సాహిత్య ప్రస్థానం, జూన్‌ 2022

ఈ సంచికలో ...

కథలు
సంపద : కరీమ్‌
క్రూరమృగాలు : గన్నవరపు నరసింహమూర్తి
నువ్వే నేనుగా ... : ఎం.ఆర్‌ అరుణకుమారి
కదిలిపోతున్న నేల : పి.శ్రీనివాస్‌ గౌడ్‌

కవితలు
మరియపోల్‌ మాళిగలో ... : రత్నాల బాలకృష్ణ
సీతాకోకచిలక రెక్కలపై ... : లక్ష్మి కందిమళ్ల
టెక్నో మినీలు : పద్మావతి రాంభక్త

సంపద

కరీమ్‌
99667 57407
స్థూపం సెంటర్‌ . . .
కండక్టర్‌ కేకతో కళ్ళు తెరిచాను. బస్సాగింది. దిగాను.
వచ్చే పోయే వాహనాలతో, తోపుడు బండ్ల వాళ్ళతో, జనంతో సెంటరు కిక్కిరిసి ఉంది. వాహనాల్ని, జనాన్ని తప్పుకుని ప్రయాసతో జంక్షన్‌ను దాటాను. పాతూరి వైపు సాగే రోడ్డు మీదికొచ్చి నిల్చున్నాను. ఎదురుగా వినుకొండ కొండ ఆహ్వానం పలుకుతున్నట్లన్పించింది. కొండను చూస్తే చిన్ననాటి నేస్తాన్ని చూసినట్లు మనసు పులకించింది.
చిన్నప్పట్నుండి ఊరికెప్పుడొచ్చినా ఈ దృశ్యం నా నయనా నుభూతమే! అప్పటికి, ఇప్పటికి తేడా ఏంటంటే.. అప్పట్లో మోరెత్తి చూస్తే కొండ నిండుగా కన్పించేది. ఇప్పుడు వీధికిరు వైపులా ఎత్తైన మేడలు లేచి అసంపూర్ణంగా కన్పిస్తుంది.

కళింగాంధ్ర కథల్లో గురజాడ స్థానియతా జాడ

అట్టాడ అప్పల్నాయుడు
94400 31961
'.... పుల్లా! మా ఊరొచ్చేంరా. యిట్టి ఊరు భూప్రపంచంలో వుండబోదురా. కాళిదాసు అవంతిని ఉద్దేశించి చెప్పిన మాటలు దీనియందు వర్తిస్తున్నాయిరా. యేమి నది, యేమి ఊరు! ఇది శ్రీకాకుళేశ్వరుడి క్షేత్రము. యెట్టి మహాక్షేత్రమని చెప్పను? అదిగో' అని యింకా యేదో చెప్పబోయి ముందర కనబడే దఅశ్యాన్ని చూసి నిశ్చేష్టుడై నిలిచి, కొంత తడవు మాటాడకుండెను...
గురజాడ గారి మతము - విమతము (పెద్ద మసీదు) కధలో నారాయణభట్టు అనే పాత్ర కాశీ నుండి శిష్యుని తోడుతీసు కొని తన ఊరికి వస్తూ తన ఊరి ఘనతనూ, అక్కడి నదినీ, ఆలయాన్నీ వాటి చుట్టూ అల్లుకుపోయిన అలనాటి తీపిగుర్తులనూ పై విధంగా శిష్యునితో చెపుతూ కనుచూపుకి ఆనిన దృశ్యాన్ని చూసి నిశ్చేష్టుడై మాటలు రాక నిలబడిపోతుంది.

అలజడి రేపిన 'తొలి అడుగులు'

కెంగార మోహన్‌
90007 30403
''మానవ విషాదమంతా ముద్దకట్టింది.
జీవన సంక్షోభమంతా మూర్తి కట్టింది.''
- ఆచార్య రాచపాళెం చంద్రశేఖర్‌ రెడ్డి
ఈ ఏడాది వొచ్చిన కవిత్వ సంకలనాలు పరిశీలిస్తే ఆకట్టుకుని మరీ చదివించిన కవిత్వ పుస్తకం ఇటీవల మనలో మనం ప్రచురణలు వేసిన తొలి అడుగులు కవితా సంకలనం. కవయిత్రులు కొంతమంది సమూహమై, సైన్యమై కలాల కత్తులతో చేసిన అక్షర యుద్ధరావమే ఈ కవిత్వం. కొత్తగా రాస్తున్న వాళ్ళు, ఇప్పటికే తెలుగు కవన సేద్యం చేస్తున్న మహిళలు చేసిన చిరు ప్రతయ్నమే ఈ సంకలనం. ఈ సంకలనంలో కవితలుగా స్థానం సంపాదించుకున్న వాళ్ళకు కవిత్వ మెలకువలు చెప్పి ఇలా ఈ సంకలనం తెలుగు సాహిత్యలోకానికి పరిచితమయ్యేలా కృషి చేసిన కవి రాచపాళెం. విమర్శకుడిగా రాచపాళెం ఆధునిక తెలుగు సాహిత్యానికి సుపరిచితులు. కాని అనిర్వచనీయ కవిత్వానికి విలువల రంగులద్దుతూనే ఈ తరానికి వొక కవిత్వ తరాన్ని తయారు చేస్తున్న కవి. రాయడమే కాదు, రాస్తున్న వాళ్ళను ప్రోత్సహించి కవిత్వ లోకానికి కవులుగా పరిచయం చేస్తున్నారు. ఆయన ఉచ్వాస నిశ్వాసాలు కవిత్వమే. అలా తను నడిపించి ప్రోత్సహించి తీసుకొచ్చిన కవితా సంకలనమే ఈ తొలి అడుగులు.

స్వాతంత్య్రానంతర దశాబ్ది కథానికల్లో రచయిత్రుల కృషి

మంచూరు కిషోర్‌
తెలుగు అనువాద అధ్యయన శాఖ, పరిశోధక విద్యార్థి
ఆచార్య కిన్నెర శ్రీదేవి
ద్రావిడ విశ్వవిద్యాలయం, కుప్పం
1946-55 దశాబ్దంలో స్త్రీల కథలు ఎక్కువగానే వచ్చాయి. స్వాతంత్య్రానికి పూర్వం స్త్రీలు కథలు రాసినప్పటికీ, స్వాతంత్య్రానంతరం కూడా కథాసాహిత్య క్షేత్రంలో రచయిత్రులు కృషి చేస్తూనే వున్నారు. ఆచంట శారదాదేవి, వాసిరెడ్డి సీతాదేవి, ముప్పాళ్ళ రంగనాయకమ్మ, అబ్బూరి ఛాయాదేవి, ఇల్లిందల సరస్వతీ దేవి మొదలైన ఉద్ధండులైన రచయిత్రులు ఈ దశాబ్దిలోనే రచనా వ్యాసంగం ప్రారంభిం చారు. వితంతు స్త్రీల దుర్భర స్థితిగతులు, వరకట్న దురాచారం, అస్ప ృశ్యతా సమస్య ... ఇలా అనేక సమస్యలపై రచయిత్రులు కథలు రాశారు. ఈ కాలంలో కథలు రాసిన స్త్రీల పేర్లు సాహిత్య చరిత్ర గ్రంథాల్లో కనబడుతున్నాయి. కానీ ఆ రచనలన్నీ ఈనాడు అందుబాటులో లేవు. 1947కు ముందు రాసిన మగవాళ్ళ రచనలు అనేకం లభిస్తుండగా, స్త్రీల రచనలన్నీ సాంతం లభించకపోవడం అసంతృప్తి కలిగిస్తోంది.

నువ్వే నేనుగా ...

ఎం.ఆర్‌.అరుణకుమారి
81215 23835
''సమీరా! నువ్వు నన్ను క్షమిస్తాను అంటే నీకు ఒక విషయం చెప్పాలి!'' ప్రసాదు దీర్ఘంగా భార్య వైపే చూస్తూ అన్నాడు.
ఇసకలో పిచ్చుక గూళ్ళు కడుతూ అన్యమనస్కంగా ఉన్న సమీర తలెత్తి చూసింది ఏమిటన్నట్లుగా.
''నేను... నేను పెళ్ళికి ముందే కాలేజీ రోజుల్లో ఒక అమ్మాయిని ప్రేమించాను'' నింపాదిగా అన్నాడు.

జాలమేక కళ్ళ పిల్లా ...

తగుళ్ళ గోపాల్‌
95050 56316

ఇది ఇష్టమో ,ప్రేమనో , ప్రాణమో
ఏం పేరు పెట్టాలో తెలుస్తలేదు
ఎండిన తుమ్మకాయలను
నీ కాళ్ళకు వెండిగజ్జెలుగ తొడిగిన కదా
ఆ పట్టాగొలుసుల గుర్తులే
ఇప్పుడు మిగిలిపోయినయి ...

తప్పిపోయిన మేకపిల్లను
తల్లిమేక పొదుగు దగ్గర
పాలు కుడపడం తెలిసిన దానివి
నన్నెందుకిట్లా
గుట్టల మధ్యన్నే వొదిలేసిపోయినవు?

వ్యక్తివాదపు తీవ్ర ధ్వని చండీదాస్‌ 'హిమజ్వాల'

చెరుకూరి సత్యనారాయణ
98486 64587
'ప్రొఫెసర్‌ గారూ, మనిషికి ఆకలి వేసేది ఒక్క కడుపులోనే కాదు' ఎప్పుడో 47 సంవత్సరాల క్రితం 'ఆంధ్రజ్యోతి' వారపత్రికలో సీరియల్‌గా వచ్చి 1974లో పుస్తక రూపంలో వచ్చిన హిమజ్వాల నవలలో కథానాయిక గీతాదేవి పలికిన మాట ఇది. సి.సుబ్రహ్మణ్యేశ్వరరావు అనే శ్రీ వెంకటేశ్వర విశ్వవిద్యాలయం సైకాలజీ ప్రొఫెసర్‌ 'వడ్డెర చండీదాస్‌' అనే కలం పేరుతో రాసిన తెలుగు నవలల్లో హిమజ్వాల మొదటిది కాగా 'అనుక్షణికం' రెండోది.

జేగంట

డా. డి.వి.జి.శంకర రావు, మాజీ ఎంపీ,
94408 36931
కడుపు మంటతో లాభం లేదు
కాచుకునే చలిమంట కాదు
మింటిన మెరిసే నక్షత్రం అది
సమాజాన్ని మేల్కొలిపే జేగంట అది
చూపుడు వేలు దిక్సూచిగా
ప్రతి ఇంటికి వెలుగై నిలిచేది
కాంతిని చిమ్ముతూ దారి చూపేది
అంబేద్కర నామధేయం
అభ్యుదయానికి పర్యాయ పదం
ప్రవచించిన సమన్యాయం
జాతి ప్రగతికి సరియైన పథం!

ఇప్పుడు మౌనంగా ఉంటే ఇక ఎప్పటికీ గొంతెత్తలేం ..!

ఆర్‌.విజయ శంకర్‌
ఫ్రంట్‌లైన్‌ ఎడిటర్‌
స్వాతంత్య్రం వచ్చినప్పటి నుంచీ ముస్లిములను బుజ్జగించ డమే విధానంగా కొనసాగిందన్న విమర్శను ఇంతకాలమూ సంఘపరివార్‌ చేస్తూ వచ్చింది. ప్రస్తుత ప్రభుత్వ హయాంలో ఇక ఆ విమర్శ లేదు. ఇప్పుడు మెజారిటీ మతస్థుల పెత్తనమే చెల్లుబాటు కావాలన్న విద్వేషపూరిత భావజాలాన్ని ప్రచారం చేసేవారిని బుజ్జగించడం మొదలైంది. ముస్లింలను వెంటాడి వేధించడానికి అనుమతించడం, వారి ప్రార్ధనా స్థలాలపై దాడులు చేయడాన్ని సమర్ధించడం, వారి ఇళ్ళను బుల్డోజర్లతో నేలమట్టం కావించడం, వారి జీవనోపాధిని దెబ్బ తీయడం, వారి సాంస్క ృతిక చిహ్నాలను నాశనం కావించడం, వారి ఆహారపుటలవాట్లపై, వేషభాషలపై దాడి చేయడం ప్రస్తుత విధానంగా కొనసాగుతోంది. ఈ విధమైన విపరీత ధోరణే సంఘపరివారం దృష్టిలో లౌకికతత్వం అంటే ..!

పురుష జాతిపై ప్రేమ్‌చంద్‌ వ్యంగ్య, విషాదాస్త్రం నిర్మల

కె.ఆంజనేయ కుమార్‌
94940 53019

ప్రేమ్‌చంద్‌ (1880-1936) మన దేశంలో ఏర్పడిన అభ్యుదయ రచయితల సంఘం (అరసం)కు ప్రధమ అధ్యక్షుడు. హిందీ ప్రజాసాహిత్యానికి మకుటం లేని మహారాజు ప్రేమ్‌చంద్‌ యావత్తు సాహిత్యం ప్రజాహిత భావనలో జీవించింది. ప్రాణం పోసుకొని ఊపిరి పీల్చింది. అందుచేత ప్రేమ్‌చంద్‌ - ప్రజాస్పృహ కల్గిన కళాకారుడు అయ్యాడు. 'ప్రజలే కళకు జీవనాడి' అని లెనిన్‌ చెప్పింది. మన దేశంలో ప్రేమ్‌చంద్‌ సాహిత్యంలో నూటికి నూరుపాళ్ళూ నిజం. ఈ మహాసాహితీవేత్త సామాజిక స్పృహ ప్రజా మనస్సుతో కలిసి ఏకీకారమైంది. ప్రజాజీవితం ప్రజా ఉద్యమాన్ని యధాతథంగా వర్ణించిన ప్రజా పక్షపాతి ప్రేమ్‌చంద్‌.