జాషువా గబ్బిలం అభ్యుదయ కవితా నికేతనం

డాక్టర్‌ కల్లూరి ఆనందరావు
81796 17807

''సహజమైన ప్రకృతి సౌఖ్యంబు లొకవ్యక్తి
దొంగలించి మనుట దొసగు నాకు'' అంటూ సమతాతత్త్వం ఆలపించిన మహాకవి, నవయుగ కవిచక్రవర్తి గుఱ్ఱం జాషువా. విశ్వజనీనంగా సమ సమాజానికి విఘాతం వర్గమే కానీ, భారతదేశంలో దీనికి అదనపు చీడ కులవివక్ష అని గుర్తించి, గర్హించి, నిర్మూలించడానికి కదనఖడ్గం అందుకొన్నవాడు జాషువా. దళితాభ్యుదయానికి ఈ ఆలోచన తొలిమెట్టు.
''కర్మ సిద్ధాంతమున నోరు కట్టివేసి
స్వార్థలోలురు నా భుక్తి ననుభవింత్రు
కర్మమననేమొ, దానికీ కక్షయేమొ'' అంటూ ఆయన హేతుబద్ధంగా వేసిన ప్రశ్న సంపూర్ణ మానవాభ్యుదయానికి బాటలు వేసింది Only a free man, it was held, was in the complete sense a man at all, a slave was only half man అంటూ స్వేచ్ఛా మానవత్వాన్ని ప్రతిపాదించిన ఇటలీ మానవతా ఉద్యమం ...
''విశ్వ సుఖములనుభవింపజేతులు సాచి
పేరెమెత్తు నా యభీప్సితముల
గాయపఱచు మాయ కట్టుబాట్లకు నంజ
లింపదయ్యె, నాదు లేత మనసు'' అంటూ 'తెల్లవారి పెత్తనాన్ని', 'కట్టు కథల్ని', 'కులమదగ్రస్తుల క్రీగంటి చూపుల్ని' కర్మ సిద్ధాంతాలను అంగీకరింపని జాషువా మానవాభ్యుదయ కాంక్షా సహగాములే.
1917 నాటి రష్యన్‌ సోషలిస్టు విప్లవం ప్రపంచవ్యాప్తంగా కవులనూ, కళాకారులను ప్రభావితం చేసింది. సంస్క ృతి పరిరక్షణ కోసం 1935లో పారిస్‌లో అంతర్జాతీయ రచయితల సదస్సు జరిగింది. వీటి ప్రభావం 1935 డిసెంబర్‌లో అలహా బాద్‌లో ఇండియన్‌ ప్రోగ్రెసివ్‌ రైటర్స్‌ అసోసియేషన్‌ ఏర్పడ టానికి కారణమైంది. 1936లో మున్సీ ప్రేమ్‌చంద్‌ అధ్యక్షతన అఖిల భారత అభ్యుదయ రచయితల ప్రథమ మహాసభలు జరిగాయి. ఈ నేపథ్యంలో 1936లో అభ్యుదయ రచయితల సంఘం ఏర్పడింది. ఈ కవుల కవిత్వం అభ్యుదయ కవిత్వంగా ప్రచారమైంది.
సామాజిక చైతన్యం, శ్రామికజన పక్షపాతం, వాస్తవికత, పీడిత జనపక్షం, సమసమాజ నిర్మాణం పునాదులపైనే తెలుగులో అభ్యుదయ కవిత్వం అవతరించి, ఆలోచింపజేసి, తెలుగు జాతిని జాగృతం చేసింది అనుకొంటే ఆ మార్గంలో రచనలు చేసిన 'శిష్టా ్ల', పఠాభిó, పురిపండా, అబ్బూరి, శ్రీశ్రీ, రోణంకి, నారాయణ బాబు, ఆరుద్ర, దాశరథి, కాళోజీ పంక్తిలో ప్రముఖ స్థానంలో ప్రతిష్ఠ చేయటానికి గుఱ్ఱం జాషువా అత్యంత యోగ్యుడు. ఆయన కవిత్వమంతటా, అందునా గబ్బిలం కావ్యంలో ఈ అభ్యుదయ లక్షణాలు ప్రాణ ప్రతిష్ఠ చేసుకొని 'దళితుల కన్నీటి నీరదములు పిడుగులై దేశమును గాల్చివేయు'నంటూనే సామరస్యం వహించి 'సహృదయ వీక్షణాంచలముల కోసం' వెదుకాడుతాయి.
''నన్ను దొలగించి లెక్కించి నారుగాని
మొదట నెల్లరమన్నదమ్ములము మేము'' అంటూ సమత్వ సిద్ధి కోసం పరిశ్రమలో పాలుపంచుకోవటానికై ఉద్యమిస్తాయి. జాషువా కవిత్వం కరుణ, వీర సమ్మిశ్రితం. జాషువాకు పేదరికం, కుల మత వివక్ష ఎన్నో పాఠాలు నేర్పాయి. ''నా గురువులు ఇద్దరు. పేదరికం, కుల మత భేదం. ఒకటి నాకు సహనాన్ని నేర్పితే, రెండోది నాలో ఎదిరించే శక్తిని పెంచింది'' అని ఆయన చెప్పుకున్నాడు. అందుకే ఆయనవాటిపై కత్తి గట్టాడు. ఆ కత్తి కవిత. అది ఆర్థిక అసమానతల్ని గుర్తించింది. సాంఘిక అసమానతల్ని తిరస్కరించింది.
''ఎవడారగించు నమృత భోజనంబున
గలిసెనో యీ లేమ గంజిబువ్వ
ఎవడు వాసము సేయు శృంగార సౌధాన
మునిగెనో యిన్నారి పూరిగుడిసె
ఎవని దేహము మీది ధవళాంబరములలో
నొదిగెనో యిన్నారి ముదుక పంచె
ఎవడు దేహము సేర్చు మృదు తల్పములలోన
నక్కెనో యీ యమ్మ కుక్కిపడక
వసుధపైనున్న భోగ సర్వస్వమునకు
స్వామిత వహించి మనుజుండు ప్రభవమందు
నెవడపహరించె నేమయ్యె నీమె సుఖము
కలుషమెఱుగని దీని కొడుకుల సుఖము.'' అంటూ నాటి నుంచి నేటి వరకూ రక్తం ఇంధనం చేసి, ప్రకృతిని, పరిసరా లను సుసంపన్నం చేసే శ్రామికుల చెమటను దొంగలించే వర్గ వివక్షను జాషువా అద్భుతంగా ఆవిష్కరిస్తాడు. జాషువా అభ్యుదయ కవి. సమతను కాంక్షించని దేన్నయినా జాషువా అంగీకరించడు.
''సమత లేని రిత్త చదువేల? పదవేల
మతము లేల? నూరు వ్రతంబు లేల'' అనటమే కాదు. ''పరమను మాటకర్థము సమత్వ సుఖంబని విన్నవించుట'మూ ఉంది.
'గబ్బిలము' కావ్యంలో సర్వత్రా జాషువా ఆత్మ నివేదనం ప్రస్ఫుటమౌతూ ఉంటుంది. కారణం 'సంస్కర్తపడే ఆవేదన, ఆయన కవిగా వ్యక్తం చేశాడు. కవిగా వ్యక్తం చేసిన బాధను స్వయంగా అనుభవించాడు. అనుభవము, ఆవేదన, అభివ్యక్తీకరణ ఈ త్రివేణీ సంగమంలో నుంచే జాషువా' రచనలు చేశారని 'మా నాన్నగారు'లో హేమలతా లవణం అంటారు. 'గబ్బిలము' సాంఘికంగా కుల, మత వ్యవస్థ చేసుకున్న దోపిడీని చూసి జాషువా పడిన ఆవేదన, ఆయన సంస్కరణాభిలాషకు మొదటి అడుగు.
'గబ్బిలము'లో జాషువా కవిత్వాన్ని 1.దయనీయమైన దళితుల చిత్రణం 2.వర్ణవ్యవస్థ-మూఢాచార నిరసనం 3. కర్మ సిద్ధాంత తిరస్కరణం 4. ఆర్థిక వివక్ష. 5. కళావివక్ష. 6. హేతువాద దృక్పథం అనే కోణాల నుంచి సందర్శించి, వివేచింపవచ్చు.
దళితుల జీవన చిత్రణం : నికేతనము అంటే పలాండువు. అంటే నీరుల్లి అని అర్థం. నీరుల్లిని తరుగుతుంటే కన్నీళ్ళొస్తాయి. గబ్బిలం చదువుతుంటే కన్నీరు మున్నీరౌతుంది. గబ్బిలం కావ్యాన్ని చదవాలంటే 'ఆర్ద్ర హృదయంబు కొంత అవసరంబే'."what i want is that in cultured society there should be good relationship between man and man. These temples which are open to all. should be opend for all Harijans" అని పేర్కొన్నట్లు దళితులను దేవాలయ ప్రవేశం మాత్రమే కాక, జాతీయ జీవనంలో సమానమైన సహగమనం కల్పించేందుకు జాషువా గబ్బిలాన్ని విరచించాడు.
గబ్బిలంలో తొలి పద్యమే విశిష్టమైంది. తిక్కన విరాటపర్వ ప్రారంభంలో జనమేజయునితో వైశంపాయనునికి, తమ తాతల అజ్ఞాతవాసాన్ని గురించి వివరణ కోరుతూ, మహిత సముజ్జ్వలాకృతులు మానధనుల్‌, జనవంద్యులు, అంగనా సహితము గాగ ఎలా అజ్ఞాత వాసాన్ని నిర్విఘ్నంగా పూర్తి చేశారు? అనే ప్రశ్న వేయిస్తాడు. ఈ ప్రశ్న తదుపరి భారత కథా బిందువు సింధువయ్యేందుకు కారణమైంది. అలాగే, గబ్బిలములో ప్రథమ పద్యం దళిత జీవితంలోని వ్యధల్ని సూక్ష్మంగా చెప్పినా, సంపూర్ణంగా వివరించే ప్రయత్నానికి ప్రారంభమైంది.
''చిక్కిన కాసుచే దనివి జెందు నమాయకుడెల్ల కష్టముల్‌
బొక్కెడు బువ్వతో మరచిపోవు క్షుధానలదగ్ధమూర్తి న
ల్దిక్కులుు గల్గు లోకమున దిక్కరియున్న యరుంధతీ సుతుం
డొక్కడు జన్మమెత్తి భరతోర్వరకుం గడగొట్టు బిడ్డడై.'' అంటూ నాలుగు దిక్కులున్నా దిక్కులేని, అనంతమైన ఆకలితో అలమటించే అమాయక అస్పృశ్యుని జీవితానికి స్కెచ్‌ వేసి చూపించాడు. దళిత జీవితాన్ని ఆత్మీయంగా, ఆర్ద్రంగా, ప్రతిభావంతంగా తీర్చిదిద్దే శక్తి జాషువాకు ఒక్కడికే ఉందని పించే పద్యమిది. సామాజిక చిత్రణలో జాషువా శక్తికి ఇదొక ఉదాహరణ.
వర్ణవ్యవస్థ - మూఢాచార నిరసనం : జాషువా, మూఢమైన ఆచారాలతో సాంఘిక వివక్షకు కారణభూతమైన వర్ణ వ్యవస్థను, దాని నుంచి పుట్టిన కులవ్యవస్థను నిరసిస్తాడు.
ఆ యభాగ్యుని రక్తంబు నాహరించి
యినుపగజ్జెల తల్లి జీవనము సేయుు
గసరి బుసకొట్టు నాతని గాలిసోుక
నాల్గు పడగల హైందవ నాగరాజు
నాలుగు వర్ణాల విషపు కోరలున్న హైందవ నాగరాజు దళితుల్ని మరింత నిర్వీర్యుల్ని చేసింది. పుట్టు బానిసలుగా మార్చిందంటాడు. అటువంటి దళితుల హాహాకారాల్ని భగవంతుని మ్రోలకు మోసుకు పోగలిగిన దయాగుణం 'ముక్కు మొగమున్న చీకటి ముద్దవోలె' నున్న గబ్బిలానికే చేతనవును. మతం వల్ల పుట్టిన ధార్మిక గుణం శుష్కమైన కర్మ కాండలకే పరిమితమైంది. ఆకలిచే శుష్కించిన ఆర్తులకు అది అందుబాటులో ఉండదు. అందుకే గబ్బిలంతో అవర్ణుడు-
'ప్రతిమల పెండ్లి సేయుటకు వందలు వేలు వ్యయింత్రుగాని,
ఖితమతులైన పేదల ఫకీరుల శూన్యములైన పాత్రలన్‌
మెతుకు విదల్పదీ భరత మేదిని' అంటూ పేదలకు పోటీగా ధర్మభిక్షకు వచ్చిన ముప్పది మూడు కోట్ల దేవతలను నిరసిస్తాడు. ఈ దురాచారాలు దేవుణ్ణి కూడా ముప్పుతిప్పలు పెడతాయి. దళితుని తలమీద పులిమిన పంకిలాన్ని కడిగి కరుణించడానికి గంగ కూడా సంశయిస్తుంది. వాని నైవేద్య మున నంటువడిన నాడు/ మూడు మూర్తులకును కూడు గూడులేదు.
కర్మ సిద్ధాంత తిరస్కరణం : భారతదేశంలో కర్మ సిద్ధాంతం కులవ్యవస్థకు గట్టి కాపలాగా మారింది. పూర్వజన్మపు పాప పుణ్యాలను లెక్కవేసి, పూర్వ పుణ్యఫలం వల్ల గొప్పకులం, పాప ఫలితం వల్ల పంచమ కులం ప్రాప్తిస్తాయని ప్రవచనం పలికింది. పాలకులు, యజమానులు, సవర్ణులు దోచుకోవ టానికి ఊతనిచ్చింది. 'కర్మ సిద్ధాంతమున నోరు కట్టివేసి, స్వార్థలోలురు నాభుక్తి ననుభవింత్రు, కర్మమననేమొ దానికీ కక్షయేమొ, ఈశ్వరుని చేత ఋజువు చేయింపవమ్మ'- అంటూ ప్రశ్న వేయిస్తాడు. దళితుడు తాను చేసిన కష్టానికి తగిన భుక్తే లభించలేదన్న వ్యధకు లోనౌతున్నాడు. తనకు చెందవల సిన బొక్కెడు బువ్వను తన్నుకుపోయే కర్మ సిద్ధాంతాన్ని ప్రశ్నిస్తున్నాడు. తిరస్కరిస్తున్నాడు.
ఆర్థిక వివక్ష :
'వాని రెక్కల కష్టంబు లేనివాడు
సస్యరమ పండి పులకింప సంశయించు
వాడు చెమ్మటలోడ్చి ప్రపంచమునకు
భోజనముు బెట్టువానికి భుక్తి లేదు.' ఆర్థికమైన వివక్ష దళితుణ్ణి మరింత పీడిస్తుంది. కులవ్యవస్థ వల్ల ప్రాప్తించిన వెట్టి చాకిరి, చెప్పులు కుట్టి బతకడం వంటి 'దేహాన్ని పిప్పి యొనర్చు పనులు' దళితుల పాలబడ్డాయి. పనిచేయడమే తప్ప ప్రశ్నించే హక్కు కోల్పోయిన దళితుల్ని వంచన చేయటం అతి సులువు. అందుకే తను గర్భ దరిద్రుడిగా మిగిలి పోయాడు. ప్రపంచానికే భోజనం పెట్టు వానికి బొక్కెడు బువ్వదక్కలేదు. అతని సేవకు శతాబ్దాలుగా 'అప్పుపడ్డది సుమీ భారతావని' - అంటూ జాషువా గొంతెత్తి చాటాడు.
కళా వివక్ష : క్షుద్బాధ తీరడానికి కాస్త భోజనం ఉండటా నికి ఒక ఇల్లు, కట్టుకోవడానికి బట్ట ఇవి మాత్రమే మానవా భ్యుదయానికి సంపూర్ణమైన గురుతులు కావు. దైహిక మైన ఈతి బాధలు తీరుతూ ఉన్నా చెప్పుకోలేని అవమానాల్ని, వ్యథను దళితులు అనేక రంగాల్లో అనుభవిస్తూనే ఉన్నారు. తాను కవిగా ఎంత గొప్పవాడైనా పోగొట్టుకొన్నది కొండంత. దాన్ని- ''ఎంతకోయిల పాట వృధయయ్యెనో కదా
చిక్కుచీకటి వన సీమలందు
ఎన్ని వెన్నెల వాగులింకిపోయెనొ కదా
కటిక కొండలమీద మిటకరించి
ఎన్ని కస్తురి జింక లీడెరెనో కదా
మురికి తిన్నెల మీద పరిమళించి
ఎన్నిముత్తెపురాలు భిన్నమయ్యెనో కదా
పండిన వెదురు జొంపములలోన
ఎంత గంధవహనమెంత తంగెటి జున్ను
యెంత రత్నకాంతి యెంత శాంతి
ప్రకృతి గర్భమందు! భగమై పోయెనో
పుట్టరాని చోట పుట్టుకతన'' అంటూ ధ్వనింపజేస్తాడు. దళితులు ఎంత సాహితీ సంపన్నులైనా, ఇతరుల వల్ల పొందే అవమానాల్ని, కళావివక్షను జాషువా వేదనాత్మకంగా వర్ణించడం ఇందులో కనిపిస్తుంది.
హేతువాద దృక్పథం : అసమ, అవాస్తవిక, శుష్కాచార భూయిష్టమైన భారతీయ ఛాందస కర్మలను నిరసించిన జాషువా ''ఓయి నాస్తికుడా! వినుమొక్క మాట
అరసి యుందువు ఘోర దృశ్యంబునిచట
మృత్యుదేవత కోఱలు మెఱయునపుడు
శిశువునే మహాశక్తి రక్షించె నోయి'' - అంటూ
పరమేశ్వర అస్తిత్వాన్ని రుజువు చూప ప్రయత్నించినట్లు కన్పించినా ఆయన 'అజేయవాది', మానవతావాది. దళితాభ్యుదయ సంపూర్ణత్వాన్ని తన సాహిత్యం ద్వారా ప్రారంభించి దళితుల సర్వతోముఖ వికాసానికి బాటలు వేసిన జాషువా గబ్బిలం కావ్యంలో ప్రదర్శించిన దేశభక్తి క్షేత్ర ప్రశస్తి అమోఘాలు. గబ్బిలం క్షేత్ర పర్యటనలో భాగంగా ఇవి ప్రస్ఫుటమౌతాయి. ''నిఖిలలోకమెట్లు నిర్ణయించిన నాకు/ తరుగులేదు, విశ్వ నరుడనేను'' - అన్న జాషువా పరిపూర్ణ మానవాభ్యుదయ ప్రవర్తకుడు, విశ్వకవి.