సమాజ హితం కోరే సాహిత్య విమర్శకుడు ఆచార్య రాచపాళెం

ఆచార్య దార్ల వెంకటేశ్వరరావు
91826 85231

సుదీర్ఘమైన బోధనానుభవం, నిరంతర అధ్యయనం, స్పష్టమైన ప్రాపంచిక దృక్పథం, దేశం నలువైపులా విస్తరించిన శిష్య బృందం గల ప్రసిద్ధ సాహిత్య విమర్శకులు ఆచార్య రాచపాళెం చంద్రశేఖరరెడ్డి గారు. ఆయన దగ్గర ప్రత్యక్షంగా చదువుకున్న వాళ్లు మాత్రమే కాదు, ఆయన రచనల్ని పరోక్షంగా చదువుకున్న వాళ్లు, ఆయన ప్రసంగాలు విన్నవాళ్ళు కూడా అనేకమంది ఆయన్ని గురువుగానే భావిస్తారు. ఆయన వ్యక్తిత్వాన్ని గమనించిన వారు ఆయనకు అభిమానులుగా మారిపోతారు. భావజాలంతో సంఘర్షణ పడే వాళ్ళు కూడా ఆయన రచనల్ని లోతుగా అధ్యయనం చేస్తూ, ఆలోచనలో పడుతుంటారు. ఆయన సమైక్య ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని చిత్తూరు జిల్లా తిరుపతికి సమీపంలోని కుంట్రపాక గ్రామానికి చెందినవారు. తల్లి మంగమ్మ, తండ్రి రామిరెడ్డి దంపతులకు 1948 అక్టోబరు 16వ తేదీన జన్మిం చారు. శ్రీకృష్ణదేవరాయ విశ్వవిద్యాలయంలో అధ్యాపకుని గా చేరి అంచెలంచెలుగా రీడర్‌, ప్రొఫెసర్‌గా వివిధ హౌదాల్లో పనిచేశారు. ప్రణాళికా సంఘం చైర్మన్‌గా, సభ్యునిగా ఉంటూ అనేక విశ్వవిద్యాలయాల్లో ప్రాంతీయ సాహిత్యం, స్త్రీవాద, దళిత, మైనారిటీ, బహుజన సాహిత్యాల్ని పాఠ్యప్రణాళికల్లో చేర్చారు. దళిత, బహుజన వర్గాలకు చెందిన అనేకమందికి పర్యవేక్షణ బాధ్యతలు వహించారు. సుమారు 25 పిహెచ్‌.డిలను, 20 ఎం.ఫిల్‌ పరిశోధనలకు పర్యవేక్షణ వహించారు. వందలాది మందికి డాక్టరేట్‌ డిగ్రీలకు అడ్యుడికేటర్‌గా వ్యవహరించారు. రాయలసీమ నుంచి వెలువడే సీమసాహితి పత్రికకు ప్రధాన సంపాదకులుగా కూడా వ్యవహరించారు. కవిగా, విమర్శకుడిగా ఆయన అనేక రచనలు చేశారు. ఆయన రచనలన్నీ అభ్యుదయ భావాలతో ఉంటాయి. అనేకమంది స్త్రీవాద, దళిత, మైనారిటీ రచయితల పుస్తకాలకు లోతైన విశ్లేషణలతో కూడిన ముందు మాటలు రాశారు. సాహిత్య అకాడమీలో సభ్యులుగా ఉన్నారు. రాయలసీమ సాహిత్యానికి, కథాసాహిత్యానికి ఆయన చేసిన సేవ సామాన్యమైంది కాదు. పుట్టపర్తి నారాయణాచార్యులు, సి.పి. బ్రౌన్‌, వేమన, పోతులూరి వీరబ్రహేంద్రస్వామి, గుర్రం జాషువాలపై ప్రత్యేకమైన కృషి చేశారు. గురజాడ అప్పారావు సాహిత్యంలోని అనేక కోణాల్ని ఆవిష్కరించారు. సాహిత్య విమర్శలో ఆయన పునర్మూల్యాంకన విమర్శకు విశేషమైన కృషి చేశారు. 'శిల్పప్రభావతి - ప్రభావతీ ప్రద్యుమ్నము' కావ్యం పిహెచ్‌.డి.సిద్ధాంత గ్రంథాన్ని సమర్పించారు. దాన్ని పుస్తకంగా కూడా తీసుకొచ్చారు. ఇంకా అనేక విమర్శ, పరిశోధనలకు చెందిన పుస్తకాలు రాశారు. పత్రికల్లో వందలాది వ్యాసాలు రాశారు. ప్రతి ఏడాదీ వచ్చిన సాహిత్య విమర్శను కూడా సమీక్షిస్తూ చక్కని వ్యాసాల్ని వెలువరించడం వీరి ప్రత్యేకత. ఆయన పుస్తకాల్లో.. కథాంశం చర్చ, కొన్ని కావ్యాలు - కొందరు కవులు, దరి/దాపు, దీపధారి గురజాడ, మన నవలలు-మన కథానికలు, ూఱ్‌వతీaతీy ్‌ష్ట్రవశీతీy శీట షశ్రీaరరఱషaశ్రీ ్‌వశ్రీబస్త్రబ జూశీవ్‌ర, చీaఅఅayya aఅస ష్ట్రఱర ఱఅటశ్రీబవఅషవ శీఅ శ్రీa్‌వతీ ్‌వశ్రీబస్త్రబ జూశీవ్‌ర, ూతీఱఅషఱజూaశ్రీర శీట ూఱ్‌వతీaతీy తీవరవaతీషష్ట్ర, జాతీయోద్యమ కథలు (సంకలనం - సంపాదకుడు), ప్రతిఫలనం, రెండు ప్రపంచాలు (కవితా సంపుటి), సాహిత్య పరిశోధన సూత్రాలు (హెచ్‌.ఎస్‌.బ్రహ్మానందతో కలిసి), వేమన, విమర్శ -2009, పొలి (దీర్ఘ కవిత), తెలుగు కవిత్వం - నన్నయ ఒరవడి, గురజాడ - తెలుగు కథానిక, గురజాడ - మన విమర్శకులు, మహర్షి దేవేంద్రనాథ టాగూర్‌ (మోనోగ్రాఫ్‌ అనువాదం), దేవుడే బాలుడైతే (నవలిక అనువాదం) మొదలైన రచనలను పేర్కొన వచ్చు. డా.కె.లక్ష్మీనారాయణతో కలిసి దళిత కథలను కొన్ని సంపుటాలుగా తీసుకొచ్చారు. 1980 తర్వాత వచ్చిన దళిత నవలలు, స్త్రీవాద నవలలపై కూడా విడివిడిగా మంచి వ్యాసాలతో పుస్తకాలను తీసుకొచ్చారు. మన నవలలు-మన కథానికలు అనే పుస్తకానికి కేంద్రసాహిత్య అకాడమీవారు 2014 వసంవత్సరానికి గాను ఉత్తమ విమర్శకుడు పురస్కారంతో సత్కరించారు.
ఆచార్య రాచపాళెం సాహిత్య రచన ఒక సామాజిక బాధ్యతగా భావిస్తారు. అందువల్ల ఆయన రచనల్ని అనుసరిస్తూ, వాటిని భావితరాలకు అందించాలని తపిస్తుంటారు. దానికి అనేక కారణా లున్నాయి. తాను చదవడం, రాయవలసిన వాటి గురించి తప్పనిసరిగా రాయడం, స్పష్టంగా తన భావజాలంతో మాట్లాడ్డం, మాట్లాడిన దాన్ని ఆచరణలో చూపడం, ఏ మాత్రం కొంచెం ఆసక్తి ఉన్నా, అటువంటి యువ సాహితీవేత్తల్ని గుర్తించి వాళ్ళని ప్రగతిశీల సమాజ నిర్మాణానికి పనికివచ్చేలా ప్రోత్సహించడం ఒక గొలుసుకట్టు పనులుగా ఆయనలో కనిపిస్తాయి. ఆయన అనేక సృజనాత్మక రచనలు, అనేక సిద్ధాంత గ్రంథాలు చదివారు. అనేకమంది సాహితీవేత్తల్ని చదివారు. వాటి గురించి అనేకచోట్ల కీలకోపన్యాసాలు చేశారు. అనేక సంఘర్షణలను- ముఖ్యంగా సమకాలీన సమాజ సంఘర్షణలు, సాహిత్య వాదవివాదాలు, సైద్ధాంతిక సంఘర్షణలు ఎన్నింటి గురించో మాట్లాడారు. అవన్నీ విశ్వవిద్యాలయాల్లో, కళాశాలల్లో బోధించేవారికి, పరిశోధకు లకు, విమర్శకులకు సత్వర పరిష్కారాల్ని చూపగలిగే రచనలు.
ఆయన వివిధ సదస్సుల్లో చేసిన కీలకోపన్యాస వ్యాసాలు తెలుగు సాహిత్యంలో వస్తున్న పరిణామాలు, వికాసాల్ని తెలియ జేస్తుంటాయి. సాహిత్య విమర్శ మూల్యాంకనం, పునర్మూ ల్యాంకనం, స్థితిగతుల్ని చర్చించేటప్పుడు రాచపాళెం వారి వ్యాసాల్ని ప్రస్తావించకుండా ఉండలేము. ఆయన చెప్పిన సాహిత్యంలో నిబద్ధత, ప్రాపంచిక దృక్పథం, సామాజిక స్పృహ, సాహిత్య రాజకీయాలు, సైద్ధాంతిక స్పష్టతలను అవకాశం ఉన్నప్పుడల్లా వివరించుకోవల్సిందే! సాహిత్యంలో ఆధునికతను ప్రవేశపెట్టిన గురజాడనూ, సాహిత్యంలో సామాజిక సంస్కరణకు బీజాలు వేసిన కందుకూరినీ, సాహిత్య విమర్శకు ఆధునికతను, శాస్త్రీయతను అందించిన కట్టమంచిని ఆచార్య రాచపాళెం చక్కగా అంచనా వేశారు.
కాళీపట్నం రామారావు (కా.రా.) గారి సాహిత్య శాస్త్ర రచనను, ఆయన ప్రాపంచిక దృక్పథాన్ని, సమకాలీన సాహిత్య ఉద్యమాల పట్ల ఆయనకున్న అభిప్రాయాల్ని విశ్లేషించడం ఒక సైద్ధాంతిక విశ్లేషణగానే కనిపిస్తుంది. కథలు రాయడం ఆపేసిన చాలా రోజుల తర్వాత కా.రా. ఒక పురస్కారం తీసుకుంటున్న సందర్భంలో ఆయన గురించి రాచపాళెం ఏమి మాట్లాడతారని ఆ సభలో ఎంతోమంది ఎదురు చూశారు. కా.రా. మధ్య తరగతి బ్రాహ్మణులు, శ్రామికుల గురించి రాశారని, ఆ పరిధుల్ని, పరిమితుల్ని రాచపాళెం స్పష్టంగానే పేర్కొన్నారు. స్త్రీవాద, దళిత ఉద్యమాల పట్ల, ప్రపంచీకరణ నేపథ్యంలో వస్తున్న కథాసాహిత్యం పట్లా కారా మాష్టారి అభిప్రాయాల్ని ఒక సైద్ధాంతిక చట్రంలోనే విశ్లేషించిన తీరు కా.రా.ను ఎలా అవగాహన చేయాలో తెలియజేసింది.
చలసాని ప్రసాద్‌ అచ్చమైన కమ్యూనిస్టు. కానీ, విశ్వనాథ సత్యనారాయణ గారి సాహిత్యాభిమానులైన జువ్వాడి గౌతమరావు, కోవెల సుప్రసన్నాచార్య, కోవెల సంపత్కుమారాచార్య వంటి వారితో ప్రసాద్‌ గారికి స్నేహసంబంధాలు కొనసాగడాన్ని వ్యాఖ్యా నిస్తూ వైరుధ్యాల స్పష్టీకరణకే ఆ స్నేహసంబంధాలు కొనసాగా యన్నారు. చలసాని గురించి రాసినట్లున్న ఆ వ్యాసంలో చలసాని మార్కి ్సస్టు సిద్ధాంతాన్ని సాహిత్యం ద్వారా సులభంగా అందించారో విశదీకరిస్తుంది. మార్కి ్సస్టు సిద్ధాంతాన్ని చదివినా అర్థం కాని అనేక విషయాలు- భాష, వస్తువు, సమాజం, సాహిత్యాన్ని ప్రజల కోణం నుండి చూడ్డం వంటివన్నీ ఈ వ్యాసం చదివితే అర్థమైపోతాయి. పి.రామకష్ణారెడ్డి విమర్శలో ఖచ్చితత్వం, వాస్తవిక దృష్టి, నిర్మొహమాటమి, సంభవీయ దృష్టి ఉంటాయని చెప్పి, ప్రముఖ సాహిత్య విమర్శకుల్లో ఆయన స్థానాన్ని గుర్తిస్తూ వాక్పారుష్యం అరుదుగా కనిపించే విమర్శకుడని వ్యాఖ్యానించారు. తుమ్మేటి రఘోత్తమరెడ్డి 'పనిపిల్ల' కథా చర్చ సందర్భంగా రామకృష్ణారెడ్డి గారి పరిశీలనలను గుర్తించి వివరించిన తీరు ప్రశంసనీయం. ఆచార్య ఎస్వీ సత్యనారాయణను అచ్చమైన అభ్యుదయ కవి, విమర్శకుడు, పరిశోధకుడుగా గుర్తించడంతో పాటు 'అభ్యుదయ సాహిత్య ప్రచారకుడు' అనడం ఆయన్ని దగ్గరగా చూస్తే గాని అనలేని మాట. ఈ వ్యాసంలో ఎస్వీ గారి సమగ్ర సాహిత్య దక్పథాన్ని మనకళ్ళ ముందుంచారు. ఇది రాచపాళెం వారి వ్యాసాల్లో ఒక విశిష్ట లక్షణం. సి.పి.బ్రౌన్‌, ఆచార్య కొలకలూరి ఇనాక్‌, వరవరరావు, ఆచార్య అనుమాండ్ల భూమయ్య, ఆచార్య కాత్యాయనీ విద్మహే, ఆచార్య ఎండ్లూరి సుధాకర్‌, తెలకపల్లి రవి, సీతారాం మొదలైనవారి గురించి స్వరూపంలో వ్యక్తిగతంగా రాసిన వ్యాసాల్లా ఉన్నప్పటికీ, స్వభావంలో దృక్పథానికి, సిద్ధాంతానికీ సంబంధించినవి గానే ఉన్నాయి. అస్తవ్యస్తంగా ఉన్న తెలుగు సాహిత్యానికి ఒక క్రమబద్ధతను, పరిశోధన దృష్టిని కల్గించిన సి.పి.బ్రౌన్‌ గురించి రాసిన వ్యాసం ఒక పరిశోధక విమర్శకుడు మాత్రమే రాయ గలుగుతాడు. ఇనాక్‌ గారి వ్యాసంలో దళిత దృష్టి ఉంటే, వరవరరావు గారి వ్యాసంలో సాహిత్య విమర్శ శాస్త్రాంశా లున్నాయి. భూమయ్య గారి వ్యాసంలో ఆయన కృషినీ, సంప్రదాయ సాహిత్యాన్ని, దాని పరిణామాల్ని అన్వేషిస్తూనే కట్టమంచి వారి కృషిని వేనోళ్ళా చాటేలా ఉంది. కాత్యాయనీ విద్మహే గారి వ్యాసం స్త్రీవాద సాహిత్యాన్ని, దాని సైద్ధాంతిక చర్చలనూ మనకళ్ళముందు నిలుపుతూ ఆమె కషి విశ్వరూపాన్ని ప్రదర్శిస్తుంది. సుధాకర్‌ గారి వ్యాసంలో తన పరిశోధన ద్వారా వివిధ సాహిత్య ధోరణుల్ని జాషువాకి అన్వయించిన తీరు భావి పరిశోధకులకు మార్గనిర్దేశం చేసేలా ఉంది. తెలకపల్లి రవి ఒక పాత్రికేయుడే అయినా, సాహిత్యాన్ని, ఆ విలువల్నీ విస్మరిం చని రచయిత. తెలుగు పాత్రికేయుల్లో నార్ల వెంకటేశ్వరరావు, ఏబికెప్రసాద్‌ మొదలైనవాళ్లెంతోమంది సంపాదకులుగా తమ బాధ్యతలను నెరవేర్చడమే కాకుండా, సాహిత్యానికి ఎంతో స్థానాన్ని చ్చారు. తెలకపల్లి రవి కూడా ఒక సంపాదకుడుగా ఉంటూనే సరళమైన శైలిలో అభ్యుదయ, మార్కి ్సస్టు సాహిత్యాన్ని ప్రోత్సహించే రచనలు చేశారు. గురజాడ, ఆరుద్ర తదితరుల గురించి ఆయన రాసిన రచనలు ఒక పరిశోధనల్లా కనిపిస్తాయి. ఆయన గురజాడ గురించి చేసిన రచనను కేంద్రంగా చేసుకొని రాచపాళెం... గురజాడలోని ఆధునికతను అర్థమయ్యేలా వివరిం చారు. పోస్ట్‌ మాడర్నిజమ్‌, దానిలోని అంతర్భాగమైన వినిర్మాణ వాదం గురించి వ్యాఖ్యానిస్తూ సీతారాం ప్రసంగం నాకు అర్థం కాలేదంటూనే ఆయన చేసిన కషినంతటినీ అందరికీ అర్థమయ్యే లా వివరించారు. కొంతమంది వ్యక్తులుగా కనిపిస్తూ వ్యవస్థగా పనిచేస్తారు. మరికొంతమంది వ్యవస్థగా ఉంటూ వ్యక్తిగతంగా పనిచేస్తుంటారు. వ్యక్తులుగా ఉంటూ వ్యవస్థ స్వరూప, స్వభావాల్ని అవగాహన చేసే ప్రయత్నం చేసిన వారిని ఆచార్య రాచపాళెం ఆయా ధోరణులు, సిద్ధాంతాలు, వాదాలకు ప్రాతినిథ్యం వహించిన వారి గురించి రాశారు.
వీటితో పాటు ఈ గ్రంథంలో ప్రత్యక్షంగా సాహిత్యాన్ని, సాహిత్య విమర్శను, సాహిత్య పరిశోధన కషినీ వివరించే విశ్లేషణాత్మక వ్యాసాలున్నాయి. అవి మూల్యాంకనం, పునర్మూ ల్యాంకనం దృక్పథంతో కొనసాగాయి. ప్రతి వ్యాసాన్నీ ఒక సైద్ధాంతిక కోణంలో విశ్లేషించడం రాచపాళెం వారి ప్రత్యేకత. ఆ విధంగా సమకాలీన సమాజాన్ని, సాహిత్య తీరుతెన్నుల్నీ వివరించే ఈ వ్యాసాలు వర్తమాన సాహిత్యాన్ని అవగాహన చేసు కోవడానికి ఎంతగానో ఉపయోగపడతాయి. తెలుగు సాహిత్యాన్ని మరలా పునర్మూల్యాంకన దిశగా చదువుకోవాలని ప్రేరేపిస్తాయి. దానివల్ల సాహిత్యంలో ఆధిపత్యంగా కొనసాగిన ధోరణులేమిటో తెలుస్తాయి. దీనిలోని అనేక విషయాలు సృజనకారులకు తాము రాయబోయే సాహిత్యమెలా ఉండాలో ప్రబోధిస్తాయి. ఒక సైద్ధాంతిక సాహిత్య విమర్శకుడిగా ఆయన్ని నిలబెట్టే వ్యాసాలివి. ఆయన ప్రత్యేకతను నిరూపించేవ్యాసాలివి.
ప్రస్తావించుకోవాల్సిన వ్యాసాల్లో 'తెలుగు సాహిత్య విమర్శ ఇటీవలి ధోరణులు' ఒకటి. దీనిలో సుమారు 190 ఏళ్ల సాహిత్య విమర్శను పరామర్శిస్తూనే 1991 తర్వాత విస్తృతంగా జరుగు తున్న పునర్మూల్యాంకన దృష్టిని సమీక్షించారు. స్త్రీవాద, దళిత, బహుజన, ముస్లిం మైనారిటీ, ప్రాంతీయ అస్తిత్వవాద సాహిత్యోద్య మాలు నిజానికి తెలుగు సాహిత్యానికి కొత్త నెత్తురుని అందించిన ఉద్యమాలు. అందుకనే అవి తెచ్చిన చైతన్యాన్ని, మార్పుల్నీ మూల్యాంకనం, పునర్మూల్యాంకనం దష్టితో చూశారు. 'ఎప్పుడు వచ్చిన సాహిత్యాన్ని అప్పటికి అందుబాటులో ఉన్న సిద్ధాంతాల వెలుగులో అధ్యయనం చేసి, మదింపు చెయ్యడం మూల్యాం కనం. అదే సాహిత్యాన్ని కాలం, సమాజం మారిన తర్వాత వాటి వెలుగులో మళ్ళీ అధ్యయనం చేసి తిరిగి మదింపు చెయ్యడం పునర్మూల్యాంకనం' అని స్పష్టంగా చెప్పారు. దీనికి ఆసరాగా నిలిచిన సాహిత్య విమర్శకుల్ని పరిచయం చేస్తూనే, వారి విమర్శ దృష్టిని చక్కగా పరిచయం చేశారు. నవ్య సంప్రదాయం, పోస్ట్‌ మోడర్నిజమ్‌ పేరుతో వచ్చిన ధోరణులు, వాదాలు నిలబడలేదని నిరూపిస్తూనే, అస్తిత్త్వ ఉద్యమ సాహిత్యాలతో పాటు మార్క్సిస్టు సాహిత్య విమర్శ ఆవశ్యకతను, కొనసాగుతున్న తీరుని ప్రతిపాదిం చారు. మార్కి ్సస్టు సాహిత్యానికున్న ఒక బలం -పునర్మూల్యాం కనం. దానివల్ల అస్తిత్వ సాహిత్య ఉద్యమాల్ని కూడా తన పరిధులు, పరిమితులను గుర్తిస్తూనే తనతో పాటు కలుపుకొనిపోతుంది. అందువల్లనే అస్తిత్త్వ సాహిత్య ఉద్యమకారులు, మార్క్సిస్టు సాహిత్య ఉద్యమకారులు ప్రదర్శించుకొనేదెప్పుడూ మిత్రవైరుధ్యమే తప్ప, శత్రువైరుధ్యం కాదు. ఈ వ్యాసంలో విమర్శపై విమర్శ చేస్తూ విమర్శ పేరుతో కొనసాగుతున్న వాటిని జాగ్రత్తగా పరీక్షకు పెడతారు. దీనికి కొనసాగింపుగా రాసినట్లున్న వ్యాసం 'సాహిత్య విమర్శకులు- ఉండకూడని లక్షణాలు'లో దొంగపేర్లతో సాహిత్య విమర్శ రాయడం వెనుక విమర్శకుల్లో నిజాయితీ లోపించడమే నంటారు. దీనితో పాటు భావజాలానికి కట్టుబడకుండా రాసే సైద్ధాంతిక అనిబద్ధత గురించి వివరించారు. రకరకాల ద్వేషా లతో, దురభిమానాలతో కొంతమందిని లేదా కొన్ని రచనల్ని విస్మరించడం సరైంది కాదంటారు.
వేదవాజ్మయం నుంచి నేటి సాహిత్యం వరకూ దేన్నైనా మార్క్సిస్టు దృక్పథంతో పరిశోధన చేయవచ్చునని, అది ఎలా సాధ్యమవుతుందో సూత్రాలు వివరిస్తునట్లు రాసిన వ్యాసం 'ఆధునిక తెలుగు కవిత్వ పరిశోధన - మార్కి ్సస్టు దృక్పథం'. ఆ సిద్ధాంతాన్ని ఒక పరిశోధన గ్రంథానికి సమన్వయించి చూపిం చారు. ఈ వ్యాసం ఆయన హెచ్‌.ఎస్‌.బ్రహ్మానందగారితో కలిసి రాసిన 'పరిశోధన సాహిత్య సూత్రాలు' (1997) గ్రంథాన్ని స్ఫురిస్తుంది. ఆ పుస్తకం చదివితే పరిశోధక విద్యార్థులకు తెలుగు సాహిత్యంలో కొత్త పరిశోధనాంశాలెలా ఎన్నుకోవాలో ఎన్నో స్ఫురిస్తాయి. వాటిని పరిశోధించే పద్ధతులు తెలుస్తాయి. సాహిత్య విమర్శ, పరిశోధనలు తీరుతెన్నులెలా ఉన్నాయో తెలుపుతూనే, ఉత్తమ సాహిత్య విమర్శకుల్నీ, పరిశోధకుల్నీ స్మరించుకోవాల్సిన, అధ్యయనం చేయాల్సిన విషయాలెన్నింటినో వివరిస్తూ 'తెలుగు సాహిత్య విమర్శ దశ, దిశ' గురించి రాశారు. ప్రాచీన ఆలంకారిక శాస్త్రాలు, తర్వాత సాహిత్య విమర్శల్లో సిద్ధాంతానికీ, సాహిత్య శాస్త్రానికి మధ్య గల వ్యత్యాసాల్ని వివరిస్తూనే గతంలోని మంచి అంశాల్ని స్వీకరిస్తూనే, వర్తమానంలోని చెడుల్ని విస్మరిస్తూ కొనసాగించాల్సిన సాహిత్య విమర్శ పరిణామాల్ని ఈ వ్యాసంలో సమీక్షించారు.
కొన్ని విశ్వవిద్యాలయాల్లో కవుల చరిత్ర, సాహిత్య చరిత్ర, సాహిత్య వికాస చరిత్రల మధ్య భేదాల్ని పాటిస్తూ పాఠ్యాంశాల్ని నిర్ణయించుకుంటున్నారు. మరికొన్ని విశ్వవిద్యాలయాల స్థాయిలో కూడా ఈ మూడింటి మధ్య తేడాలు లేకుండా వ్యవహరించడం కనిపిస్తోంది. తొలి దశలో కవుల చరిత్రలు రాస్తే, తర్వాత దశలో సాహిత్యాన్ని సమీక్షకు ప్రాధాన్యాన్నిస్తూ సాహిత్య చరిత్రలు రాస్తారు. స్నాతకోత్తర స్థాయిలో సాహిత్యరచనలో రచయిత పరిణామాలు, ప్రభావాల్ని, వాటి కార్యకారణాల్ని సామాజిక, చారిత్రక పరిణామ క్రమంలో అధ్యయనం చేసేవిధంగా వికాస చరిత్రలు పాఠ్యాం శాలు గా పెడుతుంటారు. సాహిత్య చరిత్ర రచనాకారులు వీటి మధ్య భేదాల్ని గుర్తించకుండా 'తలచిన రామునినే తలచెద' మన్నట్లు తాము కూడా ఒక సాహిత్య చరిత్ర రాస్తున్నారు. అటువంటి వాటిని చూసినప్పుడు రాచపాళెం వారు 'ప్రాచీన సాహిత్య చరిత్రను కొత్తగా రచించాలి' అని ఎందుకంటున్నారో స్పష్టమవుతుంది.
ఇప్పటికే మనం సాహిత్యాన్ని, దాన్ని బోధించే అధ్యాపకులను నిర్లక్ష్యం చేస్తున్న విశ్వవిద్యాలయాల్ని, సంస్థల్ని చూస్తున్నాం. దీనికి అనేక కారణాలున్నా, సైన్స్‌, టెక్నాలజీ శాస్త్రీయంగా నిరూపిస్తున్న సామాజిక సంబంధాలు భాషా, సాహిత్యాలు అంతకంటే శక్తివంత మైన మానవీయ సంబంధాలకు తోడ్పడుతున్నా, వాటిని నిరూపించడంలో వైఫల్యం చెందుతున్నాయి. దీనికి మన సాహిత్య బోధనలో మార్పులు రావాలి. సాహిత్యాన్ని శిల్పదృష్టితో చూడ్డం అవసరమే అయినా, దానికంటే మించి సామాజిక, చారిత్రక, సాంస్కృతిక దృక్పథంతో అధ్యయనం చేయాలి. ఆ అధ్యయ దృష్టిని విద్యార్థుల్లో ప్రసరింపజేయాలి. దానికి అనుగుణంగా సాహిత్య చరిత్ర నిర్మాణం, పరిశోధనలు జరగాలి. విధానపరమైన నిర్ణయా లకు సాహిత్య అధ్యయనం కూడా కారణమవుతుందని నిరూపించ డానికి సాహిత్య చరిత్ర రచన ఒక కీలకమైన పాత్రను నిర్వహించ గలగాలి. అప్పుడు సమాజంలో ఉన్న అన్ని కోణాల తోనూ సాహిత్యాన్ని పునర్మూల్యాంకనం చేస్తూ బోధన జరుగుతుంది. పరిశోధన జరుగుతుంది. ఈ విషయాలన్నీ ఒక సామాజిక బాధ్యత, దార్శనిక దృష్టిగల తాత్త్వికుడిగా ఈ వ్యాసాన్ని రాశారు.
రాచపాళెం సాహిత్య విమర్శను చదివిన తర్వాత ఆయన సామాజిక బాధ్యత గల సాహితీవేత్తగా కనిపిస్తారు. ఆయన ప్రతి వ్యాసాన్నీ ఒక సైద్ధాంతిక కోణంతో రాస్తారు. ఈ వ్యాసాలు చదివితే ఒక వ్యాసాన్ని స్పష్టంగా రాయడమెలాగో తెలుస్తుంది. సాహిత్య విమర్శలో సిద్ధాంతాన్ని సమన్వయించడమెలాగో తెలుస్తుంది. వీరి సాహిత్య విమర్శకంతటికీ కేంద్రస్థానంగా నిలిచేది మార్క్సిస్టు భావజాలమైతే, దాన్ని సమన్వయం చేయడంలో శాస్త్రీయ ప్రతిపాదనలతో సైద్దాంతిక సాహిత్య విమర్శకుడిగా ఆచార్య రాచపాళెం కనిపిస్తారు. ఆయన ఒక నిత్య విద్యార్థిగా సమకాలీన రచనలను చదువుతారు. పత్రికల్లో వచ్చే వ్యాసాల్నీ గమనిస్తూ అవసరమైన వాటికి స్పందిస్తుంటారు. వర్ధమాన రచయితలకు తగిన గుర్తింపునివ్వడానికి తన పరిధిలో ప్రయత్ని స్తుంటారు. చదువుతూ, రాస్తూ, అనేక సభలు, సదస్సుల్లో పాల్గొంటూ ఎంతోమందికి ఆదర్శంగా నిలుస్తుంటారు. మూడుతరాల్ని చూసిన ఆయన ముందుతరాలెలా ఉండాలో కలగంటూ, ఆ కలను కార్యరూపంలో కూడా చూస్తున్న గొప్ప సాహితీవేత్త ఆచార్య రాచపాళెం చంద్రశేఖరరెడ్డి గారికి 75 సంవత్సరాలు నిండిన సందర్భంగా యువసాహితీవేత్తలంతా సంబరం చేసుకోవాల్సిన తరుణం ఇది.