అనుభవ గాధ వీరయ్య కథ

విఎంకె లక్ష్మణరావు
94417 49192

వీరయ్య .. నామవాచకం కాదు.
వీరయ్య .. ఓ కథా నాయకుడు కాదు.
వీరయ్య .. ఓ బహువచనం.
వీరయ్య .. ఒకానొక కాలపు జీవితానికి ప్రతిరూపం.
వీరయ్య .. దుర్భర, దారిద్య్ర, కాటక పరిస్థితులను తాళలేక బతుకుదారి వెతుక్కున్న బాటసారులకి ఓ నిలువెత్తు రూపం.
వీరయ్య .. జీవితమంటే ఎత్తుపల్లాలని సర్దుకుపోవడమే కాకుండా లేమి ఎంతటి శాపగ్రస్తమో వివరించే ఓ జీవితం. ఆ జీవితానికి నిలుపుటద్దం ఈ పుస్తకం. పేజీలను తిరగేస్తుంటే అక్షరాల్లోంచి దృశ్యం కదలాడుతుంది. ఒకానొక ఆలోచన దృశ్య రూపం దాల్చాలంటే అందుకోసం ఎంతగా శ్రమించాల్సివస్తుందో మనకి తెలుస్తుంది. పేరుకు ముత్తాత వీరయ్య గురించి ఆరాయే. కాని, దేశం కాని దేశానికి, ఖండంకాని ఖండానికి తన ముత్తాత ఎందుకు వెళ్లాల్సి వచ్చిందో? ఆ పరిస్థితులు తెలుసుకునే ప్రయత్నం కనిపిస్తుంది. అతను, అతనితో పాటు వెళ్లిన అనేక శ్రమ చేతులూ ఆ క్రమంలో కనుగొనడం జరిగింది. ఆ చరిత్రను తగిన పుస్తకాల నుంచి సేకరించడంతో పాటు తన నాయనమ్మ చెప్పే ఊసులను జోడించి అద్భుతమైన కల్పనతో, సరళమైన వాక్యాలతో ఆద్యంతం ఆకట్టుకుంటుంది. ముత్తాత మీద ప్రేమ, అనురాగం, ఆప్యాయత, ఆపేక్ష అనువణువునా అక్షర రూపంలో వ్యక్తమవుతూనే ఉంటుంది. కలని అందరూ కంటారు. ఆ కలను సాకారం చేసుకునేందుకు ఎంతగా ప్రయాశపడాలో రచయత కఅష్ణ శ్రమలో ప్రస్పుటమవుతుంది. ఆ శ్రమ ఎంతో కఠోరమైంది. ఎన్నో వ్యయప్రయాశలతో కూడింది. విరామం ఎరగంది. కొన్నిసార్లు విసుగు పుట్టిస్తుంది. మరికొన్ని సార్లు ఇంత అవసరమా అనిపిస్తుంది. ఇంకొన్ని సార్లు దీని వలన ఏమి ప్రయోజనం అనిపిస్తుంది. కాని, శోధనలో తెలుసుకునే కొత్తకొత్త విషయాలు మనసును ఆహ్లాదపరుస్తుంది. ఉత్సాహంతో ఉరుకులు పెట్టేటట్లు చేస్తుంది. పదుగురితో పంచుకోవాలన్న తపనను రేకెత్తిస్తుంది. అటువంటి కోరిక ఫలితమే ఈ పుస్తకం. 190 ఏళ్ల క్రితం జరిగిన విషయాలు గురించి తవ్వి తీయాలంటే గతంలో ఎంతో కష్టమైన పని. 'ఇండెంచర్‌' రిజిస్టర్లు దొరికినా సరైన సమాచారాన్ని సేకరించేందుకు పడ్డ పాట్లు అన్నీ ఇన్నీ కావు. దీనికి కారణం అదొక గాధ. పేర్ల నమోదులో దొర్లిన తప్పులు. వలసదారి పట్టిన వారిలో కొందరు కులం రీత్యా తమను దాచుకునేందుకు తమ పేర్లని తప్పుగా నమోదు చేసుకోవడం, పేర్లను నమోదుచేసిన వారికి ఆ పేర్లతో భాషాపరమైన సమస్యలు ఉండడం... ఇటువంటి కారణాలు రీత్యా వీరయ్య ఆచూకీ పట్టుకోవడానికి రచయత ఎక్కిన గుమ్మం, దిగిన గుమ్మం తప్పింది కాదు. ఆయన అడుగులు సౌత్‌ ఆఫ్రికాలో పదిలంగా ఉన్నాయని తెలిసినా అవెలా కనిపెట్లాలన్నది రచయత కఅష్ణ గుబిలికి ఓ ప్రశ్న. ఎన్నెన్నో ప్రయత్నాలు. చివరికి తన కుటుంబ వఅక్షంలో ఓ కొమ్మ ఫేస్‌ బుక్‌ ద్వారా చేతికి చిక్కింది. అలా మెసేజీలలోంచి ఫోన్లలోకి సంభాషణలు సాగించే అనుబంధం ఏర్పడింది. ఆ అనుబంధంతో, ఆ చేయూతతో రెక్కలు కట్టుకుని సౌత్‌ ఆఫ్రికాలోకి అడుగుపెట్టడం, అక్కడ నుంచి పరిశోధనా కేంద్రాలకు పరుగులు తీయడం, ఆ కేంద్ర నిర్వాహకురాలి సూచనతో తిరుగు ప్రయాణ రిజిష్టర్‌ని సంపాదించడం, అక్కడ దొరికిన తీగను పట్టుకుని ఒక్కొక్క అడ్రస్‌ని కనుగొనడం, వారి గురించి ఆరా తీయడం, అలా తమ వంశ వఅక్షాన్ని రూపొందించడం... ఇవన్నీ సాంకేతికత పురోగతి సాధించి పెట్టిన సౌకర్యాల పుణ్యమేనని మనకి తొలి రెండు అధ్యాయాలు అర్ధం చేయిస్తాయి.
ఈ కథ ప్రధానంగా ఇండెంచర్‌ జీవితాలు చుట్టూనే తిరుగుతుంది. 1830లలో సాగిన ఈ విధానం గురించి విపులీకరిస్తుంది. నిరక్షరాస్యత, ఆర్ధిక లేమి, నీటి వనరుల కొరత, గంపెడుమంది పిల్లలు, కూలి ఆడితేనే గాని పొయ్యి వెలగని పరిస్థితి. వీటికి తోడు కరవు కాటకాలు. వీటన్నింటితో ఒక్క ఆంధ్ర రాష్ట్రమే కాదు దేశ వ్యాపితంగా కూడా గ్రామీణ జీవితం కడు దుర్భరం, దయనీయం. తిండి కోసం పరితపించాల్సిన దుస్థితి. ఈ గాయాలకి తోడు వడ్డీ భారాలు మనషులను మనషులుగా ఉండేటట్లు చేయని పాడుకాలం. కసింత భూమి ఉన్న వాడి పరిస్థితే ఇంతటి దయనీయంగా ఉంటే లేని వాడి పరిస్థితి ఊహించడానికే ఉలికిపడే పరిస్థితి. వాటి పర్యవసానంగానే ఉత్తరప్రదేశ్‌, బీహార్‌, కలకత్తా, మద్రాస్‌ ప్రెసిడెన్షీ నుంచి ఇండెంచర్‌ కింద లక్షలాది మంది కూలీలు దక్షిణాఫ్రికా చెరుకు తోటల్లో పనికి తరలిపోవల్సి వచ్చింది. గ్రామాలలో బతకలేని స్థితిలో ఉన్న వారికి ఈ ప్రయాణం ఓ హామీ. మెరుగైన జీవితానికి భరోసా. ఇక్కడ ఉండి పస్తులు ఉండే కన్నా అక్కడకి వెళ్లి బలుసాకు తినైనా బతకవచ్చునన్నది తొలి అడుగులు చెప్పే చేదు నిజం. ఈ పరిస్థితులే శ్రామికుల మారకానికి ఓ వ్యవస్థనే నెలకొనేటట్లు చేసింది. తరలించేందుకు ఓ కంపెనీ, ఆ కంపెనీ పరిధిలో లైసన్సుదారులు. ఆ లైసన్సుదారుల కింద ఏజెంట్లు, ఆ ఏజెంట్లు కింద మాటలతో బురిడీలు కొట్టించేవారు. ఇలా ఉంటుంది. వీరి పని అంతా గ్రామాలలో తిరగడం, పట్టణ కూడలల్లో మాటు వేయడం, నిస్సహాయి స్థితిలో ఎవరు కనిపించినా, ఏ పనీ దొరకడం లేదని నిరాశా, నిస్పృహలో కొట్టిమిట్టాడుతున్నట్లు ఏ మాత్రం కనిపించినా, ఒంటరి బతుకులు వెళ్లి దీస్తున్న వారి అగుపించినా 'ఎక్కువ ఆదాయం' అని మంత్రం వేసి వారిని వశపరుచుకోవడం. గేలానికి చిక్కిన దగ్గర నుంచి ప్రేమంతటినీ ప్రదర్శించడం, వారి అవసరాలకి కొన్ని పైసులు ముట్టజెప్పడం, ప్రయాణానికి బయలుదేరేటట్లు వశీకరించడం ఎంత నేర్పుగా సాగుతుందో కళ్లకు కడుతుంది. అలా మూట సర్దుకుని బయలుదేరిన వారందరినీ ఒక దగ్గరికి చేర్చుతారు. బెజివాడలో అయితే ఆనాడు అటు మద్రాసుకిగానీ, ఇటు కలకత్తా లేబర్‌ డిపోలకే వారిని తరలించేవారు. వాస్తవానికి, వారివారి స్వస్థలాల నుంచి తీసుకుని వెళ్లే ట్రైన్‌లలో ఉన్న స్థాయీ బేధాలు, ఆ బోగీలు చాటి చెప్పేవి. ఇప్పుడు మనం చూసినట్లయితే పశువులను తరలించే బోగీలు నాడు వీరిని తరలించేందుకు ఉపయోగించేవారు. శారీరక అవసరాలు తీర్చుకోవాలన్న కూడా ట్రైన్‌ ఆగాల్సిన పరిస్థితులు నెలకొని ఉండేవి. అటువంటి అస్పఅశ్యత కొనసాగేది. అది కూడా బగ్గుతో నడిచే ట్రైన్లు. అంటే ఎంత సమయం పడుతుందో మనం అర్ధం చేసుకోవచ్చు. ఆయా గమ్య స్థానాలకు చేరుకున్న తరవాత వారిని డిపోల వద్దకు తోలుకుని వెళ్లేవారు. ఆ బందెల దొడ్డిలోకి చేర్చిన తరువాత అక్కడ నుంచి వారు బయటకి వెళ్లడానికి అవకాశం లేదు. ఇండెంచర్‌ కింద వెళ్లేందుకు ఓడ వచ్చేందుకు వేచి ఉండాలి. అది వచ్చేంత వరకే కాదు. అది నిండేంత వరకూ అక్కడే పడిగాపులు కాయాలి. ఆ ఏజెంట్లు పెట్టింది తినాలి. ఓడ వచ్చే సమయానికి ఒప్పంద పత్రాలు వస్తాయి. అంతకముందు వారు అక్కడ పనిచేసేందుకు తగిన ఆరోగ్యవంతులా కాదా అన్నది కూడా మెడికల్‌ రిపోర్టు తీసుకోవల్సి ఉంటుంది. ఇందుకోసం పట్టణం నుంచి వచ్చే డాక్టర్‌ బాబు సర్టిఫికేట్‌ చేస్తేనే ఓడ ఎక్కుతారు. లేకుంటే ఇంటికి వారి మానాన వారు వెళ్లాల్సిందే. ఈ క్రమంలో కొన్ని కుటుంబాలు విచ్ఛన్నమైన పరిస్థితి కనిపిస్తుంది. భార్యాభర్తలు విడిపోవడాలు తటస్థిస్తాయి. అక్కా చెల్లల్లూ, అన్నాదమ్ముళ్లూ ఒకరిని మరొకరు వదలుకోవల్సీ వస్తుంది. ఈ అడ్డంకులన్నీ దాటుకుంటే గాని దక్షిణాఫ్రికా తోటల్లో పనికి వెళ్లలేని పరిస్థితి. వీటన్నింటి రీత్యానే బంధాలనూ, బంధుత్వాలనూ, రక్త సంబంధాలనూ తెంచుకుని తమ తమ గ్రామాలలో పడ్డ కష్టాల నుంచి గట్టెక్కాలని చావోరేవోకో సిద్ధపడిన తీరు తరుమకొచ్చిన జీవన పరిస్థితులు కళ్లకు కడతాయి. కదిలిన ఓడల్లో స్థాయీ బేధాలు కనిపించినా, మూడో తరగతిలో ఉన్న ఇండెంచర్‌ కూలీల్లో మాత్రం ఎటువంటి కులాల, వర్ణాల పట్టింపులూ కనిపించనైనా కనిపించవు. కాని, బలహీన స్థితిలో ఉన్న మహిళల పట్ల వివిధ స్థాయిల్లో ఉండే మగవాళ్ల అసభ్యకరంగా ప్రవర్తించడం కూడా ఈ ఓడలో ఓ ఘటన చాటిచెబుతుంది. ఇటువంటి ఎన్నో ఘటనలతో కూడిన ఆ ప్రయాణ అనుభవాలన్నీ సినిమాని మరిపిస్తాయి.
సుదీర్ణకాల ప్రయాణం తరువాత బతికిన వారు పనికి అమ్ముడుపోయేందుకు మరో ఒడ్డకు చేరుతారు. అక్కడ కూడా తమని కొనుగోలు చేసుకునే వారి కోసం నిరీక్షణ. కొన్ని రోజులు తరవాత వచ్చే దొరలు తమకి పనికి వచ్చే వారెవరో వైద్య పరీక్షలు చేయించి మరీ కొనుగోలు చేస్తారు. ఆ అదఅష్ట పరీక్షలో ఎంపికైన వారు అయిదేళ్ల కోసం ఇండెంచర్‌ చేయాల్సిందే. గ్రామాల నుంచి తరలించేందుకు ఏజెంట్లు చెప్పిందానికీ, మద్రాసులో ఓడ ఎక్కే ముందు సంతకం చేసిన కాగితాలకీ, ఇక్కడకి చేరిన తరువాత జరిగిన అంగీకార పత్రాలకీ ఏ మాత్రమూ సంబంధం ఉండదు. ఆ విషయం కూడా నిరక్షరాస్యత రీత్యా తెలుసుకునే అవకాశం లేదు. రోజుల తరబడి కాలి నడకన చెరుకు తోటలకి పయనం, ఎంతో కఠినమైన అక్కడి పని విధానం, ఆ పనిలో ఏమాత్రం అలసట చెందినా సర్ధార్‌ చేత కొరడా దెబ్బలు, జీతం కోతలూ... ఇలా చెప్పుకుంటూ పోతే అదో కన్నీటి గాధ. వీటన్నింటి మధ్యనే వీరయ్య నడిచాడు. ఈ క్రమంలోనే స్నేహితులను కూడగట్టాడు. ఒకరికిమరొకరు చేదోడువాదోడు అయ్యారు. కులమతాల పట్టింపులు లేకుండా అందరూ కలిసికట్టుగా పనిచేసేవారు. ఆ పనిలో దెబ్బ తగిలిన ప్రతి సారీ పుట్టిన ఊరి బంధాలు కదిలేవి. అమ్మానాన్నల జ్ఞప్తికి వచ్చి తుళ్లిపడే వారు. బెంగపెట్టుకునేవారు. ఎవరి గతాలను వారు ఒకసారి అవలోకనం చేసుకోవడంతో కన్నీటి చారికలు కట్టేవి. అంతలోనే వారికి వారే ఓదార్చుకునే వారు. మరొకరి భరోసాతో తేరుకునే వారు. ఈ కష్టాలు కలకాలం ఉండవని, డబ్బులు సంపాదించుకుని ఇంటికి పోవచ్చనని ఎవరికి వారు తమాయించుకుని తెల్లేరే ఎవరి పనిలో వారు పడే వారు. కాని, వారాంతంలో డబ్బులు అందుకునే సమయానికి చేతిలో చిల్లిగవ్వ కూడా మిగలక లబోదిబోమనేవారు. మోసం పోయామని అనుకునేలోపే సర్ధార్‌ గాండ్రింపు తుళ్లిపడేలా చేసేది. ఈ లోకంలోకి తిరిగి వచ్చేసరికి ఎదురుగా చేయాల్సిన పని కనిపించేది. నిర్ణీత పనిని నిర్ధేశిత కాలంలో పూర్తికాకపోతే ఇచ్చిన ఈ అరకొరలో కూడా కోతలు పడేవి. దీంతో బతుకు దుర్భరంగా మారేది. ఒక్కసారిగా పెనం మీద నుంచి పొయ్యిలో పడ్డామన్న బాధ సలిపేది. అయినా ఒప్పుకున్నాక తప్పుకుందామన్న వీలులేని పరిస్థితి.
జరిగిన మోసం గురించి చెప్పుకునే వీలు ఆ దేశంలో చట్టం కల్పించింది. ఆ చట్టం ముందు మొరపెట్టుకునేందుకు వెళ్లాలంటే ఎవరి మీదనైతే ఫిర్యాదు చేయాలో వారి వద్ద నుంచే 'పాస్‌ ' పొందాలి. ఆ పాస్‌ లేకుండా ఆ తోట దాటి వెళ్తే పోలీసులతో నానా అవస్థలు పడాల్సిన పరిస్థితి. అంటే ముందుకు వెళ్తే గొయ్యి, వెనక్కి వెళ్తే నుయ్యి అన్న చందాన వారి పరిస్థితి తయారైంది. అయినా అడిగే వారు ఉండరు. కడిగే వారు అసలే ఉండరు. దేశం కాని దేశంలో నోరుమూసుకుని అనుభవించడం, తమ తలరాతలని ఎవరికి వారు నిందించుకోవడం అక్కడ పరిపాటి. పొరపాటున కష్టమనిపించి గొంతెత్తి తన గోడు వినిపించుకుంటే సర్దార్‌ పెట్టే వాతలతో వారి పని సరి. ఎంతో విషాదభరితమైన ఈ ప్రయాణంలో పని దొరికిందన్న చిన్నపాటి ఆశ. కన్న ఊరిలో ఇదికూడా లేదన్న యాతన. ఆ దుర్భిక్ష పరిస్థితుల వలనే ఎంత దూరం వచ్చామన్న తలపు. అలా సర్ధుకుని పోయారు ఏళ్లకు ఏళ్లు. అయిదేళ్లు గడిచిన తరవాత చట్టం ప్రకారం ఫ్రీ లేబర్‌ అవుతారు. ఎక్కడైనా పనిచేసుకునే స్వేచ్ఛను ఇచ్చిన ఆ చట్టమే అలా బతికేందుకు కొంత రుసం చెల్లించాలని ఆంక్ష విధించడం విస్తుగొల్పుతుంది. చట్టం ఉన్న వాడి చుట్టం ఇందుకనే అంటారనిపిస్తుంది. ఆ బాధలన్నింటినీ తాళలేక ఎంతకాలమైనా అక్కడే ఆ ఎస్టేట్‌ ల్లోనే కాలం గడిపేవారు. అలాంటి వాస్తవిక జీవితంలోంచి ఒకానొక రోజున వీరయ్య గాంధీ ఆశ్రయానికి వెళ్లాల్సిన రావడం, అక్కడ మరో ఎస్టేట్‌ సర్దార్‌ కిషన్‌ సింగ్‌తో పరిచయం ఏర్పడడం, ఇండెంచర్‌ పూర్తి అయిన తరువాత సింగ్‌ సహకారంతో 'హ్యూలెట్‌' ఎస్టేట్‌కి తరలిపోవడం జరుగుతుంది. అక్కడ వీరయ్య నాయకత్వ పటిమను గుర్తించిన కిషన్‌సింగ్‌ మరింతగా ప్రోత్సహించడం, అతను ఎస్టేట్‌ వదిలే సమయానికి ఆ సర్దార్‌ పదవిలోకి వీరయ్యను సిఫార్సు చేయడం, అందుకు ఆ ఎస్టేట్‌ యజమాని అంగీకరించడం జరిగిపోతాయి.
అలా సర్దార్‌ వీరయ్య అయ్యాడు. అమాంతం జీవితంలో కొత్త వెలుగులు తొంగిచూస్తాయి. అలా ఓ కుటుంబం ఏర్పడుతుంది. కష్టమయ జీవితం నుంచి సుఖమైన జీవనయానం సాధ్యమవుతుంది. అందివచ్చిన అవకాశాన్ని అందిపుచ్చుకుని నిలదొక్కుకున్న వైనం మనకి కనిపిస్తుంది.
ఒకానొక రోజున వీరయ్య తన కుటుంబాన్ని బలవంతంగా ఒప్పించి ఇండియాకి తిరిగి రావడం జరుగుతుంది. విజయవాడ వద్ద గల తన సొంతూరు కుర్లపాడు వెళ్లడం అక్కడ తన తల్లిదండ్రులు చనిపోయారన్న వార్తతో కలత చెందడం, సికింద్రాబాద్‌లో తలదాచుకోవడం, తను తెచ్చుకున్న బంగారం, డబ్బూ కొంత తన స్నేహితులకీ, తన బంధువులకీ దానం చేయడం జరిగిపోయింది. ఆ తరువాత కుటుంబ కష్టాలు ప్రారంభమవుతాయి. వీరయ్య భార్య అనుమానించినట్లుగానే సొంత గడ్డ మీద పరాయివాళ్లుగా మసలాల్సిన పరిస్థితి ఏర్పడుతుంది. అక్కచెల్లెళ్లుని కలుసుకున్నా జీవితంలో వెలితి మాత్రం తీరలేదుగాక తీరలేదు. విషాదపు ఛాయలు తొలగలేదు. కుటుంబంలో సంక్షోభం ఏర్పడింది. చెల్లాచెదరు అయ్యారు. ఒకరి తరువాత మరొకరు వ్యధాభరితమైన జీవితాలను గడిపి తనవు చాలిస్తారు. ఈ మధ్యలో ఆనాటి కాలంలో మద్రాస్‌ ముఖ్యమంత్రి మునిస్వామి విజయవాడ వచ్చినప్పుడు ఇంగ్లీష్‌లో వారిని ఆకర్షించేందుకు వీరయ్య కుమారుడు నాగూరు ఎంతో ఉపకరించేవారు. అది ఎంతగానో నాగూరికి ఉపయోగపడింది కూడా. ఇండెంచర్‌ కింద బ్రిటీష్‌ ప్రభుత్వం ఇవ్వాల్సిన భూమి కోసం ఎన్నిమార్లు ప్రయత్నించినా ఫలితమివ్వనది, 'ఆంగ్ల భాష' ఆ అదృష్టాన్ని కల్పించింది. దక్కిన భూమిని చదును చేసుకుని ఆదాయంగా మారుతున్న సమయానికి సినిమాలో ట్విస్టు మాదిరిగా ఆ భూమి మీద మనసు పడిన గ్రామ పెత్తందారు బయటకి వస్తాడు. దాని స్వరూప, స్వభావాలను కూడా మార్చారు. ఆ పెత్తందారు వేసిన ఎత్తుగడలతో వీరయ్య కుటుంబం ఛిన్నాభిన్నమవుతుంది. మళ్లీ కొత్త జీవితాల కోసం వెంపర్లాట మొదలవుతుంది. ఆ నాగూరు కుమారుడే గురుమూర్తి, ఆ గురుమూర్తి కుమారుడే కఅష్ణ. ఆ కఅష్ణే ఈ రచయత.
ప్రస్తుతానికి రచయత కఅష్ణ అమెరికాలో ఉద్యోగం చేస్తున్నారు. తెలుగునాట సాహితీవేత్తల సహచర్యంతో, నాయనమ్మ చెప్పే కథలతో సాహిత్యం పట్ల అనురక్తిని పెంచుకున్నారు. ఆ క్రమంలోనే ఈ శోధనకి సిద్ధపడ్డారు. వృత్తి రీత్యా ఎన్నో దేశాలు సంచరించారు. ఆ క్రమంలో అనేక జీవితాలను చూశారు. వారితో సంభాషించారు. అలా దొరికిన మరో జీవితమే మల్లేష్‌. చివరి అధ్యాయంలో ఆయన పరిశీలనా క్రమం ప్రశంసనీయం. ఇండెంచర్‌ కి కాలం చెల్లినా అది అధునికతను సంతరించుకుని 'కఫాలా' రూపంలో కొనసాగుతుందన్న వాస్తవం మనకు అర్ధం చేయిస్తుంది. అందుకు దుబారులో భారతీయ కూలీల జీవితానుభవాలు మన కళ్లకు కడతాయి. మల్లేష్‌ జీవితాన్ని ఆధారం చేసుకుని నాటికీ, నేటికీ పరిస్థితుల్లో ఏ మార్పూ లేదన్నది బోధపడుతుంది. ఆనాడు చట్టాలూ, హక్కులూ అనేవి లేని కాలం. కాని, ప్రపంచ స్థాయిలో ఎన్నో సంస్థలు, హక్కుల కోసం పనిచేసే ఎన్నో వ్యవస్థలు ఉన్నప్నటికీ అవేమీ కూలీ జీవితానికి భరోసాని ఇవ్వడం లేదన్నది తేటతెల్లమవుతుంది. ఈ పరిస్థితులు మారేందుకు ఓ ప్రయత్నం చేయాలని, అందుకు అందరి సహకారం కావాలన్న అభ్యర్ధనతో ఈ కథ ముగుస్తుంది.
255 పేజీల ఈ వీరయ్య పుస్తకంలో కిల్లీ క్యాంప్‌ బిల్‌ గ్రంథం నుంచి అనేక ఫోటోలను మనకి అందించారు. అధ్యయనం చేసిన వివిధ పరిశోధనా పత్రాల నుంచి సమాచారాన్ని సమీకరించారు. మహాత్మాగాంధీ ముని మనవరాలు ఉమామేస్త్రీతో సహా వివిధ పరిశోధనా పత్రాల నుంచి, పుస్తకాల నుంచి సమాచారాన్ని సేకరించారు. ఈ రచనల సహకారంతో వీరయ్య కథను ఆకట్టుకునే విధంగా, ఆసక్తికరంగా రూపొందించారు. ఇంగ్లీష్‌లో కృష్ణ రచన చేస్తే తన తండ్రి గురుమూర్తి తెలుగీకరించడం ఓ విశేషం. చదివించే గుణమన్న ఈ రచనకి ముందుమాట రాసిన తనికెళ్ల భరణి 'ఘనీభవించిన తమ పాత తరాల కన్నీటి బిందువుల్ని వజ్రాలుగా మూటగట్టి 'వీరయ్య'గా మన ముందు పరిచారు' అని చెప్పడం ఈ పరిచయానికి ముమ్మాటికీ సందర్భోచితమవుతుంది.