సాహిత్య సృజన నిదానంగా జరగాల్సిన ప్రక్రియ

ప్రముఖ కవి, నానీల సృష్టికర్త
ఆచార్య ఎన్‌.గోపి

సాహిత్య సృజన అనేది నిదానంగా జరగాల్సిన ప్రక్రియ అని ప్రముఖ రచయిత, సాహితీ విమర్శకులు ఆచార్య ఎన్‌.గోపి అన్నారు. మానవీయ విలువలను అరచేతులడ్డంపెట్టి కాపాడగలిగేది ఒక్క కవిత్వం మాత్రమేనని ఆయన పేర్కొన్నారు. రచయిత డాక్టర్‌ టేకుమళ్ల వెంకటప్పయ్య 'సాహితీ ప్రస్థానం' పత్రిక తరఫున ఎన్‌ గోపితో ముచ్చటించారు. ఆ ముఖాముఖి ఇదీ ... :
మొదట మీ బాల్యం గురించి చెప్పండి? ఇంజినీరు అవుదామనుకుని, తెలుగు ఆచార్యునిగా అయ్యారని విన్నాను. తెలుగు భాషలోనికి రావడం ఎలా జరిగింది?
నేను అప్పటి నల్లగొండ జిల్లాలోని భువనగిరిలో 1950లో, ఒక దిగువ మధ్య తరగతి చేనేత కుటుంబంలో జన్మించాను. రికార్డులలో మాత్రం 1948గా నమోదయింది. శ్రీమతి లక్ష్మమ్మ - నక్క చెన్నయ్య మా తల్లిదండ్రులు. వారిద్దరూ నిరక్షరాస్యు లైనప్పటికి నన్ను బాగా చదివించారు. బాల్యం నుండి హయ్యర్‌ సెకండరీ వరకు భువనగిరిలో చదువుకున్నాను. ఎలిమెంటరీ నుండి విశ్వవిద్యాలయ స్థాయి వరకూ గూడా చదువులో నేను చాలా చురుకైన విద్యార్థిని.ఎనిమిదో తరగతి - హయ్యర్‌ సెకండరీ విద్యార్థిగా ఉన్నప్పుడు భువనగిరి గ్రంథాలయంలో ఉన్న పుస్తకాలన్నీ దాదాపు చదివేశాను. ఆ కోవలో డా.సి.నారాయణరెడ్డి గారి 'స్వప్నభంగం' గేయకావ్యం చదివి, వారితో ఉత్తర ప్రత్యుత్తరాలు జరిపేవాణ్ణి. ఎనిమిదవ తరగతిలోనే 'శశి' మకుటంతో ఒక్కరోజులోనే ఒక శతకం రాశాను. 'నేత' పత్రికలో అచ్చయింది. నాకు ఇంజినీరింగులో సీట్‌ వచ్చింది. అప్పట్లో ఇంజినీరింగు చదవడం చాలా అదష్టంగాను, గౌరవంగాను ఉండేది. అయితే దాన్ని కొనసాగించకుండా, ఆర్ట్స్‌ కాలేజీ బిల్డింగు చూసి, బి.ఎ., చదవాలని నిశ్చయించుకున్నాను. అప్లికేషన్‌ సమయం అప్పటికి దాటిపోయినా, డా.దివాకర్ల వేంకటావధాని గారి చొరవతో ప్రవేశం లభించింది. బి.ఎ.,లో తెలుగు, సంస్క తం, భాషాశాస్త్రం సబ్జెక్టులు ఉండేవి. మొత్తం విశ్వవిద్యాలయంలో 77 వేల మంది పరీక్ష రాయగా నాకు ఆరవ ర్యాంకు వచ్చింది. దానికి నిజాం గోల్డ్‌ మెడల్‌ వచ్చింది. ఎం.ఎ., యూనివర్సిటీ ఫస్ట్‌ వచ్చాను. దానికి గురజాడ అప్పారావు గోల్డ్‌మెడల్‌ ఇచ్చారు. నేను రాసిన 'కత్తి కార్చిన కన్నీరు' అనే కవితకు 'ఉత్తమ సజన' బహుమతి పొందాను. హైదరాబాదు వచ్చాక నా వచన కవిత్వ ప్రస్థానం మొదలైంది.
మీకు కష్ణశాస్త్రి అవార్డు తెచ్చి పెట్టిన తొలి కవితా సంపుటి 'తంగేడుపూలు' తెలంగాణా సంస్క తికి అద్దం పట్టిన కావ్యంగా చరిత్రలో మిగిలిపోయింది. ఆనాటి మీ అనుభూతులు నెమరు వేసుకుంటే ఎలా అనిపిస్తుంది?
'తంగేడు పూలు' నేను స్కూల్‌ ఫైనల్లో ఉన్నప్పుడు రాసినా, 1976లో పుస్తక రూపంలో వచ్చింది. ఆరోజుల్లో ఆ పుస్తకం చాలామందిని ఆకర్షించింది. ఇప్పటికి కొంతమంది 'తంగేడు పూల గోపి' అంటుంటారు. ఆ పుస్తకానికి శీలా వీర్రాజు చక్కని ముఖచిత్రం వేశారు. తంగేడు పూల కొమ్మను కోసి ఆయనకు ఇవ్వగా చూసి చిత్రం వేశారు.
తంగేడుపూల తర్వాత చాలా గ్యాప్‌ తీసుకున్నట్టున్నారు. కవిత్వ వస్తువు విషయంలో జరిగిన ఇంక్యుబేషన్‌ సమయం అను కోవచ్చా?
గ్యాప్‌ ఏమీ లేదు. వెంటనే నా వేమన పరిశోధనావ్యాసం మొదలుపెట్టాను. దానిలో పూర్తిగా మునిగిపోయాను. నా తత్వం ఆదినుంచీ ఏమంటే, ఒక వ్యాసంగం పట్టుకుంటే, అదే లోకంగా ఇతర ధ్యాస లేకుండా, దానికి పూర్తి న్యాయం చెయ్యడానికి శాయశక్తులా కషి చెయ్యడం.
మీ మైలురాయి కవితా సంపుటిలో 'నక్షత్రాలు లేని నగరం' అంటూ డబ్బును నక్షత్రాలతో పోల్చారు. కారణం కొంచెం విపులంగా చెప్పండి?
కవి మొదటి పుస్తకానికి, రెండవ పుస్తకానికి కూడా మార్పు స్పష్టంగా కనపడాలి. మైలురాయంటే నాకిష్టం. కారణం గతానికి, వర్తమానానికి, పునాది లాంటిది ఈ మైలురాయి. మైలు రాయి కవితా సంపుటికి ఫ్రీవర్స్‌ ఫ్రంట్‌ అవార్డు వచ్చింది. ఒక్క మాటలో చెప్పాలంటే, మైలురాయిని వస్తువుగా తీసుకొని గతంలోని జ్ఞాపకాలు నెమరేసుకుంటారు. కుదురుగా ఉన్న వర్తమానాన్ని ఇచ్చిన గతానికి కతజ్ఞతలు తెలుపుకుంటారు. 'జేబులో నక్షత్రాలు లేకుంటే ఈ నగరం నీ మొగమైనా చూడదు' అన్నాను. ఇక్కడ నక్షత్రాలు అనేది ప్రతీకగా తీసుకున్నాను. కవిత్వానికి ప్రతీకలు మరింత గాఢతను పెంచుతాయి. చదవ డానికి ప్రేరణ కలిగిస్తాయి. ప్రతీకలు అందరికీ అర్థమయ్యేలా రాయగలిగినప్పుడే కవిత్వం పచ్చగా చిగురిస్తుంది. నక్షత్రాలు అంటే డబ్బులని అర్థం. నేను డబ్బులను నక్షత్రాలుగా వాడటానికి గల కారణం, స్థితిని తెలుపడమే! అంటే నగరం ఒట్టి వ్యాపా రాత్మకం, ధనాత్మకమే తప్ప గుణాత్మకం కాదని భావించమనే ఉద్దేశంతో అన్న మాట.
మీ పరిశోధక గ్రంధమైన వేమన గురించి, వేమనకు మీకూ ఉన్న బంధం గురించి చెప్పండి?
'వేమన పరిశోధన' నా సాహితీ జీవితంలో ఒక గొప్ప మలుపు. మా నాన్న గారు సందర్భానుగుణంగా, వేమన పద్యాలను ఉటంకిస్తూ ఉండేవారు. ఆ ప్రభావం పరోక్షంగా నాపైన ఉండి ఉండొచ్చు. నేను పరిశోధన ఆరంభంలో వేమన పద్యాలంటే అందరూ చెప్పుకునే 'అల్పుడెపుడు బల్కు నాడంబరముగాను, సజ్జనుండు పలుకు చల్లగాను' ఇలా సాధారణ పద్యాలని అనుకున్నాను. పరిశోధనలో పడ్డాక వాటి లోతు, గాఢత అర్థమైంది. అప్పటికే ఆరుద్ర గారితో పరిచయం ఉండేది. వారు నన్ను ప్రాచ్యలిఖిత గ్రంథాలయం వారికి అప్పజెప్పారు. అక్కడ చూసి ఆశ్చర్యపోయాను. సి.పి.బ్రౌన్‌ సేకరించిన దాదాపు 54 తాళపత్ర గ్రంథాలు, ఎన్నో కాగిత ప్రతులు ఉన్నాయి. అప్పుడు ఈ జెరాక్సులు, స్కానింగులు అవీ ఇవీ లేవు. అన్ని రాత ప్రతులు చూసి చాలా నిరాశపడిపోయాను. ఇవన్నీ ఎప్పుడు రాసుకోవాలి? అని. అక్కడ 15 వేల పాఠాంతరాలతో 3,080 పద్యాలున్నాయి. ఒకరోజు ఉదయం నుంచి సాయత్రం వరకూ 150 పద్యాలు రాయగలిగాను. ఆ రకంగా రెండు వేసవులు అక్కడ ఉంటే, మొత్తం రాసుకోడానికి 5, 6 నెలలు పట్టి, మదరాసులో ఉండిపోయాను. అప్పుడు నేను నానక్‌రాం భగవాన్‌దాస్‌్‌ సైన్సు కాలేజీలో జూనియర్‌ లెక్చరర్‌గా ఉండేవాడిని. నా జీతం రూ.452. నేను వేమన మీద మెటీరియల్‌ కలెక్షనుకు రూ.50 వేలు ఖర్చు చేశాను. కాలేజీ క్రెడిట్‌ సొసైటీ వాళ్ళు నా ఆసక్తి, పట్టుదల చూసి ఉదారంగా రుణం ఇచ్చారు. ఆ అప్పు తీరడానికి పదేళ్ళు పట్టింది. తిరుపతిలో కూడా చాలా తాళపత్ర గ్రంథాలు ఉన్నాయి. అక్కడ నెలా రెణ్ణెల్లు ఉండాల్సి వచ్చింది. తంజావూరు సరస్వతి లైబ్రరీలో తాళపత్ర గ్రంథాలయంలో 15 రోజులు గడిపాను. కాకినాడలో డా.అద్దేపల్లి రామమోహనరావు గారింట్లో ఒకరోజు ఉండి, అక్కడ పుస్తకాలు సేకరించాను. హైదరాబాదులో నూరేళ్ళ చరిత్రగల వేమనాంధ్ర గ్రంధాలయం అని ఒకటుంది. అలా అన్నీ తిరిగి సేకరించాను.
వేమన యోగి కవి, అనుభవ కవి. ఇలాంటి కవి కబీరు తప్ప ఇంకెవ్వరూ లేరు. అయితే కబీరుకు వచ్చిన ఖ్యాతి వేమనకు రాకపోవడానికి కారణం తెలుగువారి స్వభావం. వాస్తవం చెప్పాలంటే కబీరు కన్నా గొప్ప కవి వేమన. ఆ పద్యాల లోతు తెలిసిన వారికి ఆ విషయం తెలుస్తుంది. ఆయనొక పద్య పర్వతం. ఆయన పద్యాలు చేత్తో రాస్తున్నప్పుడు ఏదో విద్యుత్‌ చేతిలోనుంచీ శరీరంలోకి ప్రవహిస్తున్న అనుభూతి కలిగేది. ఆయనతో నాకు స్నేహం, ఏదో తెలియని, విడదీయరాని బంధం కలిగింది. తర్వాతి కాలంలో ఆ సిద్ధాంత గ్రంధం పుస్తకంగా వచ్చి, ఇప్పటికి ఏడు ముద్రణలు పొందింది. సిద్ధాంత గ్రంధాల్లో ఎక్కువ ముద్రణలు పొందిన గ్రంథం అదే! దాని తర్వాత సి.నా.రె గారి ఆధునికాంధ్ర కవిత్వం. ఇటీవలి నా వేమన గ్రంథ ముద్రణ ప్రజాశక్తి వారు వేశారు.
వేల్చేరు నారాయణరావు గారు అన్ని యుగాల్లో వచ్చిన లిఖిత/ ఆశు కవిత్వాల గురించి విశ్లేషణ చేశారు కదా! మీ సిద్ధాంత గ్రంధంలో వేమనది లిఖిత కవిత్వమా? లేక ఆశు కవిత్వమా? అనే కోణంలో పరిశీలించి విశ్లేషించారా?
నేను నా సిద్ధాంత గ్రంధంలో ఒక ఛాప్టర్‌ మొత్తం ఆ విషయంపై విశ్లేషణ చేశాను. వేమనది ఆశుకవిత్వం, లిఖిత కవిత్వం కూడా! నేను వేల్చేరు గ్రంధం పరిశీలించి ఆ దష్టితో వేమన కవిత్వాన్ని కూలంకషంగా విశ్లేషణ చేశాను.
మీకు వేమన ప్రధానంగా ఎలా దర్శనమిచ్చాడు? మానవతా వాదిగానా? లేక సంఘసంస్కరణవాది గానా?
ఇవన్నీ మనం పెట్టుకున్న పేర్లు మాత్రమే! వేమనను సమగ్రంగా దర్శించాల్సిన అవసరం ఉంది. ఈ సంస్కరణ అనే పదం వీరేశీలింగంగారి కాలం నుంచి వచ్చిన మాట. వేమన మౌలికంగా మానవతా వాది. మూఢ నమ్మకాలను ఖండించాడు. మనిషికి హాని చేసే ప్రతి విషయంపైనా ఆయన 'ఆటవెలదిని ఈటెగా' విసిరాడు. శైవులనుగాని, వైష్ణవులను గాని ఎవ్వరిని వదలలేదు. వేమనది పారదర్శకమైన మనసు, సూటిగా ఉండే తేట మాట. వేమనకు మనుష్యుల మీద ప్రేమ. ప్రతిపద్యంలో ఆయన ధర్మాగ్రహం వెనుక ప్రేమే దాగి ఉంటుంది. మనం వేమనను ఆ దిశగా అర్థం చేసుకోవాలి.
మీ కవితలు ఆత్మాశ్రయ కోణం నుంచి, కాలక్రమంలో వస్త్వాశ్రయాన్ని సంతకరించుకొన్నాయని కొందరు విమర్శకులు అనడం విన్నాను. మీ అభిప్రాయం?
నేను ఆత్మాశ్రయ కోణం నుంచీ ఎప్పుడూ కవిత్వం రాయలేదు. మీరు 'తంగేడు పూలు' చూసినా అది ఆత్మాశ్రయం కాదు. 'తంగేడు పూలు అంటే ఒప్పుకోను, బంగరు పూలు'. అది మొట్టమొదటి సామాజిక కవిత. నాకు ఆత్మాశ్రయ కోణం లేదు. రెండూ కలిసిపోయి, సమ్మిశ్రితమై ఉంటాయి కాబట్టి, ఇది ఆత్మాశ్రయ, ఇది సామాజిక అని గీత గీయడానికి వీలు కాదు. రాసేవాడు వ్యక్తి అయినప్పుడు ఆ వ్యక్తి ప్రమేయం లేకుండా కవిత్వం ఉండదు కదా! ఒకే వస్తువు మీద ఇద్దరు కవులు రాసినప్పుడు వారి వారి వ్యక్తిగత స్వభావం లేకుండా ఉండడం కుదరదు కదా! అసలు చెప్పాలంటే ఇవన్నీ భావకవిత్వం వచ్చిన తర్వాత వచ్చిన పదజాలాలు.
మీ 'జలగీతం' దీర్ఘకవితా కావ్యం తెలుగు రాష్ట్రాల్లోనే కాక దేశంలో సైతం జలచైతన్యం కలిగించింది. ఆ కావ్య నేపధ్యం? తెలంగాణాలో నీరు లేని ప్రాంతం నుంచీ వచ్చిన వాడిని. నాకు నీటి విలువ తెలుసు. ఎక్కడో చాలా దూరంగా ఉన్న చేద భావిలోనుంచి నీళ్ళు తెచ్చుకునేవాళ్ళం. మా అమ్మ, నేను ఈ నీటికోసం చాలా కష్టపడ్డాం. నల్లగొండ జిల్లాలో ఫ్లోరోసిస్‌ సమస్య వల్ల కొన్ని గ్రామాలకు గ్రామాలే అవిటివయ్యాయి. ఆ కడగళ్ళు నా మనసులో ఉండేవి. ఈ కావ్యానికి ముందు ఆరు సంవత్స రాలు, ప్రపంచంలోని జలం గురించి అధ్యయనం చేశాను. తెలుగు యూనివర్శిటీ ఉపాధ్యక్ష పదవీ విరమణ అనంతరం, వందరోజుల దీక్షగా అంటే దాదాపు మూణ్ణెల్లు ఫోను కూడా మాట్లాడ్డం మానేసి రాశాను ఈ జలగీతం. సి.నా.రె గారు నా జలగీతం, వినాలని చెప్పి పిలిపించుకుని, నేను చదువుతూ ఉంటే, ఏకబిగిన గంటన్నరసేపు, అలా కండ్లు మూసుకుని, చెవులు రిక్కించి వింటూ ఆనంద పరవశత్వంలో మునిగిపోయారు. 'వైజ్ఞానిక, భౌగోళిక, మానవీయ కవిత ఇది! దీనికి చాలా భవిష్యత్తు ఉంది' అని చెప్తూ 'నా విశ్వంభరతో పోల్చుకుంటే నేను మట్టిని నమ్ముకుంటే నీవు నీటిని నమ్ముకున్నావు'' అన్నారు. ఆయన ఔదార్యం అలాంటిది. ఈ కావ్యం హిందీ, ఇంగ్లీషు, గుజరాతీ, మలయాళం, మరాఠీ, ఉర్దూ, కన్నడం, పంజాబీ, ఒడియా, అస్సామీ మొదలైన 12 భాషల్లోకి వచ్చింది. పర్షియన్‌ భాషలో 'నగమ-ఎ-ఆబ్‌' అని అజీజుద్దీన్‌ అహమద్‌ ఉస్మాని అనే ఆయన అనువాదం చేశాడు. సంస్క తంలోకి ఎం.నారాయణ శర్మ తీసుకెళ్ళారు. వీరంతా ఉబలాట అనువాదకులు కాదు. ఆయా భాషల్లో నిష్ణాతులైన, సుప్రసిద్ధ కవులు.
ఇక్కడ తప్పకుండా ఒక్క సంఘటన పంచుకోవాలి. రాజేంద్ర సింగ్‌్‌ అనే వ్యక్తి రాజస్థాన్‌ ఆరావళీ పర్వతాల్లో ఎడారులకు నీళ్ళిచ్చిన మహానుభావుడు. ఆయన్ను 'జలపురుష్‌' అంటారు. ఆయనకు అంకితమివ్వాలని ఫోన్‌ చేసి అడిగిన సమయంలో అనారోగ్యంతో ఆసుపత్రిలో ఉన్నాడు. నేను విషయం చెప్పగానే ఆయన 'గోపీజీ మై ధన్య్‌ హౌగయా!' అంటూ 'ముఝే ఐసా లగ్‌ రహా హై కీ, రక్త్‌ సంబంధ్‌ సే భీ జలసంబంధ్‌ గెహరా హై' అన్నాడు. అంటే రక్త సంబధం కంటే కూడా జల సంబంధం బాగా లోతైనది అని నాకు అనిపిస్తున్నది అని అర్థం. ఆయనను హైదరాబాదు పిలిపించాను. రవీంద్ర భారతిలో అంకితమిచ్చిన ఆ సభకు 1800 మంది పైన హాజరయ్యారు. అది ఒక అపూర్వ మధుర స్మ తి.
'నానీలు' సజనకు నేపధ్యం ఏమిటి? ఇది ఒక ట్రెండ్‌ సెట్టర్లా, ల్యాండ్‌ మార్కులా సాహితీ లోకంలో నిలబడిపోయింది. ఉద్యమ స్థాయిలో కొన్ని వందలమంది అసంఖ్యాకంగా రాశారు, ఇంకా రాస్తున్నారు. మీ అనుభూతి ఏమిటి?
నానీలకు బహుశా రజతోత్సవ సంవత్సరం ఇది. నానీలు అంటే చిన్న పిల్లలు. 'నన్హే' అంటే ఉర్దూలో 'చిన్నారి' అని అర్థం. తెలుగులో 'నానీ' అయింది. మినీ కవిత లాంటిది కాదిది. 1997లో కొంతకాలం నాకు ఆరోగ్యం సరిగా లేదు. కొన్ని ఘటనల వల్ల మనసు కూడా బాగాలేదు. అప్పుడు అలా కూర్చొని రాస్తూ వెళ్ళాను. దాని వెనుక ప్రణాళిక ఏమీ లేదు. ముక్తకాల్లాగా రాశాను. ఎ.బి.కె ప్రసాద్‌ గారు నన్ను చూడడానికి వచ్చారు. అప్పుడు ఆయన వార్త చీఫ్‌ ఎడిటర్‌. మాట్లాడుతూ దిండు పక్కన ఉన్న పుస్తకంలో ఉన్న 365 నానీలు తిరగేసి పరిశీలనగా చూశాడు. 'అబ్బారు! గోపీ! నీ తలవేపున ఒక గొప్ప విప్లవాన్ని పెట్టుకున్నావు. తీసుకెళ్తున్నాను' అని తీసుకెళ్ళి రోజుకు ఇరవై చొప్పున ఎడిట్‌ పేజీలో వేస్తూ వచ్చారు. దాంతో నానీల ప్రభ కార్చిచ్చులాగా తెలుగు రాష్ట్రాల్లో వ్యాపించింది. పశ్చిమ గోదావరి జిల్లాలోని యువకవి ఎస్‌.ఆర్‌.భల్లం, మొదటగా నా నానీలను అనుకరిస్తూ రాశాడు. నానీల్లో మంచి కవితా శక్తి, నిర్దుష్టమైన నిర్మాణ యుక్తి కూడా నిబిడీకతమై ఉంది. అందరిని చటుక్కున సూదంటురాయిలా ఆకర్షిస్తుంది. ఇప్పటివరకూ నాకు తెలిసి 420 నానీ సంపుటాలు వచ్చాయి. హిందీ, ఇంగ్లీషు, గుజరాతీ, తమిళం, మలయాళం, మరాఠీ, కన్నడం, పంజాబీ, సంస్కతం, ఉర్దూ వంటి 10 భారతీయ భాషలూ, రష్యన్‌ వంటి విదేశీ భాషలోకి, మొత్తం 11 భాషల్లోకి వెళ్ళింది. జర్మన్‌ రాయబార కార్యాలయంలో నేను పవర్‌ పాయింటు ప్రెజెంటేషన్‌ ఇచ్చి నప్పుడు ప్రపంచ దేశాల వాళ్ళు హర్షా మోదాలు వెలిబుచ్చారు.
'కాలాన్ని నిద్రపోనివ్వను' కవితాసంపుటి మీ కవితా ప్రయాణంలో ఒక గొప్ప మలుపు. 'కాలం కన్న మనిషే గొప్పవాడు' అనే ఒక తత్త్వాన్ని ప్రతిపాదించారు. అలా అని మీరు విశ్వసిస్తున్నారా?
నిజంగా ఇది నా కవితా ప్రయాణంలో ఒక మలుపు. దీనికి కేంద్ర సాహిత్య అకాడెమీ పురస్కారం లభించిందన్న విషయం అందరూ ఎరిగినదే! ఈ పుస్తకం హిందీ, ఇంగ్లీషు, గుజరాతీ, తమిళం, మలయాళం, మరాఠీ, కొంకణి, డోగ్రి, మైథిలి, కన్నడం, పంజాబీ, సంస్క తం, సింధీ, ఉర్దూ, నేపాలీ, ఒడియా, అస్సామీ, మణిపురి, బెంగాలీ, కశ్మీరీ, బోడో, సంతాలీ, రాజస్థానీ మొదలైన 23 భాషల్లోకి అనువాదం పొందినది. ఇన్ని భాషల్లోకి వెళ్ళిన తెలుగు కవి లేడు. నేను నా అందరు అనువాద కవులతో కూర్చున్నాను. తద్వారా, ఆ భాషకూ మన భాషకూ నుడికారంలో, ధ్వనిలో, శబ్ద సంయోజనంలో ఉండే తేడాలను సూక్ష్మంగా పరిశీలించి అధ్యయనం చేయగలిగాను. అను వాదాల విషయంలో ఎంతో మెటీరియల్‌ సేకరించాను. అనువాద మహాయజ్ఞంలో భవిష్యత్తరాలకు కరదీపికగా ఉండే విధంగా 'నేను-నా అనువాదకులు' అనే పుస్తకం రాయాలని ఉంది. ఇక కాలం కంటే మనిషి గొప్పవాడని అనడానికి కారణం.. కాలం మారు తూ ఉంటుంది. మనిషికి మార్పే భయం! మనిషిని భయ పెడుతూ ఉంటుంది. మనిషి ఆ తత్వాన్ని వంట బట్టించుకుని మనగలిగితే భయ పడడు. అదే నా విశ్వాసం, సందేశం.
సాహిత్య అకాడమీ కన్వీనరుగా అమెరికా, ఇంగ్లాండ్‌, చైనా, జర్మనీ మొదలైన అనేక దేశాల్లో పర్యటించి ప్రతి పర్యటనను ఒక యాత్రాచరిత్రగా గ్రంథస్థం చేశారు. 'ప్రపంచ భాషా కవిత్వం' అనే గ్రంథంలో తెలుగుకు కనీసం ఒక పేజీ అయినా కేటాయిస్తారంటారా?
నేను విదేశాలు సందర్శించింది సాహిత్య అకాడెమీ కన్వీనరు గా కాదు. ఒక్క జర్మనీకి మాత్రమే ఒక బెంగాలీ, పంజాబీ, హిందీ కవి, నేను అకాడెమీ తరఫున వెళ్ళాము. అమెరికా, ఇంగ్లాండు వంటి దేశాలకు, వివిధ సంస్థల ఆహ్వానం మేరకు వెళ్ళడం జరిగింది. ఇక ప్రపంచ భాషల్లో మన తెలుగు భాషకు తప్పక మంచి స్థానం ఉంది. పాశ్చాత్య దేశాల్లో ఉండే కవులకు ప్రచారం ఎక్కువగా ఉంటుంది. వరడ్స్‌ వర్త్‌, కీట్స్‌ కంటే గొప్ప కవులు మనకూ ఉన్నారు. వలస పాలకులు ఆయా కవులను పాఠ్యభాగంగా పెట్టడంవల్ల వాళ్ళు విశ్వవ్యాప్తంగా జనాదరణ పొందారు. శ్రీశ్రీ కాలిగోటికి సరితూగని కవులు అనేక దేశాల్లో మహాకవులుగా చెలామణి అవుతున్నారు. ఇతర దేశాల్లో మన తెలుగు కవిత్వం చదువుతున్నప్పుడు నిర్విరామం గా కరతాళ ధ్వనులు. కనుక తెలుగు కవుల స్థానం గురించి చింతపడాల్సిన అవసరం లేదు.
కవిత్వానికి మీరిచ్చే నిర్వచనం? అసలు మానవ జీవితానికి కవిత్వం అవసరమంటారా?
కవిత్వం మానవ స్వభావంలోనే ఉంది. అది మనం రాసిన తర్వాతే పుట్టలేదు. అనాదినుంచీ ఉన్నదే! మనం నిత్యజీవితంలో కవిత్వంతో భాషిస్తాం, భావిస్తాం, ఊహిస్తాం. మన దైనందిన నుడికారాల్లో, జాతీయాలు, లోకోక్తుల్లో ఎంతో కవితాత్మకత శక్తి నిగూఢంగా దాగి ఉంది. ఇక ఏది కవిత్వం? ఏది కాదు అనేది, ఇష్టాఇష్టాలను బట్టి నిర్వచనాలూ మారుతూ ఉంటాయి. అయితే అన్ని నిర్వచనాలను కలిపి, కవ్వంతో చిలికి చూస్తే, 'హదయ స్పందన' కవిత్వం అని బోధపడుతుంది. అది మొదట వ్యక్తిగతంగా ఉండి కాలాంతరంలో సామూహిక స్పందనగా రూపాంతరం చెందింది అనుకోవచ్చు. కవిత్వం మనసును ప్రక్షాళనం చేస్తుంది. కవిత్వమనేది ఆత్మ పలికే భాష. గతానికి వర్తమానానికి జరిగే నిరంతర సంభాషణ. చేతనోజ్వల స్పహతో జీవితంలోని విలువలను ఉన్నతీకరించుకోవడం కవిత్వ కర్తవ్యం. మానవీయ విలువలను అరచేతులడ్డంపెట్టి కాపాడగలిగేది ఒక్క కవిత్వం మాత్రమేనని నా ప్రగాఢ విశ్వాసం.
మీ కవిత్వంలో అనేక పార్శ్వాల్లో సూక్ష్మాంతర అధ్యయనం (మైక్రోస్టడీ), దానిలో మార్కి ్సస్టు భావనలు, అవగాహనలున్నాయని కొంతమంది విమర్శకులు అనే మాట మీరు ఏకీభవిస్తారా?
నా కవిత్వం స్పష్టంగా మార్కి ్సజం అని అనను కానీ, వామ పక్షాల ఉద్యమాల ప్రభావం నా కవిత్వంలో అంతర్గతంగా ఉంది. మాది భువనగిరి. నల్లగొండ పోరాటాల కొండ. అసలు మార్కి ్సజం అంటే గొప్ప మానవీయ సిద్ధాంతం కదా! మార్క్సిజం ఒక పవిత్రమైన భావం. ఆ భావ స్పర్శ కవిత్వాన్ని తప్పకుండా శుద్ధిపరుస్తుంది. కానీ ప్రత్యేకంగా అలా ఉండకపోయినా ఆ భావనలు మానవత్వం రూపంలో నా కవిత్వం ఉండొచ్చు. సూక్ష్మాంతర అధ్యయనంలో బయటపడక పోవచ్చు కానీ నేను ప్రగతిశీలిని.
సోషల్‌ మీడియాలలో నేడు తెలుగు వచన కవిత్వం పొంగి పొర్లుతోంది. రాశిలో ఉన్నంత సత్తా వాసిలో లేదనీ, కవిత్వంలో క్వాలిటీ తక్కువైందని కొందరు పెద్దలు గొడవ పెడుతున్నారు. భవిష్యత్కవులకు మీరిచ్చే సందేశం?
ఫేస్బుక్‌, వాట్సాప్‌ లాంటి ఆన్లైను మాధ్యమాల్లో కవిత్వం చాలా ఎక్కువగా వస్తున్న విషయం వాస్తవం. నేను చైనాలో పర్యటించి నప్పుడు 'అచ్చు సాహిత్యంలో ఎక్కువ క్వాలిటీ ఉందా? లేక ఆన్లైను సాహిత్యంలో ఎక్కువ ఉందా?'' అక్కడి వారిని అడిగాను. ''ఆన్లైను కవిత్వం ఎవరికి వారు పెట్టుకునేది. దానికి స్క్రూటినీ గానీ ఎడిటింగు కానీ ఉండదు. అచ్చు పుస్తకం అలా కాదు ఎడిటింగు లాంటివి ఉంటాయి కాబట్టి క్వాలిటీ కచ్చితంగా ఉంటుంది'' అని చెప్పారు. ఇంకా చైనాలో పేపర్‌ ఇండిస్టీ కానీ, అచ్చుపుస్తకాలు కానీ ఏమాత్రం తగ్గలేదు. పేపర్‌ కనుక్కున్నదే వాళ్ళు కదా! నా వ్యక్తిగత అభిప్రాయం ఏమిటంటే ఆన్లైను కవిత్వం, హదయంలో హత్తుకోకముందే, పాద రసం లాగా జారిపోతూ ఉంటుంది. నలుగురికి తెలిసే మాట నిజమే కానీ, నలుగురి హదయాల్లో నాటుకుంటుందా? అన్నది సందేహమే! మానవ జాతి సాధించిన సాంకేతిక ప్రగతి పట్ల నాకు ఏమాత్రం విముఖత లేదు. వ్యాపార రంగానికి ప్రయోజనకారి కావచ్చు కానీ సజనాత్మక వ్యాపారానికి ఎక్కువ దోహదం చెయ్యదు. సాహిత్యం నిదానంగా జరగాల్సిన ప్రక్రియ. వేగం పనికిరాదు. కవిత్వం నిదానంగా నమిలి మింగి, జీర్ణించుకోదగ్గ ప్రక్రియ. యువ కలాల ప్రగతికి ఆనందిస్తూ, జేజేలు పలుకుతూనే, కలం పట్టుకుని కాగితంపై రాయాలనీ, ఆ ప్రక్రియ మనసుపై రాసుకున్నట్టు అర్థమనీ, ఆ రాత ప్రక్రియ అనే విలువకు దూరం కావొద్దు అని నా సందేశం.