థేరీ గాధలు ... బౌద్ధ సన్యాసినుల కవిత్వం

గిరిప్రసాద్‌ చెలమల్లు
94934 88201
ప్రముఖ కవి, రచయిత, పరిశోధకుడు బొల్లోజు బాబా తాజాగా వెలువరించిన అనువాద కవితా సంకలనం 'థేరీ గాథలు. క్రీస్తు పూర్వం ఆరవ శతాబ్దం నాటి ఒకానొక ఆలోచనల పరంపర ఇది. నాటి రాజమాతల దగ్గరి నుంచి వేశ్యల వరకూ తమ మనసులోని ప్రకంపనల హౌరును సన్యాసినులుగా మారాక పాళీ భాషలో అక్షరీకరించగా బొల్లోజు బాబా తేట తెలుగులోకి అనువదించారు.
2565 ఏళ్ల కింది భిక్షుణుల భావాల పరంపరతో ఈ పుస్తకంలోని ప్రతి పేజీ నిండి పోయింది. బుద్ధుడి సందేశాలకు థేరీలు అక్షర రూపం ఇస్తూ రాసిన కవితలు బౌద్ధ సిద్ధాంతాల ప్రాతిపదికన సాగాయి.
'థేరికా!
నీకు చిన్నప్పుడు పెట్టిన పేరు ఇన్నాళ్ళకు నిజమైంది
నీవు స్వయంగా కుట్టుకొన్న బొంత కప్పుకొని
హాయిగా నిదురించు
నీ వాంఛలన్నీ కుండలో దాచిన మూలికల్లా
వడలి ఎండి పోతాయి ఇక..' ఈ కవితలో దు:ఖానికి మూలం కోరికలే అన్న మూల సూత్రం ప్రతిబింబిస్తుంది. ముత్త అనే కవితలో 'ఏ బంధనాలు లేని మనసుతో నీ భిక్షను ఆరగించు' అని, బంధనాల నుంచి విముక్తి సూక్తిని పలికించా రు. మరొక తిస్సా కవితలో 'తిస్సా! దమ్మ మార్గాన్ని వీడకు, ఈ క్షణాన్ని చేజార్చుకోకు! చేజార్చుకంటే దురవస్థల పాలవుతావంటూ' ధమ్మ మార్గ విశిష్టతను కాలం విలువను క్రోడీకరించి చెప్పారు. 'ధీరా! నిబ్బాణని నీ గమ్యం చేసుకో!' అంటూ రాగ ద్వేష మోహాలను అధిగమించే స్థితిని చేరుకోండని వక్కాణించారు. 'మిత్తా సాధన చేయి శాంతిని పొందు!', 'భద్రా! యోగ క్షేమాన్ని సాధన చేయి/ నిన్ను వెనక్కి లాగే శక్తుల నుంచి అదే రక్షిస్తుందని' భిక్షుణుల సాధనలోని మర్మాన్ని లోకం ముందుంచారు.
శిక్షణ, సాధన ఒకదానికొకటి పెనవేసుకుని పోయాయి ముత్త అనే కవితలో. 'నేను స్వేచ్ఛని పొందాను/ మూడు కుటిల విషయాల నుంచి/ భర్త, రోలు,రోకలి/ నేను విముక్తి పొందాను మూడు కుటిల విషయాల నుంచి/ జననం, మరణం, పునర్జన్మ' ఈ కవితలో బాధించబడేవి, బాధ పెట్టేవి రెండింటినీ త్యజించమనే సంకేతాన్ని బహిరంగంగా ప్రకటించారు. 'ఎవరి హృదయం భోగలాలసకు కేంద్రం కాదో ఆమె ప్రవాహంలోకి ప్రవేశించినట్లే' అని ధమ్మదిన్నె కవితలో సెలవిచ్చిన సన్యాసిని ఆత్మకథలోని నిజాన్ని ప్రపంచం ముందు ఉంచారు. ప్రవాహం యొక్క అర్థాన్ని కూడా అదే పేజీలో పొందుపరచారు రచయిత. అష్టాంగ మార్గంలో నుంచి నిబ్బాణ దిశగా వెళ్ళే దశను ప్రవాహంలోకి ప్రవేశించినట్లని అర్థం చెప్పారు. కొత్త పదాలకు ప్రతి పేజీలో రచయిత అర్థం వివరించారు.
ఉత్తర అనే కవితలో 'దేహం మనసు మాటలను స్వాధీనం లోకి తీసుకున్నా! వాంఛలన్నీ వేళ్ళతో పెళ్ళగించాను!' అంటారు. వాంఛల మూలాన్ని చేధించే ప్రయత్నం ఆ కవితలో కనిపిం చింది. భిక్ష కోసం సంచరిస్తూ ఎండకు తాళలేక తూలి పోతుంటే 'నేనే ఒక గుప్పెడు మెతుకులు, ప్రపంచం మొత్తం ఒక భిక్షా పాత్ర' అనే మహత్తర సందేశం ఓ సన్యాసిని కలం నుంచి నాటి కాలాన్ని పట్టించి ఇచ్చింది.
సంఘ అనే కవితలో 'ఇంటిని కొడుకును పశుసంపదను ఇష్టపడే వాటినన్నింటిని వదిలేసా!/ ఎంతో శాంతిగా వుంది నాకు' అని కోరికలను జయించిన భిక్షుణుల మనస్తత్వం తెలుస్తుంది. జెంతి అనే కవితలో దారి తప్పకుండా ఈ దారిలో నడవటానికి కావాల్సిన స్నేహితులను ఉటంకిస్తూ ఎరుక, పరిశీలన, పరాక్రమం, ఆనందం, ప్రశాంతి, ఏకాగ్రత, సమతుల్యతలను పేర్కొన్నారు. అవే సప్త బోధ్యంగములు అని రచయిత వివరణ ఇవ్వడం సందర్భోచితంగా వుంది. సుమంగళుని తల్లి కవితలో 'వేడి ఇనుప కడ్డీని నీటిలో ముంచినప్పుడు వచ్చే శబ్దాలవలె సడి చేస్తూ/ నా రాగ ద్వేషాలు చల్లారి పోయాయి' అనే వాక్యంలో వస్తు వైవిధ్యం కనిపించింది.
వ్యభిచారి నుంచి సన్యాసినిగా మారిన అర్థకాశి చెప్పుకొన్న కవితలో 'ఒకప్పుడు నా వెల నిర్ణయించినప్పుడు/ అది కాశీ పట్టణం మొత్తం సంపాదనతో సమానంగా వుండేది, చాలా మంది విటులు గడిచాకా నా ధర సగానికి తగ్గించబడిందంటూ ఈ దేహం నాకు ఇచ్చినవి చాలు అనుకున్నాను/ అలసి పోయాను రోసి పోయాను' అని ఆవేదన వ్యక్తం చేస్తూ త్రివిద్యలతో జన్మ రాహిత్యాన్ని పొందానని బౌద్ధం వల్ల ప్రక్షాళన జరిగిందనే సత్యాన్ని తెలియ చేసారు.
'ఉత్తమ జన్మ కొరకు ఎన్నో ఉపవాసాలు ఉన్నాను/ అష్టమి ఏకాదశి చతుర్ధశి పౌర్ణమి ఎన్నో ఉపవాసాలు ఉండేదాన్ని/ ఈ రోజు శిరో ముండనం గావించుకొని/ ఒక పూటే తింటున్నాను/ ఉత్తమ జన్మ పట్ల నా మనసులో ఏ బెంగా లేదిక' ఈ కవితను మూఢ నమ్మకాలపై ఎక్కుపెట్టిన అస్త్రంగా పరిగణించాలి. ఉబ్బిరి అనే కవితలో చనిపోయిన కూతురు కోసం రోదిస్తున్న తల్లిని ఓదార్చే క్రమంలో 'జీవా జీవా అంటూ రోదిస్తూన్నావు/ జీవా అనే పేరు గల ఎనభై నాలుగు వేలమంది కుమార్తెలు ఈ శ్మశానంలో చితిపై కాలిపోయారు/ వారిలో ఏ కుమార్తె కొరకు నీవు దు:ఖిస్తున్నావు' అనే సంఘర్షణ 'ఈ రోజు బాణం లేదు/ హృదయ గాయం నయమైంది' ముగింపుతో పరిణతి పొందింది.
శైల కవితలో 'ఇంద్రియ సుఖాలు కత్తులు శూలాల వంటివి/ అవి నిత్యం ఈ దేహం, మనసులను ఖండిస్తుంటాయ'ని వయసు వాంఛలపై కొరడా ఝుళిపించారు. 'స్వేచ్ఛ నొందిన హృదయానికి అందే అనంతమైన దూరాలతో పోల్చినప్పుడు కొన్ని అంగుళాల మాంసపు తునక ఏపాటిది?' అనే ప్రశ్న అవయవాల నిగ్గును తేల్చేసింది. శిశూ పచాల కవిత.. బౌద్ధ మతం చెప్పిన స్వర్గం తావతింసకి అధిపతి ఇంద్రుడని, ముప్పై ముగ్గురు దేవతలున్నారనే కొత్త చర్చను లేవదీస్తుంది. ఆ తావతింసలో 'ఇతరుల సంపదను సుఖిస్తూ స్వేచ్ఛా జీవనం సాగించవచ్చు కానీ వారు జీవన్ముక్తులు కారు, జరామరణ వలయంలో పరిభ్రమిస్తున్నారు' అంటూ ఆ స్వర్గాన్ని నిర్వచించే ప్రయత్నం గావించబడింది. ఆమ్రపాలి కవితలో 'చూసావుగా నా దేహం ఎలాగ శిథిలమైందో/ నేడు ఇది బాధలు వసించే చోటు/ పెచ్చులు రాలిపోతున్న ఒక జీర్ణ గృహం' యవ్వనాన్ని వృద్ధాప్యాన్ని పోల్చుతూ దేహం శాశ్వతం కాదని చెప్పారు. శుభ అనే కవితా సంభాషణలో యువతీ యువకుని మధ్య పదాల దొర్లింపు హఅద్యంగా సాగుతూ అష్టాంగ మార్గ ఔన్నత్యాన్ని పై చేయిగా మలిచారు. గమ్యం కోసం వెతికే క్రమంలో 'వినబడుతోందా! ఆకుల మధ్య అలల సంగీతం ముందుకు సాగు' అని తీరాన్ని తాకే సత్తువ నిచ్చే చేతనను ఇవ్వగలిగింది.
ఇంకా ఈ పుస్తకంలో చాలా కవితలు ఉన్నాయి. బాధలున్నాయి. తల్లీ కూతుళ్ళు సవతులై ఆ పిమ్మట బాధలతో తల్లడిల్లి చివరకు శాంతి కోసం పయనించి సన్యాసినులుగా మారిన తీరు, వారి బాధలను వ్యక్తీకరించిన వైనం ఉంది. రచయిత ముగింపు మాటల్లో లోపలి కవితలను, వాటి ఘట్టాలను విశదీకరించిన తీరు శ్లాఘనీయం. థేరీగాథలను తెలుగులోకి అనువదించే క్రమంలో ఎన్నో ఆటుపోట్లను ఎదుర్కొని కొన్నింటి కోసం బౌద్ధ భిక్షువు సహకారం కూడా తీసుకున్నారు. తెలుగు సాహిత్యంలో ఇదో మైలురాయి. ఈ పుస్తక ప్రతులు అన్ని లీడింగ్‌ బుక్‌ షాప్‌ల్లోనూ, అమెజాన్‌లోనూ దొరుకుతాయి.