తడియారని బతుకులు

డా. జడా సుబ్బారావు
89194 59045
''లోకంలో మాయమాటలు చెప్పి బతుకుతున్నవాళ్ళు ఉన్నారు, అడ్డదారులు తొక్కి సంపాదించేవాళ్ళూ ఉన్నారు. కష్టం తెలియకుండా తిరుగుతూ ఇతరుల కష్టాన్ని దొంగిలించి పబ్బం గడుపుకుంటున్నవాళ్ళున్నారు. వాళ్లంతా హుందాగా, దర్జాగా మారాజుల్లా బతుకుతున్నారు. కానీ మన బతుకులు మాత్రం వాసన వదలని డ్రైనేజీలా వెంటాడుతూనే ఉన్నాయి. నిద్రలోనూ ఉలికిపడేలా చేస్తున్నాయి. తప్పుకోవడానికి వీల్లేకుండా బతుకులతోనూ, ప్రాణాలతోనూ చెలగాట మాడుతూనే ఉన్నాయి... ముక్కు మూసుకున్నా వదలని తరతరాల ఆచారమేదో అంటురోగంలా పీడిస్తూనే ఉంది. నేనెత్తిందీ మానవజన్మే.. అందరికీ అది ఉత్తమంగా కనబడుతుంటే నాకు మాత్రం ఇలాంటి ఛండాలపు జన్మ మళ్లీ వద్దనిపిస్తుంది. అయినా పరిగెడు తున్న ప్రపంచం వెనకాల పరిగెత్తకుండా, పరిగెడుతున్న ప్రపం చాన్ని చూస్తూనే మన తరాలు మారిపోతున్నాయి, మన ఖర్మలు కాలిపోతున్నాయి. దౌర్భాగ్యం కాకపోతే.. ఆకాశంలోకి రాకెట్లు పంపుతున్న మనదేశంలో మనుషుల అశుద్ధాన్ని ఇంకో మనిషి చేత తీయించడమేంటి'' గొణుక్కుంటూ పనిచేస్తున్న సాయిలు తన ముక్కు ఏ చేత్తో మూసుకోవాలో తెలియక సతమత మయ్యాడు.
నోట్లో వేసుకున్న పొగాడు కాడల్ని తుపుక్కున ఊసిన లక్ష్మయ్య 'నీకు లోకగేనం బాగా ఎక్కువరా. అన్నీ నీకే తెలిసినట్టు మాట్టాడేత్తావు. వానాకాలం చదువుల్తో సరిపెట్టి బతుకు బాగోక ఇట్టా అయ్యావుగానీ చదువుకునుంటే దేశానికి పెదానమంత్రివి అయ్యేవోడివి'' అని తన జోకుకు తనే నవ్వుకున్నాడు.
''ఏందంటా గొప్ప... ఇప్పుడున్న ప్రధానమంత్రులందరూ చదువుకున్నోళ్ళేనా? అక్షరం ముక్కలు రానోళ్ళు కూడా దేశాన్నేలేస్తున్నారు'' అన్నాడు సాయిలు కోపంగా. ''అచ్చరం ముక్కలు రానోళ్లు ఏలతన్నారు కాబట్టే మన బతుకులు ఇట్టా మురిగ్గుంటల్లో కంపుగా తెల్లారిపోతంది. సరిగా సదువు కున్నోడు వస్తే ఎవరి బతుకెట్టా ఉందో తెలుసుకోడా? ఇట్టాంటి పనులు చేస్తున్న మనం ఇంటికెళ్లి అన్నమెట్టా తినగలుగు తున్నామో అని ఆలోచించడా? కొద్దో గొప్పో బాగుచేయాలని ప్రయత్నాలు చేయకుండా ఊరుకుంటాడా?'' అన్నాడు ఎదురుగా ఊబిలాగా కనిపిస్తున్న మ్యాన్‌ హౌల్‌ వంక చూస్తూ.
''అబ్బబ్బ... కంపు భరించలేక నరాలు తెగిపోతున్నాయి. డబ్బులు తీసుకునే కదా పనిచేస్తారు! ఏదో పెళ్ళికొచ్చినట్టు ఊసులాడుకోకపోతే ఆ చేసే పనేదో తొందరగా చేసి మూత పెట్టేస్తే మాకీ బాధ తప్పుతుంది కదా...'' అన్నాడు రామస్వామి బండి పక్కనపెట్టి వారిద్దరివైపూ వస్తూ. ఆ మాటలకు ఇద్దరూ అతనివంక చూశారు.
మనిషి ఎర్రగా, పొడుగ్గా, చక్కటి మీసకట్టుతో, శుభ్రంగా ఉన్న బట్టలతో చదువుకున్నోడిలాగా కనిపించాడు. గాలిలో తేలుతూ వాసన ముక్కుపుటాలను చేరుతున్నా, ఊపిరి బిగబట్టో, రుమాళ్ళు అడ్డం పెట్టుకునో, చేతులతో ముక్కు మూసుకునో ఎవరిదారిన వాళ్లు పోతున్నారే గానీ ఒక్కరూ అటువైపు తొంగిచూడలేదు. ఈ మనిషికెందుకో తమ మీద అంత ప్రేమ? వాళ్లను సమీపించిన రామస్వామి ఇద్దర్నీ మార్చి మార్చి చూశాడు. నోటినిండా పొగాకు కాడలు పెట్టుకుని నమిలి ప్రతి నిముషానికీ ఎక్కడబడితే అక్కడ ఊస్తున్న లక్ష్మయ్యను చూశాడు. అతని అణువణువులోనూ 'శుభ్రత' అన్న మాటకి చిన్న అవకాశం కూడా లేదు. గోచిలాంటిది పెట్టుకుని, మెడలో ఏవో పూసలదండలు వేసుకుని, బానపొట్టతో చూడ్డానికి అదోలా ఉన్నాడు లక్ష్మయ్య. సాయిలు మాట్లాడుతుంటే నోటినుంచి ఒకటే మందు వాసన. చూస్తుంటే సాయిలుకి పెద్ద వయసు కూడా ఉన్నట్లు కనిపించట్లేదు. ఇంత చిన్న వయసులోనే ఇలాంటి అలవాట్లు నేర్చుకోవడానికి దారితీసే పరిస్థితుల్ని అంచనా వేయసాగాడు రామస్వామి.
''ఆ పని గురించే ఆలోచిస్తున్నాం సారూ... ముందు ఎవరు లోపలికి దిగాలా అని! ఎవరు దిగినా జరిగేది జరక్క మానదు. అందుకే ఎంతోకొంత జీవితాన్ని చూసినోడు కాబట్టి ఆయన్నే ముందు దిగమంటున్నాను. ఇంకా ఏ బాదరబందీ లేదు కాబట్టి నువ్వు ముందు దిగు అని ఆయనంటున్నాడు. ఎట్టాగా అని బుర్ర బద్దలు కొట్టుకుంటుంటే మీరొచ్చి అరుస్తున్నారు..'' అన్నాడు సాయిలు.
ఆ మాటలకు కోపం పెరిగిన రామస్వామి ''అరవకేం చేయమంటారు? దారిన పోయేవాళ్లు ఒక్కరూ అడగట్లేదు కదా అని మీ ఇష్టం వచ్చినట్లు ఇంత చిన్న పనిని రోజంతా చేస్తారా? మీ మీద కంప్లైంట్‌ చేస్తాను. అప్పుడుగానీ మీ తిక్క కుదిరి పని సరిగ్గా చేయరు'' అన్నాడు రుమాలుతో ముక్కును కప్పుతూ చెవుల వెనుక ముడేసుకుంటూ. 'కంప్లైంట్‌' అన్న మాట వినగానే ఇద్దరి కళ్లలోనూ భయం నీడలా కదలాడింది. దాన్ని కనబడనీయకుండా ''చూట్టానికి చిన్న పనిలాగే ఉంటుంది సారూ... లోపల దిగితేనే ఒక జీవితానికి ముగింపు మొదలవు తుంది. కాసేపు నుంచోడానికే మీరు అంతగా ఇదయిపోతు న్నారు. ఇందాకటి నుంచీ ఇద్దరం ఇక్కడే ఉన్నాం.. ఎవరో ఒకరం లోపలికి దిగుతాం. మేమెలా భరించగలమో చెప్పండి? అయినా కడుపులో బంగారు కొండలున్నాయా సార్‌... కప్పుకున్నాం కాబట్టి సరిపోయిందిగానీ విప్పితే ఇదిగో ఈ మ్యానుహౌలు లాగానే ఉంటాయి బాబూ బతుకులు... ఎప్పుడైనా ఆలోచించారా?'' అన్నాడు సాయిలు. కోపంతో రామస్వామి ముక్కుపుటాలు అదరసాగాయి.
అదేమీ పట్టించుకోని సాయిలు మళ్లీ తనే ''మీరు నడుస్తున్న రోడ్డెప్పుడూ బాగోదు. అయినా తప్పుకుని వెళ్తారు. మీరు కొనే వస్తువుల్లో మోసం ఉంటుంది. మీరు తినే పదార్థాల్లో కల్తీ ఉంటుంది. అయినా వాటితోనే కాలం గడుపుతారు గానీ దానికి కారణమైన వాళ్లని నిలదీయలేరు, ఏమీ చేయరు. ఏదో పొట్టకూటి కోసం ప్రాణాలను ఫణంగా పెట్టి ఇందులో దిగి పనిచేస్తుంటే మా మీద కేకలేస్తున్నారు. ఇక్కడొక్కచోటే కాదు బాబూ... ఇంకో నాలుగుచోట్ల కూడా పనిచేయాలి. వాసనొస్తుందని మీరు అరుస్తున్నారు. కనీసం మా ఒంటిమీద తడి కూడా ఆరకుండా తిరిగినవాళ్లం తిరిగినట్లే, చేసినవాళ్లం చేసినట్లే ఉంటాము బాబూ'' అన్నాడు ఆవేదనగా.
'పనిచేయండ్రా' అని చెప్తే తిరిగి తననే 'ప్రశ్నించడం'తో అతని కోపం తారాస్థాయికి చేరింది. అయినా దానిని కనబడనీయకుండా తమాయించుకుంటూ ''అది మీ వృత్తిరా.. దానికి నన్నేం చేయమంటారు? అయినా మీకు చేతులకు గ్లౌజులు, ముఖం కప్పుకోవడానికి ప్లాస్టిక్‌ కవర్లు ఇవ్వలేదా? అవి లేకుండా లోపలికి దిగితే లోపలున్న విషవాయువులకి ఊపిరాడక ఒక్కోసారి ప్రాణమే పోవచ్చు...'' అన్నాడు రామ స్వామి ఆందోళనగా.
రామస్వామి తమ గురించి ఆలోచిస్తున్నాడు కాబట్టి మంచివాడా? పనిచేయట్లేదని అరిచాడు కాబట్టి చెడ్డవాడా? తేల్చుకోలేక సతమతమయ్యాడు సాయిలు. రూపాన్ని చూసి కొంతమందిని అంచనా వేస్తుంటాం. కొంతమందితో మాట్లా డిన తర్వాత వాళ్లు మంచోళ్ళో, చెడ్డోళ్ళో బేరీజు వేసుకుంటాం. మాటకు ముందు మనిషిని అంచనా వేయడంలో ఒక్కోసారి పొరపాటు చేస్తుంటాం. సాయిలుకు కూడా అలాగే అనిపిం చింది. రూపాన్ని చూసి తనే అపార్థం చేసుకున్నాడు. కానీ ఈయనేమో తమకోసం ఆలోచిస్తున్నాడు.
''వాటికి డబ్బులవుతాయని మా కాంట్రాక్టరు ఇవ్వడు సార్‌... ఒకవేళ ఇచ్చినా మాకిచ్చే డబ్బుల్లో తగ్గించి ఇస్తామన్నాడు. ఎంతలేదన్నా మేం తెచ్చుకుంటే పది రూపాయలయ్యే ఖర్చు ఆయన తెస్తే వంద దాటుతుంది. ఆ వంద రూపాయలే చేతిలో ఉంటే ఏదో ఒక ఖర్చు వెళ్ళిపోతుందని మా ఆశ...'' గుటకలు మింగుతూ అన్నాడు సాయిలు. కళ్లల్లో నీళ్లు తిరిగాయి రామ స్వామికి. విషయం తెలుసుకోకుండా అనవసరంగా అరిచానని గ్రహించాడు. వాళ్లిద్దరూ చెప్పిన మాటలు విన్నాక అశుద్ధంలో కూడా ఆదాయాన్ని వెతికే అవినీతి అనకొండల్ని తల్చుకుంటే ఒంట్లో కంపరంగా అనిపించింది రామస్వామికి. ఇంట్లో చిన్నపిల్లల మలమూత్రాలకే ఇబ్బంది పడిపోతుంటాం... అలాంటిది ఊరందరి మకిలితో నిండిపోయిన దుర్గంధంలోకి వెళ్లాలంటే దాన్ని మించిన దారుణం మరొకటి ఉండదు. ''మీ కాంట్రాక్టరెవరు? పేరు చెప్పు'' అన్నాడు రామస్వామి.
ఇద్దరూ ఒకరిముఖాలొకరు చూసుకున్నారు. కాసేపయ్యాక ''పేరెందుకులే సార్‌... రేపటి నుంచీ ఈ పని కూడా లేకుండా పోతుంది. ఇప్పటివరకైతే ఏదో ఒకటి ఇస్తున్నాడు. ఇది కూడా లేకపోతే బతుకులు ఇంకా దుర్భరంగా ఉంటాయి'' అన్నాడు సాయిలు. ఇద్దరూ ఒకరి వైపు ఒకరు చూసుకుంటూ, పక్కనే ఉన్న నల్లని పొడుగైన మందపాటి రబ్బరు గొట్టాలను చెరొక వైపూ పట్టుకుని మ్యాన్‌హౌలులోకి దించారు. ఎంతదూరం వెళ్తే అంతదూరం లోపలికి పంపించి బయటికి లోపలికి పొడిచారు. కడుపులో పేగులు కదిలిపోయాయి.
ఒక్కసారిగా పరిసరాలన్నీ తట్టుకోలేని దుర్గంధంతో నిండిపోయాయి. వాంతి వచ్చినట్లుగా అయ్యి ముక్కునూ నోటినీ మూసుకుంటూ దూరంగా పరిగెడుతున్న రామస్వామి వంక నోరెళ్ళబెట్టి చూశారు ఇద్దరూ. దూరపుకొండలెప్పుడూ నునుపు గానే కనిపిస్తాయి. దగ్గరికెళ్తేనే ఎత్తుపల్లాలు తెలిసేది. వెళ్తున్న రామస్వామిని చూస్తూ ''ఒరే అబ్బారు... ఇది మన సామ్రాజ్యం రా.. ఎవడూ ఇందులోకి వచ్చే సాహసం చేయరు'' అన్నాడు. ఆ మాటలకు ఇద్దరూ నవ్వుకుంటూ తమ పని తాము చేసుకు పోసాగారు. లోపలికి దించిన రబ్బరు గొట్టాన్ని ఆసరా చేసుకుని మ్యానుహౌలులోకి దిగుతున్న లక్ష్మయ్య వంక జాలిగా చూడ సాగాడు సాయిలు. శరీరమంతా లోపలికి ఉంచి తలమాత్రం పైకి పెట్టాడు లక్ష్మయ్య. చేతులతో మందపాటి రబ్బరుగొట్టం వెళ్ళిన వైపు ఏదో అడ్డు పడిందేమో చూడసాగాడు. చేతికి ఏమీ తగలకపోవడంతో ఇంటినుంచి తెచ్చుకున్న ప్లాస్టిక్‌ కవర్‌ ముఖానికి తగిలించుకుంటూ ''ఒరే సాయిలూ... మన బతుకు లెప్పుడూ దినదినగండంగానే తెల్లారుతుంటాయి. ఏ ఇబ్బందీ లేకుండా నేను పైకొత్తే సరే... లేకపోతే మాత్రం కంపుకొడు తుందని శవాన్నిక్కడే వదిలేయకుండా ఇంటి దగ్గర దింపరా. కాంట్రాక్టరుతో చెప్పి ఇంట్లోవాల్లకి ఏమైనా డబ్బు లిప్పించు. కూలీనాలీ సేసుకుంటూ ఉన్న ఒక్కగానొక్క కొడుకునీ ఎక్కడో ఒకచోట సదివించమను. రూపాయి డబ్బులత్తన్నాయని ఆడిని అక్కడికీ ఇక్కడికీ పంపొద్దని చెప్పు. ముఖ్యంగా ఇదిగో ఈ సావుగుంటల్లోకి...'' గొంతులో వణుకు, జీర, కళ్లల్లో తడి సాయిలుకు తెలుస్తూనే ఉంది.
అయినా తమాయించుకుని ''అదేం లేదులే బాబారు... నీకేమీ కాదులే. నేను వెళ్తానంటే నువ్వు వద్దని వెళ్లావు. నువ్వు పైకొచ్చేరు.. నేను లోపలికెళ్తా. నాకేదైనా అయితే ఒక్కడినే కాబట్టి నాలుగురోజులు ఏడ్చి మా అమ్మ ఊరుకుంటుంది. నీకే ఒక కుటుంబం ఉంది. అయినా మనకా భయం లేదులే బాబారు... దిగినోళ్లం దిగినట్టే లోపలే చచ్చిపోతే ఈ లోకానికి సేవ చేసేదెవరు? గొప్పోళ్ళు రాత్రికి రాత్రి వందమంది తయారవుతారు గానీ మనం లేకపోతే ఈ పనెవరూ చేయరు కదా...'' అన్నాడు సాయిలు వాతావరణాన్ని తేలికపర్చడానికి. తనలో తానే నవ్వుకుంటూ చిన్నగా లోపలికి దిగాడు లక్ష్మయ్య. ఊపిరి బిగబడుతున్నాడు, వదులుతున్నాడు. ప్లాస్టిక్‌ కవర్లో వదిలిన గాలి మళ్లీ వెచ్చగా తనకే తగలసాగింది. కొంచెం కొంచెంగా లోపలికెళ్తున్న లక్ష్మయ్యకు 'లోకపు దుర్గంధమంతా లోపలే ఉన్నట్లు' అనిపించింది. ఈత కొడుతున్న వాడి మాదిరిగా లోపలికెళ్ళి గొట్టం పంపిన వైపు తడిమాడు. అడ్డుగా ఉన్నదేదో చేతికి తగిలింది. బలమంతా ఉపయోగించి దాన్ని బయటికి లాగాడు. ఆనకట్ట తెగినట్టుగా అప్పటివరకూ ఆగిపోయిన డ్రైనేజీ ఒక్కసారిగా వరదలాగా పొర్లసాగింది. కాళ్లు రెండూ తన్నిపెట్టి పైకి లేచి ఒక్కసారిగా తల బయటపెట్టాడు లక్ష్మయ్య. ప్లాస్టిక్‌ కవర్‌ అక్కడక్కడా చిరిగిపోయి, వెంట్రుకలన్నీ తడిగా ఏదో చిక్కుకుపోయినట్లుగా ఉంది. కవర్‌ తీసి గట్టిగా గాలి పీల్చు కున్నాడు. లోపల అన్ని రకాల గాలుల్ని పీల్చిన ముక్కుకి ఏ గాలీ ఊపిరినిచ్చేదిగా లేదు. సాయిలు చేయి ఆసరాగా పట్టుకుని పైకి వచ్చి పెట్టుకున్న గోచీని చేత్తో పిండుకున్నాడు. ఒంటిమీద చిక్కుకు పోయిన చెత్తనూ, మురికినీ చేత్తో శుభ్రంగా తుడుచుకున్నాడు.
'నీ ప్రాణం గట్టిదే బాబారు' అన్నట్లు చూస్తున్న సాయిల్ని చూస్తూ ఇద్దరూ కలిసి లోపలికి పంపిన మందపాటి ప్లాస్టిక్‌ గొట్టాన్ని పైకిలాగి, మ్యానుహౌల్‌ మూత సరిజేసి సరంజామా అంతా తీసుకుని ఇంటికి బయల్దేరారు.
అప్పటివరకూ ప్రశాంతంగా ఉన్న ఆకాశంలో అలజడి మొదలైంది. వీచే గాలిలో మార్పొచ్చింది. కొద్దిసేపటి క్రితం నిలబెట్టిన మంచుముద్దల్లా ఉన్న మబ్బులన్నీ నల్ల ముసుగేసు కున్న చీకటిముద్దల్లా మారిపోయాయి. చిన్నగా మొదలైన చినుకులు పెద్దగా మారసాగాయి. లక్ష్మయ్య హడావిడిగా నడుస్తూ ''ఇంకా నయం... ఈ వాన ఇందాక వచ్చినట్టయితే బతుకు లోపలే సమాధయ్యేది'' అన్నాడు. ఏమీ మాట్లాడకుండా అతన్ని వెంబడించాడు సాయిలు.
్జ్జ్జ
కప్పుకున్న చీరచెంగు గాలికి ఎగరకుండా గట్టిగా పట్టుకుని వేగంగా ఇంటివైపు నడవ సాగింది కమలమ్మ. నీరసం వల్ల నిస్సత్తువుగా మారిన కాళ్లు అంతగా సహకరించక పోయినా లేని ఉత్సాహం తెచ్చుకుంటూ నడవసాగింది. రేగుతున్న గాలికి అందరూ చేతుల్ని అడ్డుపెట్టుకుంటూ అటూఇటూ పరిగెత్తు తున్నారు. ఇంటిని చేరుకున్నాక ప్రాణం కొంచెం స్థిమిత పడింది కమలమ్మకి. దగ్గరికి వేసున్న తలుపును తోసుకుని లోపలికి వెళ్తూ ముక్కు మూసుకున్న కమలమ్మ ''ఏరా...మళ్ళీ తాగొచ్చా వా? ఇల్లంతా వాసనొస్తుంది'' అంది.
ఆ మాటతో కుక్కిమంచంలో పడుకున్న సాయిలులో ఎక్కడలేని ఉత్సాహం వచ్చింది. ముఖం మీద కప్పుకున్న తుండుగుడ్డను తొలగించి పైకిలేస్తూ 'తాకగపోతే ఆ పనులు చేయ లేకపోతున్నానమ్మా. వాసన భరించడం చాలా కష్టంగా ఉంది' అన్నాడు తలంచుకుని. కమలమ్మ కళ్లు నీటిని తాగిన మబ్బుల్లా మారిపోయాయి.
''నా సంగతి సరే... నువ్వెక్కడికెళ్లావు ఇంతసేపూ'' అడిగాడు తల్లిని.
''రమణమ్మ గారింటి బాత్రూంలో ఏదో అడ్డుపడి నీళ్లాగిపోయాయంటే చూద్దామని వెళ్లాను. పనయ్యాక తినమని ఇవి చేతిలో పెట్టింది'' అంటున్న తల్లి చేతిలోని కవరు వంక చూస్తూ ''ఇక్కడిదాకా తీసుకురాకపోతే వస్తూ వస్తూ తినొచ్చు కదమ్మా.. అసలే రెండురోజుల నుంచీ చాలా నీరసంగా ఉంటున్నావు'' అన్నాడు సాయిలు.
కొడుకు వంక ప్రేమగా చూసింది కమలమ్మ. చిన్నపిల్లాడిగా ఉన్నప్పుడు తనతో పాటు పనులకి తీసుకెళ్తే తినమని ఎవరో ఒకరు ఏదో ఒకటిచ్చేవాళ్ళు. ఎవరేమిచ్చినా చేతిలో దాచుకుని తల్లికిచ్చేవాడు. 'తినకపోయావా' అంటే 'మనిద్దరికీ' అనేవాడు. ఆ మాట గుర్తొచ్చి పైకి కనబడకుండా తనలో తానే నవ్వుకుని సాయిలు వంక చూస్తూ 'మనిద్దరికీ' అంది. ఇల్లెగిరి పోయేటట్టుగా నవ్వాడు సాయిలు. కళ్లల్లో చివ్వున నీళ్ళు చిమ్మాయి. కాసేపయ్యాక తల్లివంక చూస్తూ ''ముక్కు మూసుకునో, చొక్కా చించుకునో నేనేదో తిప్పలు పడుతున్నాను కదమ్మా... నువ్వు కూడా ఎందుకు వెళ్లడం? అలవాటు లేని పని చేస్తే ప్రాణాల మీద కొస్తుంది'' అన్నాడు. దైన్యంతో కూడిన కమలమ్మ గాజుకళ్ళు ఒక్కక్షణం టపటపలాడాయి. ''నువ్వు పుట్టక ముందు నేనేమన్నా ఉద్యోగం చేసేనా? ఊళ్ళు ఏలానా? ఇప్పుడు నువ్వు చేసేదే అప్పుడు నేను చేశాను. అయినా నువ్వే లేకపోయాక ఆ దిగులుతో నేను మాత్రం ఎన్నాళ్లుంటానురా. నా ప్రాణాలన్నీ నీ మీదే పెట్టుకుని బతుకుతున్నాను'' అంది చీరకొంగుతో కళ్లు తుడుచుకుంటూ. సాయిలుకి తన మనసెవరో మెలిపట్టి తిప్పినట్టనిపించింది.
తన చిన్నతనంలో తల్లి చేసిన పనులు అంతగా గుర్తులేవు సాయిలుకి. తనకు ఊహ తెలిసేసరికి తల్లి ఎప్పుడో తప్ప అటువంటి పనులు చేసినట్లు కనిపించలేదు. ఒకవేళ వెళ్లినా మళ్ళీ సాయిలు ఇంటికొచ్చేసరికి ఇంట్లోనే కనిపించేది. తల్లిని ఇబ్బంది పెట్టడం ఇష్టంలేక, ఎలాగైనా తల్లిని పోషించాలనే పట్టుదలతో ఆమెను ఎక్కడికీ వెళ్లకుండా ఇంట్లోనే ఉండమని చెప్పేవాడు. ఇప్పుడు తల్లి అంటున్న మాటలకు ఆసక్తిగా తల్లి దగ్గర కూర్చుని ఆమె వైపు చూశాడు. కొడుకు వంక చూస్తూ చెప్పసాగింది కమలమ్మ.
''నాకు పెళ్లై కొత్తగా కాపురానికొచ్చినప్పుడు జరిగిన సంగతి తల్చుకున్నప్పుడల్లా శరీరం కంపించిపోతుంది. నన్ను ఇరుకు ప్రాంతంలో ఉంచి ఊపిరాడకుండా నొక్కిపెట్టినట్టుగా అనిపిస్తుంది. ఇప్పుడున్నంత సౌకర్యంగా అప్పటి మరుగుదొడ్లు ఉండేవి కాదు. ఇంటికి దూరంగా ఒక స్థలాన్ని ఏర్పాటు చేసుకునేవారు. తలమీద గుడ్డ కప్పుకుని, తట్టలు, చీపుళ్ళు, రేకుచేటలు పట్టుకుని ఆడవాళ్లంతా పొద్దున్నే ఇంటింటికీ తిరిగేవారు. రోడ్డు పక్కనున్న చెత్తలోనుంచి ఎంగిలాకులు ఏరుకుని వాటిని తట్ట అడుగున పరుచుకునేవాళ్లు. ఇంటివారి పని పూర్తయ్యాక వాటిని చేటల్తో ఎత్తి బక్కెట్లో నింపి ఊరికి దూరంగా పారబోసి రావడం మన కులపోళ్ల పని. తట్టలు చిల్లులు పడి అశుద్ధం ఒంటిమీద కూడా పడుతుండేది. మగవాళ్లు ఎక్కడో దూరంగా ఉన్నచోట ఇట్టాంటి పనులు చేయడానికి వెళ్తే, ఆడవాళ్లు మాత్రం ఊరిలోనే ఉంటూ ఇలాంటి అశుద్ధాన్ని ఎత్తి ఊరిబయట పారబోయాలి. ఈ పని మన ఇష్టంతో ఎంచుకున్నది కాదు, మానడానికి అవకాశం కూడా లేదు. కులాచారం పేరుతో బలవంతంగా నెత్తిమీద రుద్దబడిందనే విషయం అందరికీ తెల్సినా అడగడానికి ధైర్యం చాలదు. నా తల్లిదండ్రులు ఇదే పనిచేసినా నేనెప్పుడూ వెళ్లినట్టు జ్ఞాపకం లేదు. పెళ్లయ్యాక మొదట్లో ఇట్టా చేసినప్పుడు కడుపులో తిప్పేది, వికారం ఎక్కువై వాంతులు వచ్చేవి. ఏ పని చేస్తున్నా ఆ పనినే చేస్తున్నట్లు అనిపించేది. ఒక్కోసారి దడుసుకున్నట్లుగా అయిపోయి ఒళ్ళంతా జ్వరంతో కాలిపోయేది. మితగా రోజుల్లో ఎలా వున్నా వానాకాలంలో ఆ పని చేయాలంటే నరకం కనిపించేది. మీ నాన్నతో ఆ మాట చెప్పి ఏడ్చాను, ఆ పని చేయలేనని గట్టిగా చెప్పాను. ఆయన నా వంక నిస్సహాయంగా చూస్తూ ''నోటినిండా పొగాకుగానీ, మసాలా నింపిన తమల పాకులు గానీ పెట్టుకుని పనిలోకెళ్లు. ఆ వాసన నిన్ను ఇబ్బంది పెట్టదు'' అన్నాడు.
ఆయన మాటలకు ఆశ్చర్యపోయిన నేను ''అశుద్ధాన్ని ఎత్తడానికి తీసుకెళ్తున్న తట్టలూ, చీపుళ్ళూ, రేకుచేటలు మనమే తీసుకెళ్తున్నాం. వాటికి డబ్బు ఎక్కువవుతుందని, అవి పాడైపోయినా తంటాలుపడి వాటితోనే నెట్టుకొస్తున్నాను. మళ్ళీ ఇవి కొనాలంటే ఖర్చు కదా'' అన్నాను. కాసేపటి తర్వాత ''పిచ్చిదానా... ఈ దేశంలో సంపదంతా మనలాంటోళ్ల ఇళ్ల మీద కురవదు. సముద్రంలోనే కురుస్తుంది'' అన్నాడు.
కురవడానికి సిద్ధంగా ఉన్న మేఘాల్లా ఉన్నాయి సాయిలు కళ్లు. అంతకుముందు ఎక్కడైనా సెప్టిక్‌ ట్యాంకు దగ్గరున్నప్పుడు ఆ వాసన రాకుండా ముక్కు బిగబట్టేవాడు. ఇప్పుడు చుట్టూ ఆ వాసన లేకపోయినా గాలి పీల్చాలంటే ఇబ్బందిగా ఉంది. తల్లివంక జాలిగా చూశాడు. దూరంనుంచీ చూస్తే నునుపైన కొండలాగా కనిపించిన అమ్మ తన గతాన్ని చెప్పడం మొదలెట్టాక గుట్టలు మెట్టలు బయటి పడినట్లుగా ఉంది.
''ఒకసారి... మీ నాన్న ఎక్కడో పనుందని వెళ్లాడు. ఒంట్లో నలతగా ఉందని పడుకున్నాను. బయట అల్లరి వినిపించింది. తలుపు తెరిచి వాకిట్లోకి వెళ్తే నలుగురైదుగురు మగవాళ్లు కోపంగా నిలబడి ఉన్నారు. నా గుండెలు దడదడలాడాయి. వచ్చినవాళ్లు నన్ను నానా తిట్లూ తిడుతూ చంపేసేలా చూశారు.
''నీ ఇష్టం వచ్చినట్లు మానడానికి నువ్వు చేసేదేమైనా కలెక్టరు ఉద్యోగం అనుకున్నావా'' అన్నాడొకాయన కోపంగా. ''ఒంట్లో నలతగా ఉంది బాబూ... అందుకే రాలేకపోయాను'' అన్నాన్నేను.
''రోజంతా చేసే పని కాదుగా... కాసేపు వచ్చి వెళ్లడానికి బద్దకమా'' మళ్లీ కోపంగా అన్నాడతను.
''ఆ పనికి నేనింక రాలేను బాబూ... ఆ పని చేస్తుంటే నా ఆరోగ్యం పాడైపోతున్నది. సరిగా అన్నం కూడా తినలేక పోతున్నాను'' అన్నాన్నేను తలంచుకుని. ''నీ ఇష్టం వచ్చినట్లు పిచ్చిపిచ్చి కారణాలు చెప్పి మానేశావంటే యవ్వారం చాలా దూరం పోతుంది. తరతరాల నుంచీ చేస్తున్న పనులు మానేస్తే ఎవడొచ్చి చేస్తాడు. నువ్వో నీ మొగుడో ఎవరో ఒకరు ప్రతిరోజూ రావాల్సిందే..'' చెప్పి ఆగింది కమలమ్మ. కాసేపటి తర్వాత ''నువ్వు కడుపులో పడిన తర్వాత మీ నాన్న నన్నెప్పుడూ ఆ పని కోసం పంపలేదు. కూడబెట్టింది లేకపోయినా ఉన్నన్నాళ్ళూ వాళ్లూ వీళ్లూ ఇచ్చిన వాటితో కూటికి ఇబ్బంది లేకుండా సాగింది. అలా సాగిపోతున్న జీవితంలో మీ నాన్న చచ్చిపోవడం ఒక కుదుపు. పొరుగూరు పనికెళ్లిన ఆయన సెప్టిక్‌ ట్యాంకులో దిగి అందులో గాలికి ఉక్కిరిబిక్కిరై ప్రాణాలదిలేశాడు. ఆయన్ని మట్టిచేశాక రెండేళ్ల పిల్లాడిగా ఉన్న నిన్ను తీసుకుని మళ్ళీ ఆ పనిచేశాను. అప్పుడున్నంత దారుణంగా లేకపోయినా అప్పుడప్పుడూ మాత్రం తప్పట్లేదు. బతికున్నప్పుడు నిన్ను చదివించమని చెప్పేవాడు మీ నాన్న. ఈ బస్తీలోకొచ్చి రాత్రిపూట పాఠం చెప్పే మాస్టారి దగ్గర నిన్ను కూర్చోబెట్టేదాన్ని. ఏదో వానకాలం చదువు.. కొంత నేర్చుకున్నావు గానీ దాన్ని కొనసాగించలేకపోయావు...'' గాలి స్తంభించిపోయింది. ఉచ్ఛ్వాసనిశ్వాసాలు బరువుగా మారిపోయాయి. ఎవరిష్టం వచ్చిన పనులు వాళ్లు చేసుకుంటున్నారు. ఒక పని నచ్చకపోతే ఇంకో పనిచేసైనా పొట్టపోసుకుంటున్నారు. నాకు ఈ పని తప్ప ఇంకేమీ రాదా? తనను తనే ప్రశ్నించుకున్నాడు సాయిలు.
సమాధానం దొరకలేదు. అదే ప్రశ్న తల్లినడిగాడు...
''ఈ పని మానేసి కూలీనాలీ చేసుకుని బతుకుదాం'' అని. సాయిలు వంక గుండె బరువెక్కే చూపు చూసింది కమలమ్మ. దీర్ఘంగా ఓ శ్వాస వదిలి ''ఒకప్పుడు నేనామాట అంటే నన్ను పంచాయితీకి లాగారు. ఎవరికి వాళ్లు కులవృత్తులు మానేసి ఇష్టం వచ్చిన పనిచేస్తే ఈ పనులెవరు చేస్తారని నిలదీశారు. కాదూ కూడదని ఆ పనితప్ప వేరే పనిస్తే ఊరినుంచి వెలేస్తామని బెదిరించారు. అప్పుడు నాకు మగతోడు లేదు, ఉన్న ఊరునుంచి ఇంకో ఊరు వెళ్తే అక్కడి పరిస్థితులెలా ఉంటాయో తెలియదు. పసిపిల్లాడిలా ఉన్న నిన్ను చంక నేసుకుని ఊరు విడిచిపెట్టడానికి నాకు ధైర్యం చాలలేదు. ఏదో కొన్ని చోట్ల తప్ప ఆడవాళ్లు దాదాపు ఈ పనులు మానేశారు. తర్వాత మగవాళ్లు, ఆడవాళ్ళు కలిసి బస్సుస్టేషనులోనూ, రైల్వేస్టేషనులోనూ, ఊరి చివర కట్టిన మరుదొడ్లలో కుటుంబాలతో కాలం గడుపుతున్నారు. పేరు మారిందేమో గానీ చేసే పనితీరు మారలేదు'' అంది కమలమ్మ.
తల్లినెలా ఓదార్చాలో తెలియలేదు సాయిలుకి. నిజమే... ఒకప్పుడు మరుగుదొడ్లు లేవు కాబట్టి ఇంటింటికీ తిరిగి వాటినెత్తి ఎక్కడో దూరంగా పారపోసేవారు. ఇప్పుడు దాదాపు మరుగుదొడ్డి లేని ఇల్లు లేదు. కాబట్టి అదంతా ఎక్కడో ఒకచోట సెప్టిక్‌ ట్యాంకులోకి చేరుతుంది. దాన్ని శుభ్రం చేయడానికి ఆధునిక పద్ధతులు వచ్చినా ఇంకా కొంతమంది మనుషుల్ని అందులోకి దింపి బలవంతంగా వాళ్ల ప్రాణాలు తీయడానికి ప్రయత్నిస్తున్నారు. ఏం చేయాలో ఆలోచనలకు అందట్లేదు సాయిలుకు. చాలాసేపు ఆలోచించాక ''అమ్మా... ఈ పని చేస్తున్నవాళ్లు ఇక్కడ ఎంతమంది ఉంటారు'' అన్నాడు.
'ఎందుకన్నట్లు' చూసింది ముందు, తర్వాత ''ఈ పేటంతా వాళ్ళేరా. ఎక్కడ ఇబ్బందైనా ఇక్కడికొచ్చి ఎంతమంది కావాలో మాట్లాడుకుని తీసుకెళ్తారు. పనిలోకొచ్చే వరకూ ఒక రేటు మాట్లాడతారు, పనవగానే ఏదో వంక పెట్టి తగ్గించి ఇస్తారు. ఎందుకని వీళ్ళు అడగలేరు, వీళ్లు అడగట్లేదు కదా అని వాళ్ళూ ఇవ్వరు. ఎవరైనా ధైర్యం చేసి అడిగినా వాళ్లకి పని చూపించకుండా పక్కన పెట్టేస్తారు. వేరే పని చేయలేక కాదుగానీ చేస్తున్న పని వదిలేస్తే బతుకులేమైపోతాయోనని వాళ్ల భయం'' చెప్పి ఆగింది కమలమ్మ.
తల్లి చెప్పింది విన్న తర్వాత సాయిలులో ఏదో తెలియని తెగింపు వచ్చింది. గతం తాలూకా నిరాశ, నిర్లిప్తత, నైరాశ్యం, అణిగిమణిగి ఉండే తత్వం... వీటి స్థానంలో ఏదో సాధించాలన్న తపన పెరిగింది. తాతలు... తండ్రులు... తాము... తమ పిల్లలు... వాళ్ల పిల్లలు.... ఒకరి నుంచి ఒకరికి తరాలన్నీ ఈ బతుకులో తడి ఆరకుండానే కన్నుమూస్తున్నారు. తమకు కనీసం ఈ ఇల్లైనా ఉంది. ఇది కూడా లేనోళ్లు సిమెంటు తూరల్లోనే జీవచ్ఛవాల్లా బతుకు వెళ్లదీస్తున్నారు, కన్నీళ్ళు తాగి రోడ్డుపక్కన జీవనం సాగిస్తున్నారు. మంచి గాలీ, మంచి వెలుతురు, మంచి ఆహారం, మంచి నీరు... ఏవీ లేకుండానే తమకు పుట్టిన పిల్లలను కూడా అదే జీవితానికి అలవాటు చేస్తున్నారు. పుణ్యమో పాపమో- బాధో వ్యథో... పోయిన కాలాన్ని తల్చుకుని బాధపడుతూ కూర్చునేకంటే ఇకనైనా బతుకుల్లో వెలుగులు నింపుకోవడానికి ప్రయత్నం చేయాలి.
ఏం చేయాలి?
చాలాసేపు ఆలోచించాక అతనిలో ఏదో తెలియని చైతన్యం ఆవరించింది. తలపెట్టిన పని ఫలితాన్ని ఇస్తుందా లేదా అని ఆలోచించేకంటే, కనీసం పనిని సాధించడానికి ప్రయత్నమైనా చేశానన్న తృప్తి కలుగుతుందనుకున్నాడు. అందుకే కమలమ్మతో ''అమ్మా... ఇకనుంచీ ఈ పని మానేసి వేరే పని చేస్తే ఎలా ఉంటుందా అని ఆలోచిస్తున్నాను. సెప్టిక్‌ ట్యాంకులు, డ్రైనేజీలు, మ్యానుహౌల్‌ అన్నిట్లోనూ చేసీచేసీ ఈ ఒంటికి ఏది మంచి గాలో కూడా తెలియట్లేదు. ఇప్పటిదాకా నాకున్న అలవాట్లను వదిలేస్తాను. నేను నేర్చుకున్న నాలుగక్షరాలు ఈ బస్తీలోని పిల్లలకు నేర్పుతాను. దానిద్వారా ఏది మంచో, ఏది చెడో తెలుస్తుంది. ఈ పనులు కాకుండా వేరే పనులు ఏవి చేసుకుని బతకొచ్చో బస్తీవాళ్లందరికీ చెప్తాను..'' అన్నాడు.
కొడుకు వంక అయోమయంగా చూసింది కమలమ్మ. కాసేపయ్యాక ''ఏమోరా..ఏదేదో మాట్లాడుతున్నావు. నాకేమీ అర్థం కావట్లేదు. నిన్ను చూస్తుంటే భయంగా ఉంది. నువ్వేమవు తావో, నిన్నేం చేస్తారోనని దిగులుగా ఉంది. మంచి చేసేవాళ్లకి లోకమెప్పుడూ శత్రువే. మన బతుకుల్లో తడి ఆరిపోకుండా ఉన్నంత కాలమే మనకు ఈ భూమ్మీద మనుగడ ఉంటుంది. ఆ తడిని దూరం చేసుకోవాలని ప్రయత్నం చేసినరోజే మనకీ భూమ్మీద నూకలు చెల్లిపోతాయి'' అంది ఆవేదనగా.
తల్లివంక చూశాడు. ముడతలు పడిన ముఖంలో ఆందోళన కొట్టొచ్చినట్లు కనిపిస్తోంది. భర్త పోయిన దుఃఖం ఒక కారణమైతే, ఇప్పుడు కొడుకెక్కడ దూరమవుతాడోననే భయం మరింత పెరగసాగింది. అందుకే తల్లి భుజంపై చేయి వేసి ''అమ్మా... నువ్వు అనవసరంగా భయపడుతున్నావు. పెళ్ళీడు వచ్చిందని నాకొక అమ్మాయిని చూసి పెళ్లి చేస్తావు. నాకులాగే అశుద్ధంలో పుట్టి, అశుద్ధంలో పెరిగిన పిల్లెవరో దొరుకుతుంది. ఏ సులభ్‌ కాంప్లెక్సులోనో ఉంటూ బతికినంత కాలం ఆ వాసన పీలుస్తూ అక్కడ పడి దొర్లుతుండాలి. నాకు పుట్టిన పిల్లలు కూడా అదే అశుద్ధంలో పుడతారు. ఏ మాత్రం మార్పు లేని జీవితాలకు వాళ్లు చేసే పనే వాళ్లకొక శాపంగా మారుతుంది. కనీసం మార్చుకుందామన్న ఆలోచన కూడా రాకుండా వాళ్లచుట్టూ 'వృత్తిధర్మమనే' కంచె నాటేశారు. ఇప్పుడా కంచె దాటాలంటే అనుమతులు కావాలి, అడుక్కుంటూ బతకాలి. ఒకవేళ చచ్చినా మనల్నీ దుర్గంధం వదలదు. మనల్ని చూస్తేనే అసహ్యపడే మనుషుల మధ్య మనం బతుకుతున్నాం. అలా అసహ్యించుకునే వాళ్ల కళ్లకు మన బతుకుల్లో ఉన్న తడి కనిపించదు, మన బతుకుల్ని ఒడ్డుకు చేర్చడానికి ప్రయత్నం కూడా చేయరు. అందుకే ఏదో జరుగుతుందని భయపడి ఆ విష వాయువుల్లోనే పడి చచ్చేకన్నా, మనసుకు నచ్చిన పని, నలుగురికీ ఉపయోగపడే పని కొన్ని రోజులైనా చేసి హాయిగా చచ్చిపోతాను. బతుకంతా చీకట్లోనే దారి కనబడక తడుములాడు కోవడం కన్నా, చిన్న దీపం వెలిగించుకుని ఆ వెలుతురులో ఒక దారి వెతుక్కోవడం మంచిది కదమ్మా..''
కమలమ్మలో ఏదో ఆశ తొణికిసలాడింది. కొడుకు వంక ప్రేమగా చూసింది. తల్లి ఆశలో సాయిలుకి భవిష్యత్తు కనిపించసాగింది.
(ఆచార్య ఎన్‌.జి.రంగా సాహిత్య పురస్కారం-2020లో
ద్వితీయ బహుమతి పొందిన కథ)