సాహిత్య ప్రస్థానం, నవంబరు 2021

ఈ సంచికలో ...

కథలు
పరిణతి - కేశవ్‌
కాంతిరేఖ - సిహెచ్‌సిఎస్‌ శర్మ
తిరపతి నాయుడు - కృపాకర్‌ పోతుల
భద్రత - నల్లపాటి సురేంద్ర

కవితలు
వ్యూహాత్మక వాక్యాలు - కంచరాన భుజంగరావు

ఓ కవీ, కర్తవ్యం నిర్వర్తించు - విశ్వశాంతి
నాటకం - కుంచెశ్రీ
మనిషిని ఈడ్చుకుపోతూనే ఉంది- నారాయణ రావు
మట్టి పరిమళం - కొలచిన రామ జగన్నాధ్‌

పరిణతి

కేశవ్‌, కొల్కత్తా
98313 14213

''హారు మేఘనా! ఏమిటే, కార్తీక్‌ ఫొటో నాకు పంపిం చవా! నువ్వే చూసుకుంటావా?'' నవ్వుతూ ఫోన్లో అడిగింది సంచారి. సంచారి న్యూటౌన్‌లో ఉంటోంది. ఐటి సెక్టార్‌లో పనిచేస్తోంది.
నేను ముకుందోపూర్‌ దగ్గర ఆమ్రీ హాస్పిటల్‌లో పనిచేస్తున్నాను. హెచ్‌ఆర్‌డిలో స్టాఫ్‌ మేనేజ్‌మెంటు వర్కు. పేషెంట్లతో పనిలేదు. భీష్మారావును విడిచిపెట్టిన తర్వాత నా లోకం అంతా ఈ ముకుందోపూరే. సంచారి కూడా భర్తతో వివాదం తర్వాత కొత్తగా ఆవిర్భవిస్తోన్న న్యూటౌన్‌ మహానగరాన్ని తనకంటే ముందే హదయానికి హత్తుకుంది.
''ఎన్నాళ్ళిలా ఉంటావే మేఘనా... మళ్ళీ పెళ్ళి చేసుకోవే! ముసలైపోయావా ఏమిటి? మరో రాకుమారుడు నీకోసం గూగుల్‌లో ఎదురు చూస్తున్నాడు'' అంటోంది పదే పదే సంచారి.
''అమ్మో! మళ్ళీ పెళ్ళా! పెళ్ళంటేనే శరీరంపై తేళ్ళూ, జెర్రెలూ పాకుతున్నాయి'' అన్నాను ఎన్నోసార్లు.
కానీ తను వింటేనే కదా! నా ఫొటోనీ, వివరాలనీ భారత్‌ మేట్రిమనీలో అప్‌లోడ్‌ చేసేసింది. వచ్చిన ప్రపోజల్స్‌ నుంచి కార్తీక్‌ ప్రొఫైల్‌ బాగుందని తానే ఎంపిక చేసింది.

శరణార్థుల బతుకు వెతలే ఆయన నవలా ఇతివృత్తాలు

వంశీకృష్ణ
బయటి ప్రపంచానికి అంతగా తెలియని డెబ్బై మూడేళ్ళ ఆఫ్రికన్‌ రచయత అబ్దుల్‌ రజాక్‌ గర్నాని నోబెల్‌ సాహిత్య బహుమతికి ఎంపిక చేయడం ద్వారా అకాడమీ తన ప్రత్యేకతను మళ్ళీ ఒకసారి నిలబెట్టుకుంది. ఆ అత్యున్నత బహుమతిని అందుకున్న ఆరవ ఆఫ్రికన్‌ రచయిత, మొట్ట మొదటి టాంజానియాన్‌ గుర్నా. నలభై ఏండ్లకు పైబడిన తన సాహిత్య జీవితంలో గుర్నా మొత్తం పన్నెండు నవలలు రాశారు. తన మొదటి నవల మెమొరీ ఆఫ్‌ డిపార్చర్‌ 1987లో వస్తే తాజా నవల ఆఫ్టర్‌ లైవ్స్‌ 2020లో వచ్చింది. తన ఈ సుదీర్ఘ సాహిత్య ప్రయాణంలో గుర్నా శరణార్థి సంవేదనను, బహుళ సంస్క ృతుల, బహుళ జాతుల మధ్య ఘర్షణను అత్యత సూక్ష్మ స్థాయిలో చిత్రించాడు .

కరువును చిత్రించిన కె.సభా నవల 'మొగిలి'

డాక్టర్‌ పొదిలి నాగరాజు
90520 38569
''1925 ప్రాంతంలో కలవటాల జయరామారావుతో ఆగిపోయిన సామాజిక చింతన 1950 దశకం వరకూ మేల్కొన లేదు. పద్యం నుంచి వచనం వైపునకు, గ్రాంథికం నుంచి వ్యవహారిక భాష వైపునకూ, గతం నుంచి వర్తమానం వైపునకు రాయలసీమ సాహిత్యాన్ని మళ్లించిన గౌరవం కె.సభాకూ, నాద ముని రాజుకూ దక్కుతుంది. ఆ దశకంలో సభా రాసిన భిక్షుకి, నాదముని రాజు రచించిన నదీనదాలు, జలతారు తెరలు నవలలు ఇప్పుడు ఎంత ప్రయత్నించినా లభించటం లేదు. అందుచేత వీరిద్దరిలో ఎవరు తొలో, ఎవరు మలో చెప్పటం సాధ్యం కావటం లేదు'' అని వల్లంపాటి వెంకట సుబ్బయ్య 2006లో వెలువరించిన ''రాయలసీమలో ఆధునిక సాహిత్యం సామాజిక సాంస్క ృతిక విశ్లేషణ (పు. 92)''లో పేర్కొన్నారు. అయితే, ఇది నిన్నటి మాట.
కడప సి.పి.బ్రౌను గ్రంథాలయంలో నాదముని రాజు రచించిన నదీనదాలు, జలతారు తెరలు నవలలు ఉన్నాయి. పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా నరసాపురం వై.ఎన్‌.కళాశాల గ్రంథాలయంలో కె.సభా 1960లో రచించిన మొగిలి నవల ఉంది.

మనసు లోతులను తడిమే 'స్పర్శవేది'

బాహరా (బాడిశ హన్మంతరావు)
86868 64896

కథలంటే జీవిత దృశ్యాలు. జీవితంలోని అన్ని పార్శ్వాలూ ఒకే ఒక జీవితంలో మనకి లభించడం సాధ్యం కాదు. మనకున్న ఒక్క జీవితంలోనే మరెన్నో జీవితాలలోని సంఘటనలను చూడగలిగే అవకాశం కథలు మనకు కల్పిస్తాయి. కొన్నిసార్లు అవి మనల్ని ఆహ్లాదపరుస్తాయి. కొన్నిసార్లు ఆలోచింపజేస్తాయి. మరికొన్ని సార్లు మనలోని లోపాలను ఎత్తి చూపి మనలో మార్పుకు కారణభూత మవుతాయి. ఎమ్వీ రామిరెడ్డి వెలువరించిన ఈ సంపుటిలోని కథలన్నీ ఈ మాటలను సార్థకం చేస్తాయి.
కథకుడిగా, కవిగా సామాజిక ప్రయోజనాలకు పెద్ద పీట వేస్తూ రచనలు సాగించే వీరు పాఠక లోకానికి సుపరిచితులు. వీరి సాహితీ పయనం తెలుగు సాహిత్యంలో ప్రత్యేక స్థానాన్ని పొందింది. అద్భుతమైన సరళ శైలితో విభిన్న సామాజిక పార్శ్వాలను స్ప ృశిస్తూ హఅదయాలను కదిలించే వీరి కథలు పాఠకులకు తమ సమాజంపై ఎంతో భరోసాను ఇస్తాయి.

మానవ విలువలూ .. సామాజిక సంబంధాలూ ...

రాజాబాబు కంచర్ల
94900 99231

ఏ కథ పుట్టినా... ఆ కథకు ఆ వ్యవస్థలో రూపుదిద్దుకున్న అనేక సంఘటనలు, సందర్భాలు ప్రేరణగా నిలుస్తాయి. కథ సమాజానికి నిలువుటద్దం. రచయిత బాలం వెంకటరావు 22 కథలతో తాజాగా 'పరిహారం' (మరికొన్ని కథలు) పేరిట ఒక సంపుటి వెలువరించారు. వీటిలో ఎక్కువ భాగం నాలుగు దశాబ్దాల క్రితం రాసినవే కావడంతో... నాటి పరిస్థితులకు, నాటి సామాజిక స్థితిగతులకు అద్దం పడతాయి. ముఖ్యంగా ఈ సంపుటిలోని అన్ని కథలూ మనిషి జీవితంలోని వివిధ కోణాలను స్పృశిస్తూ, మనిషిలోని మానవత్వాన్ని తట్టి లేపుతాయి. మానవ సంబంధాలను, మనిషి విలువలను విశ్లేషిస్తాయి. నిత్యజీవితంలో సమాజంలో ఎదురయ్యే చిన్న చిన్న సమస్యలను కథావస్తువుగా తీసుకొని సరళమైన శైలిలో కథలుగా మలిచారు. మనిషిపై మనిషికి నమ్మకం వుండాలని, బంధాలను, విలువలను వస్తురూపంలో లెక్కించరాదన్న అంశం దాదాపు ప్రతి కథలోనూ కనిపించే సారూప్యత.

కాంతిరేఖ

సిహెచ్‌.సి.ఎస్‌.శర్మ
097909 25909

''రేరు!.. మామయ్యకు జ్వరంగా ఉందట... భవానీ అత్తయ్య చెప్పింది. వెళ్లి చూడరా'' అంది మాధవి. ఆ మాటకు దిగ్గున లేచిన రాజా... దండెం మీది బనీను వేసుకొని పక్క ఇంటివైపు పరుగు తీశాడు. ఇంటి వాకిట భవాని ఎదురుపడింది. ఆమె ముఖం విచారకరంగా ఉంది.
రాజా నేరుగా మామయ్య గదిలోకి వెళ్లాడు.
కళ్లుమూసుకొని ఒళ్లు తెలియని స్థితిలో ఉన్నాడు రంగారావు. రాజా అతని శరీరాన్ని తాకి చూశాడు. జ్వరం చాలా తీవ్రంగా ఉంది. వీధిలోకి పరుగెత్తి.. ఐదు నిమిషాల్లో ఆటోలో వచ్చాడు. తమ్ముడు గోవిందును పిలిచి ఇద్దరూ చెరొక వైపు చేరి రంగారావును ఆటోలో కూర్చోబెట్టారు.

తిరుపతి నాయుడు

కృపాకర్‌ పోతుల
80084 16660

తిరపతి నాయుడు గుర్తొచ్చాడు ఉదయాన్నే. ఆదివారం సెలవు కదా. అందుకే మామూలుగా లేచే టైముకంటే కాస్త ఆలస్యంగా లేచాను. నెమ్మదిగా బయటికొచ్చి చూస్తే ఆకాశమంతా మబ్బుపట్టి చిన్నగా చినుకులు పడుతున్నాయి. ''వాతావరణశాఖ వారు హెచ్చరించినట్టు తుపాను మొదలైందన్నమాట. చస్తున్నాం వెధవ తుపానుల్తో. రెండు నెలల్లో ఇది మూడో తుపాను. ఏ ఒరిస్సావేపో కొట్టేసుంటే ఎంత బాగుండేది'' అని విసుగ్గా అనుకున్నానో లేదో ...
''తప్పు సారూ. ఏమాలోచిస్తున్నారు. కురుస్తున్నది వర్షం కాదు సారూ. అమృతం'' అంటూ చిన్న పిల్లాడిలా వర్షంలో గంతులేసిన తిరపతి నాయుడు గుర్తొచ్చాడు.

అవకాశవాదులకు ప్రతిరూపం 'గిరీశం'

భమిటిపాటి గౌరీశంకర్‌
'చిన్నతనంలో బొమ్మలాట నేర్చి ఉండటం చేత లోకమనే రంగంలో చిత్ర కోటి రీతులను ఆటాడే మనుష్యులనే పాత్రముల సొగసును కనిపెట్టడము నాకు అలవాటైని. సొగసులేని మనిషే లేడు. స్నేహము, ప్రేమ అనేవి అనాది అయిన్నీ, ఎప్పటికీ కొత్తగా ఉండే రెండు వెలుగులను నరుని మీద తిప్పికాంచితే వింత, వింత సొగసులు బయలుదేరతవి, అసూయ అనే అంధకారంలో అంతే ఏకనలుడే'
- తన పాత్ర చిత్రణ గురించి 'గురజాడ' వ్యాఖ్యానం.

భద్రత

నల్లపాటి సురేంద్ర
94907 92553

దేశంలో ఆవుకి ఉన్న భద్రత మహిళకు లేదంటే నేను ఇన్నాళ్లూ అంతగా పట్టించుకోలేదు. రాత్రి జరిగిన సంఘటన తలుచుకుంటే అది నిజమే అనిపిస్తుంది. ఇంత ఆధునిక కాలంలోనూ మహిళలను పురుష ప్రపంచం ఆట బమ్మలుగానే చూస్తుందా? ఈ ఊహ రావడంతోనే బాధ కమ్ముకొస్తోంది. చిన్నప్పటి నుంచి ఎన్నో వేధింపులూ ఆటంకాలూ ఎదుర్కొని, నాకంటూ ఒక గ్రాడ్యుయేషన్‌ సంపాదించుకున్నాను. పెళ్లితో ఒక ఇంటికి అడుగు పెట్టాను. ''ఉద్యోగం చేస్తాను'' అంటే ''మంచి నిర్ణయం'' అన్నారు మా వారు. చాలా సంతోషం కలిగింది. నిన్నటి సంఘటనతో మహిళల ఉద్యోగాన్ని ఒక ఆదాయమార్గంగానే చూస్తున్నారా? అనిపిస్తోంది.
్జ్జ్జ
డ్యూటీ అయ్యేసరికి రాత్రి 12 దాటింది.
''ఈ టైమ్‌లో ఒంటరిగా ఎలా వెళ్తారు? మీ బండి ఇక్కడ వదిలేయండి. నా కార్లో మా ఇంటికి వచ్చేయండి'' అన్నాడు కొలీగ్‌ ఉపేంద్ర.

రైతన్నకు బాసటగా కవిత్వ 'సమర భేరి'

ఎస్‌.భరత్‌
94939 95880

కేంద్రం తీసుకువచ్చిన మూడు వ్యవసాయ చట్టాలకు వ్యతిరేకంగా ఢిల్లీ చుట్టుపక్కల అన్నదాతల పోరాటం మొదలై పది నెలలు దాటింది. పోరాటంలో ఎంతోమంది రైతులు అసువులు బాశారు. తాజాగా లఖింపూర్‌ ఖేరిలో శాంతియుతంగా ప్రదర్శన చేస్తున్న రైతులను ప్రభుత్వాలకు అనుకూల వర్గానికి చెందిన రాక్షసమూక వాహనాలతో తొక్కించి నలుగురు రైతులతోపాటు ఓ జర్నలిస్టును, మరో ముగ్గురు సామాన్య వ్యక్తులను మొత్తం ఎనిమిది మందిని హత్య చేసింది. ఈ హింసాత్మక ఘటనలో కేంద్ర హోంశాఖ సహాయమంత్రి అజరు కుమార్‌ మిశ్రా కుమారుడు ఆశీష్‌ మిశ్రా, అతని అనుచరులు నిందితులుగా విచారణ ఎదుర్కొంటున్నారు.
ఈ రైతుల ఆందోళనకు గుంటూరు జిల్లా మంగళగిరికి చెందిన ప్రముఖ కవి గోలి మధు కవితా సమరంతో సంఘీభావం ప్రకటించారు. రైతులు ఎంత ఆవేశంతో, ఆవేదనతో ఉద్యమం కొనసాగిస్తున్నారో అంతే తీవ్రస్థాయిలో ఉద్యమం మొదలైన తొలిరోజుల్లో మధు 25 రోజుల్లో 58 కవితలు రాశారు. రైతు సమరభేరి పేరుతో వాటిని పుస్తకం రూపంలో తీసుకువచ్చారు.