అభ్యుదయ కవితారత్నం అడిగోపుల

కొండ్రెడ్డి వేంకటేశ్వర రెడ్డి
అడిగోపుల వెంకటరత్నం అనుక్షణం, అలుపెరగని జలపాతంలా, అభ్యుదయ భావాలతో, చైతన్య దీప్తితో శాస్త్రీయ దృక్పథంతో రాస్తున్న కవి. అట్టడుగు వర్గాల అభ్యున్నతే ధ్యేయంగా, శ్రామికవర్గ చైతన్యాన్ని రేకెత్తించే విధంగా, వీరి కవిత్వం ఉంటుంది. పర్యావరణ పరిరక్షణే ప్రాణంగా, సామాజిక, రాజకీయ, ఆర్థిక, కాలుష్యం మీద కన్నెర్రజేస్తూ, మహిళాభ్యున్నతిని కాంక్షిస్తూ వీరి కవిత్వం సాగిపోతుంటూంది. పల్లెతల్లి ఉల్లాన్ని కుళ్లబొడుస్తూ, పట్టణాల్లో వెట్టిచాకిరీ చేసుకోమని ప్రోత్సహిస్తున్న, పాలకుల పాపిష్టి స్వార్థాన్ని తూర్పారబట్టే, సాహసోపేతమైన సాహిత్యాన్ని వీరు రాస్తుంటారు. ఎంతో లోతైన భావనాశక్తితో, నిరంత రాన్వేషణతో కాలాన్ని వడగట్టి అభ్యుదయ కవిత్వాన్ని రాసి రాశిపోస్తున్నకవీయన. ఈయన కమిటెడ్‌ కవి. మార్క్సిస్ట్‌ భావజాలాన్ని రస సంపత్తి గల భాషతో, ఎడారి గుండెల్లో సైతం ఏరులు పారించే లక్ష్యంతో కలం పట్టిన కవి అడిగోపుల.
కవిత్వాన్ని సామాజిక బాధ్యతతో, కళాత్మకంగా, ప్రజా ఉద్యమ నియమ నిష్టలతో, సానబట్టి, సరికొత్త భావనాతృష్ణను, పెంచే దృష్టి కోణాన్ని, పాఠకులకు అందించుటలో కృతకృత్యుడైన కవీయన. సామాజిక విధ్వంసాల కొసలు పట్టుకు వేలాడకుండా మూలాలను పట్టుకునే రహస్యాన్ని విప్పి చెప్పే కవీయన. వీరి కవిత్వం సృజనాత్మకత కలిగి నిత్యనూతనత్వానికి చేవ్రాలుగా, సామాజిక గమనానికి అద్దం పట్టే విధంగా ఉంటుంది అనడం అతిశయోక్తి కాదు.
ఆదర్శానికి అంతరంగానుభూతికి దిక్సూచిగా నిలిచిన వీరి కవిత్వం సామాజిక రుగ్మతలను ఎండగడుతూ భావావేశ కొరడాను ఝుళిపిస్తూ అరుణారుణ ప్రభలతో సాగిపోయింది. 1984లో కవిగా వీరి కవితా హృదయం 'సూర్యోదయం'గా వెలువడింది. అప్పటి నుంచి 2021 వరకు వీరి కవిత్వం 'జయభేరి' అయి మ్రోగింది. వీరి కలం నుంచి 25 కవితా సంపుటాలు ఒక కథాసంపుటి వెలువడ్డాయి. వడి తగ్గని కవితావేశంతో నిర్విరామ కవిగా, అడిగోపుల మున్ముందుకు అడుగులు వేస్తూనే ఉన్నాడు. ప్రగతిశీల వాదిగా ప్రజాచైతన్యాన్ని రేకెత్తించే అభ్యుదయ భావాలను ఆరబోస్తూనే ఉన్నాడు.
2019లో అడిగోపుల కవిత్వపు తాత్త్వికతను, సామాజిక ఆర్థిక, రాజకీయ, చారిత్రక, సాంస్కృతిక, నేపథ్యం అర్థం చేసుకొని వివరించే విశ్లేషకుని గీటురాయికెక్కింది. ఎంతో విలువైన సమాచారంతో 'అడిగోపుల అభ్యుదయ కవిత్వం' శీర్షికతో విశ్లేషణా గ్రంథం వెలువడింది. పాఠకాదరణ పొందింది. అడిగోపుల కవిత్వాన్ని విశ్లేషించిన విశ్లేషకుణ్ణి 'నేను' కావడం నాకెంతో ఆనందానిచ్చింది.
సాహిత్య విమర్శకుల దృష్టిలో 'అడిగోపుల'
ఆరుద్ర : ''అడిగోపుల కవితల్లో కొత్త గొంతుక వినబడుతుంది. కొత్తచూపు కనబడుతుంది. కొత్త మలుపు తారస పడుతుంది. అభ్యుదయాన్ని హాస్యరసంతో పండించాడు కవి. వ్యంగ్యంగాను, ఎత్తిపొడుపుల తోను, సామాజిక రుగ్మతలను ఆటవిడుపుగా పాఠకుని దృష్టికి తెచ్చాడు. వీరు నడుస్తున్న మార్గంలో తప్పుటడుగులు లేవు'' అన్నాడు.
ఆచార్య ఆత్రేయ : ''ప్రజాస్వామ్యంలో ఓటు విలువ తెలిసినప్పుడు నవసమాజం, సమసమాజం మనముందు నిలుస్తుంది అనే భావన వ్యక్తీకరిస్తాడు కవి. సామాజిక బాధల్ని పలవరించి, కలవరించి గాయాల్లోంచి తోడుకున్న అనుభవాల ఆక్రోశాన్ని అక్షరాల్లో బంధిస్తాడు కవి''
డా|| మరువూరు కోదండరామరెడ్డి : ''సాహిత్యమే వృత్తిగా కలిగిన వ్యక్తి కవిత్వం రాస్తే అందు విశేషం లేదు. ఒక యువ ఇంజనీరు మధురమైన భావస్ఫూర్తితో అధిక్షేపణ రూపమైన, మార్గదర్శకమైన కవిత్వం ఇంపుగా చెప్తున్నాడు. భావం విన్నదే అయినా నూత్న శయ్యా రూపంగా కవితకు తొడవుగూరుస్తున్నది. పాత కొత్తల మధ్య సామరస్య సేతువును నిర్మిస్తున్నాడు''
ప్రొ||జి.ఎన్‌.రెడ్డి : ''వీరి ''జీవన పోరాటం'' మన సమాజంలో గోచరాగోచరంగా వున్న ఆరాటానికి, పోరాటానికి అద్దం పడుతున్న కావ్యం. ఈ కార్యం చక్కలి గింతలు కాకుండా ఆలోచనా తరంగాల్ని రేకెత్తించే విలక్షణ కావ్యమిది. వీరిది ఆవేశంలో కన్నా ఆలోచనలో పుట్టిన కవిత'' అంటాడు.
గుంటూరు శేషేంద్ర శర్మ : వెంకటరత్నం గారు 'మరణానికి రెండు ముఖాలు' కావ్యాన్ని ఎంత గొప్ప రచనగా రూపొందించారంటే మన వర్తమాన దేశానికి ఇంతకంటే శక్తిశాలి చిత్రం మరొకటి ఉండబోదు అనుకోవచ్చు'' ''వీరి కావ్యం మనకు జ్ఞాపకం చెయ్యని బాధ అంటూ లేదు. ఈ కావ్యాన్ని భారతీయ బాధల నిఘంటువు అనవచ్చు''.
డా|| తంగిరాల వెంకట సుబ్బారావు: ''అడిగోపుల'' కవిత్వం మెస్మరిజం, కవి కన్ను ఒక ప్రిజం'' అనేలా కవిత్వాన్ని పండించాడు. భావాల్ని మండించాడు. జనాన్ని ఆనందింప జేశాడు. ఆలోచింపజేశాడు. కవిత్వాన్ని స్తబ్ధత లేని ప్రభంజ నంగా, ప్రజలను నిద్ర మేల్కొల్పే నాదంగా మార్చి ఉపాసించా డు. ఈయన ఉబుసుపోని కవిత్వం వ్రాసేవాడు కాదు. ప్రజల దుస్థితిని చూసి, రాజకీయవేత్తల దోపిడిని ఎదిరించి, జోకొట్టే కవిత్వాన్ని నిరసించి, జై కొట్టే కవిత్వాన్ని ప్రవచించాడు''
డా|| యస్వీ భుజంగరాయశర్మ: ''కవి అడిగోపుల అక్షరాల్లో అగ్ని గోళాలకు దట్టించగలడు. ఆప్యాయతలను మూటగట్ట గలడు. తన అనుభవాల్లోకి పదాలను జొరబడచేసి గాలానికి చిక్కిన చేపను లాగినట్టు బయటకు లాగి, అనుభవేద్యమైన సారాంశాన్ని పదిమందికి పంచగలడు. కవిత్వంలో తనదైన శైలని, తనదైన మార్గాన్ని తాను అనుసరిస్తున్న విలక్షణ కవి అడిగోపుల''
వీరాజీ : ''అడిగోపుల పులి లాంటి కవి. అచ్చమైన అభ్యుదయ కవి. ఈయనది సజీవ రచన. పదికాలాల పాటు బతుకుతుంది''
రావూరి భరద్వాజ : ''ఒక సాధారణ దృశ్యాన్ని అసాధా రణమైన కోణంలో నుండి వీక్షించి, గోచరించే సౌందర్యం మీద ఎక్కడా మసకంటని, పారదర్శకమైన, పదాలను ఎన్నుకొని, ఆ పదాల సాయంతో రంగుల గీతలతో ఆలోచనల ఆటల్ని, పాటల్ని చిత్రించడం తెలిసిన కవి అడిగోపుల''.
అడిగోపుల వెంకటరత్నం కొత్త వంగల్లు గ్రామంలో అడిగోపుల వెంకయ్య, వెంకటసుబ్బమ్మ దంపతులకు జన్మిం చాడు. వీరి ప్రాథమిక విద్య కొత్త వంగల్లు గ్రామంలోనే జరిగింది. హైస్కూలు విద్య నెల్లూరు జిల్లా గండవరంలోను, పియుసి జవహర్‌ భారతి కాలేజీ కావలిలోనూ, ఇంజనీరింగ్‌ తిరుపతి, మద్రాసు కాలేజీల్లో పూర్తిచేశారు. అసిస్టెంటు ఇంజనీరుగా నాగార్జున యూనివర్శిటీలో చేరి ఎగ్జిక్యూటివ్‌ ఇంజనీరు క్యాడర్‌లో పదవీ విరమణ చేశారు.
ప్రపంచంలో ఏ విజేత గాథని చూసినా, ఆ మహత్తర విజయానికి కారణం అతని వ్యక్తిత్వంగా అర్థమవుతుంది. వ్యక్తిత్వం అనేది బహుపార్శ్వయుతమైన పరిణామంగా భావించాలి. ''నేర్చుకో, జీవించు, అందించు'' అనే మూల సూత్రంలో వ్యక్తిత్వ నిర్మాణం, పరిణామం, వికాసం ఇమిడి వుంటాయి. అడిగోపుల వారు నిరంతర అధ్యయన శీలి. క్రమశిక్షణతో కూడిన నడత, దైనందిన చర్యగా, నిత్య 'పరిశీలనం' వృత్తి, ప్రవృత్తుల్లో ఒక భాగం చేసుకున్న వ్యక్తి ఆయన. నిరంతరం సాధనతోనే అడిగోపుల అభ్యుదయ కవిగా ఎదిగాడు. అద్వితీయమైన ఆయన కృషి వృత్తికి ప్రవృత్తికి వన్నె తెచ్చింది. వీరి ప్రత్యేకత సంకల్ప బలం, అది స్పష్టమైనదిగా నిర్దిష్టంగా, లక్ష్యసిద్ధితో కూడుకొని వున్నదిగా వుండడం. ఒక లక్ష్యాన్ని ఎన్నుకున్నాడంటే అది ఛేదించేవరకూ సాధించే వరకు పక్క చూపులు చూడని వ్యక్తిత్వం అడిగోపులది. అందుకే ఆయన దీక్షాదక్షత గల కవిగా ఎదిగాడు.
కవిత్వంలో ప్రభవించిన ప్రతిభ
వామపక్ష భావజాలమున్న కవిగా ''అన్ని గుండెలూ ఎరుపే/ కాని ఎరుపెక్కేది/ కొన్ని గుండెలే''. అంటాడు. రాజకీయ కంఠ స్వరయెత్తిన కవిగా. ''ఐదేళ్ళ కొకసారి వచ్చే / ఎన్నికల్లో నువ్వు / అమ్మాకానికి ఓటుపెడితే / ఐదు సంవత్సరాల / బానిసత్వం కొనుక్కున్నట్లే / కొత్త రంగుల దుష్ట రాజకీయ పల్లకీ / మొయ్యడానికి ఒప్పుకున్నట్లే'' అంటూ హెచ్చరిస్తాడు.
దిశానిర్దేశం చేస్తూ ''కాంతిని కనాలంటే / కళ్ళు తెరవాల్సిందే / రాళ్ళు పగలాలంటే / పిడికిలి బిగించాల్సిందే / కర్మ సిద్ధాంతాన్ని కాల్చాలంటే / అగ్గిపుల్ల గీయాల్సిందే'' అంటాడు.
అన్యాయాల మీద విరుచుక పడిన కలం. ''ఎన్నాళ్ళీ కలుషిత చరిత్ర / ఇంకెన్నాళ్ళీ ఆరనిమంట / ఆగని కన్నీటి గాథలు / ధనమదాంధుల దౌర్జన్యాలు / మతహంకారుల కిరాతకాలు / ఎన్నాళ్ళు? ఇంకెన్నాళ్ళు? అని ప్రశ్నిస్తాడు.
అంటరానితనం మంటగలపాలనే భావనతో ''మా పల్లె బావిలో చేదకు నీళ్ళందక / చేంతాడివ్వమని మాయజమాన్నడిగితే/ అయ్యగారు గుడ్లురిమి / అంటరాని వాళ్ళ బావిలో చేంతాడేసి / అంటరానితనం అంటగట్టాలనా/ అన్నాడు'' అంటరానితనం సమాజాన్ని కుదిపేస్తున్న పరిస్థితి వివరించాడు కవి. ఎర్రజెండా అంటే ఈ కవి దృష్టిలో ''ఎర్రజెండా అరమీటరు గుడ్డ కాదు / అనేకమంది రక్తం'' అంటాడు.దోపిడికి గురౌతున్న జనం సంఘటితం కావాలనే దృష్టితో ''పీడిత తాడిత ప్రజలంతా / సంఘటిత శక్తయి / ఉప్పెనై వెంటాడితే / ప్రతి పూట పగలే వెన్నెల / ప్రతిరోజు వెలుగు జిలుగుల దీపావళే''
అడిగోపుల కవిత్వం నిత్యనూతనం. పాలక పక్షం, మేధావుల్ని గుర్తించడం లేదనే సత్యాన్ని వెల్లడిస్తూ... ''నేటి వ్యవస్థ / మేధావికి రెండుసార్లు / సమాధులు కడుతుంది / బతికుండగానే ప్రతిభకు / చనిపోయాక శవానికి'' అంటాడు ఆయన.
అక్షర మహిమను వెల్లడిస్తూ ''అక్షరం మార్గాన్ని సూచిస్తుంది / అక్షరం మార్పును చూపిస్తుంది / అక్షరం కాంతిని మోసుకొస్తుంది / అక్షరం ఈటెలా దూసుకెళ్తుంది'' అంటాడు. ఒక తాత్త్విక కవిగా ''సముద్రంలో / సంగమించిన నది / మళ్ళీ తన ఉనికి కోసం / బిందువుగా భూమ్మీద రాలుతుంది'' అంటాడు. ముసిరిన వేదనలు మసైపోవాలంటే ''వేదనలో శోధన పుట్టి / శోధనలో వేకువ పొడిచి / అరుణా రుణ పిడికిళ్ళు ఆవిష్కరించబడాలి'' అంటాడు. ఈనాడు నగరాలు ఎలాగున్నాయంటే ''అమానవీకరణ, యాంత్రిక జీవితం, కలుషిత విష వాతావరణం, మత వైషమ్యాలు మాఫియా గ్యాంగుల మధ్య ఏకాకితనం కప్పిన నగరం'' అంటాడు. ''సంకెళ్ళు విచ్చుకోవు, తెంచుకోవాలి'' అనేది అడిగోపుల కవిత్వ ఆంతర్యం.
ఆశావాదిగా అడిగోపుల 'రగిలిన గుండె'తో చీకటి సామ్రాజ్యం, గుట్టు రట్టు చేస్తూ'' చీకటి సామ్రాజ్యమైనప్పుడు / సూర్యుడు కోసం ఎదురుచూడను / చంద్రుని కోసం వేచిచూడను / నా గుండె మండిస్తాను'' అంటూ సూర్య చంద్రులకు ప్రత్యామ్నాయంగా గుండెమంటలే వెలుగులు చేస్తానంటాడు. సామ్రాజ్య వాద దేశాల ఆంతర్యాన్ని విప్పి చెప్తూ ''యుద్ధం ఉన్మాది ప్రేరణ / ఆధిపత్యపు పోరులో / అణ్వస్త్రాల తయారీ / చేసేది ఆయుధ సేద్యం / ఉపదేశం శాంతి సందేశం'' అని స్పష్టం చేస్తాడు. రైతును గురించి ఈ కవి : ''రుణాల నోటీసులు / ఊరితాళ్ళై వేలాడుతూ / కర్షకుణ్ణి వెన్నంటి వేటాడుతుంటాయి. భాషకు బూతులద్ది / అప్పును తీర్చే డబ్బులు కక్కమంటారు / బీటలు వారిన బతుకులు / బాటన పడవని విశ్వసించిన హాలికుడు / మునకే సుఖమనుకొని ఆత్మహత్యలో మునుగుతాడు'' అని పేర్కొంటాడు.
కవిని కవిత్వాన్ని గురించి : ''మనిషి కవి అయితే, వస్తువు పద్యమౌతుంది/ కవి శిల్ప అయితే / పద్యం శిల్పమౌతుంది'' అంటూ కువిమర్శలు చేయవద్దంటూ నదుల్ని నరాల్లో నింపుకున్న వాడు / సముద్రాల్ని గుండెల్లో దాచుకున్నవాడు / రాయాలనుకున్నది రాసిన వాడు / 'కా' కు దీర్ఘం ఎందుకనో / 'రా' కు కొమ్ము లేదనో కలాలను విమర్శలో దించకండి'' అంటాడు. పాఠకుల్లో కవి తన కవిత్వం ద్వారా వో తెగువను బోధిస్తాడు. మరణానికి భయం ఎందుకు? అదెప్పుడూ శరీర అంతర్భాగం / నీకు సంక్రమించిన వారసత్వం నిశ్శబ్దం / నువ్వు నీ వాళ్ళకు ఇవ్వాల్సింది శబ్దం / ఆవేశం, ఆవేదన / ఆందోళన కూడిన తిరుగుబాటు'' అంటాడు.
'ఆరుద్ర' అడిగోపుల కవిత్వం మీద పద్యం చెప్తూ ''పిడికిలి బిగించి ప్రజలు / మ్మడిగా మనయీ వ్యవస్థ మార్చే దాకా / పెడబొబ్బ సింహనాదం / అడిగోపుల హోరుగాలి ఆగవు సుమ్మీ'' అంటాడు. ఇంకా.. ఇంకా.. ''వేషాల్నీ ద్వేషాల్నీ / భాషల్నీ భేషజాల్నీ / లక్ష్మణ రేఖల్నీ / సంకుచిత రాజకీయాలు నాటిన / సరిహద్దుల్నీ చీల్చుకొని / మోదాన్నీ, ఖేేదాన్నీ మోసుకొని సాగుతుంది. అడిగోపుల వెంకటరత్నమ్‌ అభ్యుదయ కవితారత్నంగా ప్రకాశిస్తూనే ఉంటాడని నమ్ముదాం!