌ కమల్‌నాథ్‌ పంకజ్‌ గారు హిందీ లెక్చరర్‌. ఆయనకు ఉర్దూ, కన్నడ తెలుగు, హిందీ, ఇంగ్లీషు భాషల్లో పాండిత్యం ఉన్నవారు. పైగా రచయితలు, అనువాదకులు. ఆయన పరిచయం, ప్రోత్సాహంతో కాలేజిలో ఉండగానే అనేక కథలు హిందీ నుంచి అనువదించాను. నా మొదటి అనువాద కథ 'స్రవంతి'లో (దక్షిణ హిందీ భాషా ప్రచార సభ వారు ప్రచురణ) ప్రచురింపబడింది. చాలా కథలు అప్పట్లో విషయవాడ నుంచి వస్తున్న 'ప్రగతి' వార పత్రిలో వచ్చాయి. డిగ్రీ తరువాత బి.యి.డి. చేయడానికి మైసూరు రీజనల్‌ కాలేజికి వెళ్ళాను. అక్కడ మాకు శ్రీ ఎస్‌.ఎల్‌. భైరప్ప గారు పాఠాలు చెప్పే ప్రొఫెసర్‌. కన్నడ సాహిత్యంలో గొప్ప పేరున్న రచయిత. అక్కడ నాకు శ్రీకృష్ణ ఆలనహళ్లి, దేవనూర మహాదేవ, వీరభద్ర మొదలైన రచయితల గురించి వారి రచనల గురించి తెలిసింది. అలా కన్నడ సాహిత్యంతో గాఢమైన పరిచయం, సంబంధం ఏర్పడింది. శ్రీకృష్ణగారి కథలు, కవితలు అనువదించడం జరిగింది. వారి కథలు ఆంధ్రజ్యోతిలోను, కవితలు స్రవంతిలోను, భారతిలోను ప్రచురితమయ్యాయి. రాను రానూ నేను పూర్తిస్థాయి కన్నడ అనువాదకుడైపోయానేమో! అయితే 'విపుల'కు మాత్రమే కన్నడ నుంచి, హిందీ నుంచి, ఆంగ్లం నుంచి సుమారు 120 కథలు చేశాను. ఈ మధ్యన శరణ్‌కుమార్‌ లింబాళెగారి 'అక్రమసంతానం', 'దళిత బ్రాహ్మణుడు', 'రాచరికం' నవలలు హిందీ నుంచి చేసినవే.
ఇప్పటివరకు కథలు, నవలలు, ఆత్మకథలు మాత్రమే అనువదించారు. కవిత్వం అనువదించకపోడానికి కారణం?
కవిత్వానువాదం మొదట్లో చేశాను. ఇతర భాషల్లోంచి నేను చేసిన కవితలు కొన్ని పత్రికల్లో ప్రచురితమయ్యాయి. అందులో ప్రజాశక్తి ఆదివారం అనుబంధం ఒకటి. సూర్య, విశాలాక్షి, పాలపిట్ట మొదలైన పత్రికల్లో వచ్చాయి. కన్నడ నుంచి కవితా సంపుటాలను తీసుకుని రాకపోవడానికి ప్రత్యేక కారణమంటూ లేదు. అయితే కథా సంపుటాలను ప్రచురించేలా కవితా సంపుటాలు ప్రచురించే పబ్లిషర్స్‌ దొరుకుతారా? కవితా సంపుటాలను తగిన సంఖ్యలో రీడర్స్‌ కొంటున్నారా? అలాంటప్పుడు ఎవరు ప్రచురించాలి? అనువాదకుడే ప్రచురించాలా? ప్రచురించి ఏమి చేయాలి?
ఇతర భాషల్లోంచి కన్నడలోకి అనువాదాలు ఎక్కువ వస్తాయని విన్నాను..
తెలుగులోనూ ఎన్నో అనువాదాలు వచ్చాయి. శరత్‌ సాహిత్యం కానీ, రవీంద్రుని సాహిత్యం కానీ, బంకించంద్రది కానీ, ఆంగ్ల సాహిత్యానువాదాలు చాలానే వచ్చాయి. కన్నడలోనూ అలాగే వచ్చాయి. అయితే భారతీయ భాషల్లోంచి కన్నడలోకి వచ్చినన్ని అనువాదాలు తెలుగులో రాలేదేమో. లేదా చాలా ఆలస్యంగా వస్తున్నాయేమో. నేను పాతిక ఏళ్ళ క్రితం కొన్న కొన్ని కన్నడలో వచ్చిన అనువాదాలు ఈ మధ్యన తెలుగులో చూస్తున్నాను. మనం ఆలస్యం చేస్తున్నామా? అందుకు కారణం మనల్ని మనం ప్రశ్నించుకోవాలి. దానికి పరిష్కారం వెతుక్కుంటే మనం కూడా అనువాద రంగంలో ముందుండగలమని భావిస్తున్నాను.
ప్రస్తుత అనువాదకుల, అనువాద రచనల మీద మీ అభిప్రాయం?
ఇంతకు ముందు కంటే ఇప్పుడు అనువాదాలు బాగా వస్తున్నాయని అనుకుంటాను. కొత్త వాళ్ళు కూడా చాలా మంది అనువాదాలు చేస్తున్నారు. చక్కగా చేస్తున్నారు. వాళ్ళను ప్రోత్సహించాల్సిన అవసరం పాఠకుల మీద, ప్రచురణకర్తల మీద ఉంది.
సాహిత్యరంగంలోకి వస్తున్న యువతకు మీరిచ్చే సందేశం?
చదవటమే... ఎంత చదివితే అంత మంచిది... కాబట్టి చదవటమే... మంచి సాహిత్యాన్ని చదవటం...
సాహిత్యరంగంలో మీరు ఏదైనా సాధించలేదనే అసంతృప్తి ఉందా?
లేదు. ఎలాంటి అసంతృప్తీ లేదు. నేను ఏదైతే అనుకున్నానో దాన్ని సాధించటానికే ప్రయత్నిస్తూ వచ్చాను.

సంభాషణ : కెంగార మోహన్‌